|
ÖZET: Başvuru, Suriye uyruklu bir kişinin Türkiye’de geçici sığınmacı olarak kayıtlı olduğunu ve eşinin de Suriye’de can güvenliğinin olmadığını belirterek, aile olarak özel bir dosya açılması, eşine mülteci kimlik verilmesi ve üçüncü ülkeye gitmeleri için yardım talep etmesi üzerine yapılmıştır. Başvuru, 21 Mart 2024 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu’na iletilmiş ve 24 Ocak 2024 tarihinde Göç İdaresi Başkanlığı’na yönlendirilmiştir. Ancak, başvuranın iddialarına göre, Göç İdaresi tarafından bu talebe yanıt verilmemiştir.
Ankara İl Göç İdaresi Müdürlüğü, başvuranın vekaleten evliliğinin geçerli olmadığını ve bu nedenle geçici koruma kimlik belgesi düzenlenemeyeceğini belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın üçüncü ülkeye çıkış talebinin de, geçici koruma kapsamında gerekli izinlerin alınmadığı gerekçesiyle reddedildiği ifade edilmiştir. İlgili mevzuat uyarınca, geçici koruma altında olan kişilerin vekaleten evliliklerinin kabul edilmediği ve bu durumun yasal olarak geçerlilik taşımadığı vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Başvuru sahibi, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. Karar, hem başvurana hem de Göç İdaresi Başkanlığı’na tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9296-S.24.14416
BAŞVURU NO : 2024/4077
KARAR TARİHİ : 02.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Eşine ve kendisine aile olarak özel bir dosya açılması, eşine mülteci olarak kimlik verilmesi ve üçüncü ülkeye gitmeleri konularındaki talepler hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi tarafından Kurumumuza verilen 11/01/2024 tarihli dilekçede ayrıntılarına yer verilen süreç ve gerekçelere istinaden özetle, Suriye uyruklu olduğunu, Suriye’de can güvenlikleri kalmadığı için kendisinin ve kardeşlerinin Türkiye’ye sığındıklarını, Ankara Valiliği Göç İdaresi tarafından sığınmacı olarak kayıt olduklarını ve geçici sığınmacı kimliğini aldıklarını, ancak babasının vekâleti üzerine şu an
Suriye’de bulunan ile kendisi Türkiye’deyken Deyrizor Şeriat Mahkemesinde resmen evlendirildiğini, eşinin de Suriye’de can güvenliğinin olmadığını ve yakınlarını kaybettiğini ifade ve iddia ederek, bu nedenlerden dolayı eşine ve kendisine aile olarak özel bir dosya açılmasını, eşine de mülteci olarak kimlik verilmesini ve üçüncü ülkeye gitmeleri konularında yardım edilmesi taleplerinde bulunmuştur. Kurumumuzca Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği, Göç
İdaresi Başkanlığı’na hitaben 24/01/2024 tarih ve sayılı Gönderme Kararı verilmiştir.
1.1. Bahse konu Gönderme Kararımıza istinaden Göç İdaresi Başkanlığı’ndan alınan 30.01.2024 tarihli ve Ankara Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne dağıtımlı yazıda özetle, “İlgi yazı incelenmiş olup ( isimli Suriye uyruklu yabancının talebine ilişkin olarak gerekli değerlendirmenin yapılarak sonucundan bahsi geçen yabancı ile Kamu Denetçiliği
Kurumunun bilgilendirilmesi hususunda bilgi ve gereğini arz ve rica ederim.” açıklamasına yer verildiği tespit edilmiştir.
1.2. Şikayetçi tarihli dilekçesinde özetle, Kurumumuzun 24/01/2024 tarihli Gönderme
Kararına idare tarafından cevap verilmediğini iddia ederek, 11/01/2024 tarihli dilekçesinde ifade ettiği şikâyetinin esas yönüyle incelenmesini talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
1.3. tarafında Kurumumuza verilen 19/07/2024 kayıt tarihli ek dilekçede özetle; mülteci kimliğinin olmadığını, hamile olduğunu, kadın hastalıklarına yakalandığını, hiçbir yere muayene olamadığını ifade ve iddia ederek, şahsen yaptığı başvurusunun kabul edilerek; mülteci, geçici sığınmacı olarak T.C. ve uluslararası kimliğinin verilmesini, 3. ülkeye gönderilmelerini talep ettiği ve ikamet adresi değişikliği bilgisinin verildiği tespit edilmiştir.
II. İDARELERİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 09/05/2024 tarih ve 18 sayılı yazımız ile bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup, Ankara İl Göç
İdaresi Müdürlüğü’nden alınan 07/06/2024 tarihli yazıda özetle: “ … Yapılan araştırmalar neticesinde; Başkanlığımızın 19.02.2024 tarih ve sayılı yazısı ile yabancının talebinin Müdürlüğe bildirildiği, mezkur yazı kapsamında yabancının talebi incelenerek 22.02.2024 tarih ve sayılı yazımız ile geçici koruma iş ve işlemlerine ilişkin bilgilendirme yapılmak üzere Müdürlüğe davet edildiği, davet üzerine
Müdürlüğe müracaat eden, 03.05.2018 tarihli başvurusuna istinaden, geçici koruma kayıt altına alınan ve halihazırda mevcut korumadan faydalanan yabancı kimlik numaralı, isimli yabancıya ilgi mevzuat kapsamında bilgilendirme yapıldığı ve yabancının Müdürlüğe davet edildiğine dair 27.02.2024 tarih ve sayılı yazımız ile Kuruma bilgi verildiği anlaşılmakta ve yabancının başvurusuna ilişkin yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarında karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlık bilgisine rastlanmamakta olup bahse konu yabancının dilekçesi doğrultusunda yapılan yazışmalar yazımız ekinde yer almaktadır.
İlgi (a) sayılı Yönetmeliğin (22.10.2014 tarih ve 29153 sayılı Geçici Koruma Yönetmeliği) 44 üncü maddesinin 1 inci fıkrası ile “Geçici koruma kapsamındaki yabancıların, geçici veya daimi olarak üçüncü ülkeye çıkışları Başkanlığın iznine tabidir. ” hükmü ve ilgi (c) sayılı Genelgenin (22.03.2023 tarih ve
153322 sayılı Bakanlık Genelgesi) 5 inci maddesinin 1 inci fıkrası ile “Yeniden yerleştirme dışında üçüncü
ülke makamlarından edindikleri vize/ikamet izni ile daimi olarak ülkemizden çıkış yapmak üzere il müdürlüklerine müracaat eden geçici koruma kapsamındaki yabancıların talepleri, yabancıların kimlik belgeleri, seyahat belgeleri ve vize/ikamet izinleri esas alınarak Başkanlığa görüş sorulmadan valilikler tarafından değerlendirilir. ” hükmü amir olup ilgi (d) sayılı yazının “İllerde Kayıt Alınmasına İlişkin
İstisnalar” başlıklı maddesi ile geçici barınma merkezinde ikamet etme yükümlülüğü bulunmayan geçici koruma kapsamındaki yabancıların yeni doğan çocukları, 18 yaşından küçük çocukları ve 18 yaşından büyük bağımlı ergin çocukları ile resmi evli olduklarına ilişkin belgeleri bulunan eşlerinin geçici koruma kayıt işlemlerinin ilgi (b) sayılı Genelge (29.11.2017 tarih ve 2017/10 sayılı Bakanlık Genelgesi)
kapsamında yürütüleceği talimatlandırılmış ve Başkanlığımızın ilgi (ç) sayılı yazısı ile gerek geçici koruma gerek uluslararası koruma kapsamındaki yabancılar için vekaleten evliliğin kabul edilemez bir uygulama olduğu ve Bakanlığımızca geçerli sayılmayacağı bildirilmiştir.2*
Bu minvalde yabancının yapmış olduğu vekaleten evliliğin Başkanlığımızın ilgi (ç) ve (d) sayılı yazısı kapsamında geçerli olmaması sebebiyle isimli yabancıya Müdürlükçe bahse konu evlilikten dolayı geçici koruma kimlik belgesi düzenlenemeyeceği; yabancı kimlik numaralı, isimli yabancının üçüncü ülke makamlarından edindiği herhangi bir vize/ikamet izninin olmaması hasebiyle ise de ilgi (c) sayılı Genelge (22.03.2023 tarih ve 153322 sayılı
Bakanlık Genelgesi.) kapsamında herhangi bir işlem tesis edilemeyeceği değerlendirilmiştir.” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
5. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
6. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun “Geçici koruma” başlıklı 91’inci maddesinde “(1) Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir.
(2) Bu kişilerin Türkiye’ye kabulü, Türkiye’de kalışı, hak ve yükümlülükleri, Türkiye’den çıkışlarında yapılacak işlemler, kitlesel hareketlere karşı alınacak tedbirlerle ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar arasındaki iş birliği ve koordinasyon, merkez ve taşrada görev alacak kurum ve kuruluşların görev ve yetkilerinin belirlenmesi, Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
7. 22/10/2014 tarihli ve 29153 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Geçici Koruma Yönetmeliğinin:
7.1 “Ülkeye kabul” başlıklı 17’inci maddesinde,
“(7) Ülke içinde olup da geçici korumanın kapsamına girenler, valiliklere bizzat başvuru yapmaları halinde en yakın sevk merkezine yönlendirilirler. Ancak bu kişilerin yetkili makamlar tarafından tespit edilmeleri durumunda ise en yakın sevk merkezine yetkili kolluk refakatinde götürülürler.”
7.2 “Geçici barınma merkezlerine sevk işlemleri” başlıklı 23’üncü maddesinde,
“(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki yabancılar, (…)(1) sevk merkezinden doğ-rudan veya illere yerleştirildikten sonra, valiliklerle eşgüdüm içerisinde Genel Müdürlükçe uygun görülecek geçici barınma merkezine en kısa sürede yönlendirilir. Sevk işleminin kolluk refakatin-de veya refakatsiz olarak yapılmasına ilişkin değerlendirme valilik tarafından yapılır.(1)
(2) Genel Müdürlük tarafından belirlenen geçici barınma merkezine sevk yapılırken ya-bancının talebi, ailevi durumu ve özel ihtiyaç sahibi olup olmadığı gibi hususlar gözönünde bu-lundurulur.
(3) Genel Müdürlük veya valilik tarafından belirlenen özel ihtiyaç sahiplerinin geçici ba-rınma merkezlerinde barındırılmasına öncelik verilir.”
7.3 “Geçici korunanlara illerde kalma hakkı verilmesi” başlıklı 24’üncü maddesinde,
“1) Kamu düzeni, kamu güvenliği ya da kamu sağlığı yönüyle herhangi bir sakınca görülmediği hallerde geçici korunanların, Genel Müdürlükçe belirlenen illerde kalmaları-na izin verilebilir. Buna ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.(3)”
7.4 “Üçüncü ülkeye çıkış ve yerleştirme” başlıklı 44’üncü maddesinde,
“ (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki yabancıların, geçici veya daimi olarak üçüncü ülkeye çıkışları Genel
Müdürlüğün iznine tabidir.”
/
hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Şikayetçi tarafından Kurumumuza verilen 11/01/2024 tarihli dilekçede ayrıntılarına yer verilen süreç ve gerekçelere istinaden özetle, Suriye uyruklu olduğunu, Suriye’de can güvenlikleri kalmadığı için kendisinin ve kardeşlerinin Türkiye’ye sığındıklarını, Ankara Valiliği Göç İdaresi tarafından sığınmacı olarak kayıt olduklarını ve geçici sığınmacı kimliğini aldıklarını, ancak babasının vekâleti üzerine şu an
Suriye’de bulunan ile kendisi Türkiye’deyken Deyrizor Şeriat Mahkemesinde resmen evlendirildiğini, eşinin de Suriye’de can güvenliğinin olmadığını ve yakınlarını kaybettiğini ifade ve iddia ederek, bu nedenlerden dolayı eşine ve kendisine aile olarak özel bir dosya açılmasını, eşine de mülteci olarak kimlik verilmesini ve üçüncü ülkeye gitmeleri konularında taleplerde bulunmuştur.
Kurumumuzca Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun ilgili hükümleri gereği Göç İdaresi
Başkanlığı’na hitaben 24/01/2024 tarih ve sayılı Gönderme Kararı verilmiştir.
Şikayetçi tarihli dilekçesinde özetle, Kurumumuzun 24/01/2024 tarihli Gönderme Kararına idare tarafından cevap verilmediğini iddia ederek, 11/01/2024 tarihli dilekçesinde ifade ettiği şikâyetinin esas yönüyle incelenmesini talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
10. Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma kapsamında, Ankara İl Göç İdaresi
Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda özetle, “…gerek geçici koruma gerek uluslararası koruma kapsamındaki yabancılar için vekaleten evliliğin kabul edilemez bir uygulama olduğu ve Bakanlığımızca geçerli sayılmayacağı bildirilmiştir.
Bu minvalde yabancının yapmış olduğu vekaleten evliliğin Başkanlığımızın ilgi (ç) ve (d) sayılı yazısı kapsamında geçerli olmaması sebebiyle isimli yabancıya Müdürlükce bahse konu evlilikten dolayı geçici koruma kimlik belgesi düzenlenemeyeceği; yabancı kimlik numaralı, isimli yabancının üçüncü ülke makamlarından edindiği herhangi bir vize/ikamet izninin olmaması hasebiyle ise de ilgi (c) sayılı Genelge kapsamında herhangi bir işlem tesis edilemeyeceği açıklamalarına yer verildiği tespit edilmiştir.
11. Ankara İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nden alınan cevabi yazıda yer verilen uyuşmazlık konusu hakkındaki ilgili mevzuatta; Geçici Koruma Yönetmeliğinin 44 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında
“Geçici koruma kapsamındaki yabancıların, geçici veya daimi olarak üçüncü ülkeye çıkışları Başkanlığın iznine tabidir. ” hükmüne yer verildiği, 22.03.2023 tarih ve 153322 sayılı Bakanlık Genelgesinin 5 inci maddesinin 1 inci fıkrası ile “Yeniden yerleştirme dışında üçüncü ülke makamlarından edindikleri vize/ikamet izni ile daimi olarak ülkemizden çıkış yapmak üzere il müdürlüklerine müracaat eden geçici koruma kapsamındaki yabancıların talepleri, yabancıların kimlik belgeleri, seyahat belgeleri ve vize/ikamet izinleri esas alınarak Başkanlığa görüş sorulmadan valilikler tarafından değerlendirilir. ” hükmünün amir olduğu, Göç İdaresi Başkanlığı’nın 03.06.2022 tarih ve sayılı yazısının “İllerde Kayıt Alınmasına İlişkin İstisnalar” başlıklı maddesi ile geçici barınma merkezinde
ikamet etme yükümlülüğü bulunmayan geçici koruma kapsamındaki yabancıların yeni doğan çocukları, 18 yaşından küçük çocukları ve 18 yaşından büyük bağımlı ergin çocukları ile resmi evli olduklarına ilişkin belgeleri bulunan eşlerinin geçici koruma kayıt işlemlerinin ilgi 29.11.2017 tarih ve 2017/10 sayılı
Bakanlık Genelgesi kapsamında yürütüleceğinin talimatlandırıldığı ve Göç İdaresi Başkanlığı’nın
01.03.2018 tarih ve sayılı yazısı ile gerek geçici koruma gerek uluslararası koruma kapsamındaki
yabancılar için vekaleten evliliğin kabul edilemez bir uygulama olduğu ve Bakanlıkça geçerli sayılmayacağı bildirildiği, hususları açıklamıştır.
12. Şikayetçi vekilinin iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri, konuyla ile ilgili tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; kendisine Türkiye
Cumhuriyeti tarafından geçici koruma verilmiş olan başvuran, evlilik tarihinde kendisi Türkiye’de, eşi
Suriye’de iken evlenmiştir. Bu noktada evlilik, iki tarafın da hazır olmadığı bir ortamda, vekaleten gerçekleşmiş olup Türk hukuku tarafından evlenen iki tarafın da hazır olmadığı evlilik geçerli değildir. Başvuran tarafından “Deyrizor Şeriat Mahkemesinde resmen evlendirildiği” ifadesi, Türk hukuk mevzuatı açısından geçerli kabul edilmemektedir. Başvuran evlendiğinde Suriye’de olan eşinin, geçici koruma altında olmadığını bilmektedir. Yasal mevzuatımızda, geçici koruma altında olan kişilerin vekaleten evlilik yaptıkları üçüncü kişilerin yasa dışı yollardan ülkeye gelerek geçici koruma altına alınacaklarına ilişkin bir düzenleme imkanı mevcut değildir.
12.1. Bu noktada ilgili idaresince, gerek geçici koruma gerek uluslararası koruma kapsamındaki yabancılar için, biri ülkede diğeri yurtdışındayken gerçekleşen vekaleten evliliğin, geçici koruma talep edilen
Türk hukuk mevzuatı uyarınca kabul edilemez bir uygulama olduğu ve geçerli sayılma imkanının olmadığı, bu nedenle başvuran ’ın yapmış olduğu vekaleten evliliğin geçerli olmaması sebebiyle isimli yabancıya bahse konu evlilikten dolayı geçici koruma kimlik belgesi düzenlenememesi ve ya da ’ın üçüncü ülke makamlarından edindiği herhangi bir vize/ikamet izninin olmaması hasebiyle, 22.03.2023 tarih ve 153322 sayılı Bakanlık Genelgesi kapsamında herhangi bir işlem tesis edilemeyeceğinden şikayet konusu idari işlemde hukuka aykırılık bulunmamaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
14. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu “Ret
Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi