|
ÖZET: Başvuru, Türkiye Barolar Birliği tarafından ödenen Genel Sağlık Sigortası (GSS) primlerinden yararlanamayan bir avukatlık stajyerinin eşinin mağduriyetinin giderilmesi talebiyle yapılmıştır. Başvuran, 2010-2017 yılları arasında sigortalı çalışmış, 2017 yılında KHK ile ihraç edilmiştir. 2018-2019 döneminde GSS statüsüne geçmiş olmasına rağmen, eşinin staj süresince GSS primlerinden yararlanamadığını belirtmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın talebine ilişkin yaptığı açıklamada, avukatlık stajı yapanların eşlerinin bakmakla yükümlü olunan kişiler arasında sayılmadığını ve dolayısıyla GSS primlerinden yararlanamayacaklarını belirtmiştir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun ilgili maddeleri doğrultusunda, stajyer avukatların GSS kapsamına alındığı ancak bu kişilerin eşlerinin bu kapsama dahil edilmediği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan inceleme sonucunda başvuranın talebinin hukuka uygun olduğunu, dolayısıyla ret kararı verilmesini önermiştir. İdarenin başvuruya verdiği cevapta, başvuranın hangi mercilere başvurabileceği konusunda bilgi verilmemesi, iyi yönetim ilkelerine uyulmadığını göstermektedir. Başvuran, kararın tebliğ tarihinden itibaren dava açma süresinin devam edeceğini öğrenmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/6328-S.9554
BAŞVURU NO : 2019/1720
KARAR TARİHİ : 26/07/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Genel Sağlık Sigortası primleri hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 28/01/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde e-başvuru yolu ile yapılan başvuruda; başvuran, eşinin avukatlık stajı yaptığı sürelerde Türkiye Barolar Birliği tarafından yatırılan GSS sigorta primlerinden yararlanamadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına gönderilen 16/04/2019 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen 11/07/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazıda;
2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3
üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı alt bendinde; “Bakmakla yükümlü olduğu kişi:
5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin
(l), (2) ve (7) numaralı alt bentleri ile yedinci ve sekizinci fıkraları ile on ikinci fıkrasındaki askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları dışında kalan genel sağlık sigortalısının, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan; eşini, 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim görmesi halinde 20 yaşını, Yüksek Öğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu
Kanuna göre malûl olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklarını, geçiminin genel sağlık sigortalısı tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen kriterlere göre tespit edilen ana ve babasını” şeklinde yükümlü olunan kişilerin tanımlandığını,
2.2. Başvuru sahibinin, 07/05/2010 – 05/05/2017 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarak çalışmakta iken 28/07/2017 tarihinde KHK ile ihraç edildiği, 19/02/2018 – 24/03/2019 tarihleri arasında 5510 sayılı
Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olduğu,
2.3.5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun; “Genel Sağlık
Sigortalısı Sayılanlar” başlıklı 60 ıncı maddesinin sekizinci fıkrasında; “19/3/1969 tarihli ve
1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık stajı yapmakta olanlardan bu Kanuna göre
genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanların staj süresi ile sınırlı olmak üzere genel sağlık sigortalısı sayıldığı, bu şekilde genel sağlık sigortalısı sayılanların Genel Sağlık Sigortası Primleri Kanununun 82 nci maddesine göre belirlenen
% prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarının 0,6’sıdır. Bu primler Türkiye
Barolar Birliği tarafından ödenir. ” hükmü ile avukatlık stajı yapmakta olanların genel sağlık sigortası kapsamına alındığı,
2.4. Aynı Kanunun “Genel Sağlık Sigortalılığının Başlangıcı, Bildirimi ve Tescili” başlıklı 61 inci maddesinin yedinci fıkrasında “60 ıncı maddenin sekizinci fıkrası kapsamında sayılanlar avukatlık stajına başladıkları tarihten itibaren genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve avukatlık stajları devam ettiği sürece genel sağlık sigortalılıkları devam eder. Bu kapsamdaki stajyerler, staja başladıkları tarihten itibaren bir ay içerisinde Türkiye Barolar Birliğince genel sağlık sigortası giriş bildirgesi ile Kuruma bildirilir. ” şeklinde düzenlendiği,
2.5. Yukarıda anılan hükümler doğrultusunda, genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayan stajyer avukatların Kanunun 60 ıncı maddesinin sekizinci fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısı sayıldığı, bu kişilerin bildirimlerinin elektronik altyapı üzerinden Türkiye Barolar Birliği tarafından yapıldığı, primlerim yine aynı Kuruluş tarafından ödendiği, elektronik ortamda yapılan bildirimlere istinaden söz konusu kişilerin genel sağlık sigortası tescillerinin avukatlık stajları ile sınırlı olmak üzere başlatıldığı,
2.6. 5510 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendine göre; Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık stajı yapmakta olanların eş, çocuk, anne ve babalarının bakmakla yükümlü olunan kişi sayılamayacaklarının açıkça gösterildiği,
belirtilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. …” denilmektedir.
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun
Görevi’ başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denilmektedir.
5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Tanımlar” başlıklı
3 üncü Maddesinin 10 uncu fıkrasında; “Bakmakla yükümlü olduğu kişi: 5 inci maddenin
birinci fıkrasının (b) bendi ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (l), (2) ve (7)
numaralı alt bentleri ile yedinci ve sekizinci fıkraları ile on ikinci fıkrasındaki askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları dışında kalan genel sağlık sigortalısının, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan; eşini, 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim görmesi halinde 20 yaşını, Yüksek Öğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu Kanuna göre malûl olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklarını, geçiminin genel sağlık sigortalısı tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen kriterlere göre tespit edilen ana ve babasını bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılır” denilmektedir.
6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Genel sağlık sigortalısı sayılanlar” başlıklı 60 ıncı Maddesinin 1 inci fıkrasının g bendinde;
“Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar, genel sağlık sigortalısı sayılır. 6 ncı maddenin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (f), (g), (h), (ı) ve (k) bentlerinde sayılanların öncelikle, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi olup olmadığına bakılır. Genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi ise tescili yapılmaz. Aksi takdirde birinci fıkra hükümlerinden durumuna uyan bende göre genel sağlık sigortalısı sayılır. Birinci fıkranın (f) bendi kapsamında gelir alması nedeniyle genel sağlık sigortalısı sayılanlar, aynı zamanda diğer bentler gereği de genel sağlık sigortalısı sayılması halinde (f) bendi dışındaki bentler kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.” denilmektedir.
7. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Genel sağlık sigortalısı sayılanlar” başlıklı 60 ıncı Maddesinin 8 inci fıkrasında; “19/3/1969 tarihli ve
1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık stajı yapmakta olanlardan bu Kanuna göre
genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar staj süresi ile sınırlı olmak üzere genel sağlık sigortalısı sayılır. Bu şekilde genel sağlık sigortalısı sayılanların genel sağlık sigortası primleri Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarının % 6’sıdır. Bu primler Türkiye Barolar
Birliği tarafından ödenir.” denilmektedir.
8. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Genel sağlık sigortalılığının başlangıcı, bildirimi ve tescili” başlıklı 61. inci maddesinin 7 inci fıkrasında; “60 ıncı maddenin sekizinci fıkrası kapsamında sayılanlar avukatlık stajına başladıkları tarihten itibaren genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve avukatlık stajları devam ettiği sürece genel sağlık sigortalılıkları devam eder. Bu kapsamdaki stajyerler, staja başladıkları tarihten itibaren bir ay içerisinde Türkiye Barolar Birliğince genel sağlık sigortası giriş bildirgesi ile Kuruma bildirilir” denilmektedir.
9. 1136 avukatlık kanunu “Stajyerlere barolarca yapılacak yardım” başlıklı 27.
Maddesinde; “Staj süresince stajyerlere Türkiye Barolar birliğince kredi verilir. Ödenecek kredinin kaynağı; avukatların yetkili mercilere sunduğu vekâletnamelere avukatın yapıştıracağı pul bedelleri ile geri ödemeden gelen paralar ve bunların gelirleridir. Bu pullar, Türkiye Barolar Birliğince bastırılır. Yapıştırılacak pulun değeri; 2.7.1964 tarihli ve 492 sayılı
Harçlar Kanununun Yargı Harçları bölümünde yer alan vekâletname örnekleri için kullanılan harç tarifesinin yüzde elli fazlası kadarıdır. Her yıl yenilenen vekâlet pulu bedeline ayrıca yüzde beş oranında ilave yapılır. Bu suretle elde edilecek kaynak avukat stajyerlerinin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmesinde kullanılır. Kaynağın yetersizliği durumunda staj kredi fonundan aktarım yapılarak prim ödemesi yapılır. Bu primler Türkiye Barolar Birliği tarafından ödenir.” denilmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
11. Başvuranın, eşinin avukatlık stajı yaptığı sürelerde Türkiye Barolar Birliğinin yatırdığı GSS primlerinden yararlanamaması üzerine idareye başvurması ve idare tarafından talebinin reddedilmesi sonucu uyuşmazlığın çıktığı anlaşılmaktadır.
12. Başvurucunun, 07/05/2010 – 05/05/2017 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarak çalışmakta iken 28/07/2017 tarihinde KHK ile ihraç edilmesi sonucu; 19/02/2018 – 24/03/2019 tarihleri arasında 5510 sayılı
Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında Genel Sağlık Sigortalısı statüsüne geçtiği anlaşılmaktadır.
13. Başvuranın, GSS sigorta primlerinden yararlanmak istediği eşinin, 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 60 ıncı maddesinin 8 inci fıkrası kapsamında sigortalı sayıldığı ve primlerinin Türkiye Barolar Birliği tarafından ödendiği, aynı kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının 10 numaralı bendine göre; avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık stajı yapmakta olanların eş, çocuk, anne ve babalarının bakmakla yükümlü olunan kişi sayılamayacaklarının açık olduğu sabittir.
14. Şikayet konusu bilgi ve belgelerin incelenmesi sonucu; avukatlık stajı yapan kişilerin eşlerinin 5510 sayılı kanun kapsamında bakmakla yükümlü kişiler arasında sayılmadığından başvuranın 5510 sayılı kanunun g bendi kapsamında Genel Sağlık Sigortalısı olarak tescil edildiği ve eşinin ödenen Genel Sağlık Sigorta primlerinden yararlanamadığı tespit edilmiştir.
15. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar neticesinde, başvuranın, eşinin avukatlık stajı yaptığı tarihlerde yatırılan Genel Sağlık Sigortası primlerinden yararlandırılmaması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit edilmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Nevşehir İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi