|
ÖZET: Başvuruda bulunan kişi, eşinin hesabından yapılan havalelerin, “Esnaf ve Sanatkarlar ile Gerçek Kişi Tacirler” için kira destek başvurusunun reddedilmesine neden olduğunu belirterek, bu durumun yeniden değerlendirilmesini talep etmiştir. 22/12/2020 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ve 24/12/2020 tarihli Tebliğ çerçevesinde, başvuranın kira destek başvurusu, eşinin hesabından yapılan ödemelerin kabul edilmemesi nedeniyle olumsuz sonuçlanmıştır. Başvuran, Kovid-19 nedeniyle iş kaybı yaşadığını ve kira ödemelerini yapmakta zorlandığını ifade etmiştir.
Ticaret Bakanlığı, başvuranın sunduğu belgeleri inceleyerek, kira sözleşmesindeki kiracı bilgileri ile ödeme belgesindeki bilgilerin uyuşmadığını belirtmiştir. Ancak, başvuranın eşi tarafından yapılan ödemelerin, hukuki temsil yetkisi çerçevesinde geçerli olduğu ve bu durumun göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun yeniden değerlendirilmesi için Ticaret Bakanlığı’na tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebinin kabul edilmesi gerektiği yönünde bir karar verilmiş; Ticaret Bakanlığı’nın bu karara uygun hareket etmesi için 30 gün süre tanınmıştır. Bu süreçte, başvuranın hak arama özgürlüğünün korunması ve iyi yönetim ilkelerine uyulması gerektiği ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12840-S.21.20639
BAŞVURU NO : 2021/6445
KARAR TARİHİ : 09/09/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Eşinin hesabından yapılan havalelerin destek kapsamında değerlendirilmemesi nedeniyle reddedilen “Esnaf ve Sanatkarlar ile
Gerçek Kişi Tacirler” için kira destek başvurusunun yeniden değerlendirilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 22/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi Kurumumuza yaptığı başvuruda, 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği Programı ve Uygulama
Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında 03.01.2021 tarihinde Esnaf ve Sanatkarlar ile Gerçek Kişi Tacirler için kira destek başvurusu yaptığını, başvurunun kabul edilmediğini, üç yıldır Esertepe Mah. Ahmet Şefik
Kolaylı’da terzi olarak çalıştığını, Kovid -19 nedeniyle kirasını ödeyemediğini eşinin hesabından eft yapmak zorunda kaldığını, terziler odasından kira desteği için iki defa itirazda bulunduğunu ancak eşinin hesabından eft yapıldığı gerekçesiyle reddedildiğini ifade ederek kira desteğinin verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Kurumumuzca 28.06.2021 tarih sayılı bilgi ve belge talebine cevaben adı geçen idarenin 08.07.2021 ve – – sayılı cevabi yazısında, 2.1. “Bilindiği üzere 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ve 24/12/2020 tarihli ve
31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği
Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında Bakanlığımızca esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlere gelir kaybı ve kira desteği verilmektedir.
2.2.Kira desteğinden faydalanmak isteyen kişilerden kira ödediklerini ispatlayacak belgelerini (imzalı kira kontratı, güncel banka kira ödeme dekontu vb.) Bakanlıkça belirlenecek süre içerisinde elektronik ortamda
www.turkiye.gov.tr internet adresi üzerinden yüklemeleri istenmiştir. Kira desteği başvuruları değerlendirilirken kira sözleşmesinde yer alan bilgiler ile kira ödeme belgeleri karşılaştırılarak iki belgede yer alan bilgilerin eşleşmesi durumunda kira desteği olumlu sonuçlandırılmaktadır.
2.3.Şikayetçi ’ün kira destek başvurusu için Bakanlığımıza sunduğu belgeler incelendiğinde kira sözleşmesinde yer alan taraflardan kiracı bilgileri ile ödeme belgesinde yer alan gönderici kişi bilgileri aynı olmadığından, sunulan ödeme belgesinin söz konusu kira sözleşmesine ait olup olmadığı belirlenememiş ve bu nedenle kira destek başvurusu reddedilmiştir. Söz konusu belgeler ekte sunulmaktadır.
Açıklamalarına yer verildiği görülmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde, “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”,
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun;
4.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde, “İdare: Merkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarını, mahallî idareleri, mahallî idarelerin bağlı idarelerini, mahallî idare birliklerini, döner sermayeli kuruluşları, kanunlarla kurulan fonları, kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüslerini, sermayesinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait kuruluşlar ile bunlara bağlı ortaklıklar ve müesseseleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını, kamu hizmeti yürüten özel hukuk tüzel kişilerini …ifade eder.”,
4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5362 sayılı Esnaf Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3. Maddesinin (a) bendinde; “Esnaf ve sanatkârlar: İster gezici ister sabit bir mekânda bulunsun, Esnaf ve Sanatkâr ile
Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dâhil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya
sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseleri … ifade eder” 6. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 15 inci maddesinde; “İster gezici olsun ister bir dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit bulunsun, ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedenî çalışmasına dayanan ve geliri 11 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi esnaftır. Ancak, tacirlere özgü 20 ve 53 üncü maddeler ile
Türk Medenî Kanununun 950 nci maddesinin ikinci fıkrası hükmü bunlara da uygulanır.” 7. “22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’nın (Esnaf ve Sanatkarlar ile Gerçek
Kişi Tacirlere Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Destekler Hakkında Karar) Amaç başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Karar, koronavirus (Covid-19) salgınından işleri ve/veya işletmeleri zarar gören esnaf ve sanatkarlar ile gerçek kişi tacirlere verilecek desteklere ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla hazırlanmıştır.” 7.1. “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde; (1) Bu Kararda geçen;
a) Bakanlık: Ticaret Bakanlığını, b) Esnaf ve sanatkar: Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârları, c) Gerçek kişi tacir: Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren gerçek kişi tacirleri, ç) Hibe desteği: Bu Karar kapsamında yapılacak karşılıksız desteği, ifade eder.”
7.2.“Hibe desteği” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(1) Hibe desteği, Bakanlık bütçesine konulacak ödenekten karşılanır. Bu Karar kapsamındaki hibe desteği, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441 inci ve 453 üncü maddelerine göre Bakanlık tarafından hazırlanacak destek programları çerçevesinde doğrudan ve/veya kira desteği olarak verilir.
(2) Doğrudan verilecek hibe desteği, 3 ay ödenmek üzere aylık 1.000 Türk Lirasıdır. Bu destekten 14/12/2020 tarihi itibarıyla; a) Esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olan vergiden muaf esnaf ve sanatkârlar, b) Faal olan ve ticari kazançları basit usulde tespit edilenler, c) Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar, faydalanır.
(3) 14/12/2020 tarihi itibarıyla Covid-19 salgınıyla mücadele kapsamında alınan tedbirlerden etkilenen ve
Bakanlık tarafından tespit edilen sektörlerde faaliyet gösteren gerçek kişi tacirler de ikinci fikra kapsamında destekten yararlanır.
(4) İkinci ve üçüncü fikralar kapsamında destekten yararlananlardan isyerleri kira olanlara, 3 ay ödenmek üzere, büyükşehir olan illerde aylık 750 Türk Lirası, diğer illerde ise aylık 500 Türk Lirası kira desteği verilir.
(5) İşyeri kira bedelinin kira desteği tutarının altında olması durumunda, işyeri kira bedeli kadar kira desteği verilir.
(6) Hibe desteği bin verilmesine ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir
8.24 Aralık 2020 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Koronavirüs Salgını
Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ’in “Amaç ve
Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Tebliğin amacı, koronavirüs salgını nedeniyle ticari faaliyetleri olumsuz etkilenen esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlere verilecek hibe destek programına ilişkin usul ve esasların belirlenmesidir.”
8.1. “Dayanak” başlıklı 2 nci maddesinde; “(1) Bu Tebliğ, 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Esnaf ve Sanatkârlar ile Gerçek Kişi Tacirlere Koronavirüs
Salgını Nedeniyle Verilecek Destekler Hakkında Karara dayanılarak hazırlanmıştır.” 8.2. “Tanımlar” başlıklı 3. Maddesinde
“g) Ticari kazançları basit usulde tespit edilenler: 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun
46 ncı maddesi gereğince ticari kazançları basit usulde tespit edilen gelir vergisi mükelleflerinin ,
ğ) Vergiden muaf esnaf: 193 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi gereğince gelir verginden muaf olup esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı olan esnaf ve sanatkârları, ifade eder.” 8.3. “Desteğe ilişkin hususlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Destek programı kapsamında hibe desteği; gelir kaybı desteği ve kira desteği olmak üzere iki şekilde sağlanır. (2) Destek programının süresi, Bakanlık internet sitesinden yapılan duyuruda belirtilen sürede başvuruların yapılması kaydıyla 2021 yılının Ocak, Şubat ve Mart ayları olmak üzere üç aydır.” 8.4.”Gelir kaybı desteği” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Ticari kazançları basit usulde tespit edilenlere, vergiden muaf esnafa ve bunların dışında kalan esnaf ve sanatkârlar le gerçek kişi tacirlere aylık 1.000 Türk
Lirası olmak üzere toplamda 3.000 Türk Lirası hibe desteği sağlanır.” 8.5. “Kira desteği” başlıklı 6 ncı maddesinde; “(1) 5 inci maddenin birinci fıkrası çerçevesinde gelir kaybı desteğinden faydalanabilecek gerçek kişilerin vergi sicili kayıtlarına göre esas faaliyetlerini yürüttükleri iş yerlerinin kira olması halinde, bu kişilere büyükşehir belediyelerinin bulunduğu yerlerde aylık 750 Türk Lirası olmak üzere üç aylık toplamda 2.250 Türk Lirası, diğer yerlerde aylık 500 Türk Lirası olmak üzere toplamda 1.500 Türk Lirası kira desteği sağlanır. (2) İş yeri kira bedelinin kira desteği tutarının altında olması durumunda iş yer kira tutarı kadar kira desteği ödenir.” 8.6. “Destek programından yararlanma koşulları” başlıklı 7 nci maddesinde; “(1) Bu destek programından, 14/12/2020 tarihinden önce (bu tarh dâhil) vergi mükellefiyetini tesis ettirmiş, ticari kazançları basit usulde tespit edilenler, Bakanlık tarafından belirlenen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar ve gerçek kişi tacirler ile yine bu tarih itibarıyla esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaflar faydalanabilir. (2) Destek programına başvurabilecek esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlerin ekonomik faaliyet tanımları başvuru tarihinden önce Bakanlık internet sitesinden duyurulur, ayrıca yazılı duyuru yapılmaz. (3) Bu maddenin ikinci fıkrası gereğince Bakanlıkça yapılan duyurudan sonra ticari faaliyetine yönelik ekonomik faaliyet tanım değişikliği yapanlar hibe desteğinden yararlanamaz.(4) Ticari kazançları basit usulde tespit edilenler, esnaf ve sanatkârlar ve gerçek kişi tacirler, hibe desteğinden vergi sicili kayıtlarındaki esas faaliyet konusu üzerinden bir kez faydalanabilir. (5) Destek başvurusunda bulunanların faaliyetlerin sürdürdükleri ve kira ödemesi yaptığı birden fazla iş yeri bulunması halinde, başvuruda bulunanlar bir iş yeri için kira desteğinden faydalanabilir. (6) Hibe desteğinden faydalanılan dönemlerde vergi mükellefiyeti faal olarak devam etmelidir. Destek başvurusunda bulunanın gayri faal olduğunun anlaşılması durumunda bu kişilere destek ödemesi yapılmaz. (7) Diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca uygulanan benzer nitelikteki desteklerden faydalanılması, bu destek programından faydalanılmasına engel teşkil etmez.” 8.7. “Başvuru, değerlendirme ve itiraz” başlıklı 8 inci maddesinde; (4) Kira desteği başvurusunda bulunanlardan, başvuruda bulunduğu iş yerinin aylık kira bedeli, açık adres ve iş yerini kiralayanın kimlik bilgilerini başvuru esnasında beyan etmesi istenir. Beyanda bulunmayanlara kira desteği ödemesi yapılmaz.” 9. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Eşlerin temsil yetkisi” başlıklı 188 inci maddesinde; “Eşlerden her biri, ortak yaşamın devamı süresince ailenin sürekli ihtiyaçları için evlilik birliğini temsil
eder. Ailenin diğer ihtiyaçları için eşlerden biri, birliği ancak aşağıdaki hâllerde temsil edebilir:
1. Diğer eş veya haklı sebeplerle hâkim tarafından yetkili kılınmışsa, 2. Birliğin yararı bakımından gecikmede sakınca bulunur ve diğer eşin hastalığı, başka bir yerde olması veya benzeri sebeplerle rızası alınamazsa.” 9.1. “Eşlerin hukukî işlemleri” başlıklı 193 üncü maddede; “Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, eşlerden her biri diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukukî işlemi yapabilir.” 10. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Temsilin hükmü” başlıklı 40 ıncı maddesinde; “Yetkili bir temsilci tarafından bir başkası adına ve hesabına yapılan hukuki işlemin sonuçları, doğrudan doğruya temsil olunanı bağlar. Temsilci, hukuki işlemi yaparken bu sıfatını bildirmezse, hukuki işlemin sonuçları kendisine ait olur. Ancak, karşı taraf bir temsil ilişkisinin varlığını durumdan çıkarıyor veya çıkarması gerekiyor ya da hukuki işlemi temsilci veya temsil olunandan biri ile yapması farksız ise, hukuki işlemin sonuçları doğrudan doğruya temsil olunana ait olur.” 11. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri” nde, “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”, hükümlerinin yer aldığı görülmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Uyuşmazlık konusu özetle, 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
“Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Hibe Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında 04.01.2021 tarihinde Esnaf ve Sanatkarlar ile Gerçek Kişi Tacirler için kira destek başvurusu yapan ilgilinin, Kovid -19 nedeniyle kirasını ödeyememesi ve eşinin hesabından eft yapıldığı gerekçesiyle reddedilen başvurusunun işleme alınarak, kira yardımı ödemesinin yapılması talebi hakkındadır.
14. Şikayet konusu ile ilgili Kurumumuzca yapılan inceleme kapsamında bilgi ve belge talebimize istinaden, Ticaret Bakanlığı’nca verilen cevabi yazıda, kira desteğinden faydalanmak isteyen kişilerden kira ödediklerini ispatlayacak belgelerini (imzalı kira kontratı, güncel banka kira ödeme dekontu vb.)
Bakanlıkça belirlenecek süre içerisinde elektronik ortamda www.turkiye.gov.tr internet adresi üzerinden yüklemelerinin istendiği, kira desteği başvuruları değerlendirilirken kira sözleşmesinde yer alan bilgiler ile kira ödeme belgeleri karşılaştırılarak iki belgede yer alan bilgilerin eşleşmesi durumunda kira desteğinin olumlu sonuçlandırılmakta olduğu bilgilerine yer verilerek, başvuran ’ün kira destek başvurusu için Bakanlığa sunduğu belgeler incelendiğinde kira sözleşmesinde yer alan taraflardan kiracı bilgileri ile ödeme belgesinde yer alan gönderici kişi bilgilerinin aynı olmaması ve sunulan ödeme
belgesinin söz konusu kira sözleşmesine ait olup olmadığının belirlenememiş olması dolayısıyla, ilgilinin anılan kira desteğinden yararlandırılamadığı açıklamalarında bulunulmuştur.
15. Gerek dünyada gerekse ülkemizde, COVID-19 salgını nedeniyle, bir taraftan karantina önlemleriyle halkın sağlığını korunmaya çalışırken diğer taraftan ekonomik aktivitenin mümkün olduğunca devam etmesi için yoğun bir uğraş verilmektedir. Sosyal izolasyon koşullarının sıkılaştırılmasına bağlı olarak yavaşlayan ekonomik aktivitenin etkilerini asgari düzeyde tutmak adına, sanayici, esnaf, ihracatçı, işçi ve işverenlere yönelik olarak; destek paketleri, istihdamın devamına yönelik ekonomik yardım paketleri, vergi ve sair borçların ötelenmesi, borçların yapılandırılması ve hibe destekleri verilmesi gibi birçok tedbir devletimizce alınmış ve alınmaya devam etmektedir.
16. Ülkemiz de yaşanan bu olağanüstü süreçte COVID-19 salgınının ekonomiye yarattığı olumsuz etkilere karşı negatif etkilerin bertaraf edilebilmesi amacıyla Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan tarafından 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ile Gerçek Kişi Tacirlere
Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek Destekler Hakkında Karar açıklanmıştır. Ticaret
Bakanlığının koordinasyonunda yürütülen destekleme çalışmaları salgının yaratabileceği ekonomik tahribatın en düşük seviyede kalması amaçlanmaktadır.
17. 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını Nedeniyle
Verilecek Hibe Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında 22/12/2020 tarihli ve 3323 sayılı Cumhurbaşkanı Kararında öngörüldüğü üzere esnaf ve sanatkârlar ile gerçek kişi tacirlere gelir kaybı ve kira desteği verildiği belirtilmiş, söz konusu tebliğin “Destek Programından Yararlanma
Koşulları” başlıklı 7 nci maddesinde bu destekten faydalanabilmek için gerekli şartların neler olduğu
aşağıdaki şekilde öngörülmüştür:
i. Bakanlık tarafından belirlenen sektörlerde faaliyet gösteren esnaf ve sanatkâr ya da gerçek kişi tacir olmak, ya da yine bu tarih itibarıyla esnaf ve sanatkârlar siciline kayıtlı vergiden muaf esnaf statüsünde olmak, ii.Bu destek programından, 14/12/2020 tarihinden önce (bu tarih dâhil) vergi mükellefiyetini tesis ettirmiş olmak, iii. Ticari kazançları basit usulde tespit edilmiş olmak, iv.Bakanlıkça yapılan duyurudan sonra ticari faaliyetine yönelik ekonomik faaliyet tanım değişikliği yapmamış olmak v.Esnaf ve sanatkar ya da ticari işletmesi faal durumda olmak.
18. Ayrıca tebliğin 8 inci maddesinde; kira desteği başvurusunda bulunanlardan, başvuruda bulunduğu iş yerinin aylık kira bedeli, açık adres ve iş yerini kiralayanın kimlik bilgilerini başvuru esnasında beyan etmeleri öngörülmüştür.
19. Dosya kapsamında yapılan incelemede, “kira sözleşmesinde ödeme yapılacak IBAN numarası ile dekontta ödeme yapılan IBAN numarasının aynı olduğu; bu dekont tarihlerinin ilgili tebliğden öncesine ait olduğu, kira desteği başvurusunda bulunurken, başvuruda bulunduğu iş yerinin aylık kir a bedeli, açık adres ve iş yerini kiralayanın kimlik bilgilerini başvuru esnasında beyan ettiği, başvuranın yukarıda anılan başvuru koşullarını taşıdığı, bu hususun, idarenin cevabi yazısında da açıkça şartların bu taşınmadığı yönünde bir bilgiye yer verilmediği anlaşılmaktadır.
20. Öte yandan, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Eşlerin temsil yetkisi” başlıklı 188 inci maddesinde; eşlerden her birinin, ailenin diğer ihtiyaçları için birliği diğer eşin rızası ile temsil edebileceği, öngörülmüş, “Eşlerin hukukî işlemleri” başlıklı 193 üncü maddede; “Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, eşlerden her birinin diğeri ve üçüncü kişilerle her türlü hukukî işlemi yapabileceği hüküm
altına alınmıştır. Bu bağlamda ’ün eşi tarafından, diğer eşi temsilen kira bedelini yatırabilmesi mümkündür.
21. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Temsilin hükmü” başlıklı 40 ıncı maddesinde; yetkili bir temsilci tarafından bir başkası adına ve hesabına yapılan hukuki işlemin sonuçlarının, doğrudan doğruya temsil olunanı bağladığı hükmünü haiz olup, Medeni Kanun’un yukarıda anılan ilgili maddesinde belirtilen kanundan doğan temsil yetkisinin kullanılması durumunda da hukuki ilişkinin taraflarında, hak ve borçlarda bir değişiklik meydana gelmemekte olduğu, ödeme eş tarafından yapıldığında hüküm ve sonuçların sözleşmenin tarafı olan eş üzerinde doğmakta olduğu kabul edilmelidir.
22. Somut olayda başvuran, kira bedelinin eşi tarafından ödendiğini belirterek gönderici kısmında eşinin kimlik bilgileri bulunan dekontu ilgili idareye sunmuştur. Dekont üzerinde alıcı kısmında ise kiraya verenin adı ve soyadı bulunmakta (S.B.), dekontun açıklama bölümünde de “dükkan kirası” ibaresi bulunmakta olup, kira bedelinin ilgilinin eşi tarafından temsilen ödendiği hususu çok kuvvetli bir fiili karine ile tespit edilebilmektedir. Ayrıca ödenen bedelin kira sözleşmesinde yer alan meblağ tutarı ile çok yakın bir meblağ olduğu görülmekle bu hususun da bahsedilen fiili karineyi desteklediği anlaşılmaktadır.
23. Öte yandan düzenli olarak yapıldığı, sunulan dekontlardan anlaşılan ödemelerin, hayatın olağan akışına göre kira bedeli olarak diğer eş adına yapıldığının kabul edilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
24. Konuyla ilgili dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde başvuranın söz konusu 24/12/2020 tarihli ve 31344 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Koronavirüs Salgını Nedeniyle Verilecek
Hibe Desteği Programı ve Uygulama Esasları Hakkında Tebliğ” kapsamında ilgilinin kira desteğinden yararlandırılması gerekirken, gönderenin başvuranın eşi olduğu ve kanundan doğan temsil yetkisi hesaba katılmaksızın, kira desteği talebinden yararlandırılmaması hukuka ve hakkaniyete uygun görülmemiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine ve kanunlara uygunluk ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesi’nde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın talep ettiği koronavirüs salgını nedeniyle verilecek hibe desteğinin yeniden değerlendirilmesi için TİCARET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; bahse konu
idare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi