|
ÖZET: Başvuran, eşinin iş kazası nedeniyle aldığı istirahat raporu süresince aile yardımı ödeneği talep etmiştir. Millî Savunma Bakanlığı, başvuruyu reddederek, eşinin sosyal güvenlik kapsamında geçici iş görmezlik ödeneği aldığı gerekçesiyle aile yardımı ödeneği verilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Başvuran, eşinin çalışmadığı dönemde aile yardımı alması gerektiğini savunurken, idare, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda bu talebin karşılanamayacağını ifade etmiştir.
İdarenin açıklamalarına göre, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 202. maddesi, aile yardımı ödeneğinin yalnızca çalışmayan ve sosyal güvenlik kuruluşlarından aylık almayan eşler için verileceğini belirtmektedir. Ayrıca, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, iş kazası nedeniyle alınan geçici iş görmezlik ödeneği, aile yardımı ödeneği alımını engellemektedir. Bu çerçevede, başvuranın talebi, hukuka ve hakkaniyete uygun olarak reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddi yönünde karar almış ve idarenin işlemlerinin iyi yönetim ilkelerine uygun olduğunu, ancak başvurana hangi mercilere itiraz edebileceği konusunda bilgi verilmediğini tespit etmiştir. İlgili idarenin, bu hususta gelecekte daha dikkatli olması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuran, kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurabilecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9307-S.24.14427
BAŞVURU NO : 2024/4560
KARAR TARİHİ : 02.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın eşinin istirahat raporu aldığı dönem için aile yardımı ödeneği verilmesi istemi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 03.04.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; Millî Savunma Bakanlığın bağlı Genelkurmay Başkanlığı
bünyesinde devlet memuru olarak görev yaptığını, eşinin iş kazası geçirdiğini ve ” ” oluştuğunu, kendisine istirahat raporu verildiğini, istirahat raporunu içeren dönem içerisinde eşi çalışmadığı ve iş yerinden aylık alamadığını, bu nedenle aile ödeneğinden faydalanma talebinde bulunduğunu, kurumunun ise aile yardımı ödemesinin yapılamayacağını tarafına bildirdiğini belirtmektedir. Başvuran, eşinin iş kazası nedeni ile aylık alamadığı için tarafına iş kazası dönemini kapsayan istirahat dönemlerine ait aile yardımı ödeneğinin ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 05/04/2024 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına istinaden Milli
Savunma Bakanlığı Genelkurmay Başkanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 21/05/2024 tarih ve sayılı cevabi yazı eklerinde özetle;
2.1) Personelin Orduevi Müdürlüğünde garson (yardımcı hizmetler) olarak görev yaptığı, şikayete
konu işlemler için mevzuatın 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri
Yönetmeliği ve 3/09/2023 tarihli Resmi Gazete’de Yayımlanan Kamu Görevlileri Hakem Kurulu Kararı olduğu,
2.2) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 202’nci maddesinde; “Evli bulunan Devlet memurlarına aile
yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan
veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 2,273, çocuklarından her biri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı) aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir…” hükmünü amir olduğu, bu nedenle personelin eşinin Sigortalılık Tecil ve Hizmet Kaydı Tespit belgesinde halen sigortalılığın devam etmesi ve gelir elde etmesi nedeniyle kendisine aile yardımı ödenmesinin mümkün olmadığı,
2.3) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Geçici iş görmezlik ödeneği”
başlıklı 18’inci maddesinde, Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş görmezliğe uğrayan sigortalıya her gün için iş görmezlik ödeneği verileceği hükmünün bulunduğu,
2.4) Ayrıca Hazine ve Maliye Bakanlığının Mayıs 2024 tarih ve sayılı yazısında; 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan geçici iş görmezlik ödemesinin, 657 sayılı Kanunu’nun 202’nci maddesinde belirtilen “herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık alma” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve iş kazası sebebiyle geçici iş görmezlik ödeneği almakta olan eş için aile yardımı ödeneği verilmesine imkan bulunmadığı yönünde görüş bildirdiği,
2.5) Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri ve Hazine ve Maliye Bakanlığının yazısı birlikte
değerlendiğinde; 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 18’inci maddesine göre ödenen “Geçici iş görmezlik ödeneğinin” iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde
Kanunda belirlenen geçici iş görmezlik süresinde sigortalının gelir kaybını telafi etmek için Sosyal
Güvenlik Kurumu tarafından verilen bir ödenek olduğu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 202’nci maddesinde açıkça belirtildiği üzere 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanununa ekli IV sayılı
Cetvelde yer alan Sosyal Güvenlik Kurumundan geçici iş görmezlik ödeneği alan eş için aile yardımı ödeneği verilmesine imkan bulunmadığı, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın,
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
3.2) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” başlıklı 128’inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, haklarının ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun;,
5.1) “Amaç” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini,
atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”
5.2) “Aile Yardım Ödeneği” başlıklı 202’nci maddesinde; “Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı
ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)
aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir…”
5.3) “Aile Yardımı Ödeneğinin Ödeme Usulü” başlıklı 203’üncü maddesinde; “Aile yardımı ödeneği
Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir…”
5.4) “Aile yardımı ödeneğine hak kazanma” başlıklı 204 üncü maddesinde; “Memur, eş için ödenen
aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.”
6) 16/06/2006 Sayılı 26200 sayılı Kanun’un “Geçici iş görmezlik ödeneği” başlıklı 18’inci maddesinde;
“Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla; a) İş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için, …
geçici iş göremezlik ödeneği verilir.”
7) 31/12/2005 tarih ve 26040 sayılı 3. Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Merkezi Yönetim
Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde malî işlemlerin gerçekleştirilmesi ve muhasebeleştirilmesi kapsamında, harcamalarda ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgeleri ve bunlardan bu Yönetmelikte düzenlenmesi gerekenlerin şekil ve türlerini belirlemektir.”; 12’nci maddesinde ise, sosyal yardım ödemelerinde ödemenin çeşidine göre gerekli olan belgeler sayılmış ve aylıkları ile birlikte ödenen aile yardımının personelin ilk işe girişinde alınacak aile yardımı bildirimine dayanılarak ödeneceği, bu bildirimin personelin aile yardımından yararlanan eş ve çocuk durumunda meydana gelen değişiklikler ile yer değiştirme suretiyle atama halinde yenileneceği, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin
konu ile açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; eşinin istirahat raporunu içeren dönem içerisinde
çalışmadığını ve iş yerinden aylık alamadığını belirterek aile yardımı ödenmesini talep etmektedir.
10) Aile yardımı, Anayasamızda yer alan sosyal devlet ilkesinin ve ailenin korunması ilkesinin bir gereği
olarak, ayrıca taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerde yer alan Devletin anne ve çocukların korunması için aile yardımları ve mali düzenlemeler dahil her türlü yöntemle gerekli tedbirleri alacağı yönündeki hükümler uyarınca, aynı statüde çalışan kamu görevlilerinden eş ve çocuklarının durumları nedeniyle fazladan mali külfete katlanmak durumunda kalanlara verilen, ücrette adaletin sağlanmasına katkı sağlamak amacına yönelik olarak ihsas edilmiş olan memurun mali özlük haklarından biridir.
11) Somut olayın çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikle aile yardım ödeneğine nasıl hak kazanıldığının
irdelenmesi gerekmektedir.
12) Bilindiği üzere eş için ödenen aile yardımı ödeneği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 204 üncü
maddesinde “evlenme” olayının gerçekleşmesine, çocuk için ödenen aile yardımı ödeneği ise “doğum” olayının gerçekleşmesine bağlanmış ve evlenmenin ve/veya doğum olayının gerçekleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren de bu ödemelere hak kazanılacağı ifade edilmiştir. Aynı Kanunun 202 nci maddesinde ise bu ödeneğin, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ve 206 ncı maddedeki istisnalar haricinde çocukları için yapılacağı ifade edilmiştir.
13) Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği çerçevesinde değerlendirilmesi de gerekmektedir.
Malum olduğu üzere, ilgili Yönetmeliğin amacı, “harcamalarda ödeme belgesine dayanılacak kanıtlayıcı belgeleri ve bu belgelerin şekil ve türlerini” belirlemektir. Anılan Yönetmelikle hakkın nasıl kazanılacağı değil ödemenin hangi belgeler üzerinden yapılacağı belirlenmektedir. Bir başka ifade ile kişi bu ödeneğe, ilgili Yönetmelik hükmü çerçevesinde aile yardımı bildiriminde bulunduğunda değil 657 sayılı Kanunda yer alan şartları yerine getirdiğinde hak kazanmaktadır. Kaldı ki Anayasanın 128 inci maddesi gereğince memura yapılacak ödemelerin kanunla yapılacağı hükmü karşısında yönetmelik hükmüne dayanarak ödemenin yapılıp yapılmayacağına dair bir karar vermenin mümkün bulunmadığı da açıktır.
14) Öte yandan başvuru konusunun, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
çerçevesinde de değerlendirilmesi de gerekmektedir. Anılan Kanun’un 18’inci maddesinde, Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla, iş kazası veya meslek hastalığı nedeniyle iş görmezliğe uğrayan sigortalıya her gün için iş görmezlik ödeneği verileceği hükmü yer almaktadır. İdare tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgeler neticesinde; somut olayda başvuranın eşinin iş kazası geçirdiğine dair istirahat raporunun bulunduğu ancak başvuranın eşine geçici iş görmezlik ödemesinin yapıldığı görülmektedir. Hazine ve Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali
Kontrol Genel Müdürlüğünün görüşü doğrultusunda, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu hükümleri uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan geçici iş görmezlik ödemesinin,
657 sayılı Kanunu’nun 202’nci maddesinde belirtilen “herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık
alma” kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve iş kazası sebebiyle geçici iş görmezlik ödeneği almakta olan eş için aile yardımı ödeneği verilmesine imkan bulunmadığı belirtilmektedir.
15) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde Başvuranın eşinin iş kazası nedeni ile aylık alamadığı için tarafına iş kazası
dönemini kapsayan istirahat dönemlerine ait aile yardımı ödeneğinin ödenmemesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA ve GENELKURMAY
BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi