Eskişehir Büyükşehir Belediyesi tarafından vefat eden bir kişi adına tahakkuk ettirilen Yol Harcamalarına Katkı Payı işleminin hukuka (KDK)

2. Kurumumuzun 30/06/2020 tarih ve 36311982–S.20.68459 sayılı bilgi-belge isteme yazısına istinaden Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığı’ndan alınan 20/07/2020 tarih ve sayılı yazı ve eklerinde; “İlgi yazıda bahsi geçen Uluönder

Mahallesi Ali Fuat Cebesoy Caddesi Ada parseldeki gayrimenkule ilişkin geçici ve kesin kabul tarihli 31.12.2014 yılına ait asfalt yapım işinden kaynaklanan işlemdir. Söz konusu yapılan hizmete ilişkin oluşturulan tahakkuklar 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 86.89.90.91.92.93. ve 94 maddeleri ve 2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Harcamalara

Katılma Payları İle İlgili Hükümlerin Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik hükümleri doğrultusunda iş ve işlemler yapılmıştır. Yol harcamalarına Katılma Payı tahakkuk işlemlerin ilişkin, iş hangi ihale usulüne göre yapılmış olursa olsun, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmasından sonra yapılacağından, işin bitirilerek hizmete açılmış olduğu geçici kabulün yapıldığı tarih itibarıyla tapu kayıtlarında malik olarak görülen adına tahakkuk işlemi yapılmış olup 2464 sayılı Belediye gelirleri Kanununun 86’ncı maddesine göre yapılan işlem mevzuata uygundur.

2.1. Komisyonca; Büyükşehir Belediyesi Fen İşleri Dairesi Başkanlığı’nca, 2014 yılında ekli listede yer alan cadde ve sokaklara yapılmış olan asfalt çalışmaları ile ilgili 2464 sayılı

Belediye Gelirleri Kanunu’nun 89 ve ilgili maddeleri uyarınca, gerekli hesaplamaların yapılarak bulunacak rakamların hizmetten faydalanan gayrimenkul sahiplerinden

Harcamalara Katılım Payı alınabilmesi konusu, Büyükşehir Belediyesi Meclisince görüşülerek

09.06.2016 tarih ve 266 sayılı kararı ile Harcamalara Katılım Payı alınmamasına karar

verilmiştir.

2.2. Söz konusu karar 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 14. maddesine istinaden yeniden görüşülmek üzere Büyükşehir Belediyesi Meclisinin havale edilmiş ve Büyükşehir

Belediyesi Meclisi’nin 20.09.2016 tarih ve 372 sayılı kararı ile ısrar kararı verilmiştir.

2.3. Israr kararı üzerine Eskişehir 1.Vergi Mahkemesi’nin 2016/808 E. sayılı dosyası ile

Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 20.09.2016 tarih ve 372 sayılı Israr Kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açılan davanın kabulü ile dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir. Anılan kararın 2577 sayılı idari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesi gereğince tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içerisinde yerine getirilmesi gerekmektedir. Söz konusu mahkeme kararına istinaden: gerekli hesaplamaların yapılarak, bulunacak rakamların hizmetten faydalanan gayrimenkul sahiplerinden harcamalara katılma payı alınabilmesi hıısusu Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 05.05.2017 tarih ve 251 sayılı kararı ile Komisyona havale edilmiştir.

2.3. Yapılan inceleme ve değerlendirmeler neticesinde; ekli listede belirtilen cadde ve sokaklara yapılan asfalt çalışmaları dolayısıyla 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 89 ve ilgili maddeleri uyarınca Harcamalara Katılma Payı alınmasına Komisyonca oybirliği ile karar verilmiştir.” açıklamasına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,

5. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun;

5.1. “Yol Harcamalarına Katılma Payı” başlıklı 86 ncı maddesinde; “Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce aşağıdaki şekillerde inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yola çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden meclis kararı ile Yol Harcamalarına Katılma Payı alınabilir: a) Yeni yol açılması, b) Mevcut yolların yüzde kırk nispetinde veya daha fazla genişletilmesi, … Yolların kaldırımlar da dahil olmak üzere (15) metreden fazla genişliklerine düşen giderler, belediyelere ait olup harç payına konu teşkil etmez. İki ve daha fazla yol kenarında bulunan gayrimenkuller için asıl cepheyi teşkil eden yoldan düşen pay tam, diğer yollara ait pay ise yarım olarak hesaplanır.”,

5.2. “Payların Hesaplanması” başlıklı 89 uncu maddesinde (a) bendinde “…Harcamalara katılma payları bina ve arsalarda vergi değerinin yüzde 2’sini geçemez.”,

5.3. “Payın Tahakkuk Şekli” başlıklı 90 ıncı maddesinde, “Yol Harcamalarına Katılma Payı, bu hizmetin yapıldığı yollardan faydalanan, Su Tesisleri İle Kanalizasyon Harcamalarına

Katılma Payları ise hizmetten faydalanma şekillerine göre ilgili gayrimenkul sahipleri arasında ve 89 uncu maddeye göre hesaplanan katılma payları toplamının ilgili gayrimenkullerin vergi değerleri toplamına oranlanarak dağıtılması suretiyle hesaplanıp tahakkuk ettirilir.”

5.4. “Payın Tahakkuk Zamanı” başlıklı 91 inci maddesinde; “Harcamalara katılma paylarının tahakkuku, işler hangi ihale usulü ile yapılmış olursa olsun, hizmetin tamamlanarak halkın istifadesine sunulmuş olmasından sonra yapılır. Ancak, yapılacak yazılı tebliğ ile verilecek süre içinde ilgililerin harcamalara katılma paylarını peşin ödemeyi kabul etmeleri halinde, bu paylar, kabule ilişkin yazılı başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde tahakkuk ettirilir.”,

5.5. “Payların ilanı” başlıklı 92 nci maddesinde; “ Yukarıdaki maddelerde yazılı esaslar dairesinde hesaplanan paylar, mükelleflerin soyadları, adları, adresleri ve kendilerine isabet eden pay miktarını gösteren ve mahiyetlerine göre mahalle, cadde ve sokak itibariyle düzenlenecek tahakkuk cetvellerinin bir ay süre ile belediye ilan yerlerine asılması suretiyle ilan olunur. Katılma payları tutarları mükelleflere ayrıca tebliğ olunur.”

6. Vergi Usul Kanunu’nun mirasçıların sorumluluğu başlıklı 12.maddesinde; “ ölüm halinde mükelleflerin ödevleri, mirası reddetmemiş kanuni ve mansup mirasçılarına geçer. Ancak, mirasçılardan her biri ölünün vergi borçlarından miras hisseleri nispetinde sorumlu olurlar.”

7. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un Borçlunun ölümü başlıklı 7. Maddesinde; “borçlunun ölümü halinde, mirası reddetmemiş mirasçılar hakkında da bu kanun hükümleri tatbik edilir. Borçlunun ölümünden evvel başlamış olan muamelelere devam olunur. Terekenin bir mahkeme veya iflas dairesi tarafından tasfiyesini gerektiren haller bu hükmün dışındadır. Mirasın tutulan defter mucibince kabulü halinde, mirasçı, deftere kaydedilmemiş olsa dahi amme alacağından mirastan kendisine düşen miktar ile mesuldür.”

hükümlerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından, yapılan tebliğin usulsüz olması nedeniyle, usulüne uygun olarak kesinleşmiş bir amme alacağının var olmadığı ve iptalinin gerektiği hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden

9. Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, Eskişehir Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen “Yol Harcamalarına Katkı Payı”na dair haksız tahsil edilen tutarların iadesini talep etmiştir.

10. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 86 ncı maddesinde; Belediyelerce veya belediyelere bağlı müesseselerce yeni yol açılması, mevcut yolların yüzde 40 nispetinde veya daha fazla genişletilmesi, kaldırımsız ve bakımsız bulunan yolların, kaldırım veya parke kaldırım haline getirilmesi veya asfalt yapılması, kaldırım veya şose halindeki yolların da parke, beton veya asfalta çevrilmesi, mevcut kaldırım veya parkelerin sökülüp yeniden düzenlenmesi şeklinde inşa, tamir ve genişletilmeye tabi tutulan yolların iki tarafında bulunan veya başka bir yok çıkışı olmaması dolayısıyla bu yoldan yararlanan gayrimenkullerin sahiplerinden Yol Harcamalarına Katılma Payı alınacağı, iki veya daha fazla yol kenarında bulunan gayrimenkuller için asıl cepheyi teşkil eden yoldan düşen tam payın tam, diğer yollara ait payın ise yarım pay olarak hesaplanacağı, 89 uncu maddesinde ise; harcamalara katılma payının, bir program dahilinde veya istek üzerine doğrudan doğruya yapılan işlerde, bu hizmetler dolayısıyla yapılan giderlerin tamamı olduğu, ancak bu tür hizmet giderlerinin

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ile İller Bankası tarafından tespit edilen ve yayımlanan rayiç ve birim fiyatlara göre hesaplanan tutarları aşamayacağı, bu tutarlardan devlet yardımları, karşılıksız fon tahsisleri, bu işler için yapılacak bağış ve yardımlar ve istimlak bedellerinin indirileceği, harcamalara katılma payının bina ve arsalarda vergi değerinin %2’sini geçemeyeceği belirtilmiştir.

11. Anılan Kanun, harcamalara katılma paylarının hizmetin tamamlanarak halkın yararlanmasına sunulmasından sonra tahakkuk ettirilmesini 91 inci maddesinde, bu esaslara göre hesaplanan payların, mükelleflerin soyadları, adları, adresleri ve kendilerine isabet eden pay miktarını gösteren ve mahiyetlerine göre mahalle, cadde ve sokak itibariyle düzenlenecek tahakkuk cetvellerinin bir ay süre ile belediye ilan yerlerine asılması suretiyle ilanını, katılma payı tutarlarının mükelleflere ayrıca tebliğini ise 92 nci maddesinde öngörmüştür.

11. Kurumumuzda oluşan dosyanın incelenmesinden; Eskişehir Büyükşehir Belediyesinin

Uluönder Mahallesi Ali Fuat Cebesoy Caddesi Ada parseldeki gayrimenkule ilişkin geçici ve kesin kabul tarihi 31.12.2014 yılına ait asfalt yapımına ilişkin oluşturulan tahakkukların 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun 86.89.90.91.92.93. ve 94 maddeleri ve

2464 Sayılı Belediye Gelirleri Kanununun Harcamalara Katılma Payları İle İlgili Hükümlerin

Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik hükümleri doğrultusunda iş ve işlemler yapıldığı,

12.1. Komisyonca; Büyükşehir Belediyesi Fen İşleri Dairesi Başkanlığı’nca, 2014 yılında ekli listede yer alan cadde ve sokaklara yapılmış olan asfalt çalışmaları ile ilgili 2464 sayılı Belediye

Gelirleri Kanunu’nun 89 ve ilgili maddeleri uyarınca, gerekli hesaplamaların yapılarak bulunacak rakamların hizmetten faydalanan gayrimenkul sahiplerinden Harcamalara Katılım

Payı alınabilmesi konusu, Büyükşehir Belediyesi Meclisince görüşülerek 09.06.2016 tarih ve

266 sayılı kararı ile Harcamalara Katılım Payı alınmamasına karar verildiği;

12.2. Söz konusu kararın 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 14. maddesine istinaden yeniden görüşülmek üzere Büyükşehir Belediyesi Meclisin havale edildiği ve

Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 20.09.2016 tarih ve 372 sayılı kararı ile ısrar kararı verildiği,

12.3. Israr kararı üzerine Eskişehir 1.Vergi Mahkemesi’nin 2016/808 E. sayılı dosyası ile

Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 20.09.2016 tarih ve 372 sayılı Israr Kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle açılan davanın kabulü ile dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, söz konusu mahkeme kararına istinaden gerekli hesaplamaların yapılarak, bulunacak rakamların hizmetten faydalanan gayrimenkul sahiplerinden harcamalara katılma payı alınabilmesi hususunun Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 05.05.2017 tarih ve 251 sayılı kararı ile Komisyona havale edildiği,

12.4. Yapılan inceleme ve değerlendirmeler neticesinde; mezkur asfalt çalışmaları dolayısıyla

2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununun ilgili maddeleri uyarınca Harcamalara Katılma Payı

alınmasına Komisyonca oybirliği ile karar verildiği,

12.5. İdarenin yazısı ve eki belgelerden, ilk olarak 27/07/2018 tarihinde iletilmek üzere muhtarlığa tebligat bırakılmış ancak kişi vefat ettiği gerekçesi ile iade edilmiş olduğu, daha sonra yine tebligat yapılmış, bu sefer muhtar tarafından 01/11/2018 tarihinde tebligatın imza karşılığı teslim alınmış olduğu ve idare tarafından bu tarihin tebliğ tarihi olarak kabul edilmiş olduğu

12.6.Diğer yandan, şikayetçi ile yapılan şifahi görüşme ve gönderdiği belgelerden 01/06/2017 tarihinde vefat etmiş olduğu, 2017 yılı içerisinde tapuda adlarına veraset ve intikal işlemlerinin tamamlanmış olduğu, ayrıca Belediye

Gelirleri Kanununun 93 üncü maddesine göre, gayrimenkule ait yol harcamalarına katılma payı ödenmeden tapuda devir işleminin gerçekleşmeyeceği hükmü bulunmakla birlikte 26/06/2018 ve 27/06/2019 tarihlerinde diğer paydaşlara ait hisselerin satış suretiyle pay mülkiyeti şeklinde devir işlemi yapılmış olduğu, belediyeden bu süreçte birçok defa “borcu yoktur” yazısı alınmış olduğu,

hususları tespit edilmiştir.

13. Şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından şikâyetçinin vefat etmiş babası adına tahakkuk ettirilen “Yol Harcamalarına

Katkı Payı”na ilişkin işlemde hukuka aykırılık tespit edilmiştir.

13.1. Uygulamada kamu alacaklarına ilişkin olarak ölen kimse adına ödeme emri düzenlenmesi, mirası reddetmeyen mirasçılara söz konusu ödeme emrinin tebliğ edilmesi şeklinde tatbikatlar mevcuttur. Ancak bu uygulama doğru olmayıp, mirasçıların her biri için ayrı ihbarname düzenlenip vergi borçları mirasçının payı oranında belirlenmelidir.

13.2. Ölüm ile kişinin varlığı ortadan kalkmaktadır. Ölen kişi adına ölüm tarihinden sonra yapılan işlem ve tebligatın bu çerçevede hukuki karşılığı bulunmamaktadır. Artık muhatap mirası reddetmeyen varisler olduğundan tebligatların varislerin ismine düzenlenmesi gerekmektedir.

13.3. Murisin ölüm tarihinden sonra yapılan tarhiyatlara ilişkin ödeme emri ölüm tarihinden sonraki bir tarihte tebliğ edildiği dikkate alındığında, yapılan tebliğin usulsüz olması nedeniyle, usulüne uygun olarak kesinleşmiş bir amme alacağının var olmadığı ve iptalinin gerektiği açıktır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir.

Başvuranın dilekçesine, idare tarafından verilen cevapta, hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili idarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir.

V.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Eskişehir

Vergi Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VI.KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Hukukun üstünlüğünün hayata geçirilmesi ve hukuk güvenliğinin sağlanması açısından usulüne uygun olarak yapılmayan “Yol Harcamalarına Katkı Payı” işleminin iptali hususunda

ESKİŞEHİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE

BULUNULMASINA

Kararın BAŞVURANA ve ESKİŞEHİR BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ

BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;

6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek

işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti

Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi