|
ÖZET: Başvuran, 1990 yılında Etibank’ta çalışmaya başladığını ve bankanın 1998’de özelleştirilmesinin ardından 2002’de tasfiye edildiğini belirtmiştir. Emeklilik sürecinde, 1991-1998 yılları arasında devlette geçen hizmet sürelerine ilişkin ikramiyesinin ödenmediğini, kendisiyle aynı koşullarda emekli olan bir arkadaşının ödeme aldığını ifade ederek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), başvuranın ikramiye talebinin zamanaşımına uğradığını ve 5 yıl içinde başvuruda bulunmadığı için ödeme yapılamayacağını açıklamıştır.
SGK’nın açıklamalarına göre, başvuran 2013 yılında emekli olmuş ancak ikramiye talebini 2019’da yapmıştır. İlgili mevzuat gereği, hak kazanıldığı tarihten itibaren 5 yıl içinde talep edilmesi gereken ikramiyenin, bu süre zarfında istenmemesi durumunda zamanaşımına uğrayacağı belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve SGK’nın açıklamalarını değerlendirerek, hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edememiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, SGK’nın iyi yönetim ilkelerine uygun davrandığını, ancak başvuranın hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgi verilmediğini tespit etmiştir. Bu nedenle, idarenin bu ilkelere daha dikkatli yaklaşması önerilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6698-S.20.10632
BAŞVURU NO : 2019/19214
KARAR TARİHİ : 29/04/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Etibank’ta çalıştığı sürelere ilişkin ikramiye talebi
BAŞVURUNUN KONUSU :
hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 06/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 1990 yılında Etibank’ta çalışmaya başladığını, 14/03/1998 tarihinde bankanın özelleştirme kapsamına alındığını, daha sonra fona devredildiğini, Kurum 2002 yılında fona devredildikten sonraki haklarının tarafına ödendiğini ancak, özelleştirme öncesi Devlette geçen
1991 ila 1998 yılları arasındaki tazminatının emekli olduğu tarihte ödeneceği söylendiği halde
2013 yılında emekli olduğunda ödenmediğini, kendisiyle aynı şartlarda çalışan ve emekli olan
arkadaşı E.K.’ye Kurumumuza başvuru yaptıktan sonra ödeme yapıldığını ifade ederek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikayet başvurusunun incelenmesi kapsamında 12/11/2019 tarihli ve S. sayılı bilgi ve belge talepli yazımıza istinaden SGK’dan alınan 20/02/2020 tarihli ve E. sayılı cevabi yazı ve eklerinden özetle; 2.1. İlgiliye ait sicil dosyasının tetkik edildiği, 24/03/1987 tarihinde Etibank’ta 4/1-a kapsamında göreve başladığı, 01/04/1998 tarihinde özelleştirilen Etibank’ta çalışmaya devam ettiği, 18/01/2002 tarihinde bankanın tasfiye edilmesi (Bankacılık faaliyetinin sona ermesi)
sebebiyle iş akdinin feshedildiği, 2.2. Başvuranın Denizbank’ta çalışmakta iken 31/07/2013 tarihinde isteğiyle emekliye ayrıldığı ve 01/08/2013 tarihinden itibaren tarafına aylık bağlandığı, 2.3. İlgilinin ilk defa 03/09/2019 tarihli dilekçesi ile tarafına ikramiye ödenmesi talebinde bulunduğu, yapılan yazışma ve incelemelerde ilgilinin aylık bağlandığı tarihten itibaren 5 yıl içerisinde emekli ikramiyesi ödenmesi yönünde SGK’ya müracaatta bulunmadığı, zamanaşımı hükümleri uyarınca tarafına 5434 sayılı Kanun kapsamında geçen hizmetleri için emekli ikramiyesi ödenmesine imkan bulunmadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 16/06/2006 tarihli ve 26200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Zamanaşımı, hakkın düşmesi ve avans” başlıklı 97 nci maddesinde; “ Bu Kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde, iş kazası, meslek hastalığı, vazife malullüğü ve ölüm hallerinde bağlanması gereken gelir ve aylıkların, hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısmı zamanaşımına uğrar.” 5.2. “Önceki mevzuat hükümlerinin uygulanması” başlıklı Geçici 4 üncü maddesinin; 4 üncü fıkrası, “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu
Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır….” 6. 17/6/1949 tarihli ve 7235 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mülga 5434 sayılı Emekli
Sandığı Kanunu’nun; 6.1. “İkramiye” başlıklı 89 uncu maddesinde; “Hizmet sürelerinin tamamı bu Kanun ve/veya 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun geçici 4 üncü maddesi kapsamında geçenlerden emekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığı bağlanan veyahut toptan ödeme yapılan asker ve sivil tüm iştirakçilere, her tam fiili hizmet yılı için aylık bağlamaya esas tutarın bir aylığı emekli ikramiyesi olarak verilir.
Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik
Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.
İkinci fıkra uyarınca ödenecek emekli ikramiyesi, bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamına giren görevlerde geçen her tam fiili hizmet yılı ile sınırlı olarak bu görevlerden ayrıldıkları tarihteki emeklilik keseneğine esas aylık tutarı üzerinden ve aylığın başlangıç tarihindeki katsayılar dikkate alınarak ödenir. Mülga 2829 sayılı Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi ile üçüncü fıkrasının son cümlesinin bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.
Yukarıdaki fıkralara göre mülga 2829 sayılı Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden aylık bağlananlara ödenecek emeklilik ikramiyesinin hesabında bu
Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen ve 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesine göre kıdem tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona eren geçmiş hizmet süreleri ve her ne suretle olursa olsun evvelce iş sonu tazminatı veya bu mahiyette olmakla birlikte başka bir adla tazminat ödenen süreleri ile kıdem tazminatı ya da emekli ikramiyesi ödenmiş olan süreleri dikkate alınmaz. Ancak, mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri uygulanmış olmakla birlikte, bu
Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmetleri arasında başka bir sigortalılık hali kapsamında çalışması bulunmayanların emekli ikramiyesine esas fiili hizmet sürelerinin hesabında, 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesindeki şartlar aranmaz.
Emekli ikramiyesinin hesabına esas hizmet süresinin tespitinde dikkate alınmak üzere, emeklilik veya malullük aylığı bağlanması dışında herhangi bir sebeple görevleri sona erenler için, görevin sona erme sebebinin bu durumu kanıtlayan belgelerle birlikte yazılı olarak kuruma bildirilmesi ve bunların özlük dosyasında saklanması zorunludur. Bu zorunluluğa uymayanlar ikinci fıkra hükümlerinden yararlandırılmazlar…
Bu madde gereğince Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen emekli ikramiyeleri, düzenlenecek fatura üzerine Sayıştay ve Danıştay başkanları için kendi kurumları, diğerleri için emekliye sevk onayını veren kurum tarafından karşılanır. Özelleştirilen, faaliyeti durdurulan, kapatılan veya tasfiye edilen kamu idareleri tarafından karşılanması gereken emekli ikramiyesi tutarları ise, emekliye sevk onayı aranmaksızın ve faturası karşılığında Hazine tarafından karşılanır. Bu fıkraya göre Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılacak ödemelerin, fatura düzenlenmesini müteakip iki ay içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılması zorunludur…” 6.2. Zamanaşımının düzenlendiği 117 nci maddede; “Bu kanun gereğince çeşitli adlarla ödenecek paralardan; istihkak kesbedildiği tarihlerden itibaren beş yıl sonuna kadar alınmıyan veya yazı ile müracaat edilerek aranmıyanlar Sandık lehine zamanaşımına uğrar.” 6.3. 118 inci maddesinde; “116 ve 117 nci maddeler, ilgililerin her birinin istihkakları hakkında ayrı ayrı uygulanır.
Sandığa müracaat etmemenin makbul veya mücbir bir sebebe dayandığını genel hükümlere göre ispat edenler hakkında yukarda ki maddeler hükümleri uygulanmaz. Ölümü duymamış olmak, ispat edilmek şartıyla, mücbir sebep sayılır.”, hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuranın, 24/03/1987 tarihinde Etibank’ta 4/1-a kapsamında göreve başladığı, Bankanın 01/04/1998 tarihinde özelleştirme kapsamına alındığı, 18/01/2002 tarihinde bankanın tasfiye edilmesiyle başvuranın Denizbank’ta çalışmaya devam ettiği, Denizbank’ta çalışmakta iken 31/07/2013 tarihinde emekliye ayrıldığı, başvuranın tasfiye sonrası işçilik alacaklarının ödendiği ancak Banka özelleştirme kapsamına alınmadan önceki emekli ikramiyesinin tarafına ödenmediği, bunun üzerine başvuranın SGK’ya ilk defa 03/09/2019 tarihli dilekçesi ile tarafına ikramiye ödenmesi talebinde bulunduğu, buna karşılık SGK tarafından zamanaşımı hükümleri uyarınca talebinin reddedildiği görülmektedir.
9. Başvuran ile SGK arasındaki ihtilafın; başvuranın, özelleştirilmeden önce Etibank’ta geçirdiği hizmet sürelerine ilişkin tarafına ikramiye ödenip ödenmeyeceği noktasında toplandığı düşünülse de Kurumumuza aynı konuda, muhtelif tarihlerde yapılan başvurularda
Sosyal Güvenlik Kurumu ile yapılan görüşmeler ve yazışmalar neticesinde başvuruların
“Dostane Çözüme” gidilerek karara bağlandığı tespit edilmiştir. (bkz. 2019/547, 2019/8907, 2019/9249) Dolayısıyla bu noktada zamanaşımına ilişkin idari işlemin değerlendirilmesi yoluna gidilecektir.
10. 5434 sayılı Kanunun mülga 117 nci maddesinde kanun gereği çeşitli adlarla ödenecek paralardan hak kazanıldığı tarihten itibaren 5 yıl sonuna kadar alınmayan ya da yazılı olarak istenmeyenlerin zamanaşımına uğrayacağı, 2008 yılı Ekim ayı başında yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunun 97 nci maddesinde ise iş kazası, meslek hastalığı, vazife malullüğü ve ölüm hallerinde bağlanması gereken gelir ve aylıkların, hakkın kazanıldığı tarihten itibaren beş yıl içinde istenmeyen kısmının zamanaşımına uğrayacağı, kısa vadeli sigorta kollarından ve ölüm sigortasından kazanılan diğer hakların, hakkın doğduğu tarihten itibaren beş yıl içinde istenmezse düşeceği düzenlenmiştir.
11. 5434 sayılı kanun gereği yapılan emekli ikramiyesi ödemesinin beş yıl içinde başvuru koşuluna bağlanmasının temelinde yatan amacın, hukuki güvenlik ve istikrarın sağlanması ve yargı organlarının artık eskimiş ve güncelliğini yitirmiş uyuşmazlıklarla uğraşmalarının önlenmesi olduğu; bu amacın da kamu yararına dönük olduğu; dolayısıyla beş yılın dolmasından sonra emekli ikramiyesi ödenmesi talebinde bulunan başvurana ödeme yapılmamasının kamu yararı amacına dayandığı değerlendirildiğinden mevcut işlemin meşru bir amacının bulunduğu değerlendirilmektedir.
12. Diğer yandan Sandığa müracaat etmemenin makbul veya mücbir bir sebebe dayandığını genel hükümlere göre ispat edenler hakkında zamanaşımı hükümlerinin uygulanmayacağının düzenlendiği, başvuran tarafından makul ve mücbir bir nedene dayandırılan sebep sunulmadığı anlaşılmaktadır.
13. Somut olayda; gerek başvuranın beyanından gerekse Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından
Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerden; başvuranın 31/07/2013 tarihinde emekliye ayrıldıktan sonra Etibank’ta 4/1-c kapsamında geçirdiği hizmet sürelerine ilişkin ikramiyesini ilk kez 03/09/2019 tarihli dilekçesiyle talep ettiği görülmektedir. Emekli olduğu tarih itibariyle söz konusu emekli ikramiyesini almaya hak kazanan başvuranın, ikramiye talebine ilişkin dilekçesinden, yasal düzenleme kapsamında 5 yıl geri gidildiğinde süre şartını sağlamadığı tespit edilmiştir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Yukarıdan bu yana tüm açıklananlar, şikayetçinin iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarece başvuranın 31/07/2013 tarihinde emekli olduğu hususu dikkate alınarak 5434 sayılı Kanunun mülga 117 nci maddesi hükümleri gereğince zamanaşımı süreleri dolması nedeniyle uyuşmazlık konusu mezkur talebin reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak
İdarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi