|
ÖZET: Başvuran, engelli kızı için aldığı evde bakım yardımının 01.04.2022 tarihinde kesildiğini ve 01.08.2022’de yeniden başladığını belirterek, kesilen dört aylık döneme ait yardımın ödenmesini talep etmiştir. İlgili idare, gerekli denetimlerin yapılmaması nedeniyle yardımın sonlandırıldığını ifade etmiştir. Denetim ziyaretleri sırasında başvurana ulaşılamaması, telefon numaralarının kullanım dışı olması gibi sebeplerle, bakım hizmetinin verilmesine dair bilgi edinilemediği belirtilmiştir.
Başvuranın 21.09.2022 tarihli talebi, Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyeti tarafından incelenmiş, bu süreçte engellinin bakımının yapılıp yapılmadığına dair veri elde edilemediği için ödeme talebinin reddedilmesi uygun bulunmuştur. Bu durum, başvuranın yükümlülüklerini yerine getirmemesi ve denetim sürecine katılmaması nedeniyle ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla, başvurunun reddi yönünde karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/2636-S.23.4464
BAŞVURU NO : 2022/18870
KARAR TARİHİ : 03/03/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın alamadığı dört aylık ara döneme ilişkin evde bakım ücreti talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 15/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde tarafından yapılan başvuruda başvuran özetle, engelli kızı için evde bakım yardımı almakta iken 01.04.2022 tarihinde yardımın kesildiğini, 01.04.2022 ile
01.08.2022 tarihleri arası dört aylık süreçte yardım alamadığını, 01.08.2022 tarihinden itibaren tekrar
yardım almaya başladığını, yardımın neden kesildiğine dair başvuruda bulunduğunu ancak başvurusuna gerekçeli bir cevap alamadığını ifade ederek 4 ay alamadığı engelli evde bakım yardımının tarafına ödenmesini talep etmektedir.
1.1. Şikâyet dosyasına konulan ek evraklardan; başvuranın aynı konu ve talep ile 21/09/2022 tarihinde ilgili
İdareye başvuruda bulunduğu, başvuru hakkında Çanakkale Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğünün 08/12/2022 tarih ve sayılı cevabi yazısında “Engelli bakım hizmetleri kapsamında engelli adına engelli evde bakım yardımından yararlanmakta iken hizmetin sonlandırıldığı, 01/04/2022 tarihi ile yeniden başlatıldığı 01/08/2022 tarihleri arasındaki dört aylık sürece ait engelli evde bakım yardımı ödemesinin tarafınıza yapılması talepli dilekçenize istinaden Sosyal Hizmet Komisyonu tarafından yapılan inceleme sonucunda ilgili mevzuat gereği yapılması gereken denetimin bu süreçte gerçekleştirilememiş olması sebebiyle hizmetinizin sonlandırıldığı tespiti ile talebiniz olumlu değerlendirilememiştir.” belirtildiği tespit edilmiştir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı
Hizmetleri Genel Müdürlüğünden alınan 12/01/2023 tarihli ve E- – [ – sayılı cevabi yazı ve eklerinde; /
2.1. Başvurana yönelik iş ve işlemlerin 5378 Sayılı Engelliler Hakkında Kanunun 3’üncü maddesinin e fıkrası, (tanım), 6’ncı maddesi: (Bakım), 8’inci maddesi: (Hizmet sunumu), 9’uncu maddesi: (Bakım çeşitleri), 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7’nci maddesi, Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esanslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmelik ile Çocuklar İçin Özel Gereksinimin
Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik (Sağlık Bakanlığı) hükümleri uyarınca yapıldığı, 2.2. Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin
Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 3’üncü fıkrasının ç bendi “Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyeti:
Müracaatı yapılan bakıma muhtaç engellinin ikametgâhında veya bakım merkezlerinde bakım raporu hazırlayan, bakıma muhtaç engellinin bakım hizmetlerinin hangi türünden yararlanacağına karar veren, uygun ortama yerleştirmeyi öneren, bakım hizmetlerine yönelik gözlem, inceleme, kontrol yapan ve sonucunda bakım hizmetleri değerlendirme raporu hazırlamakla görevli heyeti” ile aynı Yönetmeliğin 10’uncu maddesinin 3’üncü fıkrasının 12’nci bendi (Değişik: RG-31/7/2009-27305) “Bakım hizmetinin bakıma muhtaç engellinin akrabaları tarafından verilmesi hâlinde, bakım hizmetleri değerlendirme heyetinde görevli bir veya bu heyette görevlendirilebilecek başka personel, yılda en az bir kez veya ihtiyaç duyulduğu zaman bakım hizmetini verecek kişiye, bakım hizmetinin verilmesinde uygulanacak usul ve esaslar dâhilinde rehberlik eder ve bakım hizmetinin bireysel bakım planı doğrultusunda verilip verilmediğini inceler, bakmakla yükümlü olduğu birey sayısında değişiklik olup olmadığını gözlemler ve gelirlerinde değişiklik olup olmadığı hakkında bilgi alır. Tespitlerine, gözlemlerine ve aldığı bilgilere ilişkin rapor hazırlayarak il müdürlüğüne bildirir. İl müdürlüğü rapora göre işlem yapar.” ve 2011/01 sayılı Engelli Evde Bakım Hizmeti Denetim ve Rehberlik Raporu Formu Genelgesinde yer alan “Denetim ve rehberlik için bakıma muhtaç özürlünün ve ailesinin ziyaret edilmesi sürecinde; bakım hizmetini veren kişilerin özürlü bakımı ve bireysel bakım planı konusunda bilgilendirilmesine ve yönlendirilmesine; özürlünün ihtiyaç duyduğu eğitim, istihdam, tedavi, ulaşım gibi hizmetlere erişebilmesi hususlarında rehberlik edilmesine; özürlünün yaşadığı mekânda rahat hareket edebilmesine destek sağlayacak ve yaşam kalitesini yükseltecek rampa, tutamak, özürlü tuvaleti, lavabo gibi düzenlemeler hakkında rehberlik edilmesine ve destek sağlanmasına; özürlü evde bakım ücreti ödemelerinin başlaması neticesinde bakıma muhtaç özürlünün yaşam kalitesinin yükselip yükselmediğinin tahlil edilmesine ve yaşam kalitesinde olumlu gelişme olmayanlar için evde bakım ücreti ödemesine devam edilip edilmemesinin ayrıca değerlendirilmesine özen gösterilecektir.” hükümleri ile evde bakım yardımından yararlanan engellinin menfaati dikkate alınarak bakım yükümlüsü tarafınca engelliye gerektiği gibi bakım hizmetinin verilip verilmediğinin kontrolü amacıyla engelli ve bakım yükümlüsünün denetime tabii tutulduğu, 2.3. Engelli adına annesi engelli evde bakım yardımının yapılmaya devam edildiği, 2.4. Sürmekte olan hizmete ilişkin gerekli denetimin gerçekleştirilmesi amacıyla birbirinden bağımsız
Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetlerince farklı tarihlerde üç defa adrese gidildiği, adreste kimseye ulaşılamadığı, dosya içeriğinde kayıtlı telefon numaralarının da kullanım dışı olduğunun tespit edildiği, aile bireylerinden herhangi birine ulaşılabilmesinin mümkün olmadığı, mevzuat gereği yapılması gereken denetimin gerçekleştirilmemesi üzerine ilgili engelliye bakım hizmetinin verilmesi hususunda bilgiye sahip olunamadığından evde bakım yardımının İl Müdürlüğü onayı ile 01.04.2022 sonlandırıldığı 2.5. İlgilinin 23.05.2022 tarihinde yapmış olduğu başvurusuna istinaden 09.06.2022 tarihinde gerçekleştirilen ilk ziyarette evde yine kimsenin bulunamadığı, incelemenin gerçekleştirilemediği, İlgiliden, belirtilen tarihlerde nerede ve telefonlarına neden ulaşılmadığına dair sorulara net cevap alınamadığı ancak 2022 yılı Temmuz ayında yapılan değerlendirme sonucunda hazırlanan Bakım Raporu ile 01.08.2022 tarihi itibariyle hizmetin başlatıldığı, /
2.6. Söz konusu olguda 2022 Ocak ayı ile hanede incelemenin gerçekleştirilebildiği 04.07.2022 tarihine kadar engellinin bakım durumuna ilişkin bir gözlem yapılamadığı, bu sebeple hizmet yeniden başlatılırken aradan geçen döneme ilişkin bir değerlendirme yapılmadığı, bununla birlikte ilgilinin
21.09.2022 tarihli dilekçesine istinaden bu süreçte bakım hizmetinin usulüne uygun şekilde sürdürüldüğüne
ilişkin bir veri elde edebilmek amacıyla çocuğun devam ettiği okullar ile yazışmalar yapıldığı, ancak anne bu süreçte okul takibi yaptığına yönelik bir veriye de ulaşılamadığı, 2.7. Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının Belirlenmesine İlişkin
Yönetmeliğin 4’üncü maddesinde geçen Bakmakla yükümlü olunan bireyler: “Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, üveyler de dâhil olmak üzere bakıma muhtaç engellinin kendisi ve kendisi ile birlikte aynı evde yaşayan eşi, çocukları ile ana ve babası, çocuklarının eşleri, evli olmayan torunları, ana ve babasının ana ve babası, evli olmayan kardeşleri, eşinin ana ve babası, eşinin evli olmayan kardeşleri; başka bir adreste bulunsa dahi evli olmayan ve eğitimini devam ettiren çocukları ile aynı durumdaki kardeşleri ve eşinin kardeşleri ile aynı evde yaşamakta iken er veya erbaş olarak askere gitmiş olan babası, çocuğu ve kardeşi; ayrı adreslerde ikamet etse dahi engelli üzerinde velayeti devam eden anne ve babası veya kanunen bakmakla yükümlü kimsesi bulunamayan engelli ile aynı evde yaşayan ve bakım hizmeti vermeyi yazılı olarak taahhüt eden akraba, vasi ve bunlarla birlikte aynı evde yaşayan kişileri,” olarak tanımlandığı, 2.8. Belirtilen Yönetmeliğin 12’nci maddesinin, Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetine belirli aralıklarla hizmetin uygun şekilde verilip verilmediğine ilişkin denetim görevi yüklediği, Yine 2011-01 sayılı Engelli Evde Bakım Hizmeti Denetim ve Rehberlik Raporu Formu hakkındaki Genelgede “Denetim ve rehberlik için bakıma muhtaç özürlünün ve ailesinin ziyaret edilmesi sürecinde; bakım hizmetini veren kişilerin özürlü bakımı ve bireysel bakım planı konusunda bilgilendirilmesine ve yönlendirilmesine; özürlünün ihtiyaç duyduğu eğitim, istihdam, tedavi, ulaşım gibi hizmetlere erişebilmesi hususlarında rehberlik edilmesine; özürlünün yaşadığı mekânda rahat hareket edebilmesine destek sağlayacak ve yaşam kalitesin yükseltecek rampa, tutamak, özürlü tuvaleti, lavabo gibi düzenlemeler hakkında rehberlik edilmesine ve destek sağlanmasına; özürlü evde bakım ücreti ödemelerinin başlaması neticesinde bakıma muhtaç özürlünün yaşam kalitesinin yükselip yükselmediğinin tahlil edilmesine ve yaşam kalitesinde olumlu gelişme olmayanlar için evde bakım ücreti ödemesine devam edilip edilmemesinin ayrıca değerlendirilmesine özen gösterilecektir.” ifadelerinden de anlaşılacağı üzere Bakım Hizmetleri
Değerlendirme Heyetlerinin, denetim ziyaretleri sonucunda hizmetin devam edip etmeyeceğine ilişkin değerlendirme yapmakla görevlendirildiği, 2.9. Söz konusu olguda haneye üç kez farklı tarihlerde ziyaretin gerçekleştirildiği ancak evde kimsenin bulunmadığı, Müdürlüklerine aile bireylerince beyan edilmiş telefon numaralarından kendilerine ulaşılmasının mümkün olmadığı, aile bireylerinden de Müdürlüklerine herhangi bir dönüşün olmadığı, aileden kimseye ulaşılamaması ve sürecin değerlendirilememesi sebebiyle hizmetin sonlandırılması gerekliliği sonucuna varıldığı, yeni başvuruya istinaden gerçekleştirilen değerlendirme sonucunda yeni bir hizmet süreci başlatıldığı, 2.10. 2007/17 sayılı Genelgenin i maddesinin 1 ve 2’nci fıkraları gereği adres değişikliği ve süresi dolan engelli sağlık kurulu raporu gerekçesi ile sonlandırılma sebebiyle hizmetin durdurulması ve Bakım
Hizmetleri Değerlendirme Heyetince yapılan incelemenin ardından devamının uygun bulunması durumunda ara ödeme verilebileceği belirtildiği, bu durumların dışında ara ödeme verilebileceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı, 2.11. Başvuranın 23.05.2022 tarihli dilekçesi ile yeniden başvuru yaptığı, gerekli incelemenin yapılabilmesi amacıyla 09.06.2022 tarihinde ailenin ikametine gidildiği, evde kimsenin bulunamaması sebebiyle incelemenin gerçekleştirilemediği, Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetince 04.07.2022 tarihinde gerçekleştirilen hane ziyareti sonrasında hazırlanan 18.07.2022 tarihli Bakım Raporu ile engelli adına
/
annesi engelli evde bakım yardımının verilmesinin uygun bulunduğu, 19.07.2022 tarih ve sayılı İl Müdürlüğü onayı ile hizmet başlatıldığı, 2.12. İlgili 21.09.2022 tarihinde Müdürlüklerine verdiği dilekçe ile 2022 Nisan-2022
Ağustos ayları arasındaki döneme ait engelli evde bakım yardımı ödemesini talep ettiği, olgunun, önce son incelemeyi gerçekleştiren Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetince değerlendirildiği, 10.10.2022 tarihli
Durum Değerlendirme Raporu ile ara ödeme yapılmasının mümkün olmadığı kanaati ile olgunun, Sosyal
Hizmet Komisyonuna sevk edildiği, Komisyonun, olguya ilişkin ilk toplantısını 27.10.2022 tarihinde gerçekleştirdiği, aradaki süreçte engellinin bakımının ve takibinin yapılıp yapılmadığına dair bir veri elde edilebilmesi amacıyla Lapseki İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden bilgi talebinde bulunulmasına karar verildiği, Müdürlükleri 27.10.2022 tarih ve sayılı yazısına, Lapseki İlçe Milli Eğitim
Müdürlüğünün 01.11.2022 tarihli yazısı ile süreç boyunca engellinin okula annesi tarafından götürüldüğüne ya da okul takibinin yapıldığına ilişkin bir veri bulunmadığına dair cevap verildiği, cevabi yazıya istinaden komisyonun 23.11.2022 tarihinde ikinci kez toplanarak olguyu görüştüğü, hizmetin yeniden başlatıldığı tarihten önceki sürece ilişkin bir değerlendirme yapılamayacağına, bu sebeple Bakım
Hizmetleri Değerlendirme Heyetinin ödeme verilmesi talebinin reddi kararının uygun olduğuna karar verdiği, 2.13. Değerlendirme sonucuna ilişkin bilgilendirmenin, Müdürlükleri 08.12.2022 tarih ve sayılı yazısı ile yapıldığı, aynı talebe ilişkin 13.12.2022 tarihinde Müdürlüklerine bir dilekçe daha verdiği, Müdürlüklerinin 06.01.2022 tarih ve sayılı yazısı ile söz konusu talebe ilişkin gerekli değerlendirmenin hâlihazırda yapılmış olduğu, mevzuat çerçevesinde Müdürlüklerince yapılabilecek yeni bir işlem bulunmadığı hususunun İlgiliye bildirildiği, 2.14. İlgili Yönetmelik kapsamında müracaatı yapılan bakıma muhtaç engellinin ikametgâhında veya bakım merkezlerinde bakım raporu hazırlayan, bakıma muhtaç engellinin bakım hizmetlerinin hangi türünden yararlanacağına karar veren, uygun ortama yerleştirmeyi öneren, bakım hizmetlerine yönelik gözlem, inceleme, kontrol yapan ve sonucunda bakım hizmetleri değerlendirme raporu hazırlamakla görevli heyetin Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyeti olduğu, 2.15. Yönetmeliğin 10’uncu maddesinin 12’inci fıkrası “Bakım hizmetinin bakıma muhtaç engellinin akrabaları tarafından verilmesi hâlinde, bakım hizmetleri değerlendirme heyetinde görevli bir veya bu heyette görevlendirilebilecek başka personel, yılda en az bir kez veya ihtiyaç duyulduğu zaman bakım hizmetini verecek kişiye, bakım hizmetinin verilmesinde uygulanacak usul ve esaslar dâhilinde rehberlik eder ve bakım hizmetinin bireysel bakım planı doğrultusunda verilip verilmediğini inceler, bakmakla yükümlü olduğu birey sayısında değişiklik olup olmadığını gözlemler ve gelirlerinde değişiklik olup olmadığı hakkında bilgi alır. Tespitlerine, gözlemlerine ve aldığı bilgilere ilişkin rapor hazırlayarak il müdürlüğüne bildirir. İl müdürlüğü rapora göre işlem yapar.” bakım hizmetlerinde gözlem, kontrol ve inceleme esas alınarak sonuca göre işlemin İl Müdürlüğünce yapılacağının ifade edildiği, 2.16. Yönetmeliğin 11’inci maddesinin 3’üncü fıkrası “Bakım ücreti il müdürlüğünce ödenen ve ikametgâhında bakılan bakıma muhtaç engellinin ikametgâh adresinin değişmesi hâlinde, yeni ikametgâh adresinin bakımını üstlenen bakım merkezi veya akrabası tarafından en geç onbeş gün içinde il müdürlüğüne bildirilmesi zorunludur. Aksi takdirde sorumlular hakkında hukuki veya idari işlem yapılır.” ile Evde Bakım Taahhüt Sözleşmesinde “engelli ile birlikte yeni bir adrese taşınmamız halinde durumu en geç “15 gün” içerisinde telefon, faks, posta ve e-mail yoluyla ya da şahsen Müdürlüğümüze gelerek bildireceğimi kabul ve ifa etmeyi şimdiden taahhüt ederim.” yer alan ifadeler ile adres değişikliğine onbeş günlük bildirim şartı getirilerek bakım yükümlüsüne sorumluluk verildiği, adres değişikliğinde bu şartın varlığı, adres değişikliği olmayan durumlarda ise bakım yükümlüsü ile engellinin ikametgâhında bulunma ve kendilerine ulaşılabilir olunma gerekliliğini kendiliğinden zaruri kıldığı, İlgiliye, dört ay
içinde değişik zamanlarda yapılan ziyaretler sonucu hiçbir şekilde ulaşılamamış olması durumunda ise ilgilinin bu sorumluluğunu yerine getirmemesi nedeniyle BHD heyetinin kontrol ve inceleme görevini gerçekleştirmemesine neden olduğu ve engellinin menfaati gözetilerek ara döneme yönelik işlem tesis edildiği, 2.17. Çanakkale Merkez Sosyal Hizmet Merkezi Müdürlüğünce kişinin başvurusunun değerlendirildiği, engelli evde bakım yardımının başlatıldığı, ara ödeme verilmesi talebine ilişkin ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde gerekli değerlendirmelerin yapıldığı, bakım yükümlüsü ile engellinin ikametgâhında bulunma ve/veya kendilerine ulaşılabilir olunma gerekliliği ilgilice yerine getirilmediğinden Heyetin, gerekli işlemi başlattığı ve İl Müdürlüğünce de sonuçlandırıldığı, İlgilinin, Müdürlüklerine ulaşıp, durumunun yeniden değerlendirmesi talebi üzerine BHD heyetince yapılan değerlendirme üzerine evde bakım yardımının yapılmasına yeniden başlandığı, engelli adına annesi engelli evde bakım yardımının yapılmaya devam edildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir 2.18. Ek evrakların incelenmesi neticesinde; başvurucu tarafından imzalanan Evde Bakım
Taahhüt Sözleşmesinin 1nci maddesinde; “Engelliye verdiğim bakım hizmetini bir başkasına devretmeyeceğimi ve bakım hizmetini bir başkasıyla paylaşmayacağımı, …14üncü maddesinde “Engelli il birlikte yeni bir adrese taşınmamız halinde durumu en geç 15 gün içerisinde telefon, faks, posta ve e-mail yoluyla ya da şahsen Müdürlüğünüze gelerek bildireceğimi kabul ve ifa etmeyi şimdiden taahhüt ederim.” hüküm altına alındığı, 2.19. Ortaokulunun 01.11.2022 tarihli E- – – sayılı yazısında; “…e-okul kayıtlarında herhangi bir devamsızlık bilgisine rastlanmamıştır, okula kimin getirip götürdüğü ya da ihtiyaçlarını karşılayan kişi bilgisi bulunmamaktadır” ifade edildiği, 2.20. Anadolu Lisesinin 01.11.2022 tarihli ve E– sayılı yazısında; “…öğrenci okula plakalı servis şoförü tarafından okula getirilmektedir. Gün içindeki ihtiyaçları ise servis rehber personeli tarafından karşılanmaktadır.” ifade edildiği tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, 3.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.3. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…
yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”,
3.4. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 3.5. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinde; “…Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. … Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur.”, 3.6. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 3.7. 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Sözleşme’nin amacı, engellilerin tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını teşvik ve temin etmek ve insanlık onurlarına saygıyı güçlendirmektir. Engelli kavramı diğer bireylerle eşit koşullar altında topluma tam ve etkin bir şekilde katılımlarının önünde engel teşkil eden uzun süreli fiziksel, zihinsel, düşünsel ya da algısal bozukluğu bulunan kişileri içermektedir.”, 4.2. “Genel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “İşbu Sözleşme’nin dayandığı ilkeler şunlardır: (a)
Kendi seçimlerini yapma özgürlükleri ve bağımsızlıklarını da kapsayacak şekilde, kişilerin insanlık onuru ve bireysel özerkliklerine saygı gösterilmesi; (b) Ayrımcılık yapılmaması; (c) Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması; (d) Farklılıklara saygı gösterilmesi ve engellilerin insan çeşitliliğinin ve insanlığın bir parçası olarak kabul edilmesi; (e) Fırsat eşitliği; (f) Erişilebilirlik; (g) Kadın-erkek eşitliği; (h) Engelli çocukların gelişim kapasitesine ve kendi kimliklerini koruyabilme haklarına saygı duyulması.”, 4.3. “Genel Yükümlülükler” başlıklı 4 üncü maddesinde; “1. Taraf Devletler engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür.
Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a) Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı; (b) Yürürlükte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, düzenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dâhil uygun tüm tedbirleri almayı; c) Tüm politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve güçlendirilmesini dikkate almayı; (d) Bu Sözleşme’yle bağdaşmayan eylemler veya uygulamalardan kaçınmayı ve kamu kurum ve kuruluşlarının bu Sözleşme’ye uygun davranmalarını sağlamayı; (e) Kişiler, örgütler veya özel teşebbüslerin engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarını engellemek için gerekli tüm uygun tedbirleri almayı; … taahhüt eder.” 2. Taraf Devletler ekonomik, sosyal ve kültürel haklarla ilgili olarak kaynakları ölçüsünde azami tedbirleri almayı ve gerektiğinde uluslararası işbirliği çerçevesinde engellilerin bu haklardan tam olarak
yararlanmasını aşamalı olarak sağlamak için işbu Sözleşme’de yer alan ve uluslararası hukuka göre derhal uygulanması gereken yükümlülükleri yerine getirmeyi taahhüt eder.
3. Taraf Devletler işbu Sözleşme’nin uygulanmasını sağlayacak yasalar ve politikaların geliştirilmesi ve yaşama geçirilmesi ile engellilere ilişkin diğer karar alma süreçlerinde engelli çocuklar da dahil olmak üzere engellilere onları temsil eden örgütler aracılığıyla sürekli danışacak ve etkin bir şekilde bu sürece dahil edeceklerdir….”, 4.4. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5 inci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “3. Taraf Devletler eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tüm adımları atar; 4. Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.” 4.5. “Erişebilirlik” başlıklı 9 uncu maddesinde; “1. Taraf Devletler engellilerin bağımsız yaşayabilmelerini ve yaşamın tüm alanlarına etkin katılımını sağlamak ve engellilerin diğer bireylerle eşit koşullarda fiziki çevreye, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dâhil olacak şekilde bilgi ve iletişim olanaklarına, hem kırsal hem de kentsel alanlarda halka açık diğer tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için uygun tedbirleri alacaklardır…” 4.6. “Yeterli yaşam standardı ve sosyal korunma” başlıklı 28 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında “Taraf Devletler, engellilerin yiyecek, giysi ve barınma dâhil kendileri ve aileleri için yeterli yaşam standardı hakkını ve yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi hakkını tanır. Taraf Devletler bu hakkın engelli olmaları nedeniyle ayrımcılığa uğramaksızın tanınmasını temin etmek için gerekli adımları atar.”; “Taraf Devletler engellilerin sosyal korunma ve engelliliğe dayalı ayrımcılığa uğramadan bu haktan yararlanma hakkını tanır ve aşağıda belirtilen tedbirler dâhil olmak üzere bahse konu hakkın tanınmasını temin etmek ve geliştirmek için gerekli adımları atar: …(c)Yoksulluk koşullarında yaşayan engellilerin ve ailelerinin uygun eğitim, danışmanlık, mali yardım ve süreli bakım dâhil engelliliğe ilişkin harcamalarında devlet yardımına erişimini sağlamak…”, 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 5.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun; 6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”, 6.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Engelli: fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi”
/
6.3. Destek ve bakım başlıklı 6ncı maddesinde; “Engellilerin öncelikle bulundukları ortamda bağımsız yaşayabilmeleri için durumlarına uygun olarak gerekli psikososyal destek ve bakım hizmetleri sunulur.
Destek ve bakım hizmetlerinin sunumunda kişinin biyolojik, fiziksel, psikolojik, sosyal, kültürel ve manevi ihtiyaçları ailesi de gözetilerek dikkate alınır. Destek ve bakım hizmetlerinin standardizasyonu, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için gerekli olan çalışmalar Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca yürütülür.” 7. 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemektir.”, 7.2. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde; “Bu Kanun, sosyal hizmetlerle ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişileri ve özel hukuk tüzelkişilerini, sosyal hizmet kurum ve kuruluşlarında çalışan personeli sosyal hizmetlerden faydalananları ve faydalanacak durumda olanları kapsar.”, 7.3. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin (c) bendinde “Engelli, doğuştan veya sonradan herhangi bir hastalık veya kaza sonucu bedensel, zihinsel, ruhsal, duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle normal yaşamın gereklerine uymama durumunda olup; korunma, bakım, rehabilitasyon, danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyacı olan kişiyi, (d) bendinde; “Bakıma İhtiyacı
Olan Engelli; engellilik sınıflandırmasına göre resmî sağlık kurulu raporu ile ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden, günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olan kişiyi… ifade eder”, 7.4. “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan engelli, yaşlı ve diğer kişilere ilişkin hususlar” başlıklı 26 ncı maddesinde; “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan aile, engelli, yaşlı ve diğer kişilerin tespiti, incelenmesi ve bunların sosyal hizmetlerden yararlandırılmasına ilişkin esaslar bir yönetmelikle düzenlenir.”, 7.5. Ek 7 nci maddesinde; “Ek: 1/7/2005-5378/30 md.; Değişik: 6/2/2014-6518/21 md.) Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgarî ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engellilere, resmî veya özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti ya da sosyal yardım yapılmak suretiyle evde bakımına destek verilmesi sağlanır. Hanede birden fazla bakıma ihtiyacı olan engelli bulunması hâlinde, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasında birinci bakıma ihtiyacı olan engelliden sonraki her bakıma ihtiyacı olan engelli iki kişi sayılır. (Ek cümle:21/2/2019-7166/1 md.) Bu fıkranın uygulanmasında, 5510 sayılı Kanunun ek 18 inci maddesi uyarınca Ramazan ve Kurban bayramlarında ödenen bayram ikramiyeleri hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasına dâhil edilmez. Bakıma ihtiyacı olan engellilere özel bakım merkezlerinde sunulacak bakım hizmetinin karşılığı olarak belirlenecek kişi başına aylık bakım ücreti tutarı, (20.000) gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutardan fazla olamaz. Bakıma ihtiyacı olan engellinin evde bakımına destek için ise (10.000) gösterge rakamı ile memur aylık katsayısının çarpımı sonucu bulunacak tutar kadar aylık sosyal yardım yapılır. Bakıma ihtiyacı olan engellilere sunulacak bakım hizmet modeline ve kapsamına, bakım hizmetinden yararlanabileceklerin başvuru şekline, bu hizmetleri verecek olan gerçek ve tüzel kişiler tarafından açılacak kuruluşlara açılış izni verilmesine, çalışmasına, denetimine, ücretlendirilmesine, idari para cezalarının ve kapatılma işlemlerinin uygulanmasına, özel bakım merkezlerine bakım hizmeti karşılığı yapılacak ödemelere ve bakım hizmeti veren resmî kurumlara yapılacak yardımlara ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Maliye Bakanlığı ile Aile
/
ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Bakıma ihtiyacı olan engellilerin evde bakımına destek için yapılacak sosyal yardımlara ilişkin iş ve işlemler, Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığı ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca gerçekleştirilir. Bakıma ihtiyacı olan engellilerin evde bakımına destek için yapılacak sosyal yardımın başvuru şekline, değerlendirilmesine, ödenmesine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Maliye Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Birinci fıkra kapsamındaki bakıma ihtiyacı olan engellilere sunulacak bakım hizmetinin karşılığı olarak özel bakım merkezlerine ödenecek bakım ücreti, evde bakımına destek için yapılacak sosyal yardım ile bakım hizmeti veren resmî kurumlara yapılacak yardımlar Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bakıma ihtiyacı olan engellilere, ücretleri Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı bütçesinden karşılanmak suretiyle sağlanacak bakım hizmetleri, 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın temin edilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye
Bakanlığının görüşü alınarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
Birinci fıkra ile belirlenen hane halkı gelir ölçütünü aşan gelir değişikliğinin tespiti hâlinde bu madde kapsamında yapılan ödemeler durdurulur ve değişikliğin meydana geldiği tarihten itibaren yasal faizi ile birlikte genel hükümlere göre takip ve tahsil edilir.
8. 30.07.2006 tarihli ve 26244 sayılı Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti
Esaslarının Belirlenmesine İlişkin Yönetmeliğin; 8.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; bakıma muhtaç engellilerin bildirimi, tespiti, değerlendirilmesi ile bakım hizmetlerine, bakım ücretlerine ve ödemelerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.”, 8.2. “Kapsam” başlıklı 2 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik, her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle; kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu birey sayısına göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarı bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma muhtaç engellileri, bu engellilere verilecek bakım hizmetlerini, hizmetlerin ücretlendirilmesini ve ücretlerin ödenmesini kapsar.”, 8.3. “Dayanak” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik, 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal
Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanununun ek 7 nci maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.”
8.4. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin 3 üncü fıkrasının (c) bendinde; “Bakıma Muhtaç Engelli:
Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, engellilik sınıflandırmasına göre ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden; günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olduğu, her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirleri toplamı esas alınmak suretiyle; kendilerine ait veya bakmakla yükümlü olduğu birey sayısına göre kendilerine düşen ortalama aylık gelir tutarının, bir aylık net asgari ücret tutarının 2/3’ünden daha az olduğu bakım raporu ile tespit edilenleri,”, ç) bendinde; Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyeti: Müracaatı yapılan bakıma muhtaç engellinin ikametgâhında veya bakım merkezlerinde bakım raporu hazırlayan, bakıma muhtaç engellinin bakım hizmetlerinin hangi türünden yararlanacağına karar veren, uygun ortama yerleştirmeyi öneren, bakım hizmetlerine yönelik gözlem, inceleme, kontrol yapan ve sonucunda bakım hizmetleri değerlendirme raporu hazırlamakla görevli heyeti, 8.5. “İnceleme ve tespit” başlıklı 7nci maddesinde; “(1) Bakıma muhtaç engellilerin incelenmesi il/ilçe müdürlüklerinin sorumluluğundadır.
/
(2) İl/ilçe müdürlüğüne bildirimi yapılan ve bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen belgeleri tamamlanan engelli ve ailesi hakkında, bakım hizmetleri değerlendirme heyeti, engelliyi ve ailesini ikametgâhında, ikametgâh adresinde yaşamıyorlar ise fiilen yaşadıkları yerde ziyaret ederek, bakım raporunu hazırlar. Ayrıca, terk edilmiş ve kimsesiz engellilerin bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen belgeleri tamamlayamaması durumunda, İl Müdürlüğünce belgelerin tamamlanması için yardım sağlanır.
(4) Bakım raporunda engellinin veya yasal temsilcisinin talebinin olumsuz olarak değerlendirilmesi halinde; a) İl müdürlüğünce, engellinin veya yasal temsilcisinin talebinin olumsuz değerlendirildiği, engelliye veya yasal temsilcisine 30 gün içinde yazılı olarak bildirilir.
b) Engelli veya yasal temsilcisi tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde bakım raporuna itiraz edebilir.
c) İtiraz talebi il müdürlüğünce değerlendirilir, gerek görülmesi hâlinde yeniden bakım raporu hazırlanması için farklı personelden oluşan bakım hizmetleri değerlendirme heyeti görevlendirilerek işlem yapılır. Yapılacak itirazlarda ikinci Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetinin verdiği karar nihai karardır. İtiraz konusu sağlık kurulu raporu kaynaklı ise il müdürlüğü durumu il sağlık müdürlüğüne bildirerek 16/7/2006 tarihli ve 26230 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Engellilik Ölçütü, Sınıflandırması ve Engellilere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmeliğin 10 uncu maddesine göre işlem yapılmasını ister. İl müdürlüğü yeni sağlık kurulu raporu doğrultusunda gerekli işlemi yapar.
(5) Bakıma muhtaç engelli veya yasal temsilcisi, bakmakla yükümlü birey sayısındaki ve engellinin ve bireylerin gelirlerindeki değişikliği bir ay içinde il müdürlüğüne bildirmek zorundadır.
(6) Geliri hakkında yalan veya yanlış beyanda bulunan veya sahte belge veren veya gelirini saklayan kişi ile geliri hakkındaki değişikliği süresinde bildirmeyenler hakkında gerekli yasal işlem yapılır.”, 8.6. “Bakım hizmetlerinin kapsamı” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Bakım hizmetleri, bakıma muhtaç engellinin bakımına yönelik olarak kişisel bakım hizmetlerini ve psiko-sosyal destek hizmetlerini kapsar.”, 8.7. “Değerlendirme heyetinin oluşturulması, çalışma usul ve esasları” başlıklı 10 uncu maddesinde; “1. a) Bakım hizmetleri değerlendirme heyeti; il müdürlüğü onayıyla sosyal çalışmacı, psikolog, çocuk gelişimci, tabip, fizyoterapist, hemşire, sağlık memuru, ebe, sağlık teknisyeni unvanına sahip kişiler arasından farklı mesleki unvanlara sahip en az üç kişiden oluşturulur. Personelin farklı kurum ve kuruluşlardan heyette görevlendirilmesi durumunda valilikten onay alınır.
(6) Bakım hizmetleri değerlendirme heyeti, bakıma muhtaç engellinin; psiko-sosyal ve sağlık durumunu dikkate alarak bakım ihtiyacını ve bakım ihtiyacının nasıl giderileceğini belirleyerek bakım raporunu hazırlar.
(11) Bakım hizmetleri değerlendirme heyeti, bakıma muhtaç engellilere verilen bakım hizmetlerini takip eder, bakım merkezlerine ve kişilere rehberlik eder, il müdürlüğünün görevlendirmesi hâlinde kontrol hizmetlerini yürütür.
(12) Bakım hizmetinin bakıma muhtaç engellinin akrabaları tarafından verilmesi hâlinde, bakım hizmetleri değerlendirme heyetinde görevli bir veya bu heyette görevlendirilebilecek başka personel, yılda en az bir kez veya ihtiyaç duyulduğu zaman bakım hizmetini verecek kişiye, bakım hizmetinin verilmesinde uygulanacak usul ve esaslar dâhilinde rehberlik eder ve bakım hizmetinin bireysel bakım planı doğrultusunda verilip verilmediğini inceler, bakmakla yükümlü olduğu birey sayısında değişiklik olup olmadığını gözlemler ve gelirlerinde değişiklik olup olmadığı hakkında bilgi alır. Tespitlerine, gözlemlerine ve aldığı bilgilere ilişkin rapor hazırlayarak il müdürlüğüne bildirir. İl müdürlüğü rapora göre işlem yapar.
/
(13) Bakım hizmetleri değerlendirme heyeti, merkezlerde verilen hizmetin uygunluğu konusunda yılda en az bir kez veya ihtiyaç duyulduğu zaman inceleme yapar, inceleme raporu hazırlar ve karar için il müdürlüğüne sunar.
(14) İl müdürlüğü inceleme raporunun içeriğini dikkate alarak gerekli işlemi yapar.” 8.8. “Bakım hizmetlerinin verilmesi” başlıklı 11 inci maddesinde; “1. a) Bakım hizmetleri aşağıdaki esaslara göre verilir. a) Bakım hizmetleri, bakım raporu doğrultusunda; Genel Müdürlüğe bağlı bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde, Genel Müdürlüğün izni ile açılan diğer resmî kurum veya kuruluşlara ait merkezlerde, gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerine ait özel bakım merkezlerinde veya bakıma muhtaç engellinin ikametgâhında verilir.
3. c) Bakım hizmetinin bakıma muhtaç engellinin akrabaları tarafından verilmesi durumunda bakım hizmetleri değerlendirme heyeti bireysel bakım planının uygulanması konusunda bakım hizmetini verecek kişiye rehberlik eder.
(3) Bakım ücreti il müdürlüğünce ödenen ve ikametgâhında bakılan bakıma muhtaç engellinin ikametgâh adresinin değişmesi hâlinde, yeni ikametgâh adresinin bakımını üstlenen bakım merkezi veya akrabası tarafından en geç onbeş gün içinde il müdürlüğüne bildirilmesi zorunludur. Aksi takdirde sorumlular hakkında hukuki veya idari işlem yapılır.
(5) Bakıma muhtaç engelliye akrabanın bakım hizmeti vermesi hâlinde, bakıma muhtaç engelli ile akrabanın aynı adreste ikamet etmesi esastır. Ancak, bakıma muhtaç engelliye bakacak başka kişinin bulunamaması ve bakıma muhtaç engellinin veya yasal temsilcisinin özel veya resmi merkezlerde bakım hizmeti almayı istememesi hâlinde; bakım hizmetleri değerlendirme heyetinin de bakım hizmetinin verilmesinde sorun veya yetersizlik olmayacağına kanaat getirmesi şartıyla, bakım hizmeti her gün rahatlıkla gelinip gidilebilecek yakınlıktaki farklı adresteki akraba tarafından da verilebilir. Bu durumda, bakıma muhtaç engellinin yirmidört saat içindeki tüm bakım ihtiyacının giderilmesi ve fiilen en az sekiz saat bakıma muhtaç engelli ile birlikte olunması ve bakım raporunda sekiz saatten az olmamak üzere kaç saat birlikte olunacağının belirtilmesi gereklidir.”, 8.9. Bakım türleri ve ücret ödeme şekilleri başlıklı 12 nci maddesinde; 3. ç) Bakım hizmetlerinin bakıma muhtaç engellinin akrabası veya bakıcı personel tarafından ikametgâhında verilmesi: Bakıma muhtaç engellinin veya yasal temsilcisinin talep etmesi hâlinde, bakım hizmeti Genel Müdürlüğün denetim ve rehberliğinde bakıma muhtaç engellinin akrabası veya bakıcı personel tarafından bakıma muhtaç engellinin veya akrabasının ikametgâhında verilebilir. Bu durumda bakıma muhtaç engellilere sunulan bakım hizmeti ücreti, bakıma muhtaç engellinin akrabasına veya bakıcı personeli istihdam eden bakım merkezine il müdürlüğü tarafından aylık olarak ödenir.
8.10. Bakım ücretleri başlıklı 13. maddesinde; (1) Bakıma muhtaç engellilere verilecek bakım hizmeti karşılığında ödenecek ücret tutarları aşağıda belirtilmiştir. …d) Akrabaları tarafından günde yirmi dört saat süreyle bakılan bakıma muhtaç engelliler için bir aylık net asgari ücret tutarında, ödeme yapılır.” (2) Birinci fıkranın (a) ve (d) bentlerinde belirtilen hizmetlerin, tatil günleri dâhil haftanın yedi günü verilmesi esastır.”
Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle, engelli kızı için evde bakım yardımı almakta iken 01.04.2022 tarihinde yardımın kesildiğini, 01.08.2022 tarihinden itibaren tekrar yardım almaya başladığını belirterek 01.04.2022 ile
01.08.2022 tarihleri arasında dört ay alamadığı engelli evde bakım yardımının tarafına ödenmesini talep
etmektedir.
11. İlgili İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden özetle; sürmekte olan evde bakım yardımına ilişkin gerekli denetimin gerçekleştirilmemesi üzerine yardımın sonlandırıldığı anlaşılmaktadır.
12. Bilindiği üzere; Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri de
“belirlilik”tir. Anayasa Mahkemesinin 17/04/2008 tarih ve 2005/5 Esas, 2008/93 Karar sayılı ilamında da açıkça vurgulanan belirlilik ilkesine göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup, bireyler belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi şekilde müdahale yetkisi verdiğini bilmelidir. Ancak bu durumda kişiler kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlayabilir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılmaktadır.
13. Öte yandan; çeşitli toplum kesimleri gibi, “engellilere” yönelik uluslararası metinler de her geçen gün artmakta olup, bunların bir bölümü ilke kararı, tavsiye kararı ve bildirge gibi yol gösterici ve tavsiye niteliğindeki metinler olup, bir bölümü ise altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ve o ülkelerin uymak zorunda oldukları hukuk normlarıdır. 10 Aralık 1948’de Birleşmiş Milletlerce kabul edilen İnsan Hakları
Evrensel Bildirgesi ile başlayan süreç, toplumun diğer kesimlerine olduğu gibi engellilere yönelik uluslararası metinlerin de ateşleyicisi olmuş, bu doğrultuda Birleşmiş Milletlerce 1975 yılında kabul edilen
“Sakat Kişilerin Hakları Beyannamesi” ile yine Birleşmiş Milletler tarafından 1993 yılında kabul edilen
“Sakatlar İçin Fırsat Eşitliği Konusunda Standart Kurallar” metni o dönemde hukuki bağlayıcılığı olmamakla birlikte en kapsamlı ve önemli yazılı belgeler olmuşlardır.
14. Buna karşılık, 13 Aralık 2006 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından kabul edilen ve imzaya açıldığı 30 Mart 2007 günü, aralarında ülkemizin de bulunduğu 81 ülke tarafından imzalanarak yürürlüğe giren Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, altında imzası bulunan ülkeleri bağlayıcı ilk sözleşme olması nedeniyle büyük öneme sahiptir. 50 maddeden ve 1 İhtiyari Ek Protokolden oluşan
Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, “Sakat Kişilerin Hakları Beyannamesi” ve “Sakatlar İçin
Fırsat Eşitliği Konusunda Standart Kurallar” metninin uyumlu bir sentezi niteliğinde olup, yeni haklar getirmemekle birlikte, bu güne kadar çeşitli metinlerde ifadesini bulmuş olan haklar, bu Sözleşme içerisinde derlenip kapsamlı ve bütünlüklü bir duruma getirilmiştir. Sözleşme içerisinde engellilerin ekonomik, kültürel, politik vb. konulardaki hakları ayrıntılı bir biçimde düzenlenmiştir. Engellilerin aile yaşamından, kent yaşamından, istihdamından sosyal güvenliğine, çocuk, kadın ve yaşlı engellilerin durumundan ayrımcılığa, hemen her konudaki temel engelli hakları güvence altına alınarak bu konuda devletlere görev ve sorumluluklar yüklenmiştir. Bu kapsamda T.C. Anayasasının 5, 10 ve 61 nci maddeleri ile 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun, 2022 sayılı Kanun, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu ve bu kanunların uygulanmasına dair yönetmeliklerde yer alan pek çok maddede “engelli hakları” güvence altına alınacak şekilde düzenlemeler yapılmıştır.
15. Başvuru ile ilgili olarak; öncelikle engelli bireyin hangi mevzuat hükümleri doğrultusunda evde bakım aylığından faydalanabileceği ile somut olayın özelliklerine göre başvurucunun ilgili Kanun hükümleri doğrultusunda faydalanmakta iken sonlandırılan ve gerekli denetimin gerçekleştirilmesi neticesinde tekrar
/
bağlanan evde bakım aylığının, dört aylık yardım alınamayan dönemine ilişkin ödeme yapılıp yapılamayacağı hususlarının dayanaklarıyla ortaya konulması büyük önem arz etmektedir.
16. 5378 sayılı Kanun’un Destek ve bakım başlıklı 6ncı maddesinde Engellilerin öncelikle bulundukları ortamda bağımsız yaşayabilmeleri için durumlarına uygun olarak gerekli psikososyal destek ve bakım hizmetlerinin sunulacağı, 2828 sayılı Kanun’un Ek 7nci maddesinde bakıma ihtiyacı olan engellilere, resmî veya özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti ya da sosyal yardım yapılmak suretiyle evde bakımına destek verilmesinin sağlanacağı, Bakıma Muhtaç Engellilerin Tespiti ve Bakım Hizmeti Esaslarının
Belirlenmesine İlişkin Yönetmeliğin Bakım hizmetlerinin verilmesi başlıklı 11 inci maddesinde ise; bakım hizmetlerinin, bakım raporu doğrultusunda bakım ve rehabilitasyon merkezlerinde veya bakıma muhtaç engellinin ikametgâhında verilebileceği hüküm altına alınmıştır. Bahse konu yasal mevzuat çerçevesinde engelli bireye bakım vermesi koşuluyla başvuran anne evde bakım aylığı verildiği görülmektedir.
17. Bununla birlikte İlgili Yönetmeliğin Bakım hizmetlerinin verilmesi başlıklı 11 inci maddesinde engelli bireyin bakımını üstelenen kişilere ikametgâhında bakılan bakıma muhtaç engellinin ikametgâh adresinin değişmesi hâlinde, yeni ikametgâh adresinin bakımını üstlenen akrabası tarafından en geç onbeş gün içinde il müdürlüğüne bildirilmesi zorunluluğu, bakıma muhtaç engelliye akrabanın bakım hizmeti vermesi hâlinde, bakıma muhtaç engelli ile akrabanın aynı adreste ikamet etmesinin esas olması, Yönetmeliğin 13üncü maddesinde ise; belirtilen hizmetlerin, tatil günleri dâhil haftanın yedi günü verilmesinin esas olması gibi bazı sorumluluklar verilmiştir. Somut olayda ise başvurucu anne Evde Bakım
Taahhüt Sözleşmesini imzalayarak bu sorumlulukları kabul ve ifa etmeyi taahhüt ettiği görülmektedir.
18. İlgili mevzuatınca İdarenin sorumluluğuna bakıldığında; Yönetmeliğin İnceleme ve tespit başlıklı 7nci maddesinde belirtildiği şekilde engelli ve ailesi hakkında, bakım hizmetleri değerlendirme heyetinin, engelliyi ve ailesini ikametgâhında ziyaret ederek, bakım raporu hazırlaması; Değerlendirme heyetinin oluşturulması, çalışma usul ve esasları başlıklı 10 uncu maddesinde belirtildiği şekilde bakım hizmetleri değerlendirme heyetinin, bakıma muhtaç engellilere verilen bakım hizmetlerini takip etmesi, bakım merkezlerine ve kişilere rehberlik etmesi ve kontrol hizmetlerini yürütmesi şeklindedir.
19. Somut olaya bakıldığında; İdarenin üzerine düşen kontrol sorumluluğunu yerine getirmek üzere birbirinden bağımsız Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetlerince 14/01/2022, 07/03/2022 ve 21/04/2022 tarihlerinde üç defa adrese gittiği, adreste kimseye ulaşamadığı, dosya içeriğinde kayıtlı telefon numaralarından başvuranı aradığı ancak numaralar kullanım dışı olduğundan başvurana ulaşamadığı ve 01/04/2022 tarihinde hizmeti sonlandırdığı, başvuranın 23/05/2022 tarihinde dilekçe vermesi üzerine 09/06/2022 tarihinde gerçekleştirilen ilk ziyarette evde yine kimsenin bulunamadığı ve incelemenin gerçekleştirilemediği 18/07/2022 tarihinde yapılan inceleme ve düzenlenen Bakım Raporu ile 01.08.2022 tarihinde bakım ücretinin yeniden başlatıldığı anlaşılmaktadır.
20. Başvuranın 21.09.2022 tarihli Nisan ve Ağustos ayları arasındaki ara döneme ait engelli evde bakım yardımı ödenmesi talebinin ise, önce son incelemeyi gerçekleştiren Bakım Hizmetleri Değerlendirme
Heyetince değerlendirildiği, sonrasında Sosyal Hizmet Komisyonunca ara süreçte engellinin bakımının ve takibinin yapılıp yapılmadığına dair bir veri elde edilebilmesi amacıyla Lapseki İlçe Milli Eğitim
Müdürlüğünden bilgi talebinde bulunulduğu hizmetin yeniden başlatıldığı tarihten önceki sürece ilişkin bir değerlendirme yapılamadığından Bakım Hizmetleri Değerlendirme Heyetinin ödeme verilmesi talebinin reddi kararının uygun görüldüğü anlaşılmaktadır.
21. İlgili mevzuat hükümleri doğrultusunda yapılan hane ziyaretleri ve sonrasında düzenlenen tutanak ve raporlar birlikte değerlendirildiğinde; engelli birey adına bakım ücreti alan ve Taahhüt Sözleşmesi imzalayan bakım yükümlüsü olarak başvuranın, her ne kadar Evde Bakım Taahhüt Sözleşmesinde yalnızca adres değişikliğine ilişkin hüküm bulunsa da 4 kez hane ziyareti yapılması ve başvuranın evde olmadığının
/
anlaşılması ile ulaşılabilirlik anlamında telefon numarası değişikliğinin de ilgili idareye bildirilmediği anlaşılmaktadır. Bu itibarla, dört ay içinde değişik zamanlarda yapılan ziyaretler sonucu engelli bireye hiçbir şekilde ulaşılamaması ve engelli bireye bakım hizmetinin verilmesi hususunda bilgiye sahip olunamaması dikkate alındığında, başvurucunun yardım alamadığı 01.04.2022 ile 01.08.2022 tarihleri arası dört aylık süreç için evde bakım aylığı talebinin reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiş olup, başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir,
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
23. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Çanakkale İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi