|
ÖZET: Bu karar, başvuranın Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği’nin 7/1-ğ maddesindeki “diğer belge ve evraklar” ifadesinin, Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 8/1-g maddesindeki muğlak ibareler ile çeliştiği iddiasını incelemektedir. İdare, bu ifadenin hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ihtiyaç duyulan belgeleri kapsadığını ve dolayısıyla muğlaklık taşımadığını belirtmiştir. Ayrıca, normlar hiyerarşisi gereği, alt normların üst normlara aykırı olamayacağı vurgulanmıştır.
Sonuç olarak, başvuranın talebi, yönetmeliğin ilgili maddesinin açık ve net ifadeler içerdiği, dolayısıyla hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. İdare, belgelerin istenilmesinin yasal düzenlemelerin amacına uygun olduğunu ve gerektiğinde ek belgelerin talep edilebileceğini ifade etmiştir. Bu durum, kamu hizmetlerinin etkin ve verimli sunumu açısından önem taşımaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12463-S.23.19762
BAŞVURU NO : 2023/8407
KARAR TARİHİ : 29/09/2023
RET KARARI TCKN:
Adres:
AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 7/1-ğ maddesinin düzeltilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/06/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza T.C. Kimlik Numaralı tarafından yapılan başvuruda başvuran özetle; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca 26.05.2023 tarihli Resmi Gazetede yayımlaman Evde Bakım
Yardımı Yönetmeliğinin 7/1-ğ maddesindeki “…diğer belge ve evraklar.” ifadesinin, Kamu Hizmetlerinin
Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 8/1-g maddesindeki “…İstenen belgeler arasında, idare tarafından istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler gibi muğlâk ibarelere yer verilmez.” ifadesi ile çeliştiğini belirterek Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 7/1-ğ maddesinin düzeltilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığından alınan 17/08/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; 2.1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğünün; engelli ve yaşlı bireylere yönelik hak temelli, planlı/programlı, yerindelik ilkesi doğrultusunda yasal düzenlemeler yaparak en hızlı ve verimli şekilde hizmet sunmayı öncelediği, engelli bireylerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaya yönelik 5378 Sayılı Engelliler
Hakkında Kanun; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve
sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemeye yönelik 2828 sayılı Sosyal
Hizmetler Kanunu çıkarıldığı, 2.2. Bir hukuk düzeninde mevcut olan anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik gibi normlar, dağınık hâlde ve rastgele değil, alt-alta, üst-üste bulunduğu, bu normların arasında altlık-üstlük ilişkisi bulunduğu, buna
“normlar hiyerarşisi” denildiği, bu hiyerarşinin: Anayasa- Uluslararası Antlaşma- Cumhurbaşkanlığı
Kararnameleri- Yönetmelik- Yönerge- Tebliğ- Genelge- Diğer Düzenleyici Normlar şeklinde olduğu, Yönetmeliklerin, Anayasanın 124’üncü maddesinde tarif edildiği şekliyle; “Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazete’de yayımlanacağı kanunda belirtilir.” tanımlandığı, 2.3. Anayasamızın 29’uncu, 44’uncu, 45’inci, 47’nci, 53’üncü, 55’inci, 61’inci, 68’inci ve diğer birçok maddesinde -diğer, ve benzeri- ifadelerinin kullanıldığı, bu bağlamda başvuru konusu talep, ele alındığında
Anayasamızda da muğlak ifadelerin kullandığı öne sürülmelidir ki bu yaklaşımın, sadece sübjektif düşüncede kalacağı, çünkü burada yüklemin öznesi ve nesnesinin belirgin olduğu, yasal düzenlemelerin amacı, kapsamı, maddelerin içeriği, neyi neden isteneceği net olduğundan kanun, yönetmelik vb. yasal düzenlemelerin özelinde ihtiyaç duyulmasında hizmet verenin, hizmet sunumu ve denetiminde ve hizmet alanın ise hizmet konusu belli olan hususta gerektiğinde ek belgeler istenebileceğine yönelik bilgilendirmesi esas olduğu, 2.4. 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7’nci maddesine, 1 Sayılı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 65’inci ve 71’inci maddelerine dayanılarak hazırlanan Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 26 Mayıs 2023 tarih ve 32202 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girdiği, 2.5. Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak; Sayıştay Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve Hazine ve
Maliye Bakanlığının görüşleri doğrultusunda sosyal yardım mevzuatında yer alan gelir tespitine ilişkin hususlar aynı olarak belirlenmiş olup; Bakanlıkları tarafından yapılan tüm sosyal yardımlarda gelir tespitine ilişkin hususlarda norm birliği sağlandığı ve hak temelli yaklaşımın esas alındığı, 2.6. Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 7’inci maddesinin 1’inci fıkrasının ğ bendinde geçen “…diğer belge ve evraklar.” ifadesi olarak değil de ilgili bendin geçerli şekliyle “Hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ihtiyaç duyulan diğer belge ve evraklar.” ele alınmasının yerinde olacağı, diğer belge ve evraklar ifadesinin hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ilgili olduğunun açık olduğu, söz konusu Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 1înci fıkrasının i bendinde yer alan Hane tanımı “İl dışında öğrenim gören çocuklar dâhil olmak üzere, aralarında akrabalık bağı olsun veya olmasın adres kayıt sistemine göre aynı konut veya konut bölümüne kayıtlı olan kişi veya kişilerden birlikte yaşayanların oluşturduğu birimi,” Aynı yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının g bendi Bakıma ihtiyacı olan engelli tanımı “Engellilik sınıflandırmasına göre tam bağımlı, çocuklar için, “Çok ileri düzeyde ÖGV”, “Belirgin ÖGV” ve “Özel koşul gereksinimi var (ÖKGV) ibareli raporu bulunanlardan günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek durumda olan ve evde bakım heyetince bakıma ihtiyacı olduğu tespit edilmiş bireyi,”, tanımları ve Genel esaslar ve yardımın hesaplanması başlığında 5’inci maddenin 1’inci fıkrasının a bendinde yer alan “ Hanede ikamet eden tüm bireylerin her ne ad altında olursa olsun her türlü gelir toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının, asgari ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden daha az olması,” kriteri dikkate alındığında hane, sağlık durumu, gelir durumuyla ilgili tespiti ve süreç içinde gerçekleşebilecek değişiklik nedeniyle ek evrak isteneceği belirtilerek vatandaşın önceden bilgilendirildiği,
2.7. Kamu hizmetlerinin sunumunda benimsenen yeni yöntemler ve uygulamaların kontrolü, yönetimin sunduğu hizmetlerde gereksiz bilgi ve belgeye yönelik düzenlemelerin ortadan kaldırılması, bürokratik işlem ve süreçlerin kolaylaştırılması, hizmetin öncelikle elektronik ortamda sunularak vatandaşlara layık olduğu kamu hizmetlerinin en kısa sürede verilmesi, netice itibarıyla kurumlarda zaman ve kaynak tasarrufu sağlanarak yönetimde etkinliğin ve verimliliğin artırılması maksadıyla hazırlanan “Kamu
Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik”in, uygulanmaya başladığı, bu kapsamda. ilgili Yönetmeliğin “Başvuru Sahibinden Bilgi ve Belge İstenmesine İlişkin Esaslar” başlığında yer alan 8’inci maddenin 1’inci fıkranın g bendinde yer alan “Başvuruda istenen belgeler, idarece sayma suretiyle belirtilir. İstenen belgeler arasında, idare tarafından istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler gibi muğlâk ibarelere yer verilmez.” hükmü ele alınırken istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler şeklinde öznesi belirsiz ayrı bir sayma yapılmaması istendiği, ayrıca Kurumların hizmet sunumlarında genel ve özel durumlar göz önünde bulundurulması gerektiği, 2.8. Genel olarak; özel mevzuatına ilişkin hükümler saklı kalmak kaydıyla idarelerin, vatandaşın beyanını esas alacak şekilde işlem tesis edilebilmeye yönelik düzenlemeler yaptığı, örneğin; bir bakanlık, KPSS sonucuna göre kuruma yerleştirilen adayların atanma başvurularında istenecek belgeleri yeniden belirleyerek, kurum internet sayfasında duyuruda bulunarak duyuruda; askerlikle ilgili yazılı beyan ve görev yapmasına engel bir halinin olmadığına dair yazılı beyanın esas alınacağı, dolayısıyla bu hususlarda başvuru sahiplerinden ayrıca belge istenmeyeceğini belirttiği, vatandaş, ilgili kurumun kamu hizmet standardı tablosunda belirttiği belgeleri vererek ön sorumluluğunu yerine getirdikten sonra İdarenin, işlemin başında veya devamında tabloda belirtilen belgelerin dışında ayrı bir belge istemediği, ancak, başta sunulan belgelerde bir noksanlık bulunduğu veya belgenin açık ve anlaşılır olmadığı sonradan tespit edilir ise yeni belge istenebildiği, özel mevzuatının her bir işlem için belirlediği veya her bir işlem safhasına özgülediği belgeler dışında belge istenmediği, yani iş başvurusunda bulunandan, yalnızca sınava girebilmesi için gerekli olan belgeler istenebilmekteyken, sınavı kazanması durumunda bu defa, göreve başlayabilmesi için gerekli olan diğer belgelerin istenmesinin söz konusu olacağı, ayrıca; Türk Ceza
Kanunu’na göre gerçeğe aykırı belge verilmesi veya beyanda bulunulması hallerinde ise başvuru sahiplerinin kendilerini bekleyen bu büyük tehlikeyi bilmeleri gerektiği, İdarelerin, sadece caydırıcı olması bakımından başvuru sahiplerini bu konuda önceden uygun usullerle bilgilendirdiği, 2.9. Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin Ek ve Geçici Maddeler başlığında yer alan 16’ncı maddesinin 3’üncü fıkrası “Yeni mevzuat metni ile getirilen düzenleme uygulanmaya başlayıncaya veya yürürlüğe girinceye kadar geçecek süre içinde yapılacak işlem ve düzenlemeler ya da uyulacak ilke ve kurallar ile daha önceki düzenlemelerden doğan hakların korunmasına ilişkin hususlar ve benzeri geçiş hükümleri geçici maddelerle düzenlenir. Geçici maddeler de ayrıca numaralandırılır.” şeklindeki hükümde ve benzeri ifadesinin hangi konuyla bağlantılı olduğu net olduğundan muğlak sayılmayacağı, kaldı ki bakanlıklar, bağlı, ilgili, ilişkili kurum ve kuruluşlar ile diğer kamu kurum ve kuruluşları, mevzuatlarını (Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi, Cumhurbaşkanı kararı, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemleri) “Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” kapsamında hazırladığı, İlgili Yönetmeliğin taslak hazırlamada uyulacak ilkeler başlığında yer alan 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının f bendi “Taslakların madde metinleri kısa ve anlaşılır biçimde düzenlenir, zorunluluk bulunmadıkça ayraç içinde açıklayıcı hükümlere yer verilmez.” gereği Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği de Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik çerçevesinde hazırlanmış olup, açık ve net ifadeler içerdiği, 2.10. Uygulamada yasa, tüzük ve yönetmeliklerin uygulanmasını sağlamak için yayınlandığı konu hakkında detaylı bilgi vermek ve işin nasıl yürütülmesi hakkında şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıklık getirmek amacıyla genelgeler çıkarıldığı, örneğin; 23.06.2023 tarihli 291 sayılı Genelge ile ailenin ikamet ettiği ilin dışında üniversite öğrenimine devam ettiğinden dolayı ikametini öğrenim gördüğü ile zorunlu
olarak aldıran öğrencilerin, öğrenim belgesi ibraz edilmesi koşuluyla hanede yaşayan kişi sayısına eklenerek kişi başına düşen gelir hesaplamasına dahil edildiği, bu bağlamda Evde Bakım Yardımı
Yönetmeliği kapsamında uygulamaya yönelik, süreç içinde ihtiyaç duyulması halinde Bakanlık Genelgesi yayımlanmasına dair bir mani bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Hazine ve Maliye Bakanlığından alınan 09/08/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; 3.1. 24/05/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7 nci maddesinin birinci fıkrasında, “Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgarî ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engellilere, resmî veya özel bakım merkezlerinde bakını hizmeti ya da sosyal yardım yapılmak suretiyle evde bakımına destek verilmesi sağlanır…” hükmü, aynı maddenin dördüncü fıkrasında da; “Bakıma ihtiyacı olan engellilerin evde bakımına destek için yapılacak sosyal yardımlara ilişkin iş ve işlemler, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca gerçekleştirilir. Bakıma ihtiyacı olan engellilerin evde bakımına destek için yapılacak sosyal yardımın başvuru şekline, değerlendirilmesine, ödenmesine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Maliye Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir” hükmü yer almakta olup, bu hükümler uyarınca evde bakımı yapılacak bakıma muhtaç engellilerin tespit ve ödemelerine ilişkin usul ve esasların Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği’nde düzenlendiği, 3.2. 2828 sayılı Kanunun ek 7 nci maddesinin birinci fıkrasına göre, evde bakım yardımından yararlanılabilmesi için gelir şartı ile bakıma ihtiyacı olma şartlarının birlikte sağlanması gerektiği, buna göre, 2828 sayılı Kanunun ek 7 nci maddesinde yer alan “her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle” ibaresi nedeniyle, anılan Kanun kapsamında yapılacak evde bakım yardımlarına esas gelir hesabında her türlü gelirlerin dikkate alınması gerektiği, dolayısıyla, her türlü gelir ile bu gelirlere ilişkin belgelerin Yönetmelikte sayma yoluyla tek tek belirlenebilmesine imkan bulunmadığından, gelir durumunun tespiti amacıyla ihtiyaç duyulması halinde İdarece diğer belge ve evrakların istenilebilmesinin Kanunun lafzına ve amacına uygun olduğunun değerlendirildiği, 3.3. “Bakıma İhtiyacı Olan Engelli” tanımının mezkur Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d)
bendinde “engellilik sınıflandırmasına göre resmî sağlık kurulu raporu ile ağır engelli olduğu belgelendirilenlerden, günlük hayatın alışılmış, tekrar eden gereklerini önemli ölçüde yerine getirememesi nedeniyle hayatını başkasının yardımı ve bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede düşkün olan kişiyi” ifade eder şeklinde tanımlanmakta olup, bu tanıma göre kişinin engelli raporuna sahip olmasının tek başına yeterli olmayıp engelli bireyin başkasının yardımı ve bakımı olmadan hayatını devam ettiremeyecek şekilde bakıma ihtiyacı olduğunun da tespit edilmesi gerektiği, dolayısıyla, bu tespit için ihtiyaç duyulması halinde idarece belge veya evrak istenilebileceğinin değerlendirildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 4.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4.4. Yönetmelikler başlıklı 124üncü maddesinde; “Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin
Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir.”
5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 5.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 24/05/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7 nci maddesinin birinci fıkrasında, “Her ne ad altında olursa olsun her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgarî ücretin aylık net tutarının 2/3’ünden daha az olan bakıma ihtiyacı olan engellilere, resmî veya özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti ya da sosyal yardım yapılmak suretiyle evde bakımına destek verilmesi sağlanır. Hanede birden fazla bakıma ihtiyacı olan engelli bulunması hâlinde, hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasında birinci bakıma ihtiyacı olan engelliden sonraki her bakıma ihtiyacı olan engelli iki kişi sayılır. (Ek cümle:21/2/2019-7166/1 md.) Bu fıkranın uygulanmasında, 5510 sayılı Kanunun ek 18 inci maddesi uyarınca Ramazan ve Kurban bayramlarında ödenen bayram ikramiyeleri hane içinde kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarının hesaplanmasına dâhil edilmez”, dördüncü fıkrasında da; “Bakıma ihtiyacı olan engellilerin evde bakımına destek için yapılacak sosyal yardımlara ilişkin iş ve işlemler, Aile ve Sosyal
Politikalar Bakanlığı ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca gerçekleştirilir. Bakıma ihtiyacı olan engellilerin evde bakımına destek için yapılacak sosyal yardımın başvuru şekline, değerlendirilmesine, ödenmesine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Maliye Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınca müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir” 7. 26/05/2023 tarih ve 32202 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Evde Bakım Yardımı
Yönetmeliğinin İstenecek belgeler başlıklı 7nci maddesinde; “(1) Evde bakım yardımı başvurusunda, başvuru tarihinden itibaren 30 gün içinde aşağıdaki belgelerin teslimi istenir: a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için T.C. Kimlik Numarası. b) Yabancı uyruklular için oturma izni ve yabancı kimlik numarası.
/
c) Sağlık Raporu. ç) Hanede yaşayan kişilerin gelir ve varlıklarına ilişkin yazılı beyanları, varsa beyanın içeriğine ilişkin belgeler. d) Hanede yaşayan 18 yaşını tamamlamış olup akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini görememesi veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gerekmesi veya başkalarının güvenliğini tehlikeye sokması nedenleriyle kısıtlanması gerekli evde bakım yardımından yararlanacak engelli birey için ilgili mahkemelerden alınacak vesayet altına alınması ve vasi atanması kararı veya tevzi formu. e) Açık Rıza Formu. f) Gerekli hallerde engelli birey veya hanede yaşayan kişiler hakkındaki boşanmaya dair mahkeme kararı veya boşanma aşamasını gösteren belge. g) Gerekli hallerde hanede öğrenimine devam eden birey olması durumunda öğrenim durumunu gösterir belge veya sureti. ğ)
Hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ihtiyaç duyulan diğer belge ve evraklar.
8. 31/7/2009 tarih ve 27305 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Kamu
Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin Başvuru sahibinden bilgi ve belge istenmesine ilişkin esaslar başlıklı 8inci maddesinde; “(1) İdare, hizmetleri yerine getirirken başvuru sahibinden istediği bilgi ve belgelerle ilgili düzenlemelerinde aşağıdaki ölçütleri esas alır: a) Düzenlemeler beyan esas alınacak şekilde hazırlanır. b) Zorunlu olmadıkça, işlemin tekemmülü aşamasına kadar belge talep edilmez. c) İş sınavlarına müracaat safhasında sadece sınav için gerekli belgeler istenir; göreve başlamak için gereken belgeler ise sınavı kazananlardan istenir. ç) İdarenin görevi gereği kendisinde bulunan bilgi ve belgeler ile daha önce başvuru sahibinden alınarak kurum kayıtlarına aktarılan ve değişmediği başvuru sahibi tarafından beyan edilen belgeler yeniden istenmez. d) İstenen belgenin aslının getirilmesi hâlinde, belgenin fotokopisi, aslına uygunluğu kontrol edildikten sonra ilgili görevli tarafından isim ve unvan yazılarak tasdik edilir. e) Diğer idarelerin elektronik ortamda paylaşıma açtığı bilgi ve belgeler, başvuru sahibinden istenmez. Ancak, bu bilgi ve belgelere kolayca erişim için gerekli bilgiler istenebilir. f) Başvuru sahibinden adlî sicil kaydı istenmez, bunun yerine yazılı olarak beyan istenir. Başvurunun form kullanılarak yapıldığı hâllerde, formda adlî sicil beyanı bölümü ayrılır. İdare, beyanın doğruluğunu adlî sicil bilgilerini verebilecek mercilerden teyit eder. İlgili merciler, gerekli bilgileri, teknik altyapısı hazır olan kurumlara elektronik ortamda derhal, diğer hâllerde en geç üç işgünü içinde verir. g) Başvuruda istenen belgeler, idarece sayma suretiyle belirtilir. İstenen belgeler arasında, idare tarafından istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler gibi muğlâk ibarelere yer verilmez. ğ)
Başvuru sırasında istenen formlar idarenin internet sayfasında da yayımlanır.” 9. 24/2/2022 tarih ve 31760 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Mevzuat Hazırlama
Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin Taslak hazırlamada uyulacak ilkeler başlıklı 4üncü maddesinde; “(1) Taslaklar hazırlanırken aşağıdaki ilkelere uyulur: a) Taslaklar üst hukuk normlarına aykırı olamaz. b) Taslaklar düzenleme amacına uygun olarak hazırlanır. c) Taslaklar hazırlanırken yargı kararları, ülkemizin taraf olduğu milletlerarası andlaşmalar, ülkemizin üyesi veya aday üyesi olduğu uluslararası kuruluşlar tarafından yapılan düzenlemeler, Cumhurbaşkanlığı programı ile kalkınma plan ve programları göz önünde bulundurulur. ç) Taslaklar hazırlanırken düzenlenen alanlara ilişkin mevzuatın tamamı gözden geçirilerek, gerekiyorsa mevcut hükümlerde gerekli değişiklikler yapılır veya anılan hükümlerden ihtiyaç duyulanlar taslağa alınarak ihtiyaç duyulmayan hükümler yürürlükten kaldırılır. d)
Çerçeve taslaklarda, ilgili mevzuata işlenemeyecek ve onun dışında kalarak tek metin olma özelliğini bozacak hükümlere yer verilmemesi esastır. e) Taslakların kapsam maddesi, herhangi bir tereddüde yol açmayacak açıklıkta düzenlenir ve amaç maddesinin tekrarı biçiminde yazılmaz. Taslağın kapsamı konusunda herhangi bir tereddüt bulunmuyorsa taslakta ayrıca kapsam hükmüne yer verilmez. f)
Taslakların madde metinleri kısa ve anlaşılır biçimde düzenlenir, zorunluluk bulunmadıkça ayraç içinde açıklayıcı hükümlere yer verilmez. g) Taslakların birden fazla kamu kurum ve kuruluşunun görev alanına ilişkin hükümler içermesi hâlinde mutabakatla hazırlanması esastır. ğ) Taslakların hazırlanmasında istişare ve katılımcılığa önem verilir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran özetle, Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 7/1-ğ maddesindeki “…diğer belge ve evraklar” ifadesinin, Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik’in 8/1-g maddesindeki “…İstenen belgeler arasında, idare tarafından istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler gibi muğlâk ibarelere yer verilmez” ifadesi ile çeliştiğini belirterek Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 7/1-ğ maddesinin düzeltilmesini talep etmektedir.
12. İdareler tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde özetle, Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7’nci maddesi, 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 65’inci ve 71’inci maddelerine dayanılarak hazırlandığı, Evde Bakım
Yardımı Yönetmeliğinin 7’inci maddesinin 1’inci fıkrasının ğ bendinde “Hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ihtiyaç duyulan diğer belge ve evraklar.” geçen diğer belge ve evraklar ifadesinin hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ilgili olduğunun açık olduğu, yüklemin öznesi ve nesnesinin belirgin olduğu, yasal düzenlemenin amacı, kapsamı, maddenin içeriği, neyi neden isteneceği net olduğu, Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmeliğin Başvuru Sahibinden
Bilgi ve Belge İstenmesine İlişkin Esaslar başlığında yer alan 8’inci madde 1’inci fıkra g bendinde yer alan
“Başvuruda istenen belgeler, idarece sayma suretiyle belirtilir. İstenen belgeler arasında, idare tarafından istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler gibi muğlâk ibarelere yer verilmez.” hükmü ele alınırken istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler şeklinde öznesi belirsiz ayrı bir sayma yapılmamasının istendiği, bahse konu Yönetmelik hükmünün Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin taslak hazırlamada uyulacak ilkeler başlığında yer alan 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrası f bendi
“Taslakların madde metinleri kısa ve anlaşılır biçimde düzenlenir, zorunluluk bulunmadıkça ayraç içinde açıklayıcı hükümlere yer verilmez.” gereği hazırlanmış olup, açık ve net ifadeler içerdiği, ayrıca yasa, tüzük ve yönetmeliklerin uygulanmasını sağlamak, yayınlandığı konu hakkında detaylı bilgi vermek ve işin nasıl yürütülmesi hakkında şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıklık getirmek amacıyla genelgeler çıkarıldığı, bu bağlamda Evde Bakım Yardımı Yönetmeliği kapsamında uygulamaya yönelik, süreç içinde ihtiyaç duyulması halinde Bakanlık Genelgesi yayımlanmasına dair bir mani bulunmadığı belirtilmektedir.
13. Bilindiği üzere, bir hukuk düzeninde mevcut olan anayasa, kanun, tüzük, yönetmelik gibi normlar, dağınık hâlde ve rastgele değil, alt-alta, üst-üste şekilde ve bu normların arasında altlık-üstlük ilişkisi bulunmaktadır, buna normlar hiyerarşisi denir. Normlar hiyerarşisi kuramına göre hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmeleri mümkün değildir. Bu kuramın en belirgin özelliklerinden biri de bir düzenlemenin hiyerarşik sıralamada daha altta bulunan bir düzenleme ile değiştirilememesi ve kaldırılamamasıdır. Ayrıca; alt norm niteliğindeki düzenleyici işlemler, bir hakkın kullanımını üst normda öngörülmeyen bir şekilde daraltamaz veya kısıtlayamazlar, bu hiyerarşi normlar arası çelişki bulunduğunda hangisinin uygulanacağı hususunda da yol göstericidir.
14. Medeni Kanun’un 1inci maddesi; “Kanun, sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır.” hükmüdür, yani hukuk uygulayıcısı olanların, kanunu sözüyle ve özüyle yorumlayıp somut olaya uygulamaları gerekmektedir. Kanun hükmünü yorumlama yöntemleri ise genel olarak üç ana grup altında toplanır. Deyimsel-Lafzi Yorum Yönteminde; kanunun mantık ve deyim bakımından anlamını araştırmak esastır. Kanun metninde kullanılan sözcüklerden kanun hükmünün ne anlama geldiği belirlenmeye çalışılır. Burada yorum yapılırken kanunun metnine bağlı kalınır ve onun dışına çıkılmaz. Tarihsel Yorum Yönteminde; kanun koyucunun sübjektif tarihi iradesinin araştırılması esastır.
Bu yapılırken, kanunun hazırlık çalışmalarına, komisyon ve Meclisteki konuşmalara, tartışmalara ve kanunun gerekçesine bakmak ve bunlardan yararlanmak gerekir. Amaçsal-Gai Yorum Yönteminde ise; kanunlar uygulandığı zamanın gereklerine ve anlayışına göre kazandıkları anlama göre yorumlanırlar.
Kanunlar yorumlanırken, kanun metni yanında, kanunun objektif amacını ve özellikle zamanın ihtiyaçlarını ve devrin anlayışını da gözden uzak tutmamak gerekmektedir (acikders.ankara.edu.tr).
15. Başvuruya konu somut olaya bakıldığında; başvuranın Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 7’inci maddesinin 1’inci fıkrasının ğ bendinin tamamını değil sadece “…diğer belge ve evraklar” ifadesini yorumlayarak bu ifadenin Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin
Yönetmelik’in 8/1-g maddesindeki “…İstenen belgeler arasında, idare tarafından istenecek diğer belgeler veya benzeri belgeler gibi muğlâk ibarelere yer verilmez.” ifadesi ile çeliştiğini belirttiği görülmektedir, oysa Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 7’inci maddesinin 1’inci fıkrasının ğ bendinin tamamı “Hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ihtiyaç duyulan diğer belge ve evraklar.” olduğundan diğer belge ve evraklar ifadesinin hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla kullanılabilecek başkaca evraklar anlamına geldiği ve Kamu Hizmetlerinin Sunumunda Uyulacak Usul ve Esaslara İlişkin
Yönetmeliğin 8’inci madde 1’inci fıkra g bendinde yer alan muğlâk ibarelere yer verilmediği anlaşılmaktadır.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Evde Bakım Yardımı
Yönetmeliğinin 7/1-ğ maddesinin düzeltilmesi talebinin Evde Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 2828 sayılı
Sosyal Hizmetler Kanununun ek 7’nci maddesi, 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 65’inci ve 71’inci maddelerine dayanılarak hazırlanması ve Evde
Bakım Yardımı Yönetmeliğinin 7’inci maddesinin 1’inci fıkrasının ğ bendinde “Hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ihtiyaç duyulan diğer belge ve evraklar.” geçen diğer belge ve evraklar ifadesinin hane, gelir ve sağlık durumunun tespiti amacıyla ilgili olduğunun açık olması, yüklemin öznesi ve nesnesinin belirgin olması, yasal düzenlemenin amacının, kapsamının, maddenin içeriğinin, neyin neden isteneceğinin net olması ve Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 1’inci fıkrası f bendi “Taslakların madde metinleri kısa ve anlaşılır biçimde düzenlenir, zorunluluk bulunmadıkça ayraç içinde açıklayıcı hükümlere yer verilmez.” gereği hazırlanarak açık ve net ifadeler içermesi sebepleriyle reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA, AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞINA ve HAZİNE VE MALİYE
BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi