|
ÖZET: Danıştay kararında, evlat edinen ailelerin e-Devlet sistemi üzerinden nüfus kayıt örneği ve alt-üst soy bilgilerine erişim talepleri incelenmiştir. Başvuran, evlat edinme bilgileri nedeniyle bu hizmetlere erişimlerinin engellendiğini belirtmiş, bu durumun kendilerini farklı bir konumda hissettirdiğini ifade etmiştir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, evlat edinme ile ilgili kayıtların gizli olduğunu ve bu nedenle e-Devlet üzerinden erişimin mümkün olmadığını savunmuştur.
Kararda, Türk Medeni Kanunu ve Nüfus Hizmetleri Kanunu çerçevesinde evlat edinme ile ilgili bilgilerin gizliliği esas alınarak, başvuranın taleplerinin reddedilmesine karar verilmiştir. Ancak, e-Devlet sisteminin gelişimi ve vatandaşların ihtiyaçları göz önünde bulundurularak, evlat edinme olayı bulunan bireylerin bu belgelere erişimlerinin sağlanması için gerekli teknik ve yazılım altyapısının ivedilikle geliştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu durum, hukuki ve teknik nedenlerle mevcut süreçte başvuranın taleplerinin reddedilmesine rağmen, gelecekte benzer taleplerin karşılanabilmesi için önem arz etmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/11062-S.17088
BAŞVURU NO : 2019/7324
KARAR TARİHİ : 04/11/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Evlat edinen ailelerin de e-Devlet sistemi üzerinden nüfus kayıt örneğine ve alt-üst soy nüfus bilgilerine ulaşmasına imkan tanınması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran 13/09/2018 tarihli başvurusunda özetle; 1991 yılında mevzuata uygun olarak
evlat edindiklerini, 28 sene çok mutlu bir aile olarak yaşadıklarını, fakat alt-üst soy bilgisinin e-Devlet hizmetine dahil olması ile tüm huzurlarının kaçtığını, bu bilgiye kendisi, eşi ve her iki tarafın tüm alt üst soyunun bu bilgiye ulaşamadığını, nüfus müdürlüğüne başvurulması gerektiği hatasını aldıklarını, gidip sorduklarında ise “soyunuzda evlat edinme” varsa bu bilginin tüm alt ve üst soya kapatıldığını öğrendiklerini, bu uygulamanın çocuğu korumak için alındığı söylenmesine rağmen bu bilgiye ulaşılamaması nedeniyle farklı bir uygulamaya tabi tutulmalarının dolaylı olarak deşifre edilmelerine neden olabileceğini, e-Devletten nüfus örneği almak istediğinde bu hizmetin kendisine, eşine, annesine, babasına, kayınvalidesine, kayınpederine ve evlat edindiği kızına kapatıldığını gördüğünü, nüfus örneğinin pek çok kurum (vize dahil) tarafından istenildiğini, her ihtiyaç olduğunda nüfus müdürlüğüne gidip alınabildiğini ancak bu hizmetin kendilerine e-Devletten kapatılmasına rağmen nüfus müdürlüğüne gidildiğinde hiçbir şey söylenmeden verildiğini, kontrolün bilgisayarda programla yapılmasının çok daha kolay ve güvenli olabileceğini, mevcut uygulamanın kendilerini farklı olduğunu hissetmelerine ve çevrelerine de mecburen sürekli farklı açıklama yapmalarına neden olduğunu, günümüzde pek çok şeyin e-Devlet veya farklı kamu online hizmetlerinden yapılabildiğini belirterek özellikle kızı avukat olduğu için online bilgilerle çalışan adalet sistemimizde belki de zaman içinde çok büyük sıkıntılarla karşılaşabileceğini, tüm vatandaşlara verilen bu hizmetlerin gerekli önlemler alınarak kendilerine de verilmesi hususunu talep ettiğini,
1.1) tarihli başvurusunda da; 2018 yılında Kurumumuza yapmış olduğu
başvuruda “nüfus kayıtlarında evlat edinme olayı bulunan kişilerin, e-devlet sistemi üzerinden kişi ve aile nüfus kayıt örneği ile alt-üst soy listelerini mevzuata uygun şekilde temin edebilmelerine” yönelik çalışma yürütülmesi ve başvuranın şikâyetinden vazgeçmesi sebebiyle
“Şikâyete konu talebin idarece yerine getirilmesi konusunda idarece yürütülen çalışmanın varlığı” dikkate alınarak Dostane Çözüm Kararı verildiğini belirterek,
1.2) 13/09/2018 tarihli başvurunun tekrar açılmasını ve çalışmalar tamamlanıncaya kadar,
yasal olarak kimsesiz olduğu mahkeme kararı ile belirlenen çocuğu evlat edinen ailelere de kapatılan e-devlet uygulamalarının tüm vatandaşlara kapatılmasını ve bu hizmetlerin sadece nüfus müdürlüklerden verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 08/08/2019 tarihli ve … sayılı cevabi
yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Nüfus Hizmetlerinin yürütülmesi ve nüfus kayıtlarının tutulmasına ve nüfus kayıtlarına
ilişkin bilgi ve belge verilmesine ilişkin hususların 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ve bu
Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik ile düzenlendiği,
2.2) Kişilerin en doğal hakkı olan üst soyunu öğrenme talepleri için müracaat ettikleri ilçe nüfus
müdürlüklerinde oluşan yoğunluğu, emek ve zaman kaybını önlemek, bilgi ve belgeye erişimde oluşan maliyet unsurunu en aza indirerek etkin ve verimli bir şekilde vatandaşlarımızın hizmetine sunmak amacıyla alt ve üst soy uygulamasının hayata geçirildiğini,
2.3) 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu ile 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu
uyarınca, kişilerin e-Devlet sistemi üzerinden veya bulundukları yer nüfus müdürlüğüne müracaatı halinde, Alt – Üst Soy Listesini temin etmesine imkan sağlandığı ve konuya yönelik nüfus müdürlüklerinin bilgilendirildiği,
2.4) 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 314. maddesi; “…evlât edinme ile ilgili kayıtlar,
belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlâtlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz.” , 5490 sayılı Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin 105. maddesinin üçüncü fıkrası; “Evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz.” hükümleri ile
5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanununun 44. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi ve 4982
sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanununun 7, 9 ve 21. maddeleri ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin
Korunması Kanununun 4, 5, 6 ve 8. maddeleri ile 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 314.
maddesi ve 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön Ve Kapsamına Dair Kanun maddeleri uyarınca, nüfus kayıtlarında gizliliği esas olan durumlara yönelik uygulanan çeşitli kısıtlamalar nedeniyle nüfus kaydında evlat edinme, 6284 ve 5717 sayılı kanunlar uyarınca koruma ve gizlilik kararı verilenler vb. olayları bulunan kişilerin e-Devlet Sistemi üzerinden
Alt – Üst Soy Listesini temin etmesinin engellendiği,
2.5) Ancak, e-Devlet Sistemi üzerinden Alt – Üst Soy Listesinin temin edilememesi durumunda
kişilerin yurt içinde bulunduğu yer nüfus müdürlüğüne müracaat etmesi halinde, Alt – Üst Soy
Listesini temin etmesi mümkün olduğu,
2.6) Nüfus kayıtlarında evlat edinme olayı bulunan kişilerin, e-devlet sistemi üzerinden kişi ve
aile nüfus kayıt örneği ile alt-üst soy listelerini mevzuata uygun şekilde temin edebilmelerine yönelik çalışmaların evlat edinmeye ilişkin şartlar sağlanamadığından sonlandırıldığı,
2.7) E- Devlet sistemi üzerinden Altsoy- üstsoy listesinin temin edilememesi halinde ilgililerin
nüfus müdürlüğüne müracaat ederek söz konusu belgeyi temin etmesinin mümkün olduğunu, nüfus hizmetlerinin bütünlüğü ve e-devlet sistemine veri paylaşımı sağlanan Kimlik Paylaşım
Sisteminde kişiye özel değişikliğe gidilmesinin mümkün olmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 5490 Sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun “Gizlilik” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci
fıkrasında; “ Nüfus kayıtları ve bu kayıtların tutulmasına dayanak olan belgeler gizlidir.
Bunlar, yetkili ve sorumlu memurlar ile teftiş ve denetim yetkisi olanlar dışında kimse tarafından görülüp incelenemez. Mahkemeler bu hükmün dışındadır.”, ikinci fıkrasında; “Nüfus kayıtlarına bu bilgileri işleyen memurlar ve Kimlik Paylaşımı Sistemi kapsamında nüfus kayıtlarından faydalanan diğer görevliler de bu gizliliğe uymak zorundadırlar. Bu yükümlülük, kamu görevlilerinin görevlerinden ayrılmalarından sonra da devam eder.”
5.1) “Nüfus kayıt örneği verilmesi” başlıklı 43 üncü maddesinin birinci fıkrasında;
“Kişinin aile kütüğündeki kaydının çıkarılması ve aslına uygunluğunun nüfus müdürlüğünce onanması ile elde edilen nüfus kayıt örnekleri, aksi ispat edilene kadar geçerlidir. Nüfus kayıt örneği, istenme nedeni ve hangi amaçla kullanılacağının belirtildiği yazılı istek olmadan verilemez. Ancak kişinin kimliğini kanıtlayan resmi bir belge ile şahsen başvurması halinde yazılı müracaat aranmaz. Nüfus kayıt örneklerinde, bunları istemeye yetkili olanlar tarafından açıkça ve gerekçeli olarak istenmediği takdirde, kimlik bilgileri dışında kişisel bilgilere yer verilmez. Bu belgeler üzerinde silinti ve kazıntı yapılamaz.”
5.2) “Nüfus kayıt örneğini almaya yetkili olanlar” başlıklı 44 üncü maddesinin birinci
fıkrasında; “Nüfus kayıt örneklerini; a) Bakanlık, b) Dış temsilcilikler, c) Asker alma işlemleri için Milli Savunma Bakanlığı, ç) Adli makamlar, d) Adli işlemlerle sınırlı olmak üzere kolluk kuruluşları, e) Evlenme işlemleri için evlendirme işlemini yapmaya yetkili olanlar, f) Ölüm işlemleri için resmi sağlık kuruluşları, g) Kaydın sahipleri veya bunların eşleri ile veli, vasi, alt ve üst soyları ya da bu kişilere ait vekaletnameyi ibraz edenler, nüfus müdürlüklerinden doğrudan almaya yetkilidirler.”, ikinci fıkrasında; “Birinci fıkrada sayılanlar dışında kalan kurumlar ve tüzel kişiler, yazılı olarak başvurmak ve istem nedenini açıkça belirtmek suretiyle Bakanlık veya mülki idare amirinin emri ile nüfus kayıt örneğini alabilirler. Bakanlık bu madde hükümlerini işletmek üzere Kimlik Paylaşımı Sistemi kurar.”; dördüncü fıkrasında; “Birinci fıkranın (g) bendinde sayılan kişiler dışında kalan üçüncü şahıslar medeni hal bilgisi dışında bir kişinin nüfus kaydına ilişkin örnek veya bilgi alamazlar.”, beşinci fıkrasında; “Kişiler; kendileri ve alt ya da üst soylarına ait nüfus kayıt örneklerini, kendileri ve ergin olmayan çocuklarının ise yerleşim yeri belgelerini, güvenli kimlik doğrulama araçlarını kullanarak e-Devlet kapısı üzerinden sorgulayabilir, sonucu fiziki veya elektronik ortamda merciine verebilirler. E-Devlet kapısı üzerinden alınan belgeler, nüfus müdürlüklerinden alınmış diğer belgelerle aynı hukuki değere sahiptir.”
6) 4721 sayılı Medeni Kanunun 314 üncü maddesinin beşinci fıkrasında; “Evlatlığın, miras
ve başka haklarının zedelenmemesi, aile bağlarının devam etmesi için evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurulur. Ayrıca evlatlıkla ilgili kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenir.”, altıncı fıkrasında; “Evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz.”
7) 23/11/2006 tarihli ve 26355 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Nüfus Hizmetleri
Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in “Gizlilik” başlıklı 12 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Nüfus kayıtları ve bu kayıtların tutulmasına dayanak olan belgeler gizlidir. Bunlar, yetkili ve sorumlu memurlar ile teftiş ve denetim yetkisi olanlar dışında kimse tarafından görülüp incelenemez. Mahkemeler bu hükmün dışındadır.”
7.1) “Evlat edinme” başlıklı 105 inci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Evlat edinme ile ilgili
kayıtlar, belgeler ve bilgiler mahkeme kararı olmadıkça veya evlatlık istemedikçe hiçbir şekilde açıklanamaz.”
7.2) “Nüfus kayıt örneği verilmesi” başlıklı 148 inci maddesinin birinci fıkrasında
“Kişinin aile kütüğündeki kaydının çıkarılması ve aslına uygunluğunun nüfus müdürlüğünce onaylanması ile elde edilen nüfus kayıt örnekleri, aksi ispat edilene kadar geçerlidir. Nüfus kayıt örneği, istenme nedeni ve hangi amaçla kullanılacağının belirtildiği yazılı istek olmadan verilemez. Ancak kişinin kimliğini kanıtlayan resmi bir belge ile şahsen başvurması halinde yazılı müracaat aranmaz. Bu belgeler üzerinde silinti ve kazıntı yapılamaz.”, dördüncü fıkrasında; “Nüfus kayıt örneği istenmesinde ve verilmesinde aşağıdaki hususlar göz önünde
bulundurulur:
a) Nüfus kayıt örneklerinde, bunları istemeye yetkili olanlar tarafından, açıkça ve gerekçeli olarak istenmediği takdirde, kimlik bilgileri dışında kişisel bilgilere yer verilmez.
b) İdarece yapılan maddi hatalar nedeniyle kayıtlar üzerinde yapılan düzeltmelere ilgililer ya da kurumlarca açıkça istenmediği takdirde kayıt örneklerinde yer verilmez.
c) Sosyal güvenlik kurumlarınca talep edilen nüfus kayıt örneklerinde kişinin adı, soyadı, baba ve ana adları ile doğum tarihine ilişkin düzeltmeler gösterilir.
ç) 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 314 üncü maddesinin son fıkrası uyarınca mahkeme kararı olmadıkça ya da evlatlık istemedikçe evlat edinme ile ilgili kayıtlar, belgeler ve bilgiler açıklanamaz, hiç kimseye ya da kuruluşa verilemez.”
7.3) “Nüfus kayıt örneği isteme ve alma yetkisi” başlıklı 151 inci maddesinin dördüncü
fıkrasında “Kişiler; kendilerine ve alt ya da üst soylarına ait nüfus kayıt örnekleri ile kendilerine ve velayeti altında bulunan ergin olmayan çocuklarına ait yerleşim yeri belgelerini, güvenli kimlik doğrulama araçlarım kullanarak e-Devlet kapısı üzerinden sorgulayabilir, sonucu fiziki veya elektronik ortamda merciine verebilirler. E-Devlet kapısı üzerinden alınan belgeler, nüfus idarelerinden alınmış resmi belgeler ile aynı hukuki değere sahiptir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Başvuranın E-Devlet sistemi üzerinden alt-üst soy nüfus bilgilerine ulaşmasına imkan tanınması ve E-Devlet sistemi üzerinden aile nüfus kayıt örneğini çıkarabilmesine yönelik makul sürede işlem tesisi için Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğüne tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran, 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; evlat edinen
ailelerin de e-Devlet sistemi üzerinden nüfus kayıt örneği ile alt-üst soy nüfus bilgilerine ulaşmasına imkan tanınmasını talep etmiştir.
10) E-devlet; Devletin vatandaşlara karşı yerine getirmekte yükümlü olduğu görev ve hizmetler
ile vatandaşların devlete karşı olan görev ve hizmetlerinin karşılıklı olarak elektronik iletişim ve işlem ortamlarında kesintisiz ve güvenli olarak yürütülmesi şeklinde tanımlamıştır. (Türkiye ve Kazakistan Örneğinde E-Devlet Uygulamalarının Kamu Yönetiminde Verimliliğe Etkisi, M. Akif
ÖZER, Zhazira OTYZBAY, Verimlilik Dergisi, 2018/4, s.74.) Bu sayede, devlet hizmetlerinin vatandaşa en kolay ve en etkin yoldan, kaliteli, hızlı, kesintisiz ve güvenli bir şekilde ulaştırılması ile her kurumun ve her bireyin bilgi ve iletişim teknolojileri ile devlet kurumlarına ve kurumlarca sunulan hizmetlere kolayca erişmesi hedeflenmektedir.
(https://www.turkiye.gov.tr/bilgilendirme?konu=sikcaSorulanlar)
11) Türkiye’de e-Devlet çalışmaları ile neredeyse birçok kamu hizmeti tek bir internet
sitesinden verilebilir duruma ulaşmıştır. Bu bağlamda e-devlet hizmetlerinin sunulması kapsamında kurulan “turkiye.gov.tr” adlı web sitesi ile yıllar itibariyle hem bu kapsamda sunulan hizmetlerin hem de bu hizmetlerden yararlananların sayısında sürekli artış olmuştur.
Nitekim 18 Aralık 2008 tarihinde 22 pilot hizmet ile hayata geçirilen e-Devlet Kapısı’nda 2018
Ağustos ayı sonu itibariyle kayıtlı kullanıcı sayısı 39 milyonu aşmış olup, hizmet sayısı 3413’e ulaşmıştır. (https://www.uab.gov.tr/uploads/pages/bakanlik-raporlari/ulasan-ve-erisen-turkiye2018.pdf)
12) Üstelik ilerleyen teknolojiyle birlikte e-devlet sisteminin gelişmesi ve e-devletteki hizmet
sunumunun çeşitlenmesi nedeniyle vatandaşların e-devletten beklentisi sürekli olarak artmıştır.
Ancak yaşanan bu gelişmeler daha önce öngörülmeyen bir takım sorunlara yol açabilmektedir.
Nitekim vatandaşların sürekli değişen ve çeşitlenen beklenti ve tercihleri, e-devlette farklı kişilere farklı nitelikte hizmet sunulup sunulamayacağı konusunu gündeme getirmektedir.
Nitekim şikayete konu “evlat edinme ile ilgili her türlü kayıtların ve bilgilerin gizli olması nedeniyle evlat edinme olayı bulunan ailelerin e-devletten nüfus kayıt örneğini alamaması” hususunun da bu çerçevede incelenmesi gerekmektedir.
13) Bilindiği üzere Türk Medeni Kanunun 305 ile 320 nci maddeleri arasında düzenlenen evlat
edinme müessesinin hukuki, psikolojik, sosyal boyutları bulunmaktadır. Nitekim evlat edinme ile soyadı, vatandaşlık, miras ve hısımlık gibi hukuki konularda yeni sonuçlar ortaya çıkmaktadır.
14) Kanunda yer alan şartlar ve belirlenen usul çerçevesinde gerçekleştirilebilen evlat edinme
ile evlat edinen ve evlatlık arasında bir soy bağı ilişkisi tesis edilmektedir. Ancak 4721 sayılı
Türk Medeni Kanunu’nun 314 üncü maddesi uyarınca evlatlığın, miras ve başka haklarının zedelenmemesi ve aile bağlarının devam etmesi için evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasında her türlü bağ kurularak evlat edinme ile ilgili kesinleşmiş mahkeme kararı her iki nüfus kütüğüne işlenmektedir.
15) Bununla birlikte Medeni Kanunda evlat edinme ile ilgili her türlü kayıtların, bilgilerin ve
belgelerin gizli olup hiçbir şekilde açıklanamayacağı hüküm altına alınmıştır. Ayrıca Nüfus
Hizmetleri Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te de Türk Medeni Kanununun 314 üncü maddesinin son fıkrası uyarınca mahkeme kararı olmadıkça ya da evlatlık istemedikçe evlat edinme ile ilgili kayıtların, belgelerin ve bilgilerin açıklanamayacağı, hiç kimseye ya da kuruluşa verilemeyeceği belirtilmiştir.
16) Şikayete konu olayda asıl uyuşmazlık meselesi; evlat edinmeye ilişkin yukarıda belirtilen
mevzuat hükümlerindeki şartların sağlanamaması (evlat edinme ile ilgili her türlü kayıtların ve bilgilerin gizli olması) nedeniyle evlat edinme olayı bulunan ailelerin e-devletten nüfus kayıt örneği alamaması noktasında oluşmaktadır.
17) Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden gönderilen belgelerin incelenmesinde
ve idareyle yapılan görüşmeler neticesinde; e-devlet sistemine veri paylaşımını sağlayan
Kimlik Paylaşım Sisteminin entegre bir sistem olduğu dolayısıyla sistem üzerinde kişisel bazlı kısıtlamalara mevcut alt yapı ile gidilemeyeceği bu nedenle evlat edinen ailelerinde de e-devlet sistemi üzerinden nüfus kayıt örneği ve alt soy- üst soy bilgisinin alabilmesine ilişkin başlatılan çalışmanın hukuki ve teknik sebeplerle sonlandırıldığı ancak nüfus müdürlüğüne müracaat edilmesi halinde, söz konusu belgelerin temin edilmesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.
18) Nitekim benzer şekilde başvuran da; Nüfus Müdürlüğüne müracaatında herhangi bir
açıklama yapılmaksızın söz konusu belgenin kendisine verildiğini ve aldıkları belgede de evlat edinme bilgisini içeren bir ifadenin bulunmadığını ancak diğer bireylerin nüfus kayıt örneğine e-devletten ulaşma imkânı bulunurken kendilerinin bu imkândan faydalanmadıklarını belirtmektedir.
19) Bilindiği üzere; Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü hizmetleri Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ile e-Devlet Kapısı altyapısı üzerinden sunulmaktadır.
Nitekim Nüfus Hizmetleri Kanununda da kişilerin, kendileri ve alt ya da üst soylarına ait nüfus kayıt örneklerini, güvenli kimlik doğrulama araçlarını kullanarak “E-Devlet Kapısı” üzerinden sorgulayabileceği, sonucunu fiziki veya elektronik ortamda merciine verebilecekleri, E-Devlet kapısı üzerinden alınan belgelerin, nüfus müdürlüklerinden alınmış diğer belgelerle aynı hukuki değere sahip olacağı hükmü bulunmaktadır.
20) Somut olay incelendiğinde de; 6248 ve 5717 sayılı Kanunlar uyarınca koruma ve gizlilik
kararı verilenler vb. olayları bulunan kişilerin bunların yanı sıra evlat edinme olayı bulunan bireylerin nüfus kayıt örneği belgesine e-devlet sistemi aracılığı ile ulaşamadığı tespit edilmiştir. Bu bağlamda “Medeni Kanuna göre evlat edinme ile ilgili her türlü kayıtların, bilgilerin ve belgelerin gizli olması” ve “E-devlet sistemine veri paylaşımını sağlayan Kimlik
Paylaşım Sisteminin entegre bir sistem olması nedeniyle sistem üzerinde kişisel bazlı kısıtlamalara gidilememesi” gerekçeleriyle evlat edinen ailelerin e-devletten bu bilgilere ulaşamadıkları anlaşılmaktadır. Diğer bir ifadeyle Kimlik Paylaşım Sisteminin entegre bir sistem olması nedeniyle kişisel bazlı kısıtlamalara gidilemediği dolayısıyla nüfus kayıt örneğinde yer alan nüfus hareketlerine ilişkin açıklamaların tamamının bu belgede yer aldığı böylelikle anne, baba, çocuk, eş ve kardeş gibi kişilerin nüfus kayıt örneğinde de bu açıklamaların bulunabileceği ancak bu durumun mevzuata aykırılık teşkil edeceği değerlendirilmektedir. Kaldı ki başvuran da Nüfus Müdürlüklerinden alınan belgelerde bu bilgilerin bulunmadığını dolayısıyla e-devlet sisteminde bu bilgiler olmaksızın söz konusu belgelerin verilmesi gerektiğini ileri sürmektedir.
21) Önemle belirtmek gerekir ki; aile ve çocuğun korunması hassas bir konudur. Bu nedenle de
evlat edinme olayı bulunan ailelerin nüfusa ilişkin bir takım belgeleri diğer bireyler gibi edevletten edinebilmesine ilişkin hususlar gerek şartları gerek sonuçları açısından en ince ayrıntısına kadar titizlikle araştırılması gerekmektedir.
22) E-devlet sistemi ile hedeflenen amaçlara ulaşılarak etkin ve verimli hizmetlerin
sunulabilmesi için vatandaşların istek ve beklentilerine dikkat edilmelidir. Bu bağlamda bireysel bazda ihtiyaçları karşılayan kişiselleştirilmiş kamu hizmetleri sunulması hususu büyük önem taşımaktadır. (Yılmaz Demirhan ve İrfan Türkoğlu, Türkiye’de E-Devlet Uygulamalarının Bazı
Yönetim Süreçlerine Etkisinin Örnek Projeler Bağlamında Değerlendirilmesi, Uluslararası Yönetim
İktisat ve İşletme Dergisi, s.240, Cilt 10, Sayı 22, 2014.) Buna bağlı olarak da hem “hukuki gerekçeler” hem de “Kimlik Paylaşım Sisteminin entegre bir sistem olması nedeniyle kişisel bazlı kısıtlamalara gidilememesinden” dolayı evlat edinen ailelerin e-devletten söz konusu belgelere ulaşamaması hususu mevcut durum itibariyle kabul olunmakla birlikte gelişen teknoloji ve diğer bireylerin e-devletten bu belgeleri alabildiği hususları göz önünde bulundurulduğunda evlat edinen ailelerin de bu belgeleri e-devletten temin edebilmeleri gerektiği değerlendirilmiştir. Bu kapsamda; hukuki ve teknik nedenlerle şikâyete konu e-devlet uygulamalarından etkin bir şekilde yararlanamayan kişilerin (nüfus kayıtlarında evlat edinme olayı bulunanların) e-devletten söz konusu belgeleri mevzuat hükümlerine uygun şekilde temin edebilmelerine yönelik gerekli teknolojik donanım ve alt yapı çalışmalarının ivedilikle yapılması önem arz etmektedir.
23) Sonuç olarak Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, “Medeni Kanunun
ilgili hükümleri” ve “Kimlik Paylaşım sisteminin entegre bir sistem olması nedeniyle kişisel bazlı bir kısıtlamaya gidilememesi” gerekçeleriyle talebin reddedilmesi, diğer taraftan teknik ve yazılım altyapısında ivedikle gerekli geliştirmelerin yapılması sağlanarak evlat edinme olayı bulunan bireylerin e-devlet sisteminde söz konusu belgeleri ilgili mevzuat hükümlerine uygun şekilde temin edebilmelerine yönelik çalışmaların ivedilikle yapılması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25) 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci
maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 01/10/2019 tarihli ve … sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; Hukuki ve teknik nedenler göz önünde bulundurularak mevcut süreç itibariyle başvuranın taleplerinin REDDİNE; Diğer yandan nüfus kayıtlarında evlat edinme olayı bulunan bireylerin e-devlet sistemi üzerinden kişi ve aile nüfus kayıt örneği gibi belgeleri mevzuata uygun şekilde temin edebilmelerine ilişkin mali, teknik ve yazılım altyapısında gerekli geliştirmelerin ve çalışmaların yapılması yönünde NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri
Genel Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE, bilgi için İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi