|
ÖZET: Başvuran, 1996 yılında terör saldırısında şehit düşen babası nedeniyle KYK bursu talep etmiş, ancak evli olduğu gerekçesiyle burs başvurusunun reddedildiğini belirtmiştir. İdare, evli öğrencilerin şehit/gazi öncelik durumundan yararlanamayacağını ifade etmiş, ancak bu durumu destekleyen mevzuatı açıklamamıştır. Başvuran, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile yaptığı görüşmede, evli olmasının burs almasına engel olmadığını öğrenmiştir.
Danıştay, başvuranın şehit çocuğu olarak burs imkanından yararlanma hakkının bulunduğunu, idarenin evli şehit çocuklarının şahsi öncelik halinde bulunmadığına dair bir hüküm olmadığını belirtmiştir. Ayrıca, 2330 sayılı Kanun ve diğer mevzuatların evli veya bekar olma koşulu öngörmediği vurgulanmıştır. İdarenin uygulamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın burs talebinin kabul edilmesi gerektiği ve Kredi Yurtlar Genel Müdürlüğü’ne bu yönde tavsiyede bulunulması gerektiği belirtilmiştir. İdarenin bu karara uygun hareket etmesi için 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerektiği ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6210-S.23.10174
BAŞVURU NO : 2023/2865
KARAR TARİHİ : 22/05/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Evli olduğu için şahsi öncelikli öğrenci kapsamında
BAŞVURUNUN KONUSU :
değerlendirilmeyen şehit çocuğu olan başvuranın burs imkanından yararlanma talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 28/02/2023
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; 29 Ekim 1996 tarihinde Sivas’ta terör saldırısı sonucunda şehit düşen Polis Memuru oğlu ve Ankara Hacı Bayram Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsünde doktora öğrencisi olduğunu, 2022 yılı KYK Burs/kredi başvuruları kapsamında burs başvurusu yaptığını ancak burs çıkmadığını, buna istinaden iki kere CİMER üzerinden yaptığı bilgi edinme başvurusuna “mevzuatımız gereği evli olan öğrenciler şehit/gazi öncelik durumundan yararlanamamaktadırlar.” şeklinde cevap verildiğini, ancak söz konusu mevzuatın hangisi olduğundan bahsedilmediğini, 22.11.2022 tarihinde KYK ile yaptığı görüşmede böyle bir mevzuata ulaşılamadığı bilgisi verildiğini, akabinde T.C. Aile ve Sosyal
Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü ile yaptığı görüşmede ise “hak sahipliği kapsamında 3713 sayılı kanuna tabi olduğunu, terör şehidi çocuğu kapsamında olduğu ve evli olmasının bu konuyla hiçbir alakası olmadığı ve ayrıca burs almasını engelleyecek bir mevzuatın da olmadığı” bilgisinin tarafına verildiğini, ardından idareye dilekçe aracılığıyla talebini ilettiğini ancak yaklaşık 3 ay geçmesine rağmen herhangi bir geri bildirim olmadığını belirterek bahsi geçen mevzuatın hangisi olduğunun bilgisini ve doktora eğitimi sebebiyle aldığı kredinin de şehit çocuğu olduğundan dolayı bursa çevrilmesini talep etmektedir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine cevaben Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazıda; Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların A.
Öncelikli Öğrenciler bölümünün (a) maddesinde yer alan “Şehit çocukları / kardeşleri (Şehit evli ise çocukları, bekar ise kardeşleri)” hükmü, (j) maddesinin ise “Evli öğrenciler için, öncelikli öğrenci hallerinden ancak şahsi öncelik hali olanlar öncelik olarak uygulanır.” hükmüne amir olduğu, bu sebeple başvuranın evli olması nedeniyle öğrenim kredisinin bursa çevrilemediği, 2.1. 13/04/2023 tarihinde idare ile görüşülmüş olup evli öğrenciler için şahsi öncelik halinin açıklığa kavuşturulması için görüşülmüş olup evli öğrenciler için şahsi öncelik halinden kişinin kendisinin anlaşılması gerektiği, örneğin evli gazilerde gazinin kendisinin olması gerektiği ancak şehitlerde kişi ölmüş olacağından evli çocuğunun şahsi öncelik halinden yararlanamayacağı, ifade edilmiştir.
III.İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanunun “Öğrenim ve sağlık yardımı” başlıklı 7’nci maddesi; “Bu Kanunda yazılı hallerde ölenlerin veya çalışamayacak derecede engelli hale gelenlerin çocukları, devlete ait yatılı okul ve eğitim kurumlarında yönetmelikte tespit edilecek esaslara göre ücretsiz olarak okutulurlar.
Bunlardan, yüksek öğrenim yapmakta olanlar Devlete ait yurtlar ile yüksek öğrenim kredilerinden (yürürlükteki mevzuata göre) öncelikle yararlanırlar. Her öğrenim dönemi içinde iki defa sınıfta kalanlar yukarıdaki fıkralarda yazılı hakları kaybederler. (Ek 4. fıkra: 07.06.1990 – 3658 S.Kanun/Madde 4)
Bu Kanunun kapsamında bulunanlardan, tedavi giderleri kamu kurum ve kuruluşlarınca karşılanamayanların tedavileri; Devlet, üniversitesi, Sosyal Sigortalar Kurumu hastaneleri ile askeri hastanelerde ücretsiz olarak yapılır.” 6. 11 Temmuz 2020 tarihli ve 31182 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan 2020/2755 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı; “2020-2021 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Kararının 1 inci maddesinde ki “31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanununun 47 nci maddesi ile 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık
Bağlanması Hakkında Kanun, 23/4/1981 tarihli ve 2453 sayılı Yurt Dışında Görevli Personele Nakdi
Tazminat Verilmesi ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 28/2/1982 tarihli ve 2629 sayılı Uçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle
/
Mücadele Kanunu kapsamındaki görevlerini ifa ederken hayatlarını kaybedenlerin eş ve çocuklarından;
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun
kapsamındaki maluller ile eş ve çocuklarından; 24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş
Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında şeref aylığı alanlar ile eş ve çocuklarından; yaş, program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın öğrenci katkı payı/öğrenim ücreti alınmaz. Bu madde kapsamına girmekle birlikte 2020-2021
Eğitim-öğretim Yılına ilişkin kayıt yaptırma veya kayıt yenileme sırasında ilgili belgeleri ibraz edemeyen öğrencilere, söz konusu belgeleri ibraz ettiği tarihte bu Eğitim-öğretim Yılına ait ödemiş oldukları öğrenci katkı payı/öğrenim ücretleri ret ve iadeler kaleminden iade edilir.” 7. Burs/Öğrenım Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların A.Öncelikli
Öğrenciler bölümünün (h) bendi; “Öncelikli öğrenciler başlığı altındaki 2/a maddesinde yer alan “şehit çocukları” önceliğinden; şehit evli ise şehidin çocukları, şehit bekar ise şehidin bekar kardeşleri öncelikten faydalanır.” 7.1. (j) bendi; “Evli öğrenciler için, öncelikli öğrenci hallerinden ancak şahsi öncelik hali olanlar öncelik olarak uygulanır” hükmünü amirdir
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 29 Ekim 1996 tarihinde Sivas’ta terör saldırısı sonucunda şehit düşen Polis Memuru oğlu ve Ankara Hacı Bayram Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsünde doktora öğrencisi olduğunu, 2022 yılı KYK Burs/kredi başvuruları kapsamında burs başvurusu yaptığını ancak burs çıkmadığını, buna istinaden iki kere CİMER üzerinden yaptığı bilgi edinme başvurusuna “mevzuatımız gereği evli olan öğrenciler şehit/gazi öncelik durumundan yararlanamamaktadırlar.” şeklinde cevap verildiğini, ancak söz konusu mevzuatın hangisi olduğundan bahsedilmediğini, 22.11.2022 tarihinde KYK ile yaptığı görüşmede böyle bir mevzuata ulaşılamadığı bilgisi verildiğini, akabinde T.C. Aile ve Sosyal
Hizmetler Bakanlığı Şehit Yakınları ve Gaziler Genel Müdürlüğü ile yaptığı görüşmede ise “hak sahipliği kapsamında 3713 sayılı kanuna tabi olduğunu, terör şehidi çocuğu kapsamında olduğu ve evli olmasının bu konuyla hiçbir alakası olmadığı ve ayrıca burs almasını engelleyecek bir mevzuatın da olmadığı” bilgisinin tarafına verildiğini, ardından idareye dilekçe aracılığıyla talebini ilettiğini ancak yaklaşık 3 ay geçmesine rağmen herhangi bir geri bildirim olmadığını belirterek bahsi geçen mevzuatın hangisi olduğunun bilgisini ve doktora eğitimi sebebiyle aldığı kredinin de şehit çocuğu olduğundan dolayı bursa çevrilmesini talep etmektedir.
10. İdareden gönderilen cevabi yazıda; Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin
Usul ve Esasların (A) fıkrasının (j) bendinin “Evli öğrenciler için, öncelikli öğrenci hallerinden ancak şahsi öncelik hali olanlar öncelik olarak uygulanır.” hükmüne amir olduğu, bu sebeple başvuranın evli olması nedeniyle öğrenim kredisinin bursa çevrilemediği ifade edilmiştir.
11. İdareden gönderilen cevabi yazı kapsamında evli olan öğrencilerin şehit/gazi öncelik durumundan yararlanamadığı tespit edilmiştir. İdare kredi muafiyetinin öncelikli öğrenci hallerinden ancak şahsi öncelik hali olanlara öncelikli olarak uygulanacağı şeklinde bir değerlendirmeye gitmek suretiyle evli olan şehit çocuklarının şahsi öncelik halinde bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşmıştır.
11.1. Ancak idarenin bu değerlendirmeye esas aldığı Burs/Öğrenim Kredisi Başvurularının
Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar; evli şehit çocuklarının şahsi öncelik halinde bulunmadığına dair bir hüküm ihtiva etmediği gibi bekar ve evli medeni durumun öncelikten yararlanma hususunda şehit evli ise şehidin çocuğu, şehit bekar ise şehidin bekar kardeşleri olarak anılan Usul ve Esasların (h) bendi kapsamında düzenlemeye tabi tutulmuştur. Yani bekar olarak öncelikli öğrenci olma hali şehidin kardeşi için aranılmış ancak çocuğu için aranılmamıştır.
12. Bilindiği üzere, normlar hiyerarşisi kuramına göre hukuk düzeni, farklı kademede yer alan Anayasa, kanun, yönetmelik ve diğer düzenleyici işlemlerden oluşan birçok normu içermekte ve her norm geçerliliğini bir üst basamakta yer alan normdan almaktadır. Bu nitelikleri gereği dayandıkları üst hukuk normlarına aykırı hüküm ihtiva etmeleri mümkün değildir. Bu kuramın en belirgin özelliklerinden biri de bir düzenlemenin hiyerarşik sıralamada daha altta bulunan bir düzenleme ile değiştirilememesi ve kaldırılamamasıdır.
13. Bu bağlamda 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkındaki Kanun kapsamında ve
Kanunda yazılı hallerde ölenlerin veya çalışamayacak derecede engelli hale gelenlerin çocukları, devlete ait yatılı okul ve eğitim kurumlarında yönetmelikte tespit edilecek esaslara göre ücretsiz olarak okutulacağı ayrıca yüksek öğrenim yapmakta olanların Devlete ait yurtlar ile yüksek öğrenim kredilerinden (yürürlükteki mevzuata göre) yararlanacağı düzenlenmiştir.
13.1. Ayrıca 11 Temmuz 2020 tarihli ve 31182 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanan 2020/2755 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararında da 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve
Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamındakilerin çocuklarından yaş, program süresi ve kayıtlı olunan program sayısı sınırlaması olmaksızın öğrenci katkı payı/öğrenim ücreti alınmayacağı düzenlenmiştir.
13.2. Söz konusu hükümler kapsamında Kanunda yazılı hallerde ölenlerin ve çalışamayacak derecede engelli olanların çocukları açısından evli ve ya bekar olma gibi bir koşul öngörülmemiş olup idare, Burs/Öğrenım Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasları esas almak suretiyle evli öğrencilerin öncelikli öğrenci hallerinden gazi veya şehidin kendisini şahsi öncelikli hal olarak kabul ederek şehidin kendisi hayatta olmadığı için evli çocuğunun şahsi öncelik durumunda bulunmadığı değerlendirmesi ile başvuranın burs talebini reddetmiş böylelikle kanunda yer almayan bir hususu başvuranın hak mağduriyetine neden olacak şekilde Kanuna aykırı bir şekilde sınırlamıştır.
14. Yukarıda yapılan açıklamalar ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın şehit çocuğu olarak burs imkanından yararlanma hakkının bulunduğu ayrıca Kanunda yer almayan bir husus hakkında başvuranın hak mağduriyetine neden olacak şekilde uygulama geliştiren idarenin evli olan başvuranın, şehit çocuğu olarak öncelikli öğrenci kapsamında burs talebini reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı davrandığı değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII.KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın şehit çocuğu olarak burs imkanından faydalanması gerektiği hususunda KREDİ YURTLAR
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’ne TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna
Kararın BAŞVURANA ve KREDİ YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’ne tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi