EYT kapsamında emeklilik işlemlerinin tamamlanması için gerekli şartların sağlanıp sağlanmadığına ilişkin uyuşmazlık (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/7681-S.24.12035

BAŞVURU NO : 2024/5556

KARAR TARİHİ : 24.07.2024

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : AĞRI SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : EYT kapsamında emeklilik işlemlerinin tamamlanması talebi hk

BAŞVURU TARİHİ : 29.04.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; kamuoyunda emeklilikte yaşa takılanlar düzenlemesi olarak bilinen düzenleme kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumuna başvurduğunu ancak halen emeklilik işlemlerinin tamamlanmaması sebebiyle mağdur olduğunu belirterek emeklilik işlemlerinin tamamlanmak suretiyle mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 09/05/2024 tarihli bilgi-belge isteme yazısına cevaben Sosyal Güvenlik Kurumu

Başkanlığı Ağrı Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından gönderilen 11/07/2024 tarihli ve E– – sayılı yazıda özetle; 2.1. Başvuranın emeklilik açısından başvurularının tamamına 5510 sayılı kanuna ve – sayılı genelge ve ilgili mevzuat kapsamında zamanında cevap verildiği, 2.2. Başvuranın 4/b Bağ-Kur statüsünde emekli olabileceği aranan şartların 58 yaş 5400 gün veya 9000 gün şartlarına tabii olduğu, 5400 prim gününü doldurduğu fakat 58 yaş şartını doldurmadığı, 2.3. Başvuranın emeklilik talebi açısından prim günlerinin hesabında, hizmet birleştirmesin bakımından herhangi bir engel, teftiş ve denetime konu bir durumun olmadığı, 2.4. Başvuranın tüm başvurularına mevzuat gereği bilgi verildiği, başvuran her ne kadar 5400 prim ödeme gün şartını sağlamış ise de 58 yaş şartını doldurmadığından yapılabilecek herhangi bir işlemin olmadığı,

başvuranın 58 yaş şartını doldurduğu tarihten itibaren Kuruma şahsen ya da yazılı olarak müracaat etmesi halinde dosyasının emeklilik açısından yeniden değerlendirileceği, 2.5. Başvuran ile Kurumları arasında uyuşmazlığa neden olacak şekilde yargı organlarının yürütmekte olduğu herhangi bir dava olmadığı, Açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Yaşlılık sigortasından sağlanan haklar ve yararlanma şartları” ” başlıklı 28. maddesinin 9. fıkrasında; “(Değişik fıkra: 17/4/2008-5754/16 md.) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen yaşlılık aylıklarından yararlanabilmek için, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten ayrıldıktan, (b) bendinde belirtilen sigortalının sigortalılığa esas faaliyete son verip vermeyeceğini beyan ettikten sonra yazılı istekte bulunmaları, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen sigortalıların ise istekleri üzerine yetkili makamdan emekliye sevk onayı alındıktan sonra ilişiklerinin kesilmesi şarttır. 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için ayrıca, yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel sağlık sigortası primi dâhil kendi sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması zorunludur.”

5.1. Anılan Kanunun Geçici 95. maddesinde; GEÇİCİ MADDE 95- (Ek:1/3/2023-7438/1 md.) Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar. Bu fıkra esas alınarak geriye dönük herhangi bir ödeme yapılmaz ve geriye dönük hak talep edilemez.

Birinci fıkra kapsamında yaşlılık veya emekli aylığı talebinde bulunarak ilk defa yaşlılık veya emekli aylığı bağlananlardan, yaşlılık veya emekli aylığı talebi nedeniyle işten ayrılış bildirgesi verilenlerin işten ayrılış tarihini takip eden 30 gün içerisinde en son çalışılan özel sektör işyerinde sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmaya başlamaları halinde, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışılmaya başlandığı tarihten

itibaren bu Kanunun geçici 14 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen sosyal güvenlik destek primi işveren hissesinin beş puanlık kısmına isabet eden tutar Hazinece karşılanır. Sosyal güvenlik destek primi işveren hissesi indiriminden yararlanılan sigortalının işten ayrılması halinde, söz konusu sigortalıdan dolayı bu indirimden tekrar yararlanılamaz. Bu fıkrada yer alan indirimden, bu Kanunun 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde yer alan diğer şartlar sağlanmak kaydıyla yararlanılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlık ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.”

6. 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu

Kanunun geçici 10 uncu maddesi: “Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce yürürlükte bulunan hükümlere göre, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşı itibariyle aylık bağlanmasına hak kazananlar ile aylık bağlanmasına hak kazanmalarına iki tam yıl veya daha az kalan sigortalıların, tam veya kısmi yaşlılık aylığı talep hakları saklıdır.

23/05/2002 tarihini takip eden aybaşı itibarıyla, kadın ise 20 tam yıl, erkek ise 25 tam yıl prim ödemiş olanlar ile prim ödeme sürelerinin dolmasına; a) 2 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 40 yaşını, erkeklere 44 yaşını, b) 3 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 41, 3 yıl 6 ay veya daha az kalan erkeklere 45 yaşını, c) 3 tam yıldan fazla, 4 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 42 yaşını, 3 yıl 6 aydan fazla, 5 tam yıl veya daha az kalan erkeklere 46 yaşını, d) 4 tam yıldan fazla, 5 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 43 yaşını, 5 tam yıldan fazla, 6 yıl 6 ay veya daha az kalan erkeklere 47 yaşını, e) 5 tam yıldan fazla, 6 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 44 yaşını, 6 yıl 6 aydan fazla, 8 tam yıl veya daha az kalan erkeklere 48 yaşını, f) 6 tam yıldan fazla, 7 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 45 yaşını, 8 tam yıldan fazla, 9 yıl 6 ay veya daha az kalan erkeklere 49 yaşını, g) 7 tam yıldan fazla, 8 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 46 yaşını, 9 yıl 6 aydan fazla, 11 tam yıl veya daha az kalan erkeklere 50 yaşını, h) 8 tam yıldan fazla, 9 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 47 yaşını, 11 tam yıldan fazla, 12 yıl 6 ay veya daha az kalan erkeklere 51 yaşını, ı) 9 tam yıldan fazla, 10 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 48 yaşını, 12 yıl 6 aydan fazla, 14 tam yıl veya daha az kalan erkeklere 52 yaşını, j) 10 tam yıldan fazla, 11 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 49 yaşını, 14 tam yıldan fazla, 15 yıl 6 ay veya daha az kalan erkeklere 53 yaşını, k) 11 tam yıldan fazla, 12 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 50 yaşını, 15 yıl 6 aydan fazla, 17 tam yıl veya daha az kalan erkeklere 54 yaşını, l) 12 tam yıldan fazla, 13 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 51 yaşını, 17 tam yıldan fazla, 18 yıl 6 ay veya daha az kalan erkeklere 55 yaşını, m) 13 tam yıldan fazla, 14 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 52 yaşını, 18 yıl 6 aydan fazla, 20 tam yıl veya daha az kalan erkeklere 56 yaşını, n) 14 tam yıldan fazla, 15 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 53 yaşını, 20 tam yıldan fazla, 21 yıl 6 ay veya daha az kalan erkeklere 57 yaşını, o) 15 tam yıldan fazla, 16 tam yıl veya daha az kalan kadınlara 54 yaşını, 21 yıl 6 aydan fazla veya 22 tam yıl kalan erkeklere 58 yaşını,

p) 16 tam yıldan fazla veya 17 tam yıl kalan kadınlara 55 yaşını, Doldurmaları, kadın ise 20, erkek ise 25 tam yıl prim ödemeleri şartıyla ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı bağlanır.

Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlardan, 15 tam yıl prim ödeme süresi ile kadın ise 50, erkek ise 55 yaşını doldurma koşulunu, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren, a) 2 tam yıldan fazla, 4 tam yıl veya daha az süre içinde yerine getiren, kadınlara 51, erkeklere 56 yaşını, b) 4 tam yıldan fazla, 6 tam yıl veya daha az süre içinde yerine getiren, kadınlara 52, erkeklere 56 yaşını, c) 6 tam yıldan fazla, 8 tam yıl veya daha az süre içinde yerine getiren, kadınlara 53, erkeklere 57 yaşını, d) 8 tam yıldan fazla, 10 tam yıl veya daha az süre içinde yerine getiren, kadınlara 54, erkeklere 57 yaşını, e) 10 tam yıldan fazla süre içinde yerine getiren, kadınlara 56, erkeklere 58 yaşını, Doldurmaları ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı bağlanır.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret

Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Somut olayda başvuran, bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere; emeklilik talebinde bulunduğunu fakat maaşının bağlanmadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

9. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından Kurumumuza iletilen cevabi yazılarda; başvurana 4/b Bağ-Kur statüsünde yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için aranan şartların 58 yaş 5400 gün veya 9000 gün prim ödeme olduğu bu bağlamda başvuranın 5400 prim gününü doldurduğu fakat 58 yaş şartını doldurmadığından emeklilik şartlarını ikmal edememesi sebebiyle talebinin karşılanamayacağı, yaş şartını sağlaması halinde başvurusunun tekrar değerlendirilebileceği açıklamalarına yer verilmiştir.

10. Somut olay bağlamında uyuşmazlığın başvurana yaşlılık aylığı bağlanıp bağlanmayacağı noktasında düğümlendiği bu itibarla başvurana aylık bağlanmasına ilişkin şartları ikmal edip etmediğinin irdelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

11. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre sigortalı olanların yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları Kanun hükümlerine, Kanunun yürürlük tarihinden önce sigortalı olanların

yaşlılık aylığına hak kazanma koşulları 506, 2925, 1479 ve mülga 2926 sayılı kanun hükümlerine göre belirlenmektedir.

12. 01/03/2023 tarihli ve 7438 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 Sayılı

Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun” 1 inci maddesi ile 5510 sayılı

Kanuna eklenen geçici 95’inci maddede; “ Bu maddenin yürürlük tarihinden sonra aylık bağlanması için talepte bulunanlardan 506 sayılı Kanunun geçici 81 inci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi, 1479 sayılı Kanunun geçici 10 uncu maddesinin ikinci fıkrası, 2925 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi ve 5434 sayılı Kanunun geçici 205 inci maddesi hükümlerine göre yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar, söz konusu hükümlerde yaş dışındaki diğer şartları taşımaları halinde yaşlılık veya emekli aylığından yararlanırlar…” hükmü düzenlenmiştir.

13. 01/03/2023 tarihli ve 7438 sayılı “Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 Sayılı

Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun” 1 inci maddesi ile 5510 sayılı

Kanuna eklenen geçici 95’inci maddesi hükmü incelendiğinde 1479 sayılı Kanuna tabi olarak yaşlılık aylığına hak kazanacaklar bakımından geçici 10 uncu maddenin sadece ikinci fıkrası kapsamında yaşlılık veya emekli aylığı bağlanacak olanlar için (9000 gün prim tamamlayanlar) yaş şartının kaldırıldığı, üçüncü fıkrası kapsamında olanlar (4500 gün prim tamamlayanlar) için ise yaş şartının aylık bağlanması için aranmaya devam ettiği görülmektedir.

14. Sosyal Güvenlik Kurumundan iletilen bilgi ve belgelerden başvuranın 4/b Bağ-Kur statüsünde emekli olabileceği, 11/07/2024 tarihli hizmet dökümü incelendiğinde 5443 prim günü olduğu ve 24/01/1969 doğum tarihi itibariyle 24/01/2027 tarihinde 58 yaşını dolduracağı tespit edilmiştir.

15. Başvuranın 5443 prim günü kapsamında yaşlılık aylığına hak kazanabilmesi için 1479 sayılı Esnaf ve

Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunun geçici 10 uncu maddesini üçüncü fıkrasındaki şartları ikmal etmesi gerektiği bu bağlamda “ Bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlardan, 15 tam yıl prim ödeme süresi…e) 10 tam yıldan fazla süre içinde yerine getiren, kadınlara 56, erkeklere 58 yaşını, doldurmaları ve talepte bulunmaları halinde, yaşlılık aylığı bağlanır.” hükmü gereğince 58 yaş şartına tabi olduğu anlaşılmaktadır.

16. Bu kapsamda, başvurana emekli aylığı bağlanabilmesi için ilgili mevzuatı gereğince 58 yaş 5400 gün veya yaş şartı olmaksızın 9000 gün prim şartını yerine getirmesi gerektiği başvuranın 5443 prim günü olmasına rağmen 58 yaş şartını yerine getirmediği, anılan yaş şartını 24/01/1969 doğum tarihi itibariyle 24/01/2027 tarihinde dolduracağından bahisle tahsis talebinin reddine ilişkin idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden ve başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurucunun 06/03/2023 tarihindeki tahsis talebine ilişkin cevabi bildirimin

SMS yoluyla 20/09/2023 tarihinde gerçekleştirildiği anlaşılmakla başvurucunun aylık bağlanma talebine ilişkin giderilebilir eksikliklerinin başvurucuya en kısa zamanda bildirilmesinin idarenin makul sürede karar alma ödevi kapsamında olduğu ve idarenin söz konusu işleminin “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine, idarenin başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere

/

başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyumlu olmadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkelere uygun davranması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ağrı İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve AĞRI SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi