|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın fahri trafik müfettişliği görevine son verilmesi ve bilgi edinme talebinin reddi konusundaki hukuki uyuşmazlık incelenmiştir. Başvuran, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelik uyarınca, bir yıl süreyle trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemediği gerekçesiyle görevine son verildiğini belirtmiştir. İdare, bu durumun yönetmelik gereği olduğunu ve başvuranın da dahil olduğu 2.263 müfettişin görevlerinin sona erdirildiğini ifade etmiştir.
İlgili yönetmelik, müfettişlerin görevlerinin sona erdirilmesi için idareye takdir yetkisi tanımaktadır. Danıştay, başvuranın görevine son verilmesinin hukuka uygun olduğunu, idarenin takdir yetkisini kamu yararı doğrultusunda kullandığını ve bu süreçte herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın bilgi edinme taleplerinin de, ilgili kanun gereği karşılanmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/15326-S.21.24553
BAŞVURU NO : 2021/10663
KARAR TARİHİ : 25/10/2021
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın; fahri trafik müfettişliği görevine son verilmesi kararının kaldırılması ve bilgi edinme talebinin karşılanması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; Eylül 2015’te TRT Temsilcisi olarak tayin edildiğini, burada 2 yıl görev yaptıktan sonra TRT Temsilciliği görevini ifa etmek üzere atandığını, burada da 3 yıl çalıştıktan sonra 17/11/2020 tarihinde Türkiye’ye döndüğünü, fahri trafik müfettişi olduğu için
Türkiye’ye döndükten sonra Emniyet Genel Müdürlüğünü aradığını ve aldığı bilgilerle telefonuna FTM uygulamasını indirdiğini, daha sonra bu uygulama üzerinden yaklaşık 10 tutanak düzenleyip gönderdiğini, ancak tarafına gönderilen 08/03/2021 tarihli yazıda; Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma
Yönetmeliği’nin 11’inci maddesinde öngörülmüş olan “Bir yıl süreyle trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemeyen müfettişlerin görevleri Emniyet Genel Müdürünün teklifi üzerine İçişleri Bakanının onayı ile sonlandırılabilir.” hükmü uyarınca fahri trafik müfettişliği görevinin sonlandırıldığının tarafına bildirildiğini, bu karara karşı 26/04/2021 tarihli dilekçe ile Emniyet Genel Müdürlüğüne itiraz ettiğini, dilekçesinde ayrıca 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında; “yurt dışında görev yapan kamu görevlisi kaç trafik müfettişi bulunduğu, bunlardan l yılda tespit tutanağı düzenlemeyenin olup olmadığı, tutanak düzenlemeyenlerin görevlerinin iptal edilip edilmediği” sorularına cevap verilmesini istediğini, ancak tarafına gönderilmiş olan 04/05/2021 tarih ve saylı cevabi yazıda sadece Bakanlık Makamının
Oluru ile müfettişlik görevine son verildiğinin belirtildiğini ve bilgi edinme hakkı kapsamında sormuş olduğu sorulara herhangi bir cevap verilmediğini belirterek 17/10/2020 tarihinden sonra tutanak düzenleyip düzenlemediğinin tespitini, düzenlemiş olduğu tutanaklar göz önünde bulundurulmadan alınan müfettişlik görevinin sona erdirilmesi kararının hukuken geçerli olup olmadığının belirlenmesini ve müfettişlik iptal kararının kaldırılmasını, ayrıca bilgi edinme sorularına neden cevap verilmediğinin ve ilgili personel hakkında işlem yapılıp yapılmadığının tarafına bildirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. İçişleri Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 26/07/2021 tarih ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Fahri trafik müfettişlerinin görev, yetki ve sorumluluklarının Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve
Çalışma Yönetmeliği’nde düzenlendiği, fahri trafik müfettişliği uygulamasının daha aktif hale getirilmesi amacıyla, sürece katılmayan müfettişlerin yerine bu uygulamaya sosyal sorumluluk kapsamında istekli olan vatandaşların dahil edilebilmesi için fahri trafik müfettişi olarak görevlendirilenler arasından 31/12/2020 tarihine kadar trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemedikleri tespit edilen 2.263 fahri trafik müfettişinin görevinin, ilgili Yönetmelik’in 11’inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında Bakanlık Makamının 08/03/2021 tarihli ve sayılı Olur’una istinaden sona erdirildiği, başvuranın da fahri trafik müfettişliği görevinin bu kapsamda sona erdirildiği, trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemediği gerekçesiyle müfettişlik görevi sonlandırılanların müfettişlik görevine iade edilemeyeceği, ancak; fahri trafik müfettişliği için yeniden müracaat etmeleri halinde ilgili Yönetmelik’in 7’nci maddesi kapsamında başvurularının değerlendirileceği, 2.2. Başvuranın, 31/12/2020 tarihine kadar trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemediği, ancak; trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemediği gerekçesiyle müfettişlik görevi iptal edileceklere yönelik çalışmaların devam ettiği 22/01/2021 tarihinde 4 araca ve 25/01/2021 tarihinde 1 araca trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlendiği ve bu tutanakların görevlilerce trafik idari para cezası kararı tutanağına çevrilerek araçların tescil kaydında bulunan adreslere gönderildiği, 2.3. Fahri trafik müfettişlerinin yurtiçi veya yurtdışında görevlendirilmelerine ilişkin Emniyet Genel
Müdürlüğünde herhangi bir kaydın tutulmadığı, fahri trafik müfettişlerinin de bu gibi durumları bildirme zorunluluklarının bulunmadığı, bu nedenle 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 7’nci maddesinin ikinci fıkrası gereğince özel veya ayrı bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bilgi olduğundan başvuranın yurtdışında görev yapan kamu görevlisi fahri trafik müfettişleri ile ilgili sorularına cevap verilemediği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun;
5.1. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5’inci maddesinde: “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler…” 5.2. “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7’nci maddesinde: “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır.
Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler…” 6. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun; “Fahri trafik müfettişliği” başlıklı Ek 6’ncı maddesinde: “Sürücülerin trafik kurallarına uyup uymadığını denetlemekle sorumlu olan yetkililere yardımcı olmak üzere Karayolu Trafik Güvenliği Kurulunca önerilen ve Karayolu Trafik Güvenliği Üst
Kurulunca uygun görülen kişilere, valilerce “fahri trafik müfettişliği” görevi verilir… Fahri trafik müfettişlerinin yetki ve sorumlulukları ile diğer usul ve esaslar İçişleri Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte belirlenir.” 7. 01/05/1997 tarih ve 22976 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve
Çalışma Yönetmeliği’nin;
7.1. “Müfettişlik Görevinin Sona Erdirilmesi” başlıklı 11’inci maddesinin son fıkrasında: “Bir yıl süreyle trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemeyen müfettişlerin görevleri Emniyet Genel Müdürünün teklifi üzerine İçişleri Bakanının onayı ile sonlandırılabilir.”
7.2. “Müfettiş Sayısı” başlıklı 12’nci maddesinde: “Bir ildeki müfettiş sayısı, o ilde kayıtlı tescilli araç sayısının binde ikisinden fazla olamaz. 7 nci maddenin beşinci fıkrasında sayılanlar ile engellilerin müracaatları bu orana dâhil edilmez.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran; fahri trafik müfettişliği görevine son verilmesi kararının kaldırılmasını ve bilgi edinme talebinin karşılanmasını talep etmektedir.
10. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nda fahri trafik müfettişliği; sürücülerin, trafik kurallarına uyup uymadığını denetlemekle sorumlu olan yetkililere yardımcı olmak üzere Karayolu Trafik Güvenliği
/
Kurulunca önerilen ve Karayolu Trafik Güvenliği Üst Kurulunca uygun görülen kişilere valilerce verilen görev olarak tanımlanmış olup fahri trafik müfettişi olarak görevlendirileceklerde aranacak şartlar, bunların görev, yetki ve sorumlulukları ile ilgili esas ve usuller Fahri Trafik Müfettişliği Görev ve Çalışma
Yönetmeliği’nde düzenlenmiştir.
11. Mezkûr Yönetmelik’in 11’inci maddesinde, fahri trafik müfettişliği görevinin sona erdirileceği haller sayılmış, maddede ayrıca bir yıl süreyle trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemeyen müfettişlerin görevlerinin Emniyet Genel Müdürünün teklifi üzerine İçişleri Bakanının onayı ile sonlandırılabileceği öngörülmüştür. Bu düzenleme kapsamında; aralarında başvuranın da bulunduğu 2.263 fahri trafik müfettişinin görevi 31/12/2020 tarihine kadar trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemedikleri gerekçesiyle sona erdirilmiştir.
12. Fahri trafik müfettişliği görevinin sona erdirildiğine dair İdare tarafından başvurana gönderilmiş olan yazıda; trafik kural ihlallerinin çoğunlukla elektronik denetleme sistemlerinin ve polisin bulunmadığı yerlerde gerçekleştiği, bu nedenle düzenli ve güvenli bir trafik ortamı sağlanarak can ve mal kayıplarının en aza indirilmesinde denetimin bir parçası olan fahri trafik müfettişliği uygulamasının, sürücülerde trafik kolluğu dışında da her zaman ve her yerde denetlendiği algısını oluşturduğu, fahri trafik müfettişi sayısının belirlenmesinde ilde kayıtlı tescilli araç sayısının binde iki oranının dikkate alındığı, dolayısıyla fahri trafik müfettişliği uygulamasının daha aktif hale getirilmesi amacıyla sürece katılmayan müfettişlerin yerine bu uygulamaya sosyal sorumluluk kapsamında istekli olan vatandaşların dahil edilebilmesi için görevinin sonlandırıldığı hususları belirtilmiştir.
13. İlgili Yönetmelik’in 11’inci maddesinin son fıkrasına bakıldığında; bir yıl süreyle trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemediği tespit edilen fahri trafik müfettişlerinin görevlerinin sonlandırılmasında
İdarenin takdir yetkisinin bulunduğu anlaşılmaktadır. Bilindiği üzere, idarelerin idari işlem tesis ederken, eylemde bulunurken yararlandığı serbestiye takdir yetkisi denilmektedir. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır. (Halil Kalabalık, İdare Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı Ve Benzer
Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt 1, Sayı 2,Aralık 1997).
İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunlu olmakla birlikte bu durum, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez. İdarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar içinde kalması, eşitlik ilkesine uygun hareket etmesi, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun kullanması, yasanın öngördüğü amacın dışında başka bir amaç için kullanamaması ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanması hukuk devleti açısından zorunluluktur(Şeref
Gözübüyük, Yönetim Hukuku, Eylül/1991 s.204).
14. Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde somut olay incelendiğinde; başvuranın 2015-2020 yılları arasında yurt dışında görev yaptığı ve bu dönemde herhangi bir trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemediği, dolayısıyla ilgili Yönetmelik’in 11’inci maddesinde öngörülmüş olan bir yıl süreyle trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlemediği konusunda bir tereddüt bulunmadığı, başvuran tarafından
Türkiye’ye döndükten sonra trafik kural ihlali tespit tutanağı düzenlediği belirtilmişse de mezkûr düzenlemede getirilmiş olan bir yıllık süre konusunda görevin sona erdirilmesinden önceki bir yıl ya da
/
belli bir zaman aralığı gibi bir belirtmenin yer almadığı, düzenlemede toplamda bir yıllık zaman diliminin kastedildiği, yani bir yıllık zaman diliminde herhangi bir tutanak düzenlenemeyenlerin görevlerinin sonlandırılabileceğinin açık olduğu, zaten İdare tarafından da bu tespit yapıldıktan sonra bu kapsamdaki fahri trafik müfettişlerinin görevinin sonlandırılması işlemlerine başlandığı, yanı sıra ilgili Yönetmelik’in 12’nci maddesinde: “Bir ildeki müfettiş sayısı, o ilde kayıtlı tescilli araç sayısının binde ikisinden fazla olamaz.” denmek suretiyle fahri trafik müfettişi sayısı konusunda bir sınırlama getirildiği, İdare tarafından da fahri trafik müfettişliği uygulamasının daha aktif hale getirilmesi için sürece katılmayan müfettişlerin yerine bu uygulamaya sosyal sorumluluk kapsamında istekli olan vatandaşların dahil edilebilmesinin amaçlandığının belirtildiği, tüm bu sebeplerle takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı yönünde bir bulguya rastlanmadığı anlaşılmış olup başvuranın fahri trafik müfettişliği görevinin sona erdirilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
15. Başvuranın, bilgi edinme taleplerinin karşılanmadığı iddiaları incelendiğinde; başvuran tarafından
“yurt dışında görev yapan kamu görevlisi kaç trafik müfettişi bulunduğu, bunlardan l yılda tespit tutanağı düzenlemeyenin olup olmadığı, tutanak düzenlemeyenlerin görevlerinin iptal edilip edilmediği” hususlarında bilgi edinme talebinde bulunulduğu, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun; 5’inci maddesinde: kurum ve kuruluşların, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmakla yükümlü olduklarının belirtildiği, aynı Kanun’un 7’nci maddesinde ise, bilgi edinme başvurusunun, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olması gerektiğinin, kurum ve kuruluşların, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebileceğinin düzenlendiği, İdare tarafından da fahri trafik müfettişlerinin yurtiçi veya yurtdışında görevlendirilmelerine ilişkin herhangi bir kaydın tutulmadığı ve fahri trafik müfettişlerinin de bu gibi durumları bildirme zorunluluklarının bulunmadığı, bu nedenle, başvuranın yurtdışında görev yapan kamu görevlisi fahri trafik müfettişleri ile ilgili sorularına
4982 sayılı Kanunu’nun 7’nci maddesinin ikinci fıkrası gereğince özel veya ayrı bir çalışma, araştırma,
inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bilgi olduğundan cevap verilemediği hususlarının ifade edildiği anlaşılmış olup İdare tarafından gerçekleştirilen işlemlerde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı, ancak; idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği başvurana bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, Başvurana ve İçişleri Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi