|
ÖZET: Başvuruda, Diyarbakır ili Yenişehir ilçesindeki Rekabet Kurumu Cumhuriyet Fen Lisesi tarafından Medikal Elek. Tarım Hayv. Tic. Tah. ve San. Ltd. Şti.’ne ait 01/08/2018 tarihli fatura bedelinin ödenmediği iddia edilmiştir. Şikâyetçi, toplam 19.027,69 TL tutarındaki alacağının tahsil edilememesi nedeniyle Diyarbakır 9. İcra Dairesi’nde icra takibi başlatmıştır. Diyarbakır İl Milli Eğitim Müdürlüğü, ödenek yetersizliği nedeniyle söz konusu ödemenin gerçekleştirilemediğini belirtmiştir. İlgili alımın 2018/2019 eğitim öğretim yılında yapıldığı ve ödenek talep edilmesine rağmen gerekli fonun gönderilmediği ifade edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu değerlendirerek, Diyarbakır İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne, şikâyetçinin alacağının en kısa sürede ödenmesi konusunda tavsiyede bulunmuştur. İdarenin, başvuruya ilişkin belgeleri zamanında iletmemesi ve başvuranı bilgilendirmemesi, iyi yönetim ilkelerine aykırı olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, idareye, kararın gerekçeli olması ve başvuru yolları hakkında bilgilendirme yapması gerektiği önerilmiştir. Sonuç olarak, Diyarbakır İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne, şikâyetçi tarafından icra aşamasına gelen fatura bedelinin en kısa sürede ödenmesi hususunda tavsiyede bulunulmuş ve bu kararın uygulanması için otuz gün içinde bildirimde bulunulması zorunlu kılınmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/69048-S.20.75189
BAŞVURU NO : 2020/4399
KARAR TARİHİ : 21/08/2020
TAVSİYE KARARI
.
DİYARBAKIR İL MİLLİ EĞİTİM
BAŞVURUYA KONU İDARE :
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, ödenek yetersizliği nedeniyle fatura bedelini tahsil edemediği iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 06/03/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza İ Medikal Elek. Tarım Hayv. Tic. Tah. ve San. Ltd.
Şirketini temsilen şikâyette bulunan Av. (TCKN: ), Diyarbakır ili Yenişehir ilçesi Rekabet Kurumu Cumhuriyet Fen lisesi tarafından müvekkili şirkete 01/08/2018 tarihli ve no.lu fatura borcunun ödenmediğini, konu hakkında
Diyarbakır 9. İcra Dairesinde / Esas numaralı icra takibi başlatıldığını, 16/01/2020 tarihinde bakiye borç bildiriminin yapıldığını, ancak herhangi bir cevap alınamadığını ve ödemede de bulunulmadığını iddia ederek toplam 19.027,69-TL tutarın ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Diyarbakır İl Milli Eğitim
Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Diyarbakır İl Milli Eğitim
Müdürlüğü’nün 15/06/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Söz konusu alımın 2018/2019 Eğitim Öğretim yılında gerçekleştirildiği, ilgili firma
sahibinin Müdürlüğe başvuru yapması neticesinde Ortaöğretim Müdürlüğü’ne üst yazı yazıldığı, İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü’nün yazısına istinaden de MEBBİS ödenek talep bölümünden ödenek talep edildiği, ancak konuyla ilgili ödenek gönderilmediğinden ilgili firmaya ödeme yapılamadığı,
2.2) Okullarına bağlı kız-erkek öğrenci pansiyonundaki öğrencilerin ihtiyaçlarından hareketle
2018 yılında 13.01.00.04-09.2.1.00-1.00-1-06.01 ekonomik koduyla okullarına 90.000,00-TL
ödenek verildiği, ilgi yazı doğrultusunda kız-erkek öğrenci pansiyonundaki öğrenci pansiyonlarına halı, mutfak dolabı(tezgâhlı) ve 44 adet ranza ihtiyaçlar gözetilerek alındığı, ancak 90.000,00-TL ödenekten yaklaşık 50.000,00-TL’nin gönderildiği, geriye kalan 40.000,00-TL’nin ise gönderilmediği, 50.000,00-TL’lik ödenekle halı ve mutfak dolabı alındığı ve ödemelerin yapıldığı, ancak 44 adet tekli ranza alımının ise ödeneğinin gönderilmemesi nedeniyle ödemesinin yapılamadığı, 44 adet tekli ranza alımının KDV dâhil maliyetinin 15.679,84-TL olduğu, söz konusu tutar kadar ödenek talep edilmesine rağmen ödeneğin gönderilmediği ve firma tarafından okulun icraya verildiği, oluşan bu mağduriyetin giderilmesi için Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Bütçe Dairesi’ne durumun bildirilmesi hususunda
Yenişehir İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne yazı yazıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’ üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5’ inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 04/01/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Amaç” başlıklı 1’ inci
maddesinde, “Bu Kanunun amacı, kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan kamu kurum ve kuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemektir.”,
5.1) “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin yirmi altıncı fıkrasında, “Doğrudan temin:
Bu Kanunda belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiği usulü, ”;
5.2) “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesinde, “ (Değişik: 30/7/2003-4964/15 md.)
Aşağıda belirtilen hallerde ihtiyaçların ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın doğrudan
temini usulüne başvurulabilir:
a) İhtiyacın sadece gerçek veya tüzel tek kişi tarafından karşılanabileceğinin tespit edilmesi.
b) Sadece gerçek veya tüzel tek kişinin ihtiyaç ile ilgili özel bir hakka sahip olması.
c) Mevcut mal, ekipman, teknoloji veya hizmetlerle uyumun ve standardizasyonun sağlanması için zorunlu olan mal ve hizmetlerin, asıl sözleşmeye dayalı olarak düzenlenecek ve toplam süreleri üç yılı geçmeyecek sözleşmelerle ilk alım yapılan gerçek veya tüzel kişiden alınması.
d) Büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin onbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar.
e) İdarelerin ihtiyacına uygun taşınmaz mal alımı veya kiralanması.
f) (Değişik: 20/11/2008-5812/8 md.) Özelliğinden ve belli süre içinde kullanılma zorunluluğundan dolayı stoklanması ekonomik olmayan veya acil durumlarda kullanılacak olan ilaç, aşı, serum, anti-serum, kan ve kan ürünleri ile ortez, protez gibi uygulama esnasında hastaya göre belirlenebilen ve hastaya özgü tıbbî sarf malzemeleri, test ve tetkik sarf malzemeleri alımları.
g) Milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülen uyuşmazlıklarla ilgili davalarda, Kanun kapsamındaki idareleri temsil ve savunmak üzere Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan ya da avukatlık ortaklıklarından yapılacak hizmet alımları.
h) (Ek: 12/12/2003-5020/28 md.; Değişik: 20/11/2008-5812/8 md.) 8/1/1943 tarihli ve 4353 sayılı Kanunun 22 ve 36 ncı maddeleri uyarınca Türk veya yabancı uyruklu avukatlardan hizmet alımları ile fikri ve sınai mülkiyet haklarının ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdinde tescilini sağlamak için gerçekleştirilen hizmet alımları.
ı) (Ek: 15/5/2008-5763/35 md.) Türkiye İş Kurumunun, 25/6/2003 tarihli ve 4904 sayılı
Kanunun 3 üncü maddesinin (b) ve (c) bentlerinde sayılan görevlerine ilişkin hizmet alımları ile 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun 48 inci maddesinin yedinci fıkrasında sayılan görevlerine ilişkin hizmet alımları, i) (Ek: 20/11/2008-5812/8 md.; Değişik: 19/11/2013-6504/1 md.) Cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesi, Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunların halkoyuna sunulması, milletvekili genel ve ara seçimleri, mahalli idareler ile mahalle muhtarlıkları ve ihtiyar heyetleri genel ve ara seçimi dönemlerinde Yüksek Seçim Kurulunun ihtiyacı için yapılacak filigranlı oy pusulası kâğıdı ile filigranlı oy zarfı kâğıdı alımı, oy pusulası basımı, oy zarfı yapımı hizmetleri ile bu seçimlere yönelik her türlü seçim malzemelerinin alımı ile yurt dışı seçim harcamaları, il seçim kurulu başkanlıkları tarafından alınacak oy pusulası basım hizmeti alımı.
Bu maddeye göre yapılacak alımlarda, ihale komisyonu kurma ve 10’uncu maddede sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilir.”,
6) 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Amaç”
başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, kalkınma planları ve programlarda yer alan politika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malî saydamlığı sağlamak üzere, kamu malî yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm malî işlemlerin muhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve malî kontrolü düzenlemektir.”,
6.1) “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin yedinci fıkrasında; “Kamu kaynakları:
Borçlanma suretiyle elde edilen imkânlar dâhil kamuya ait gelirler, taşınır ve taşınmazlar, hesaplarda bulunan para, alacak ve haklar ile her türlü değerleri,”, sekizinci fıkrasında, “Kamu gideri: Kanunlarına veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine dayanılarak yaptırılan iş, alınan mal ve hizmet bedelleri, sosyal güvenlik katkı payları, iç ve dış borç faizleri, borçlanma genel giderleri, borçlanma araçlarının iskontolu satışından doğan farklar, ekonomik, malî ve sosyal transferler, verilen bağış ve yardımlar ile diğer giderleri,”, on birinci fıkrasında, “Harcama birimi: Kamu idaresi bütçesinde ödenek tahsis edilen ve harcama yetkisi bulunan birimi, ”…
ifade eder.
6.2) “Ödeneklerin Kullanılması ” başlıklı 20’nci maddesi birinci fıkrasında, “Bütçe
ödeneklerinin kullanılmasında aşağıda belirtilen esaslara uyulur: (a) (Değişik: 22/12/20055436/10 md.) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, ayrıntılı harcama programlarını hazırlar ve vize edilmek üzere Cumhurbaşkanlığına gönderir. Bütçe ödenekleri, Cumhurbaşkanlığı tarafından belirlenecek esaslar çerçevesinde, nakit planlaması da dikkate alınarak vize edilen ayrıntılı harcama programları ve serbest bırakma oranlarına göre kullanılır.”; dördüncü fıkrasında, “Kamu idareleri, bütçelerinde yer alan ödeneklerin üzerinde harcama yapamaz. Bütçeyle verilen ödenekler, tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılır. Ancak, ait olduğu malî yılda ödenemeyen ve emanet hesabına alınamayan zamanaşımına uğramamış geçen yıllar borçları ile ilama bağlı borçlar, ilgili kamu idaresinin cari yıl bütçesinden ödenir.”;
6.3) “Harcama Talimatı ve Sorumluluk ” başlıklı 32’nci maddesi birinci fıkrasında;
“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.”; ikinci fıkrasında, “Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun ve diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”;
6.4) “Giderin Gerçekleşmesi ” başlıklı 33’üncü maddesi birinci fıkrasında; “Bütçelerden
bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. (Değişik son cümle: 22/12/20055436/10 md.) Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır.”; ikinci fıkrasında, “Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. ”;
7) 31/12/2005 tarih ve 26040 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Merkezi Yönetim
Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin “Amaç ” başlıklı 1’inci maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde malî işlemlerin gerçekleştirilmesi ve muhasebeleştirilmesi kapsamında, harcamalarda ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgeleri ve bunlardan bu Yönetmelikte düzenlenmesi gerekenlerin şekil ve türlerini belirlemektir.”;
7.1) “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin 5’inci fıkrasında, “Onay belgesi: İhale
usulüyle yapılacak alımlarda, kamu ihale mevzuatında standart form olarak belirlenen ihale onay belgelerini; doğrudan temin suretiyle veya kamu ihale mevzuatında belirtilen istisnai alımlarda ise alım konusu işin nev’i, niteliği, varsa proje numarası, miktarı, gereken hallerde yaklaşık maliyeti, kullanılabilir ödeneği ve tertibi, alımda uygulanacak usulü, avans ve fiyat farkı verilecekse şartlarını gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belgeyi,”; yedinci fıkrasında; “Piyasa fiyat araştırması tutanağı: Doğrudan temin usulüyle ihale komisyonu kurulmadan yapılacak alımlarda; alımı yapmakla görevlendirilen kişi veya kişilerce yapılan piyasa fiyat araştırması sonucunda alınan teklifleri, uygun görülen fiyat ile yükleniciyi gösteren ve söz konusu kişi veya kişilerce imzalanan bu Yönetmelik eki 2 örnek numaralı tutanağı, ifade eder.”; düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuruya konu icra aşamasına gelen ve ödenmeyen
fatura borcu işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilerek başvuranın alacağının en kısa sürede ödenmesi ve mağduriyetin giderilmesi hususunda ilgili idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Kurumumuza Medikal Elek. Tarım Hayv. Tic. Tah. ve San. Ltd.
Şti.’yi temsilen şikâyette bulunan Av. , Diyarbakır ili Yenişehir ilçesi
Rekabet Kurumu Cumhuriyet Fen lisesi tarafından müvekkili şirkete 01/08/2018 tarihli ve no.lu fatura borcunun ödenmediğini, konu hakkında Diyarbakır 9. İcra Dairesinde
/ Esas numaralı icra takibi başlatıldığını, 16/01/2020 tarihinde bakiye borç bildiriminin yapıldığını, ancak herhangi bir cevap alınamadığını ve ödemede de bulunulmadığını iddia ederek toplam 19.027,69-TL tutarın ödenmesini talep etmektedir.
10) Yukarda bahsi geçen fatura borcunun İdarenin 22/07/2020 tarihli e-posta ekinde gönderilen
belgelerden anlaşıldığı üzere, 4734 sayılı Kanunun 22/d maddesi gereğince yapılan bir satın alma işlemine ait olduğu, 24/07/2018 tarihli sayılı yazı ile piyasa fiyat araştırmasının yapıldığı, şikâyetçi firmanın 26/07/2018 tarihli ve sayılı yazıda, 44 adet tekli ranza alımı için birim fiyatı 302,00-TL olan toplam 13.288,00-TL’lik teklif verdiği, 01/08/2018 tarihinde Medikal Elek. Tarım Hayv. Tic. Tah. ve San. Ltd.
Şti. tarafından söz konusu ürünler için sevk irsaliyesinin düzenlendiği, ürün teslim alma tutanağının tarafından imzalandığı, söz konusu ranza alımı kapsamında ödemenin yapılabilmesi için 01/08/2018 tarihli, no.lu ve 15.679,84-TL tutarındaki faturanın şirket tarafından idareye teslim edildiği tespit edilmiştir.
11) Söz konusu doğrudan temin yöntemi hakkında, 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun
4’üncü maddesinin yirmi altıncı fıkrasında; “Doğrudan temin: Bu Kanunda belirtilen hallerde ihtiyaçların, idare tarafından davet edilen isteklilerle teknik şartların ve fiyatın görüşülerek doğrudan temin edilebildiği usulü,”; olarak tanımlandığı, aynı Kanunun 22’nci maddesi d bendinde; “Büyükşehir belediyesi sınırları dâhilinde bulunan idarelerin onbeş milyar, diğer idarelerin beşmilyar Türk Lirasını aşmayan ihtiyaçları ile temsil ağırlama faaliyetleri kapsamında yapılacak konaklama, seyahat ve iaşeye ilişkin alımlar. “ hükmünün yer aldığı, söz konusu alımların belirlenen limite istinaden gerçekleştirildiği, bu bentte yer alan eşik değerler ve parasal limitlerin her yıl Resmî Gazete’ de yayımlanan Kamu İhale Kurumunun
Kamu İhale Tebliği ile belirlendiği (2018/1 no.lu Kamu İhale Tebliği), söz konusu alımlarda düzenlenecek ve ödeme aşamasında muhasebe birimlerine sunulacak evrakların 31/12/2005 tarih ve 26040 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri
Yönetmeliğinin 63’üncü maddesinde belirlendiği ve söz konusu harcama talimatı, piyasa fiyat araştırma tutanağı, onay belgesi vs. gibi belgelerin de yönetmelik ekinde örneklendirildiği, ilgili giderin gerçekleştirilmesi ve ödeme aşamasında sorumluların belirlenmesi ayrıca ödenek ile ilgili işlemler hakkında 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol
Kanununun 20,32,33’üncü madde hükümlerinin uygulanması gerektiği anlaşılmıştır.
12) Somut olayda şikâyetçinin idare ile yaşadığı süreç özetle, Diyarbakır ili Yenişehir ilçesi
Rekabet Kurumu Cumhuriyet Fen Lisesi’nin 2018 yılında erkek öğrenci pansiyonuna 44 adet tekli ranza satın aldığı, söz konusu alım bedelinin 15.679,84-TL olduğu, Okul tarafından ödenek gönderilmediği iddiasıyla fatura bedelinin ödenmediği, şikâyetçi vekili tarafından ise
Diyarbakır 9. İcra Dairesinde / Esas numaralı icra takibi başlatıldığı, 16/01/2020 tarihinde aynı dosya için bakiye borç bildiriminin yapıldığını tespit edilmiştir.
13) Doğrudan temin usulü; ilk zamanlarda ihale usulleri arasında yer alırken, uygulama
sürecinde aşılamayan zorluklar, idarelerin artan şikâyetleri ve uygulamanın izlenmesi aşamasında yapılan tespitler dikkate alınarak, 30 Temmuz 2003 tarih ve 4964 sayılı Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 12’nci maddesiyle ihale usulleri arasından çıkartılmış ve önceden belirlenen kriterler kapsamındaki ihtiyaçların karşılanması için birçok zorunluluk ortadan kaldırılmıştır. Böylece doğrudan temin suretiyle yapılan alımlarla ihale sürecinin katı hükümleri ve uzun süre alan formaliteleri aşılarak daha sade ve hızlı bir şekilde ihtiyaçların karşılanması sağlanmıştır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen temel ilkeler çerçevesinde verimli ve etkin bir
şekilde gerçekleştirilmesine yönelik düzenlemeler içermesine rağmen, kamu satın alımları usullerinin çeşitli ihtiyaçları karşılamada yetersiz kalmasına bağlı olarak, Kanun’da yeni düzenlemeler yapılmasına ihtiyaç duyulmuş ve bu amaçla Kanun’un 22’nci maddesinde doğrudan temin usulü düzenlenmiştir.” Doğrudan temin usulü, ihale yöntemi için belirlenmiş olan ilan yapma, teminat alınması, ihale komisyonu kurma ve Kanun’da belirtilen yeterlik kriterleri gibi zorunluluklar aranmaksızın, ihale yetkililerince görevlendirilen kişi ya da kişilerce piyasada fiyat araştırması yapılarak kamu ihtiyaçlarının giderilmesine yönelik mal ya da hizmetin satın alınması ile ilgili bir usuldür (Methibay, 2014: 338; Mustafa Kemal
Üniversitesi, 2013: 11). Dolayısıyla bu usul ihale sürecinden tamamen farklı bir uygulama olarak mali sistemimiz içerisinde yerini almıştır.
Bütçe kanunuyla kendilerine ödenek tahsis edilen kamu idarelerinin, doğrudan temin yoluyla gereksinim duydukları mal ve hizmet alımları ile yapım işleri için harcama yapması ancak mevzuatta öngörülen belirli yükümlülükleri yerine getirmeleri ile gerçekleşebilecektir. Zira
4734 sayılı Kanun’un“ ödeneği bulunmayan hiçbir iş için ihaleye çıkılamaz” hükmü kamu
idarelerinin, yasama organı ve bütçe kanunu dışında idareyi taahhüt ve borç altına sokmamaları, bütçe kanunu ile belirlenmiş limitler içerisinde harcama yapabilmesi kuralına dayanmaktadır (Gök, 2010: 22). Harcamacı bir kamu idaresi ortaya çıkan ihtiyacının oluşumundan tedarik edilmesine kadarki süreci, belirlenmiş kurallara ve işleyişe tabi olarak yerine getirmek mecburiyetindedir. Buna göre kamu idareleri kendilerine tahsis edilen bütçe ödeneklerini belirli usul ve esaslar kapsamında kullanmaktadır. Doğrudan temin yoluyla yapılan alımlarda da mevzuatta belirlenmiş olan bir süreç vardır ve bu süreç doğrultusunda kamu alımları gerçekleşmektedir.(Mustafa ATUĞ-Mustafa TAYTAK, “Kamu Satın Alımları
Kapsamında Doğrudan Temin Uygulamalarının Değerlendirilmesi ve Bir Vaka Analizi’’, Sayıştay Dergisi, S.110,s.93-95,Temmuz-Eylül 2018)
14) Ayrıca, idarenin ödenek talebi yetersizliği nedeniyle söz konusu fatura borcunun
ödenmediği iddiasının aksine idarenin eki belgelerde bulunan ödenek talep işleminde(MEBBİS) analitik bütçe sınıflandırılmasına ilişkin rehberde açıklanan Sermaye
Giderleri alt kodu olan Mamul Mal Alımları kaleminden (13.01.00.04-09.2.1.00-1.00-1-06.01)
ödenek istenmediği, söz konusu faturanın ödenmemesinden dolayı borca ilişkin Diyarbakır 9.
İcra Dairesinden gelen ödeme emri neticesinde Görev Giderleri alt kodunda yer alan Mahkeme
Harç ve Giderleri (03.04.02.04) kaleminden ödenek istendiği, oysaki yapılan araştırmalarda
Milli Eğitim Taşra Birimlerinin MEBBİS aracılığıyla ayın 1 ila 10’u arasında yapılan ödenek talep işlemlerinin karşılanabildiği tespit edilmiştir.
14.1) Bu kapsamda her ne kadar bir ihale usulü olmayıp idarelere uygulama kolaylığı sağlayan
satın alma usulü olan doğrudan temin işlemine ilişkin bütçede yeterli ödenek bulunmaması durumunda yüklenmeye girişilmemesi, ödenek tahsisinde gelir-gider dengesine yönelik değişimlerin de dikkate alınması gerektiği, aksi halde hukuk devletinin en önemli unsurlarından olan ‘belirlilik’ ve ‘hukuki güvenlik’ ilkelerine ve mülkiyet hakkına aykırılık oluşacağı değerlendirilmiştir.
15) Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden konuyla
ilgili iki tanesi “hukuki güvenlik” ve “belirlilik” ilkeleri olup, bireyin devlete güven duyması, ancak hukuki güvenliğin sağlandığı bir hukuk devleti düzeninde mümkün olabilecektir. Anayasada öngörülen temel ve hürriyetlerin kullanılması ve insan haklarının insan hayatına egemen kılması için Devlet, bireylerin hukuka olan inançlarını ve güvenlerini korumakla yükümlüdür. Doktrinde hukuki güvenlik ilkesinin gerekleri de şu şekilde
sıralanmıştır:
1- Devlet faaliyetleri, önceden öngörülebilir, tahmin edilebilir olmalıdır.
2- Devlet faaliyeti, önceden hukuk kurallarıyla düzenlenmiştir.
3- Hukuk düzeninde mümkün olduğunca hukuki istikrar sağlanmalıdır.
4- İdarenin tek yanlı işlem yapma üstünlüğüne karşı, güvece niteliğindeki kurallarla (bireylere katılma, dinleme ve savunma hakkı gibi haklar tanınarak) birey ile idare arasında denge sağlanmalıdır.
5- İdare, bireyin haklı beklentilerine uygun davranmalıdır.
6- Yasal düzenlemelerde hukuka ve devlete olan güveni zedeleyici hususlardan kaçınılmalıdır.
7- Devlet kişinin maddi ve manevi varlığını geliştirilebilmesi için hukuk güvenliğinin sağlandığı bir hukuk devleti yaratmalıdır. (Prof. Dr. Bahtiyar Akyılmaz, Prof. Dr. Murat
Sezginer, Doç. Dr. Cemil Kaya, Türk İdare Hukuku, Ankara 2009, s.130-131)
16) Bununla birlikte, İdareden alacağını tahsis edemeyen başvuran tarafından, Ek 1
No’lu Protokol’ün 1. maddesi ile öngörüldüğü şekli ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddia edilerek AİHM nezdinde açılan 26664/no.lu Uygurer İnşaat San. Tic. Ltd. Şti./Türkiye davasında verilen 06/10/2009 tarihli kararda; “ AİHM, içtihadından doğan ilke uyarınca, ileri sürülebilirliği yeterince ortaya konulduğunda bir alacağın, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca “mülk” olarak değerlendirilebileceğini hatırlatmaktadır (bkz, Stran ve Stratis
Andreadis Yunan Rafineleri — Yunanistan, 9 Aralık 1994 ve Bourdov — Rusya, başvuru no:
59498/00). işbu davada bu durum söz konusudur. Bilahare AİHM, özellikle bazı devletlerde paranın değer kaybetmesi göz önüne alındığında, Yüksek Sözleşmeci tarafın borcunu çok uzun sürede gecikmeli olarak ödemesinin, ileri sürülebilir bir alacağı bulunan kişinin maddi kaybının artmasına neden olduğunu ve söz konusu kişiyi belirsiz bir durumda bıraktığını belirtmektedir (bkz Akkuş – Türkiye, 9 Temmuz 1997). AİHM, mevcut davada, Körfez İcra Müdürlüğü’nün başvuranın alacağı olduğunu kabul ettiğini ve Belediye hakkında 18.985.000.000 TL tutarında ödeme emri çıkardığını gözlemlemektedir. Cebri icra işlemi başlatılmasına rağmen, ilgili ulusal düzenleme dikkate alındığında, başvuran, söz konusu alacağını elde edememiştir. Bununla birlikte, sunulan bilgiler göz önüne alındığında, söz konusu ödeme halen yapılmamıştır. Bu itibarla, Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği hükmüne varmak uygun olacaktır (benzer dava bkz, Kanioğlu ve diğerleri — Türkiye, başvuru numaraları: 44766/98, 44771/98 ve 44772/98, 11 Ekim 2005).” şeklinde hüküm kurulmuştur.
17) Anayasa Mahkemesi içtihatlarında; Anayasa’nın 35’nci maddesine göre kişilerin
mülkiyet haklarının ancak kanunun öngördüğü usullerle ve kamu yararı gereği sınırlandırılabileceği, Anayasa’nın 13’üncü maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi gereği kişilerin mülkiyet haklarının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir denge kurulması gerektiği vurgulanmaktadır. AİHM kararlarında da benzer şekilde, mülkiyet hakkına yapılan bir müdahalenin Sözleşme’ye uygunluğu denetlenirken yapılan müdahalenin kamu yararı ya da genel yararı amaçlamasının yanı sıra toplumun genel yararı ile birey haklarının korunması arasında adil bir dengenin de gözetilmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
18) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, Rekabet Kurumu Cumhuriyet Fen
Lisesi’nin okul pansiyonu için satın aldığı ürün bedelinin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 33’üncü maddesi birinci fıkrasına istinaden harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır hükmüne ve hukuk devletinin en önemli unsurlarından olan ‘belirlilik’ ve ‘hukuki güvenlik’ ilkelerine ve mülkiyet hakkına aykırılık teşkil ettiği anlaşıldığından İdarenin başvuruya konu işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuruya ilişkin istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde gönderilmediği, İdarenin ‘‘kararların gerekçeli olması’’, ‘‘kanunlara uygunluk’’ ilkelerine uygun davranmadığı ve başvurana karşı başvurabileceği yollar hakkında bilgilendirme yapmadığı, ‘‘karara karşı başvuru yolları ve sürelerinin gösterilmesi’’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’ inci
maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Diyarbakır İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Şikâyete konu olan ve icra aşamasına gelen fatura bedelinin en kısa sürede ödenmesi hususunda
DİYARBAKIR İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve DİYARBAKIR İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İdare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi