|
ÖZET: Başvuru, İzmir Yeni Foça’da bulunan bir taşınmazın emlak vergisinin fazla alındığı iddiasıyla Foça Belediye Başkanlığı’na yöneltilmiştir. Şikâyetçi, 10158 m² alanda 152 m² hisseye sahip olduğunu ve her hisse için 300 TL emlak vergisi ödemesi gerektiğini, dolayısıyla fazla tahsilat yapıldığını öne sürerek, fazla alınan vergilerin iadesini talep etmiştir.
Foça Belediye Başkanlığı, şikâyetçinin iddialarını değerlendirerek, emlak vergisinin Emlak Vergisi Kanunu’na uygun olarak hesaplandığını belirtmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, emlak vergisi hesaplamalarının her beş yılda bir belirlenen birim değerler üzerinden yapıldığı ve bu değerlerin tüm mükelleflere eşit şekilde uygulandığı ifade edilmiştir. Ayrıca, başvuranın hissesine isabet eden vergi değeri hesaplanarak, diğer mükelleflerle aynı oranda vergi tahakkuk ettirildiği vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddedilmesi yönünde bir öneri sunmuş ve yapılan işlemlerde hukuka aykırılık tespit edilmediğini belirtmiştir. Ancak, idarenin başvuru sürecinde iyi yönetim ilkelerine tam olarak uymadığına dair tespitlerde bulunulmuştur. Başvuranın, bu ret kararına karşı İzmir Vergi Mahkemesi’nde dava açma hakkı bulunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 766-766 36311982-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/9630
KARAR TARİHİ : 11/01/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Foça Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, fazla alınan emlak vergilerinin tarafına iade edilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/07/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
2
1) Şikâyetçi …, İzmir Yeni Foça’da … pafta … parselde 62 hisseli toplam 10158 m tarlada
2
152 m hissesi olduğunu, kırk yıl önce söz konusu hisseyi özel parselasyonlu aldıklarını, ancak
ev yapamadıklarını, belediye tarafından her hisse için 300 TL, toplamda 18.600 TL emlak vergisi alındığını, aslında 300 TL’nin 62 hisseye bölünmesi suretiyle emlak vergisi alınması gerektiğini iddia ederek fazla alınan emlak vergilerinin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Foça Belediye Başkanlığından
bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Foça Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler
Müdürlüğünün 20/09/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazısı ile 09/10/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2
2.1) İzmir İli Yenifoça 780 parselde kayıtlı …’ya ait taşınmazın 10158 m ’de
2 152/10158 m ’lik hissesinin vergilendirilmesinin Emlak Vergisi Kanununun ilgili maddesine
göre yapıldığı,
2.2) Emlak Vergisi Kanununun 12 nci maddesine istinaden hazırlanan ve 01/01/1983
tarihinden itibaren yürürlüğe giren 28/02/1983 tarih ve 83/6122 sayılı Bakanlar Kurulu
Karar eki “Arsa Sayılacak Parsellenmiş Arazi Hakkında Karar”ın 1 inci maddesinin (a) ve (b) fıkralarında, belediye ve mücavir alan sınırları içinde, imar planı ile iskan sahası olarak ayrılmış yerlerde bulunan veya imar planı ile iskan sahası olarak ayrılmamış olmakla beraber fiilen meskun halde bulunan ve belediye hizmetlerinden faydalanmakta olan yerler arasında kalan parsellenmemiş arazi ve arazi parçalarının arsa sayılacağını, ancak bu yerlerdeki arazi ve arazi parçalarının zirai faaliyette kullanılmaları halinde arsa sayılmayarak araziye ait oran üzerinden vergilendirileceğinin hükme bağlandığı, bu hükme göre arsa kapsamına giren parsellenmemiş arazi veya arazi parçalarının zirai faaliyette kullanılmaları halinde arazi sayılarak araziye ait oran üzerinden vergilendirilmesi, zirai faaliyette bulunmamaları halinde ise, arsa sayılması ve arsaya ait oran üzerinden vergilendirilmesinin gerektiği,
2.3) Arsaların vergilendirilmesinin, Vergi Usul Kanununun 72 nci maddesinin ikinci fıkrası
2 gereğince her beş yılda bir Emlak Takdir Komisyonu oluşturularak arsa m birim değerleri
belirlenerek vergilendirildiği, Mustafa Kemal Atatürk Mahallesi Eskipetre mevkiinde 2 bulunan arsaların 2018 yılı arsa m birim değerinin 294,33 TL olarak belirlendiği ve vergilendirmenin bu değer üzerinden tahakkuk ettirildiği, 780 parseldeki diğer maliklere de aynı değer üzerinden vergi tahakkuk ettirildiği ve bu değer üzerinden vergi ödedikleri, … adlı mükellefe özel bir uygulama yapılmasının söz konusu olmadığı, yapılan işlemin kanunlar çerçevesinde yapıldığı, şahsa özel bir durum olmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Vergi ödevi” başlıklı 73 üncü
maddesinin üçüncü fıkrasında, “Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla konulur, değiştirilir veya kaldırılır.”,
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74
üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun
“Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 04/01/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun “Kuruluş” başlıklı 72 nci
maddesinin ikinci fıkrasında, “Arsalara ait asgari ölçüde birim değer tespitinde takdir komisyonu; belediye başkanı veya tevkil edeceği memurun başkanlığı altında belediyenin yetkili bir memuru ile defterdarın, vergi dairesi başkanlığı bulunan yerlerde ise vergi dairesi başkanının görevlendireceği iki memur, tapu sicil müdürü veya tevkil edeceği bir memur ve ticaret odasınca seçilmiş bir üye (ilgili olduğu arsalara ilişkin takdir komisyonlarına organize sanayi bölgesini temsilen bir üye) ile ilgili mahalle ve köyün muhtarından kurulur.”,
5.1) “Komisyonların görevleri” başlıklı 74 üncü maddesinin (b) bendinde, “72
nci maddenin ikinci fıkrasına göre kurulan takdir komisyonu: 1319 sayılı Emlak Vergisi
Kanununun 29 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca arsalar için her mahalle ve arsa sayılacak parsellenmemiş arazide her köyün cadde, sokak veya değer bakımından farklı bölgeleri (Turistik bölgelerde değer bakımından farklı olanlar ilgili valilerce tespit edilecek pafta, ada veya parsel) itibariyle asgari ölçüde birim değer tespit etmekle görevlidir.”,
6) 29/07/1970 tarihli ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun “Mevzu” başlıklı 12
nci maddesinde, “Türkiye sınırları içinde bulunan arazi ve arsalar bu kanun hükümlerine göre
Arazi Vergisine tabidir.
Belediye sınırları içinde belediyece parsellenmiş arazi arsa sayılır.
Belediye sınırları içinde veya dışında bulunan parsellenmemiş araziden hangilerinin bu kanuna göre arsa sayılacağı Cumhurbaşkanı kararı ile belli edilir.
Aksine hüküm olmadıkça bu kanunun diğer maddelerinde yer alan arazi tabiri arsaları da kapsar.”,
6.1) “Mükellef” başlıklı 13 üncü maddesinin ikinci fıkrasında, “Bir araziye paylı
mülkiyet halinde malik olanlar, hisseleri oranında mükelleftirler. Elbirliği mülkiyette malikler vergiden müteselsilen sorumlu olurlar.”,
6.2) “Matrah” başlıklı 17 nci maddesinde, “Arazi Vergisinin matrahı arazinin bu
kanun hükümlerine göre tespit olunan vergi değeridir.”,
6.3) “Nispet” başlıklı 18 inci maddesinde, “Arazi vergisinin oranı binde bir,
arsalarda ise binde üçtür. Bu oranlar, 5216 sayılı Kanunun uygulandığı büyük şehir belediye sınırları ve mücavir alanlar içinde % 100 artırımlı uygulanır. Cumhurbaşkanı, vergi oranlarını yarısına kadar indirmeye veya üç katına kadar artırmaya yetkilidir.”,
6.4) “Verginin tarh ve tahakkuku” başlıklı 21 inci maddesinde, “Arazi vergisi,
ilgili belediye tarafından; a) Dört yılda bir defa olmak üzere takdir işlemlerinin yapıldığı yılı takip eden yılın Ocak ve
Şubat aylarında, b) 33 üncü maddenin (1) ilâ (7) numaralı fıkralarında yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerle bildirim verilmesi icabeden hallerde, vergi değerini tadil eden sebeplerin meydana geldiği bütçe yılını takip eden yılın
Ocak ayı içinde, vergi değerini tadil eden sebep bütçe yılının son üç ayı içinde vuku bulmuş ve bildirim, vergi değerini tadil eden sebebin meydana geldiği bütçe yılını takip eden yılda verilmiş ise bildirimin verildiği tarihte, c) 33 üncü maddenin (8) numaralı fıkrasında yazılı hallerde, takdir işlemlerinin yapıldığı bütçe yılını takip eden yılın Ocak ve Şubat aylarında,
29 uncu maddeye göre hesaplanan vergi değeri esas alınarak yıllık olarak tarh olunur.
Bildirim posta ile gönderilmiş ise vergi, bildirim verme süresinin son gününü takip eden yedi gün içinde tarh olunur. Bu suretle tarh olunan vergiler, tarh edilen tarihte tahakkuk etmiş sayılır ve mükellefe bir yazı ile bildirilir.
Yapılan tarh ve tahakkuku takip eden yıllarda, 29 uncu maddeye göre tespit edilen vergi değeri üzerinden hesaplanan arazi vergisi, her bütçe yılının başından itibaren o yıl için tahakkuk etmiş sayılır.”,
6.5) “Bildirim verme ve süresi” başlıklı 23 üncü maddesinde, “ Bu Kanunun 33
üncü maddesinde (8 numaralı fıkra hariç) yazılı vergi değerini tadil eden nedenlerin bulunması halinde (geçici ve daimi muafiyetten faydalanılması hali dahil) emlâk vergisi bildirimi verilmesi zorunludur. Devlete ait arazi için bildirim verilmez.
Bildirimler; a) Yeni inşa edilen binalar için, inşaatın sona erdiği veya inşaatın sona ermesinden evvel kısmen kullanılmaya başlanmış ise her kısmın kullanılmasına başlandığı bütçe yılı içerisinde, b) Bu Kanunun 33 üncü maddesinde (8 numaralı fıkra hariç) yazılı vergi değerini tadil eden sebeplerin doğması halinde, değişikliğin vuku bulduğu bütçe yılı içerisinde, Emlâkın bulunduğu yerdeki ilgili belediyeye verilir.
Yukarıdaki fıkralarda yazılı haller bütçe yılının son üç ayı içinde vuku bulduğu takdirde bildirim, olayın vuku bulduğu tarihten itibaren üç ay içinde verilir. Elbirliği mülkiyetinde mükellefler müşterek imzalı bir bildirim verebilecekleri gibi, münferiden de bildirim verebilirler. Paylı mülkiyet halinde ise bildirim münferiden verilir.”,
6.6) “Vergi değeri başlıklı 29 uncu maddesinin (a) bendinde, “Vergi
değeri;….Arsa ve araziler için, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun asgari ölçüde birim değer tespitine ilişkin hükümlerine göre takdir komisyonlarınca arsalar için her mahalle ve arsa sayılacak parsellenmemiş arazide her köy için cadde, sokak veya değer bakımından farklı bölgeler (turistik bölgelerdeki cadde, sokak veya değer bakımından farklı olanlar ilgili valilerce tespit edilecek pafta, ada veya parseller), arazide her il veya ilçe için arazinin cinsi (kıraç, taban, sulak) itibarıyla takdir olunan birim değerlere göre… hesaplanan bedeldir.”; ikinci fıkrasında, “Vergi değeri, mükellefiyetin başlangıç yılını takip eden yıldan itibaren her yıl, bir önceki yıl vergi değerinin 213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca aynı yıl için tespit edilen yeniden değerleme oranının yarısı nispetinde artırılması suretiyle bulunur.”,
7) 11/03/1983 tarihli ve 17984 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 83/6122 sayılı Arsa
Sayılacak Parsellenmemiş Arazi Hakkında Kararın 1 inci maddesinde, “a) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde imar planı ile iskan sahası olarak ayrılmış yerlerde bulunan, b) Belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunup da bu imar planı ile iskan sahası olarak ayrılmamış olmakla beraber fiilen meskun halde bulunan ve belediye hizmetlerinden faydalanmakta olan yerler arasında kalan, parsellenmemiş arazi ve arazi parçaları arsa sayılır.
Ancak, bu yerlerdeki arazi ve arazi parçaları zirai faaliyette kullanıldıkları takdirde arsa sayılmaz.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
2
8) Kamu Denetçisi tarafından, başvurana ait 152 m ’lik hissenin vergilendirilmesinin ilgili
mevzuat çerçevesinde yapıldığı ve herhangi bir hata olmadığı anlaşılmış olup, İdarenin işleminde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, İzmir Yeni Foça’da 23 pafta 780
2 2
parselde 62 hisseli toplam 10158 m tarlada 152 m hissesi olduğunu belirterek Foça
Belediye Başkanlığı tarafından fazla alınan emlak vergilerinin tarafına iade edilmesini talep etmektedir.
10) Emlak vergisi, gerçek veya tüzel kişilerin mülkiyetine sahip oldukları bina, arsa ve
arazilerden alınan özel nitelikli bir servet vergisi olup, kişilerin malvarlığının bulunmasının kendilerinin vergi ödeme gücüne sahip oldukları karinesini teşkil etmesinden kaynaklanmaktadır. Emlak vergisinde beyan usulü, 4751 sayılı Kanun ile 09/04/2002 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır. Emlak vergisi uygulaması sonucunda görülen olumsuzlukları ortadan kaldırmak ve vergilemede kolaylığın ve basitliğin sağlanması amacıyla dört yılda bir alınmakta olan beyan esasının kaldırılması ve sadece vergi değerini tadil eden nedenlerin bulunması halinde mükelleflerden bildirim alınmasını sağlamaya yönelik hükümler getirilmiştir. Arsalara ve araziye ait asgari ölçüde birim değer tespiti takdir komisyonlarınca dört yılda bir yapılmakta olup, kesinleşen asgari ölçüde m² birim değerleri esas alınarak hesaplanan bina ve arazilere ilişkin emlak vergisinin, takdirin yapıldığı yılı takip eden bütçe yılının Ocak ve Şubat ayında yıllık olarak tarh olunduğu ve tarh edilen tarihte tahakkuk etmiş sayılarak Kanunda mükellef olarak belirtilenler tarafından birinci taksidinin Mart, Nisan ve Mayıs aylarında, ikinci taksidinin ise Kasım ayında olmak üzere iki eşit taksitte ödeneceği düzenlenmiştir. Ayrıca tahakkuk eden emlak vergisinin yüzde onu nispetinde Taşınmaz Kültür Varlıklarının Korunmasına Katkı Payı tahakkuk ettirilmekte ve ilgili belediye tarafından emlak vergisi ile birlikte tahsil edilmektedir.
11) Arsa kavramı, 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 12 nci maddesinde açıklanmıştır.
Buna göre, belediye sınırları içinde belediyece parsellenmemiş arazinin arsa sayılacağı; belediye sınırları içinde veya dışında bulunan parsellenmemiş araziden hangilerinin bu kanuna göre arsa sayılacağı Cumhurbaşkanı kararı ile belli edileceği; aksine hüküm olmadıkça arazi tabirinin arsaları da kapsayacağı hüküm altına alınmıştır. Belediye sınırları içinde veya dışında bulunan parsellenmemiş araziden hangilerinin arsa sayılacağına ilişkin husus, 83/6122 sayılı Arsa Sayılacak Parsellenmemiş Arazi Hakkında Karar ile belirlenmiştir. Anılan karara göre, belediye ve mücavir alan sınırları içinde, imar planı ile iskan sahası olarak ayrılmış yerlerde bulunan veya imar planı ile iskan sahası olarak ayrılmamış olmakla beraber fiilen meskun halde bulunan ve belediye hizmetlerinden faydalanmakta olan yerler arasında kalan parsellenmemiş arazi ve arazi parçalarının arsa sayılacağı düzenlenmiştir. Ancak söz konusu yerlerdeki arazi ve arazi parçaları zirai faaliyette kullanıldıkları takdirde arsa sayılmayacakları istisnasına da yer verilmiştir.
12) Emlak vergisi, taşınmazın emlak vergisine konu değerine göre hesaplanmaktadır.
Arsaların emlak vergi değeri hesaplanırken ilgili belediyeler tarafından iki veri 2 kullanılmaktadır. Birincisi, arsa için Takdir Komisyonun tarafından m bazında belirlenen asgari metrekare birim fiyatı; ikincisi ise, mükellefe ait ve vergi değerine konu olan arsanın yüzölçümüdür. Dolayısıyla arsaların emlak vergisi değeri takdir komisyonu tarafından belirlenen birim değerin arsanın büyüklüğü ile çarpılması suretiyle hesaplanmaktadır. Ayrıca paylı mülkiyette, her bir mükellef için arsanın tamamı üzerinden değil, mükellefin hissesine isabet eden yüzölçümü üzerinden hesaplama yapılmaktadır (Bknz. Türkiye Belediye Birliği (2013), Açıklamalı ve İçtihatlı Belediyelerde Emlak
Vergisi Uygulaması, Ankara, 183). Vergi değerine, yani matrahına, kanunda belirlenen oranlar uygulanarak vergi miktarı hesaplanmaktadır. Vergi oranları, 1319 sayılı Emlak Vergisi
Kanununun 18 inci maddesinde yer almaktadır. Buna göre arsalar için emlak vergisi oranı binde üç olup, büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde kalan yerlerde bu oran binde altıdır.
13) Somut olayda, şikâyetçi …’nun Mustafa Kemal Atatürk Mahallesi Eskipetre
2 2
Mevkiinde 23 ada 780 parsel kayıtlı toplam 10.158 m arsada 152 m hissesi 2 bulunmaktadır. Arsanın 2018 yılı m birim değeri 294.33 TL olarak belirlenmiş olup, anılan değerin mükellefin hissesine isabet eden yüzölçümü ile çarpılması suretiyle vergi değeri hesaplanmaktadır. Buna göre mükellefe ait arsanın vergi değeri, 44.738,16 TL (294.33×152)’dir. Söz konusu matrah üzerinden binde altı vergi oranı uygulanarak (arsa büyükşehir belediye sınırları içinde yer aldığından) vergi miktarı hesaplanmakta, ayrıca tahakkuk eden emlak vergisinin yüzde onu nispetinde taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı emlak vergisi ile birlikte tahsil edilmektedir. Somut olayda, 2018 yılı için toplam 268.44 TL emlak vergisi, 26.84 TL taşınmaz kültür varlıklarının korunmasına katkı payı başvuran adına tahakkuk ettirilmiştir. Ayrıca 780 parseldeki diğer maliklerin emlak vergisi tahakkuk fişi incelendiğinde, mükelleflere hisseleri oranında
2 2
vergi tahakkuk ettirildiği, örneğin 154 m arsa için 271.96 TL, 244 m arsa için 430.90 TL emlak vergisi tahakkuk ettirildiği, dolayısıyla idare tarafından yapılan işlemlerin mevzuata uygun olduğu tespit edilmiştir.
14) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, İzmir ili Yenifoça 780 parselde
toplam
2 2
10.158 m arsada şikâyetçi …’ya ait 152 m ’lik hissenin vergilendirilmesinin ilgili mevzuat
çerçevesinde yapıldığı ve herhangi bir hata olmadığı tespit edilmiş olup, ilgili idarenin işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verilmediği, ayrıca İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘makul sürede karar verme’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İzmir Vergi Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve FOÇA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi