|
ÖZET: Başvuran, Sinop E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu’nda infaz koruma memuru olarak çalıştığını ve fazla mesai nedeniyle hak ettiği 2 günlük yıllık izin talebinin idare tarafından reddedildiğini belirtmiştir. İdare, yıllık izinlerin ancak amirin uygun gördüğü zamanlarda kullandırılabileceğini savunmuş, ancak bu gerekçenin hukuksal düzenlemelerle çeliştiği vurgulanmıştır.
Danıştay, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve ilgili genelgeler çerçevesinde, fazla çalışma karşılığında hak edilen izinlerin, kamu hizmetinin işleyişini aksatmayacak şekilde ve makul bir süre içinde kullandırılması gerektiğine karar vermiştir. İdarenin, başvuranın yıllık izin hakkını kullandırmaması, Anayasa ve yasalarda güvence altına alınan hakların ihlali olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın fazla çalışmadan kaynaklanan izin hakkının, ilgili mevzuata uygun olarak kullandırılması yönünde Adalet Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. Bu kararın, idare tarafından 30 gün içinde uygulanması gerektiği belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/8181-S.20.12730
BAŞVURU NO : 2020/3228
KARAR TARİHİ : 29/05/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SİNOP E TİPİ KAPALI CEZA İNFAZ KURUMU
MÜDÜRLÜĞÜ
Fazla çalışmadan kaynaklanan izin hakkı
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 17/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle: İnfaz Kurumu Müdürlüğünde çalıştığını, fazla mesaiden kaynaklanan yıllık
izin hakkını (2 gün) kullanmak için idareye başvurduğunu ancak 2 günlük yıllık izin hakkının belirtilen gerekçelerle kullandırılmadığını, bu durumun 657 sayılı yasa ve Devlet Personel
Başkanlığının görüşüne uygun olmadığını, konuya ilişkin idari yargı kararlarının mevcut olduğunu belirterek, yıllık izin hakkının kullandırılması ve hak kaybının telafi edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Bilgi, belge ve görüş talepli yazımız üzerine;
2.1) Adalet Bakanlığının Kurumumuza yazdığı 27/04/2020 tarih ve
sayılı yazısında; “…Ceza infaz kurumlarında 24 saat hizmet esas alındığından bazı personel Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Tüzüğün 18’inci maddesinin 3’üncü fıkrası gereği vardiyalı olarak çalıştırılmaktadır. Yine aynı hüküm uyarınca vardiya çizelgeleri düzenlenmekte olduğundan ve memura bu vardiya dışında ek bir çalışma yaptırılmadığından fazla çalışma çizelgesi düzenlenmemekte vardiya çizelgelerine göre fazla çalışmalar belirlenmektedir.
Diğer taraftan; 15/04/2014 tarihli ve 2014/5 Nolu Başbakanlık Genelgesinin 3’üncü maddesinde
“ilgili mevzuatı gereği fazla çalışma karşılığı ücret ödenememesi durumunda ise; söz konusu kamu görevlilerine, başta 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 178/B maddesi uyarınca; “Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.” ifadesine yer verilmiş, 2009/12 sayılı Başbakanlık
Genelgesinin 6’ncı maddesinde ise; “anılan madde gereği personele yaptırılan ve ücretle karşılanamayan her sekiz saatlik fazla çalışma için bir gün izin verilmesi konusunda Kanunun amir hükmüne titizlikle uyulacağı..” bildirilmiştir.
Bu itibarla, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 103. maddesi, 2014/5 ve 2009/12 sayılı
Başbakanlık Genelgeleri ve Devlet Personel Başkanlığı’nın 01/02/2017 tarihli ve 679 sayılı görüşü doğrultusunda, personele fazla çalışma karşılığı hak edilen iznin en fazla on günlük sürenin yıllık izinle birleştirilebileceği ve bu iznin anılan mevzuat gereği amirin uygun bulacağı zamanda kullandırılabileceği mütalaa edilmektedir”
2.2) Sinop Adlî Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığının Sinop E Tipi
Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğüne hitaben yazdığı 27/01/2020 tarih ve sayılı yazıda “Sinop E Tipi Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumunda İnfaz Koruma
Memuru olarak görev yapan ‘nın 14/01/2020 tarihli dilekçesinde 25/12/2019 tarihinde hak ettiği (iki) 2 gün fazla mesai izni kullanma talebine ilişkin; Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nün 30/06/2014 tarih ve sayılı yazısında ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 1 78’inci maddesi ile 2014/5 Nolu Başbakanlık Genelgesi doğrultusunda, ceza infaz kurumlarında yürütülen güvenlik ve
İnfaz hizmetlerinde zaafiyet oluşmayacak şekilde vardiya hizmetlerinin düzenlenmesinde gerekli hassasiyetin gösterilmesi; personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilmesi ancak bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılmasının uygun olacağı değerlendirilmiştir.
Bu prensiplere görev fazla çalışma izninin iş ve kadro durumuna göre kullandırma taktir yetkisinin birim amirliği olan Cezaevi İdaresinde olduğu, fazla çalışma izni kullanma süresinin Cezaevi
İdaresince tespit ve takibi ile fazla çalışma izninin en çok on günlük kısmının yıllık izinle birleştirilerek kadro durumu müsait olduğunda amirin uygun göreceği zaman ve sürede yıl içinde kullandırılması ile kayıtlara işlenmek üzere komisyona bilgi verilmesi gerekmektedir.”
2.3) Sinop E Tipi Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünün 09/01/2020 tarih ve
sayılı Başvurana hitaben yazdığı yazıda; “…Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığının 2014/5 sayılı genelgesinin ilgili maddesinde “3. İlgili mevzuatı gereği fazla çalışma karşılığı ücret ödenememesi durumunda ise; söz konusu kamu görevlilerine, başta 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun 1 78’inci maddesi ile 2009/12 sayılı Başbakanlık Genelgesinin 6’ncı maddesi olmak üzere tabi oldukları mevzuat hükümleri çerçevesinde; yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilecektir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilecektir.” denilmiştir.
Yine Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün ilgili genelge hakkında 30/06/2014 tarih ve 61447256-20929-4948/107689 sayılı yazıları ile Sinop Adli Yargı İlk Derece
Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığının 11/07/2014 tarih ve sayılı yazılarında da fazla mesai izinlerinin yıllık izinle birleştirilerek kullandırılması yönünde talimatları gereğince talep etmiş olduğunuz 2 gün fazla mesai izni kullandırılmamıştır.”
Şeklinde görüş bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının ilgili hükümleri:
3.1)Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde:
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
3.2) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümünde yer alan “Genel ilkeler”
başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında: “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010- 5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi
“başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında: “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili maddeleri:
5.1) “Çalışma saatleri” başlıklı 99 uncu maddesinde;
“Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir.
Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir.
Ancak bu kanuna, özel kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir…”
“Günlük çalışma saatlerinin tesbiti” başlıklı 100. Maddesinde: Günlük çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme süresi, bölgelerin ve hizmetin özelliklerine göre merkezde
Cumhurbaşkanınca, illerde valiler tarafından tesbit olunur.(2) (Ek fıkra: 13/2/2011 – 6111/104 md.)
…
(Ek fıkra: 13/2/2011 – 6111/104 md.) Memurların yürüttükleri hizmetin özelliklerine göre, bu madde uyarınca tespit edilen çalışma saat ve süreleri ile görev yerlerine bağlı olmaksızın çalışabilmeleri mümkündür. Bu hususa ilişkin usûl ve esaslar, Cumhurbaşkanınca belirlenir.”
5.1) “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 178 inci maddesinin (B) bendinde; “…(B) Kurumlar
gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.
Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir”
6) 19.02.1975 tarih ve 7/9493 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen “Fazla Çalışmanın
Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin
6.1) “Amaç” başlıklı 2. maddesinde, “Bu Yönetmelik hükümleri günlük çalışma saatleri dışında
yapılacak fazla çalışmanın uygulanmasına ilişkin esasları düzenler.”
6.2) “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde “Fazla çalışma: Devlet Memurlarının, genel olarak
haftalık çalışma süresi olan, 40 saatin üstünde yaptıkları çalışma fazla çalışmadır.
Bu Yönetmeliğin uygulanması yönünden, özel Kanunlarda mevcut yahut Devlet Memurları
Kanunu’na veya Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerdeki:
a) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten az olan Devlet Memurlarının 40 saatten fazla çalıştıkları süre; b) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten fazla olan Devlet Memurlarının; Özel Kanunlarında mevcut veya Devlet Memurları Kanunu ya da Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve
Yönetmeliklerde belirtilen süreden fazla çalıştıkları süre fazla çalışma sayılır.
B) Nöbet Hizmeti: Kurumların faaliyetleri gereği, güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla, normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışmadır.”
6.3) Yönetmeliğin 5. maddesinde, “Çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri
fazla çalışma sayılmaz.”
7) 20/03/2006 tarih ve 2006/10218 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile düzenlenen “Ceza İnfaz
Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük”ün ilgili hükümleri
7.1) Personel, Görev, Yetki ve Sorumlulukları Personel başlıklı 18 inci maddesinde:
(1) Kurumlar, yönetim bakımından müdürü bulunan ve bulunmayan olmak üzere ikiye ayrılır.
Müdürü bulunmayan kurumların amiri, idare memurudur.
(2) Müdürü bulunan kurumlarda; bir müdür ve yeteri sayıda ikinci müdür ile hükümlü ve tutuklu sayısına ve kurumların önem ve niteliğine göre, imkanlar ölçüsünde aşağıda sayılan personel bulundurulabilir.
a) Yönetim servisinde; idare memuru, ambar memuru ve cezaevi katibi, b) Güvenlik ve gözetim servisinde; infaz ve koruma başmemuru ile infaz ve koruma memuru, c) Teknik serviste; mühendis, mimar, tekniker, teknisyen, teknisyen yardımcısı, d) Psiko-sosyal yardım servisinde; psikolog ve sosyal çalışmacı, e) Sağlık servisinde; cezaevi tabibi, diş tabibi, eczacı, veteriner, diyetisyen, sağlık memuru ve hayvan sağlık memuru, f) Eğitim ve öğretim servisinde; öğretmen ve kütüphaneci, g) İşyurdu servisinde; işyurdu müdürü, sayman, veznedar, tahsildar, işyurdu ambar memuru, satınalma memuru, bütçe, pazarlama ve benzeri işlerden sorumlu görevliler, işçi statüsünde çalışan personel ile gerektiğinde bütçeden aylık alan kadrolu personel, h) Yardımcı hizmetler servisinde, santral memuru, gemi adamı, şoför, kaloriferci, aşçı, hizmetli.
(3) Kurumlarda, ikinci müdürler ile diğer personel nöbet ve vardiya yöntemiyle çalıştırılabilir.
Nöbet ve vardiya çizelgeleri kurum müdürlüğünce düzenlenir.”
7.2) “Güvenlik ve gözetim servisi” başlıklı 22. Maddesinde: (1) Güvenlik ve gözetim servisi;
kurumun güvenliği, düzeni ve disiplininden sorumludur. Bu serviste infaz ve koruma başmemurları ile infaz ve koruma memurları görev yapar.
(2) Kurum müdürü tarafından seçilen bir infaz ve koruma başmemuru “sorumlu infaz ve koruma başmemuru” olarak görev yapar.
(3) Sorumlu infaz ve koruma başmemuru, kurumun güvenlik ve gözetiminden, bu serviste görev yapmakta olan, infaz ve koruma başmemurları ile infaz ve koruma memurlarının sevk ve idaresi ile organizasyonundan sorumludur. Güvenlik ve gözetim servisinin nöbet cetvellerini düzenler ve bunları kurum müdürüne onaylatır. Müdürün bulunmaması durumunda ikinci müdür ya da idare memuru onay makamıdır.
(4) İnfaz ve koruma başmemuru, kurumdaki güvenlik, düzen ve disiplinin sağlanması için infaz ve koruma memurlarının sevk ve idaresinden sorumlu olup, bu hizmetlerin yerine getirilmesi sırasında kurum müdürü, ikinci müdür veya bu amirlerin bulunmadığı kurumlarda idare memurunun vermiş olduğu emirlerin yerine getirilmesini ve uygulanmasını sağlar. Bu görevlerini yerine getirirken, sorumlu infaz ve koruma başmemurunun talimatına göre hareket ederler.
(5) İnfaz ve koruma memuru, kurumun güvenlik, düzen ve disiplininin sağlanması, hükümlülerin kurum içindeki hareketlerinin takip ve kontrolü ile gözetimi ve kurumun temiz tutulması ile hükümlülerin iç yönetmeliklere uygun surette hareket etmelerini sağlamakla görevli olup, müdür ve ikinci müdür veya bunların bulunmadığı yerlerde idare memuru ile infaz ve koruma başmemuru tarafından verilen görevleri yapar.
(6) Güvenlik ve gözetim servisinde görev yapanlar, aşağıdaki görevleri düzenli olarak yerine getirir.
a) Sayım; 1. Müdürü bulunan ve vardiya sistemi uygulanan kurumlarda, sabah ve akşam sayımları, nöbetçi ikinci müdürün başkanlığında, sorumlu infaz ve koruma başmemuru, vardiya infaz ve koruma başmemurları ile infaz ve koruma memurları tarafından yerine getirilir. Gece sayımları, nöbetçi ikinci müdürün başkanlığında, bulunmaması hâlinde, bu konuda görevlendirilen infaz koruma başmemuru başkanlığında, vardiya infaz ve koruma başmemurları tarafından yapılır. Sayımlarda nöbetçi infaz ve koruma memurları da hazır bulunur.
2. Müdürü bulunmayan kurumlarda yapılan sabah, akşam ve gece sayımları, sorumlu infaz ve koruma başmemuru veya görevlendirilen infaz koruma başmemuru başkanlığında, vardiya infaz ve koruma başmemurları ve nöbetçi infaz ve koruma memurları tarafından yerine getirilir.
3. Sayım sırasında mevcudun tam olup olmadığı kontrol edilir ve sayım defteri sayıma katılan görevliler tarafından isim yazılarak imzalanır.
b) Nöbet: İnfaz ve koruma başmemurları ile infaz ve koruma memurları, vardiya hizmetleri sırasında ya da vardiya dışında görevlendirilmeleri durumunda, kendilerinin sorumluluğuna verilen nöbet yerlerinde görevlerini yerine getirirler. Belirlenen nöbet yerleri ve burada görev yapacak infaz ve koruma başmemurları ile infaz ve koruma memurlarının isimleri, hazırlanan vardiya çizelgeleri ve nöbet cetvellerinde gösterilir.
(7) İyileştirme çalışmaları: Güvenlik ve gözetim servisi görevlileri, topluma kazandırma çalışmalarına katkı sağlar ve buna ilişkin programlarda öğreticilik yapabilecek ya da bilgi, meslek ya da sanat nedeniyle o hizmete katkıda bulunabilecek olanlar vardiyada ya da vardiya dışında iyileştirme çalışmalarında ve kurslarda görevlendirilebilir.
(8) İnfaz ve koruma başmemuru ile infaz ve koruma memuru, kurumun güvenliğini bozan firara teşebbüs, isyan, rehin alma, saldırı, yasaya veya düzenlemelere dayalı bir emre karşı aktif veya pasif fiziki direnme gibi olaylar ile 5237 sayılı Kanunun 25 inci maddesindeki meşru savunma ve zorunluluk hâli ortaya çıktığında kurum en üst amirinin izni ile zor kullanabilir. Acil hâllerde tehlikenin ortadan kaldırılması amacıyla izin alınmaksızın da zor kullanılabilir. Durumu derhâl en üst amire iletir. Zor kullanan personel gerekenden fazla kuvvet kullanamaz.
(9) Çalışma süreleri ve izinler: İnfaz ve koruma başmemurları ile infaz ve koruma memurlarının, zorunlu hâller dışında, günde sekiz saat çalışmaları ve haftada iki gün tatil yapmaları esastır.
(10) Çalışma saatleri ve tatil günleri hazırlanan vardiya çizelgesinde gösterilir.
(11) Personel yetersizliği nedeniyle, dörtlü vardiya sisteminin uygulanmadığı kurumlarda, kurum amirinin önerisiyle, mahallindeki Cumhuriyet başsavcılığı tarafından uygulanacak vardiya sistemine uygun çalışma saatleri belirlenir.”
8) 16.04.2014 tarih ve 28974 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Fazla Çalışma konulu 2014/5
sayılı Başbakanlık Genelgesi: “Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2014 ve 2015 Yıllarını Kapsayan 2. Dönem Toplu Sözleşme”de varılan mutabakat çerçevesinde, fazla çalışma uygulamaları ile ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşları, aşağıda belirtilen hususlara özenle riayet edeceklerdir.
1. Kamu görevlilerine; belli bir sürede bitirilmesi gereken, zorunlu ve istisnai haller bulunmadığı sürece, günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma yaptırılmayacaktır.
2. Fazla çalışma yaptırılmasının gerektiği zorunlu ve istisnai hallerde, fazladan çalışılan süreye ilişkin ücret, ilgili mevzuatı çerçevesinde ödenecektir.
3. İlgili mevzuatı gereği fazla çalışma karşılığı ücret ödenememesi durumunda ise; söz konusu kamu görevlilerine, başta 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 178’inci maddesi ile 2009/12 sayılı Başbakanlık Genelgesinin 6’ncı maddesi olmak üzere tabi oldukları mevzuat hükümleri çerçevesinde; yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilecektir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilecektir…”
Hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin
kabulü yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE:
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme:
10) Başvuran, İnfaz Kurumu Müdürlüğünde çalıştığını, fazla mesaiden kaynaklanan yıllık izin
hakkını (2 gün) kullanmak için idareye başvurduğunu ancak 2 günlük yıllık izin hakkının belirtilen gerekçelerle kullandırılmadığını, yıllık izin hakkının kullandırılması ve hak kaybının telafi edilmesini talep etmektedir.
11) İdarenin cevap yazısında (2.1 nolu paragraf) özetle, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun
103. maddesi, 2014/5 ve 2009/12 sayılı Başbakanlık Genelgeleri ve Devlet Personel Başkanlığı’nın 01/02/2017 tarihli ve sayılı görüşü doğrultusunda, personele fazla çalışma karşılığı hak edilen iznin en fazla on günlük sürenin yıllık izinle birleştirilebileceği ve bu iznin anılan mevzuat gereği amirin uygun bulacağı zamanda kullandırılabileceği bildirilmiştir.
12) Devlet Personel Başkanlığının Memura fazla çalışma karşılığı verilen izinlerin kullanımı, ertesi
yıla devredilmesi, tek seferde en fazla kaç gün kullanılacağı ile fazla çalışma ücreti hakkındaki yazısında (01/02/2017-679) ise özetle: “…Görüleceği üzere, fazla çalışmanın ücretle karşılanması konusu mevzuatımızda özel olarak düzenlenmiş, şartları tahdidi olarak sayılmış, usulü belirlenmiştir. Bu durumlar dışında memurlara fazla çalışma ücreti ödenmesi mümkün bulunmamaktadır. Yukarıda yer verilen hüküm ve açıklamalar çerçevesinde; – Fazla çalışma karşılığında hak kazanılan izinlerin tek seferde ne kadar süreyle verilebileceğine dair bir sınırın bulunmadığı, ancak bu iznin en çok on günlük kısmının yıllık izinle birleştirilerek tek seferde kullandırılabileceği, – Fazla çalışma karşılığında verilmesi gereken izinlerin, her sekiz saate karşılık bir gün hesabıyla fazla çalışmanın yaptırıldığı yıl içinde kullandırılması gerektiği, ancak yılın sonuna doğru yaptırılan fazla çalışma neticesinde hak kazanılan iznin kullanımı için yıl içinde yeterli sürenin kalmaması veya hizmet ihtiyacının bulunması sebebiyle iznin kullandırılamaması halinde kullandırılamayan söz konusu iznin ertesi yıl içinde en kısa sürede kullandırılması gerektiği, – Fazla çalışma karşılığında hak edilen izinlerin kullandırılamaması durumunda söz konusu memurlara fazla çalışma ücreti ödenmesinin mümkün bulunmadığı, mütalaa edilmektedir.” şeklinde görüşlere yer verilmiştir.
13) Sinop Adlî Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığının Sinop E Tipi Kapalı
ve Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğüne hitaben yazdığı 27/01/2020 tarih ve sayılı yazıda özetle “Bu prensiplere görev fazla çalışma izninin iş ve kadro durumuna göre kullandırma taktir yetkisinin birim amirliği olan Cezaevi İdaresinde olduğu, fazla çalışma izni kullanma süresinin Cezaevi İdaresince tespit ve takibi ile fazla çalışma izninin en çok on günlük kısmının yıllık izinle birleştirilerek kadro durumu müsait olduğunda amirin uygun göreceği zaman ve sürede yıl içinde kullandırılması” gerektiği bildirilmiştir.
14) Başvurunun incelenmesinden, Sinop E Tipi Kapalı ve Açık Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünde
infaz ve koruma memuru olarak görev yapan başvuranın, 25/12/2019 tarihinde hak ettiği (iki) 2 gün fazla mesai izni kullanma talebinde bulunduğu, idarenin ise yukarıda özetlenen (2.3 nolu paragraf)
“…fazla mesai izinlerinin yıllık izinle birleştirilerek kullandırılması yönünde talimatları gereğince talep etmiş olduğunuz 2 gün fazla mesai izni kullandırılmamıştır…” şeklinde cevap vermiştir.
15) Anayasasının 128 inci maddesinde, Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu
tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle gördürüleceği, bunların nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği hükme bağlanmış, “Zorla Çalıştırma Yasağı” başlıklı
18 inci maddesinde ise hiç kimsenin zorla çalıştırılamayacağı, angaryanın yasak olduğu, “Ücrette
Adalet Sağlanması” başlıklı 55 inci maddesinde, ücretin emeğin karşılığı olduğu, Devletin, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alacağı hükmüne yer verilmiştir.
16) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Çalışma saatleri” başlıklı 99 uncu maddesinde;
“Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir. Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir. Ancak bu kanuna, özel kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir” kuralına yer verilmiştir.
17) 19.02.1975 tarih ve 7/9493 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile belirlenen “Fazla Çalışmanın
Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik”in “Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde, bu Yönetmelik hükümlerinin, günlük çalışma saatleri dışında yapılacak fazla çalışmanın uygulanmasına ilişkin esasları düzenleyeceği; “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde “Fazla çalışma: Devlet
Memurlarının, genel olarak haftalık çalışma süresi olan, 40 saatin üstünde yaptıkları çalışma fazla çalışmadır…” düzenlemelerine yer verilmiştir.
18) Başvuranın fazla çalışma yaptığı konusunda bir çekişme yoktur. O halde çözümlenmesi gereken
sorun, başvuranın yapmış olduğu fazla çalışmanın karşılığı olarak izin kullanıp kullanamayacağı ile ne zaman kullanacağının ve bunun esaslarının belirlenmesidir. Aslında yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve genelgeler konuyu açıkça düzenlemiştir. Bunun yanı sıra Devlet Personel
Başkanlığının yukarıda yer verilen görüş yazısında fazla çalışma karşılığında verilmesi gereken izinlerin, her sekiz saate karşılık bir gün hesabıyla fazla çalışmanın yaptırıldığı yıl içinde kullandırılması gerektiği, ancak yılın sonuna doğru yaptırılan fazla çalışma neticesinde hak kazanılan iznin kullanımı için yıl içinde yeterli sürenin kalmaması veya hizmet ihtiyacının bulunması sebebiyle iznin kullandırılamaması halinde kullandırılamayan söz konusu iznin ertesi yıl içinde en kısa sürede kullandırılması gerektiği bildirilmiştir.
19) İdarenin cevap yazısından yıllık iznin kullandırılmaması veya kullandırılamamasına ilişkin ileri
sürülen gerekçelerin mevcut hukuksal düzenlemeler karşısında haklı olmadığı, Anayasa ve yasalarda güvence altına alınan izin hakkının kamu hizmetinin işleyişine ve iş yerindeki personel durumuna göre makul bir süre içinde kullandırılması gerektiği değerlendirilmektedir. Gerekçe olarak ileri sürülen “…kadro durumu müsait olduğunda amirin uygun göreceği zaman ve sürede yıl içinde kullandırılması…” idareye veya yöneticiye takdir hakkı tanımakta ise de, bunun keyfi bir uygulama anlamına gelmeyeceği son derece açıktır. İdarenin ve idarecinin hukuk kurallarının yanı sıra adalet ve hakkaniyet ilkeleri ile bağlı kalarak nesnel bir uygulama yapması öncelikli olmalıdır.
20) Kurumumuzun vermiş olduğu 2019/18078 sayılı benzer nitelikli tavsiye kararında “…Belirtilen
Kanun hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, memurların haftalık çalışma saatlerinin 40 saat olduğu, günlük sekiz saatten sonra gelen çalışmanın fazla çalışma olarak kabul edildiği, fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün izin veya karşılığı ücret verilmesi gerektiği anlaşılmaktadır …” şeklinde tespitlere yer verilmiştir.
21) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru içeriği, idareden gelen cevaplar,
hukuksal düzenlemeler ile Kurumumuzun emsal nitelikli kararı gereğince, başvuranın fazla çalışmadan kaynaklanan hak ettiği yıllık izin hakkının, hakkaniyet gereğince ve ilgili mevzuata uygun olarak, kamu hizmetinin işleyişini aksatmayacak bir şekilde ve makul bir süre içinde kullandırılması yönünde idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme:
22) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderilmediği, idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Başvuru dosyasındaki bilgi ve belgeler ile yukarıda açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN
KABULÜ ile başvuranın fazla çalışmadan kaynaklanan hak ettiği izin hakkının, hakkaniyet gereğince ve ilgili mevzuata uygun olarak, kamu hizmetinin işleyişini aksatmayacak bir şekilde ve makul bir süre içinde kullandırılması yönünde ADALET BAKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Adalet Bakanlığı tarafından bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, Başvurana ve Adalet Bakanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi