|
ÖZET: Danıştay kararında, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından yapılan fazla ödemenin geri tahsili konusundaki hukuki uyuşmazlık incelenmiştir. Başvuran, yan ödeme puanındaki hatalı uygulama nedeniyle fazla ödeme almış ve bu ödemenin geri istenmesinin hukuka uygun olup olmadığına dair değerlendirme yapılmıştır. İdare, hatalı ödemenin geri alınması için 60 günlük süreye tabi olduğunu savunmuş, ancak başvuranın durumu dikkate alındığında, yapılan ödemenin 26/08/2021 tarihinden önceki kısmının geri istenemeyeceği sonucuna varılmıştır.
Kararda, idarenin kendi ihmali ve bilgi eksikliği nedeniyle yapılan fazla ödemelerin geri alınmasının 60 günlük süreye tabi olduğu, ancak bu sürenin başlangıç tarihinin ödemenin yapıldığı tarih olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla, başvuranın 25/10/2021 tarihinde yapılan talep üzerine, bu tarihten geriye doğru 60 gün içinde yapılan ödemelerin geri alınabileceği, ancak 26/08/2021 tarihinden önceki ödemelerin geri istenemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu durum, kamu görevlilerinin haklarının korunması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5990-S.22.9128
BAŞVURU NO : 2021/20861
KARAR TARİHİ : 06/05/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
İdare tarafından sehven yapılan fazla ödemenin tahsili hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 08/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; 20/12/2006 tarihinde İstatistikçi unvanıyla Aydın İl
Müdürlüğüne atandığını, görevde yükselme sınavı sonucunda 11/10/2013 tarihinde üçüncü derece birinci kademe Şube Müdürü unvanına atamasının yapıldığını ve 02/12/2020 tarihinden itibaren İzmir Çalışma ve
İş Kurumu İl Müdürlüğünde görev yaptığını, İzmir İl Müdürlüğü tahakkuk servisi personelinin bordrosundaki yan ödeme puanına ilişkin tereddüt yaşaması sonucu Genel Müdürlüğün 08/10/2021 tarih ve sayılı talimatlarıyla yan ödeme puanının 1100’e indirilmesi gerektiğinin İl Müdürlüğüne bildirildiğini ve 15/10/2021 dönemi bordrosunda söz konusu değişikliğin yapıldığını; ancak mevcut durum sebebiyle tarafına yapılan fazla/yersiz ödemelerin geriye dönük hesaplanması ve borçlandırılmasında ilgili mevzuatın dikkate alınmadığını, Muhasebat Genel Müdürlüğünün 16 sıra Nolu Kişilerden Alacaklar konulu
Tebliğinin I-Kişilerden Alacakların Takibi, Tahsili ve Terkinine İlişkin İşlemler maddesinde ve Danıştay
İçtihatları Birleştirme Kurulunun, 14/06/1974 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 22/12/1973 tarihli ve E.
No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararında: idarenin kendi ihmali ve bilgi azlığı gibi nedenlerden kaynaklanan idari işlemlere dayanılarak yapılan fazla ve yersiz ödemelerin ise (Örneğin; bir memura, memurun bilgisi dışında idarece fazla ve yersiz maaş, ücret, tazminat ödenmesi gibi), ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 günlük dava açma süresi içinde geri istenmesinin mümkün olduğuna, kamu görevlilerinin herhangi bir tazmin kararıyla karşı karşıya kalmamaları için fazla ödenen paraların genel hükümlere göre zaman aşımı süresi içinde tahsili gerektiğine hükmedildiğini, Kurumun savunduğu kolayca anlaşılabilecek kadar açık bir hata, idareyi haberdar etmeme ve memurun iyi niyetinin olmayışı denilen yan ödeme katsayısı hakkında; Kurumda İstatistikçi unvanıyla çalışırken Görevde Yükselme Sınavı sonucunda 11/10/2013 tarihinde üçüncü derece birinci kademe Şube Müdürü unvanına atamasının yapılmasında sakat ve dolayısıyla hukuka aykırı terfi veya intibak işlemi veyahut hile bulunmadığını, idarenin tahakkuk ve bordro hazırlama biriminin yetki ve sorumluluğunda olduğunu, söz konusu bordro ekranına hiçbir şekilde müdahil olamadığı gibi, bordrodaki tüm kalemlerin kontrol ve değişiklik yetkisinin de bulunmadığını, dolayısı ile konunun muhatabı olan tarafının kolayca anlayabileceği bir hata olmadığını, idarenin yetkili ve
sorumlu kıldığı birim ve personel bunu tespit edememişken kendisinin bunu tespit edebilecek bordro hazırlama yetki, bilgi ve sorumluluğu olmadığını, söz konusu yan ödeme puanının Kurumda 2175 olarak uygulandığını, başka bir deyişle İstatistikçi unvanıyla çalışırken Şube Müdürü kadrosuna atananların tümünde Türkiye geneli bu uygulamanın yapıldığını ve halen yapılmakta olduğunu, yan ödeme katsayısının
1100 puana düşürülmesi uygulamasını bilmesinin ve bunu idareye bildirmesinin olanaksız olduğunu, söz
konusu bordroların Kurum Portalı- personel işlemleri- bordro raporu kısmında yayınlandığını, idareden söz konusu yan ödeme katsayısını gizleme ve haberdar etmeme gibi bir durum olmadığını, yan ödeme puanı hesabında ve bordro hazırlanmanın hiçbir aşamasına müdahil olmaması; sebepsiz zenginleşme yaratmayan idarenin kendi ihmali ve bilgi azlığı nedenleriyle söz konusu hatalı ödemenin yapıldığı son 60 günlük meblağın tarafından tahsil edilmesi gerektiğini, bu doğrultuda uygulamada ve mevzuatta görüldüğü üzere
60 günlük süre geçtikten sonra hesaplanan tutarın geri istenmesinin mümkün bulunmadığını belirterek
müdahili dışında idarece yapılan fazla ve yersiz ödemenin sadece yan ödeme katsayısındaki değişikliğe istinaden (fazla kesilen gelir vergisi, BES, emekli sandığı keseneği gibi gider kalemleri hesaplanmadan)
hesaplanarak tarafından tahsil edilen 440,55 TL nin iadesini, Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün 16 sıra no.lu tebliğine göre son 60 gün dikkate alınarak ( maaşından yapılan fazla kesintiler de hesaplanarak) işlem tahsis edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 17/12/2021 tarihli bilgi belge isteme yazısına istinaden Türkiye İş Kurumu Genel
Müdürlüğü Personel Dairesi Başkanlığı Tahakkuk Şube Müdürlüğünün 17/01/2022 tarihli ve E– – sayılı cevabi yazıda özetle; 2.1. Başvuranın talebi ile ilgili olarak Kurum tarafından yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığı, 2.2. 05/05/2006 tarih ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 17/04/2006 tarih ve 2006/10344 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin
Karar” ve eki cetveller ile 16 Sıra Nolu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği “İçtihatlar, hukukun yazılı kaynakları arasında sayılmakta ve içtihadı birleştirme kararları, benzer olaylarda mahkemeleri bağlayıcı bir nitelik kazanmış bulunmaktadır. Bu nedenle, idarelerin yapacakları işlemlerde, bu kararlarda belirtilen hususlara uymaları gerekmektedir.” Hükmü ve Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 günlü, E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararındaki “…yahut bir terfi veya intibak işlemine idare edilenin (ödemenin muhatabı olan kişinin) kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata mevcutsa ve idareyi haberdar etmemişse, memurun iyi niyetinden söz etmeye imkân yoktur. Binaenaleyh bu kararlara dayanılarak yapılan kanunsuz ödemeler için süre düşünülemez ve her zaman istirdat olunabilir.” hükmü gereğince işlem yapıldığı, 2.3. İlgiliye ait hizmet belgesinin ve ilgiliye yapılan ödemelerin dönem ve yapılan ödeme tutarlarını gösterir bordronun dosya ekinde gönderildiği, 2.4. Kurum personel maaş bordrolarının her ay personelin kontrolüne açıldığı, Devlet Memurlarından beklenenin iyi niyet kuralları içerisinde her ay düzenli olarak kullanımlarına açılan maaş bordrolarında fark ettikleri hatanın düzeltilmesi için Kuruma başvuru yapmaları olduğu, 2.5. “05/05/2006 tarih ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 17/04/2006 tarih ve 2006/10344 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan “Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin
Karar” ve eki cetveller’ de belirtildiği üzere Şube Müdürü unvanı için ilgilinin yan ödeme puanının 1100 olarak güncellendiği, 2.6. Şikâyet konusu talebe ilişkin olarak şikâyet sahibi veya diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı,
Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili
“ şikâyetleri inceler.
3.2. “Genel İlkeler” başlıklı 128 inci maddesi; “(…) Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesi;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Kişisel sorumluluk ve zarar” başlıklı
12 nci maddesi;
“Devlet memurları, görevlerini dikkat ve itina ile yerine getirmek ve kendilerine teslim edilen Devlet malını korumak ve her an hizmete hazır halde bulundurmak için gerekli tedbirleri almak zorundadırlar.
Devlet memurunun kasıt, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratılmışsa, bu zararın ilgili memur tarafından rayiç bedeli üzerinden ödenmesi esastır.” 6. 05/05/2006 tarihli ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 17/04/2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve
Tazminatlara İlişkin Kararın “Parasal tutarlar ve kesintiler” başlıklı 2 nci maddesi; “Bu Karara ekli I, II ve III sayılı cetvellerdeki zam puanları ile tazminat oranlarının ödemeye esas olacak
parasal tutarlara çevrilmesinde aşağıdaki usuller uygulanır:
a) I sayılı Cetvelde yer alan zamların miktarı, Cetvelde gösterilen puanların yan ödeme katsayısı ile çarpılması suretiyle belirlenir. Bu şekilde bulunacak miktarlardan damga vergisi ve gelir vergisi kesilir.
…”
Hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebine ilişkin tavsiye karar önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; İzmir İl Müdürlüğü tahakkuk servisi personelinin, bordrosundaki yan ödeme puanına ilişkin tereddüt yaşaması sonucu 15/10/2021 dönemi bordrosunda söz konusu değişikliğin yapıldığını; ancak mevcut durum sebebiyle tarafına yapılan fazla/yersiz ödemelerin geriye dönük hesaplanması ve borçlandırılmasında ilgili mevzuatın dikkate alınmadığını, idarenin kendi ihmali ve bilgi azlığı gibi nedenlerden kaynaklanan idari işlemlere dayanılarak yapılan fazla ve yersiz ödemelerin ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 günlük dava açma süresi içinde geri istenmesinin mümkün olduğunu, söz konusu işlemlerin idarenin tahakkuk ve bordro hazırlama biriminin yetki ve sorumluluğunda olduğunu, konunun muhatabı olan tarafının kolayca anlayabileceği bir hata olmadığını, idarenin yetkili ve sorumlu kıldığı birim ve personel bunu tespit edememişken kendisinin bunu tespit edebilecek bordro hazırlama yetki, bilgi ve sorumluluğu olmadığını, yan ödeme katsayısının 1100 puana düşürülmesi uygulamasını bilmesinin ve bunu idareye bildirmesinin olanaksız olduğunu, söz konusu bordroların yan ödeme puanı hesabında ve bordro hazırlanmanın hiçbir aşamasına müdahil olmadığını; sebepsiz zenginleşme yaratmayan idarenin kendi ihmali ve bilgi azlığı nedenleriyle söz konusu hatalı ödemenin yapıldığı son 60 günlük meblağın tarafından tahsil edilmesi gerektiğini, bu doğrultuda uygulamada ve mevzuatta görüldüğü üzere 60 günlük süre geçtikten sonra hesaplanan tutarın geri istenmesinin mümkün bulunmadığını belirterek müdahili dışında idarece yapılan fazla ve yersiz ödemenin sadece yan ödeme katsayısındaki değişikliğe istinaden tarafından tahsil edilen 440,55 TL nin iadesini, Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün 16 sıra no.lu tebliğine göre son 60 gün dikkate alınarak ( maaşından yapılan fazla kesintiler de hesaplanarak) işlem tahsis edilmesini talep etmektedir.
9. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen cevabi yazıda ise özetle; Kurum personel maaş bordrolarının her ay personelin kontrolüne açıldığı, Devlet Memurlarından beklenenin iyi niyet kuralları içerisinde her ay düzenli olarak kullanımlarına açılan maaş bordrolarında fark ettikleri hatanın düzeltilmesi için Kuruma başvuru yapmaları olduğu, Danıştay İçtihatları Birleştirme
Kurulunun 22/12/1973 günlü, E:1968/8, K:1973/14 sayılı kararındaki “…yahut bir terfi veya intibak işlemine idare edilenin (ödemenin muhatabı olan kişinin) kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata mevcutsa ve idareyi haberdar etmemişse, memurun iyi niyetinden söz etmeye imkân yoktur. Binaenaleyh bu kararlara dayanılarak yapılan kanunsuz ödemeler için süre düşünülemez ve her zaman istirdat olunabilir.” hükmü gereğince işlem yapıldığı ifade edilmiştir.
10. Bu noktada uyuşmazlığın; yan ödeme puanında sehven hata yapılarak başvurana ödenmesi gereken tutardan daha fazla tutar ödenmesi sonucu, idarece geri tahsil edilecek tutarın zamanaşımı sınırının belirlenmesi noktasında düğümlendiği görülmektedir.
11. Başvuranın hizmet belgesi incelendiğinde; 20/12/2006 tarihinde İstatistikçi unvanıyla Türkiye İş
Kurumu Aydın İl Müdürlüğünde kamu görevine başladığı, 11/10/2013 tarihinde Görevde Yükselme ve
Unvan Değişikliği sınavı sonucu Şube Müdürü unvanına atamasının yapıldığı ve 07/01/2021 tarihinden itibaren İzmir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğünde Şube Müdürü unvanı ile kamu görevini sürdürdüğü bilgileri edinilmiştir.
12. 05/05/2006 tarihli ve 26159 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 17/04/2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin
Karar ve eklerinde Genel İdare Hizmetleri bölümünde görev yapan ve kadro derecesi (1-4) olan Şube
Müdürü unvanındaki personel için yan ödeme puanı 1100 olarak belirlenmiştir.
13. İzmir İl Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü tarafından düzenlenen 22/10/2021 tarihli tahsilat bordrosu incelendiğinde; başvurana 15/01/2021 tarihi dâhil olmak üzere 15/09/2021 tarihine kadar dokuz ay boyunca
2175 yan ödeme puanı esas alınarak ödeme yapıldığı; ödenmesi gereken yan ödeme puanının 1100 olması
gerektiği, bu kapsamda gelir ve damga vergileri kesilmek suretiyle 440, 55 TL sehven fazla ödeme yapıldığı görülmektedir.
14. 20/02/2004 tarihli ve Mükerrer 25379 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü
Genel Tebliği (Sıra No:16) Kişilerden Alacaklar Tebliğinin “Kişilerden Alacakların Takibi, Tahsili ve
Terkinine İlişkin İşlemler” başlıklı bölümünde kişilerden alacakların sürüncemede bırakılmadan ve zaman aşımına uğratılmadan takip edilerek, kanuni faizi ile birlikte tahsil edilmesinin esas olduğu, kişilerden alacaklar konusunu oluşturan yersiz, fazla ve haksız ödemelerin geri alınmasına ilişkin olarak tesis edilen işlemlerin borçlular tarafından dava konusu edilmemesi veya idare aleyhine sonuç doğuracak işlem tesis edilmemesi bakımından, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun, 14/6/1974 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 22/12/1973 tarihli ve E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararının göz önünde bulundurulması gerektiği belirtilmiştir.
15. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarihli ve E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararında; “Kurulumuzda yapılan konuşmalarda; istikrar, kanunilik ve kamu yaran kuralları yanında iyi niyet kuralı üzerinde de önemle durulmuştur, idarenin sakat ve dolayısiyle hukuka aykırı terfi veya intibak işlemine idare edilenin gerçek dışı beyanı veya hilesi sebep olmuşsa veyahut geri alman idari tasarruf yok denilebilecek bir illetle malülse yahut bir terfi veya intibakta idare edilenin kolayca anlıyabileceği kadar açık bir hata mevcutsa ve idareyi haberdar etmemişse, memurun iyi niyetinden söz etmeye imkân yoktur. Binaenaleyh bu kararlara dayanılarak yapılan kanunsuz ödemeler için süre düşünülemez ve her zaman istirdat olunabilir.
Ancak, bunun dışında kalan hatalı ödemeler için memurun iyi niyeti, istikrar ve kanuniyet kadar önemli bir kural olduğundan yukarda yazılı istisnalar dışında kalan hatalı ödemeler 90 gün içinde istirdat edilebilir ve 90 günlük sürenin başlangıcı da hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihtir.
SONUÇ:
1 – İdarenin, hatalı terfi veya intibak işlemine dayanarak ödediği meblağın istirdadına, bir mahkeme
kararına lüzum olmadan karar verebileceğine ve bu karara karşı açılacak davaların çözümünün
Danıştay’ın görevi içinde olduğuna 21.12.1973 gününde yapılan müzakerede oyçokluğuyla,
2 – İdarenin, yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde, süre aranmaksızın
kanunsuz terfi veya intibaka dayanarak ödediği meblağı her zaman geri alabileceğine 22.12.1973 günü yapılan müzakerede oy birliğiyle,
3 – Yukarıda belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin istirdadının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı
tarihten başlamak üzere 90 gün içinde kabil olduğuna ve 90 günlük süre geçtikten sonra istirdat edilemiyeceğine 22.12.1973 günü yapılan müzakerede esasta ve gerekçede oyçokluğuyla karar verildi.”
İfadelerine yer verilmiştir. Kararda belirtilen 90 günlük süre 24/12/1965 tarihli 521 sayılı Danıştay
Kanunu’nun 67 nci maddesi ile de benimsenmiş; ancak 06/01/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama
Usulü Kanununun 7 nci maddesi ile 60 güne düşürüldüğünden, Muhasebat Genel Müdürlüğünün konuyla ilgili tebliğinde, mezkûr kararda belirtilen 90 günlük süre yerine 60 günlük süre esas alınmıştır.
16. Uyuşmazlık konusu ile ilgili Muhasebat Genel Müdürlüğünün tebliği ve Danıştay Kararı incelendiğinde; Kanuna aykırı şekilde yapılan terfi veya intibak işlemine ya da başka usulde yapılan yersiz veya fazla ödemeye o memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi ya da idareyi aldatıcı belge ibraz etmesi sebep olmuşsa, idarece yapılan işlem, yapıldığı tarih itibarıyla, idare hukuku yönünden yoklukla malûl (sakat) ise ve özel hukuk yönünden de mutlak butlan ile sakat olmuşsa, yapılan terfi ve intibakta memurun kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata mevcut olduğu halde idareyi haberdar etmemişse, yapılan fazla ödemelerin dayanağı olan hukuka aykırı işlemlerin, 60 günlük süreye bağlı kalınmaksızın genel hükümlere göre zaman aşımı süresi dikkate alınarak her zaman geri alınmasının mümkün bulunduğu, ancak belirtilen istisnai haller dışında kalan ve idarenin kendi ihmali ve bilgi azlığı gibi nedenlerden kaynaklanan idari işlemlere dayanılarak yapılan fazla ve yersiz ödemelerin ise (Örneğin; bir memura, memurun bilgisi dışında idarece fazla ve yersiz maaş, ücret, tazminat… ödenmesi gibi), ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 günlük dava açma süresi içinde geri istenmesi mümkün olduğu, bu durumda kamu görevlilerinin herhangi bir tazmin kararıyla karşı karşıya kalmamaları için, fazla ödenen paraların genel hükümlere göre zaman aşımı süresi içinde tahsili gerektiği belirtilmektedir.
17. İzmir Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü tarafından Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü Personel
Daire Başkanlığına gönderilen 06/10/2021 tarihli ve – – sayılı yazıda İl
Müdürlüğü kadrosunda görevli başvuranın görevde yükselme sınavı öncesi İstatistikçi kadrosunda görevli iken hak etmiş oldukları 2175 yan ödeme puanına, Şube Müdürü atamaları yapıldıktan sonra hak kazanıp kazanamayacakları ile ilgili görüş sorulduğu, Personel Daire Başkanlığı Tahakkuk Şube Müdürlüğü tarafından gönderilen 08/10/2021 tarihli ve – – sayılı cevabi yazıda
“Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Karar” ve eki cetvellerde belirtildiği üzere
Şube Müdürü unvanı için belirlenen 1100 yan ödeme puanından ödeme yapılması gerektiği hususlarının belirtildiği görülmektedir.
18. İdarenin kendi iç yazışmalarından da anlaşılacağı üzere başvurana yapılan ödemenin hangi yan ödeme puanı esas alınarak yapılacağı noktasında idarece tereddüt yaşandığı görülmektedir. Kurumumuzca bu noktada yapılan değerlendirmede; idarenin ödeme yaparken tereddüt yaşadığı ve bu sebeple farklı yan ödeme puanı üzerinden başvurana ödeme yapılmasına rağmen; başvurandan esas alınması gereken yan ödeme puanını bilmesini beklemesi ve yapılan fazla ödemenin kolayca anlaşılabilecek açık bir hata olarak değerlendirilmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
19. Personel Daire Başkanlığı Tahakkuk Şube Müdürlüğünün 08/10/2021 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısı üzerine 2021 Ekim ayında ödemelerin hatalı yapıldığının fark edilerek, başvurandan tahsilinin 25/10/2021 tarihinde talep edildiği, dolayısıyla yukarıda yer verilen
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararı gereğince, bu tarihten (25/10/2021) geriye doğru 60 gün içinde (26/08/201 tarihine kadar) yapılan ödemelerin İdare tarafından geri istenilebileceği, 26/08/2021 tarihinden önce yapılan fazla ve yersiz ödemelerin ise başvurandan geri istenilmesinin hukuken mümkün bulunmadığı değerlendirilmektedir.
20. Somut olayda; idare, memurun kolayca anlayabileceği kadar açık bir hatanın mevcut olduğundan bahisle yapılan fazla ödemenin geri tahsilinde 60 günlük süreye bağlı kalınmayacağını belirtmektedir.
Ancak “açık hata” hususunun mezkûr mahkeme kararında ve tebliğde yapılan terfi ve intibakta memurun kolayca anlayabileceği kadar açık bir hatayı kastettiği kuşkusuzdur. Başvuranın yan ödeme puanındaki
değişikliğin gerekçesi ise istatistikçi unvanından şube müdürü unvanına geçişinden kaynaklıdır. Başvuran hakkında uygulanan terfi ve intibak durumu, başvuranın hizmet belgesinde de görüleceği üzere Görevde
Yükselme Sınavı sonucu unvan değişikliğini ifade etmektedir. İlgili mevzuat; memurun kolayca anlayabileceği kadar açık bir terfi veya intibak sonucu memura fazla ya da yersiz bir ödeme yapılması halinde 60 günlük süreye bağlı kalınmayacağını düzenlemiştir. Somut uyuşmazlıkta, Görevde Yükselme
Sınavı sonucu şube müdürü unvanına ataması yapılan başvuranın durumu, mevzuatta ve mahkeme kararında belirtilen memurun kolayca anlayabileceği idarenin açık bir hatası ile ortaya çıkan terfi ve intibak durumu ile bağdaşmamaktadır.
21. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; idarenin kendi ihmali ve bilgi azlığı gibi nedenlerden kaynaklanan idari işlemlere dayanılarak yapılan fazla ve yersiz ödemelerin, ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 günlük dava açma süresi içinde geri istenilmesinin mümkün olduğu, somut olayda da 15/01/2021 ve 15/09/2021 tarihinde yapılan fazla ve yersiz ödemelerin iadesinin başvurandan e-posta yoluyla 25/10/2021 tarihinde istenildiği dikkate alındığında, bu tarihten (25/10/2021) geriye doğru 60 gün içinde (26/08/201 tarihine kadar) yapılan ödemelerin İdare tarafından geri istenilebileceği, 26/08/2021 tarihinden önce yapılan fazla ve yersiz ödemelerin ise başvurandan geri istenilmesinin hukuken mümkün bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarelerin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İzmir İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvurana sehven yapılan fazla ödeme ile ilgili Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün tebliğine göre son 60 gün dikkate alınarak İdarece 26/08/2021 tarihinden önce yapılan fazla ve yersiz ödemelerin hesaplanması suretiyle belirlenecek olan meblağın başvurana iade edilmesi hususunda TÜRKİYE İŞ KURUMU
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, TÜRKİYE
İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜN tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana ve gereği için TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi