Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2019/1104-S.1669

BAŞVURU NO : 2018/13248

KARAR TARİHİ : 18/04/2019

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MADEN TETKİK VE ARAMA ORTA ANADOLU I.

BÖLGE MÜDÜRLÜĞÜ

Başvuranın fazla ödenen harcırahının iadesi işleminin

BAŞVURUNUN KONUSU :

iptali talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 26/10/2018

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran , Maden Tetkik ve Arama

Orta Anadolu I. Bölge Müdürlüğünde olarak görev yaptığını, görevli olarak

Sivas ili Yıldızeli İlçesi Mumcuçiftliği Köyü civarında bulunan Otelde konakladığını, bu sürede kendisine tam harcırah ödendiğini, ancak daha sonra 2/3 harcırah alması gerektiğinden bahisle kendisine 852,22 TL borç çıkarıldığını, ancak kendisinin tam harcırah ödemesi alması gerektiğini belirterek ilgili işlemin iptalini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebimize istinaden; Enerji ve Tabi

Kaynaklar Bakanlığı Hukuk Hizmetleri Başkanlığının 27/11/2018 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle,

2.1. Başvuranın Maden Tetkik ve Arama Orta Anadolu I. (Sivas) Bölge Müdürlüğünde olarak görev yaptığı, Sivas İli Yıldızeli İlçesi Mumcuçiftliği köyü civarında bulunan

Otelde görevli olarak konakladığını, kendisine tam harcırah ödendiğini ancak sonrasında bu işlemin hatalı olduğunun fark edilmesi üzerine, 2/3 oranında harcırah alması gerektiğinden bahisle 852,22 TL borç çıkarıldığı,

2.2. Başvuranın 25/06/2018 tarihli ve sayılı sayılı görev emri ile 2018-31-15-01 projesi kapsamında Sivas İli Sıcak Çermik yöresinde ( Otel) kiralama yoluyla açılan

Kamp Şefliğinde 25 gün süre ile görevlendirildiği, başvuran ile benzer durumda görev yapan personele yapılacak ödemeler hususunda Personel ve Eğitim Dairesi Başkanlığına görüş

sorulmuş, cevaben konaklanan Sıcak Çermik Depo – Ambar ve Dinlenme Tesislerinin bulunduğu mahaldeki Otel’in memuriyet mahalli içinde kaldığı değerlendirilerek gündelik yevmiye ödenmesi gerektiği görüşünün belirtildiği,

2.3. Ayrıca başvuranın çalışmakta olduğu Kamp Şefliği emrine dört adet araç ve şoför tahsis edildiği, ayrıca aynı yerde faaliyet yürütmekte olan başka bir işyerleri daha bulunduğunu ve burada çalışanların her gün düzenli olarak ikametgâhlarına gelerek geceyi geçirdikleri,

2.4. Mücavir alan dışında olmakla birlikte memuriyet mahalli içinde sayılan işyerinde geceyi ve tatil günlerini geçirmesinin tam gündelik verilmesi hakkı doğurmadığını, gündüzleri memuriyet mahalli dışında bulunan arazilerde görev yapıldığı, gecenin ise memuriyet mahalli içerisinde yer alan Otel’de geçirildiği, bu sebeple 6245 sayılı Harcırah Kanunun

39 uncu maddesi hükümleri dikkate alınarak gündelik ödenmesi gerektiğinden bahisle fazla

ödenen miktarı iadesinin gerektiği,

belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü amirdir.

4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne yer verilmiştir.

5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yolluk giderleri ve gündelikleri” başlıklı 177 nci maddesi; “Bu Kanun hükümlerine tabi Devlet memurlarından bir görevin ifası için sürekli veya geçici olarak görev yerinden ayrılanların yol giderleri ve gündelikleri, yolluklar hakkındaki özel kanun hükümlerine göre ödenir.”,

6. Harcırah Kanununun;

6.1. “Tarifler” başlıklı 3’üncü maddesinin “g” bendi; “… Memuriyet mahalli: Memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü, büyükşehir belediyelerinin olduğu illerde ise il mülki sınırları içinde kalmak kaydıyla memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu ilçe belediye sınırları içinde kalan ve yerleşim özellikleri bakımından bütünlük arz eden yerler ile belediye sınırları dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu yerlerin devamı niteliğindeki mahaller ve kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerleri,” “h” bendinde; “Başka yer: Yukarıda (g) fıkrasında yazılı memuriyet mahalli dışındaki yerleri; ifade eder.”,

6.2. “Harcırah verilecek kimseler” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrası, “1. Bu

Kanun kapsamına giren kurumlarda çalışan memur ve hizmetliler ile aile fertlerine ve aynı kurumlarda fahri olarak çalışanlara; … harcırah verilir.”,

6.3. “Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14’üncü maddesi; “Aşağıda gösterilen memur ve hizmetlilere muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı ile yevmiye verilir ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgah veya vazife mahalli ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası

masrafları da ayrıca tediye olunur:

1. Birinci maddede yazılı kurumlara ait bir vazifenin ifası maksadıyla muvakkaten yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere…”,

6.4. “Yurtiçinde verilecek gündeliklerin miktarı” başlıklı 33 üncü maddesinin (a)

bendinde; “(Değişik: 11/12/1981 – 2562/12 md.); “Bu Kanun gereğince verilecek yurtiçi gündeliklerinin miktarı her yıl bütçe kanunları ile tespit olunur.”

6.5. “Memuriyet mahalli dışına gönderilenlerin gündeliği” başlıklı 39 uncu maddesinde; “(Değişik: 11/12/1981 – 2562/16 md.) Resmi bir görevle memuriyet mahalli içinde bir yere gönderilenlere gündelik verilmez. Geçici bir görevle memuriyet mahalli dışındaki bir yere gönderilenlerden, buralarda ve yolda öğle (saat 13.00) ve akşam (saat 19.00) yemeği zamanlarından birini geçirenlere 1/3, ikisini geçirenlere 2/3 oranında ve geceyi de geçirenlere tam gündelik verilir.”

6.6. “Geçici görev gündeliğinin verilebileceği azami süre” başlıklı 42’nci maddesinde; “Geçici bir görev ile başka bir yere gönderilenlere, görev mahalline varış tarihinden itibaren

bu Kanuna göre verilen gündelikler:

a. Yurtiçinde bir yıllık dönem zarfında aynı yerde, aynı iş için ve aynı şahsa 180 günden fazla verilemez. İlk 90 gün için tam, takibeden 90 gün için 2/3 oranında ödenir.

b. Yurtdışında ilk 180 gün tam ve müteakip günler için 2/3 oranında ödenir.”,

7. 3213 sayılı Maden Kanunun “İnceleme ve Denetim Giderleri” başlıklı 35 inci maddesinde; “(Değişik: 26/5/2004-5177/17 md.) Madencilik faaliyetlerinin incelenmesi ve denetimi için yapılacak masraflar, 4629 sayılı Bazı Fonların Tasfiyesi Hakkında Kanunun geçici 1 inci maddesi gereğince genel bütçeye özel gelir ve Genel Müdürlük bütçesine özel ödenek kaydedilen tutarlardan karşılanır.

Madencilik faaliyetlerinin incelenmesi ve denetimleri için görevlendirilen personele 6245 sayılı

Harcırah Kanununa göre hak ettikleri gündeliklerin iki katı tutarında gündelik ödenir. (Ek cümle: 2/7/2018 – KHK/703/118 md.) Bu tutar, üç katına kadar Cumhurbaşkanınca artırılabilir.”

8. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin “Ret kararı” başlıklı 33 üncü maddesinde, “İnceleme ve araştırma sonucunda şikâyetin yerinde olmadığı kanaatine varılması hâlinde ret kararı verilir.”

hükmü yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi işleminin hukuka ve hakkaniyet ilkelerine uygun olması sebebiyle reddi gerektiği yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran , Maden Tetkik ve Arama

Orta Anadolu I. Bölge Müdürlüğünde olarak görev yaptığını, görevli olarak

11. Dosya kapsamında yapılan incelemede, başvuranın çalışmakta olduğu Maden Tetkik ve

Arama Orta Anadolu I. Bölge Müdürlüğü (Sivas) tarafından memuriyet mahalli dışında olan

Sivas İli ve İlçeleri ile Yozgat İli ve İlçelerinde arama ve araştırma faaliyetlerini kapsayan proje kapsamında görev yapmak üzere 25 gün süre ile geçici görevlendirildiği, geceyi konaklama amacıyla ise iş yerleri olan Sıcak Çermik Depo – Ambar ve Dinlenme Tesislerinin bulunduğu mahaldeki Otel’de geçirdiği, ilgili idarece Harcırah kanunu ve Maden Kanunun ilgili hükümleri uygulanarak gündelik ödendiği, ilk olarak gecenin memuriyet mahalli dışında geçirilmiş gibi varsayıldığı ve tam yevmiye ödendiği ancak sonradan konaklanan yerin memuriyet mahalli içerisinde kaldığından bahisle hatanın anlaşılması üzerine fazla ödenen miktarın iadesinin talep edildiği anlaşılmıştır.

12. Bilindiği üzere Anayasamızın 128 inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği hükme bağlanmıştır. Şikâyet başvurusuna konu uyuşmazlıkta ilgili idarenin yapmış olduğu görevlendirilme işlemi kurum içi geçici görevlendirme niteliğinde olup, “kurum içi geçici görevlendirme” ile ilgili kamu personel rejimine ilişkin mevzuatta açık bir düzenleme bulunmamakla birlikte, 657 sayılı

Devlet Memurları Kanunu gereği asli görevleri ile ilgili olarak memurların kurum içinde geçici olarak görevlendirilebilmelerine aykırı bir husus da bulunmamaktadır. Ancak, 657 sayılı

Kanunun 11 inci ve 45 inci maddeleri gereğince Devlet memurları amirlerin verdiği kanuna uygun sözlü ve yazılı emirleri yerine getirmekle yükümlü olmakla birlikte, memurların kamu hizmetlerindeki belirli kadrolarda, sınıfına ve sınıfı içindeki derecesine uygun görevlerde çalıştırılmalarının zorunlu kılınması ve böylece keyfi görevlendirmelerin önlenmesi amaçlanmıştır.

13. 6245 sayılı Harcırah Kanunda harcırah, bu kanuna göre ödenmesi gereken yol masrafı, gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını ifade eden bir kavram olarak tanımlanmıştır. Anayasa Mahkemesine göre harcırah; kamu personeline, geçici veya sürekli görevle görevlendirilmeleri durumunda yol parası, gündelik, aile masrafı, yer değiştirme gideri, kurs yevmiyesi veya yol gideri olarak tazminat verilmesi biçimindeki

ödemeleri ifade edecek biçimde tanımlanmıştır. Yolluk ödemesi, kamu hizmetinin gerektirdiği durumlarda, bu hizmet için görevlendirilen kişilerin katlanacakları giderleri karşılamak üzere yapılan parasal nitelikli bir idari işlemdir. Yolluk, geçici veya sürekli görevlendirmelerde görevliler tarafından yapılan masrafın karşılığıdır. Başka bir deyişle, statü hukukunun düzenlediği ve her zaman kullanılabilen öznel ve kazanılmış bir hak olmayıp, gerektiğinde görevlendirilen kişilere, katlandıkları zorunlu giderlerin karşılığı olarak yapılan bir ödeme olarak düzenlenmiştir. (AYM E:1988/12, K:1988/32 sayılı, 28/09/1988) Mevzuat ve yargı içtihatları çerçevesinde harcırah, devamlı veya geçici bir görevle bir yere gönderilen görevlilere, bu yere gidebilmelerine, orada yiyip içme ve konaklama gibi yapacakları diğer giderlere karşılık verilen para olarak tanımlanarak, bir kamu görevlisinin kamu hizmetinin yürütülmesi amacıyla katlanmak zorunda kaldığı mali külfete, kamunun aktif katılımını sağlayan bir hukuksal araç olarak ele alınmıştır.

14. Harcırah Kanunun takip eden hükümlerine göre ise, resmi bir görevle memuriyet mahalli içinde bir yere gönderilenlere gündelik verilmeyeceği, geçici bir görevle memuriyet mahalli dışındaki bir yere gönderilenlerden, buralarda ve yolda öğle (saat 13.00) ve akşam (saat 19.00)

yemeği zamanlarından birini geçirenlere 1/3, ikisini geçirenlere 2/3 oranında ve geceyi de geçirenlere tam gündelik verileceği düzenlenmiştir. İlgili Kanunun 3 üncü maddesinin (h)

bendinde ‘başka yer’in memuriyet mahalli dışındaki yerleri ifade ettiği belirtildikten sonra (g)

bendinde memuriyet mahalli; memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup, belediye hizmetlerinin götürüldüğü veya kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerler olarak tanımlanmıştır.

15. Harcırah Kanununda yapılan tanımlara açıklık getirmek üzere Hazine ve Maliye

Bakanlığınca çıkarılan Harcırah Kanunu Genel Tebliğinde düzenlemeler yer almaktadır. Buna göre ise belediye sınırları içinde kalan yerler tartışmasız memuriyet mahalli sayılmakta, belediye sınırları dışında kalan yerlerden; yerleşim özellikleri bakımından şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunan aynı zamanda bu şehir ve kasaba belediyelerince hizmet (otobüs, elektrik su, kanalizasyon gibi) götürülen mahaller, yerleşim özellikleri bakımından şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunmasa bile, kurumlarınca sağlanan servis otobüsleri veya bu mahiyetteki taşıt araçları ile ulaşımı sağlanan yerler memuriyet mahalli kabul edilmekte ve ulaşımı muntazam sağlanmayıp, arızî olarak kurumlara ait taşıt araçları ile gidilip gelinen yerler ise memuriyet mahalli dışında kabul edilerek bu gibi yerlere geçici görevle gönderilenlere sadece gündelik ödenmesi gerekmektedir.

16. Şikâyet başvurusuna konu uyuşmazlık kapsamında, kuruma ait bir görevin yapılması amacıyla geçici olarak yurtiçinde başka bir yere gönderilen personele geçici görev yolluğu verilebilmesi için bu görevlendirmelerin memuriyet mahalli dışına yapılmış olması gerekmektedir. Başvuranın görevlendirildiği yerin memuriyet mahalli dışında değerlendirilebileceği de anlaşılmış olup bununla birlikte hem konaklama hem yemek için başvuranın herhangi bir harcamada bulunmadığı anlaşıldığından şikâyete konu işlemde herhangi bir hukuka aykırılık yer almadığı değerlendirilmektedir.

16. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurana tam gündelik ödenmesine ilişkin hatalı işlemin düzeltilerek borçlandırıcı işlem tesisinde hukuka ve

hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, dolayısıyla şikâyet başvurusunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ise “kanunlara uygunluk”, “kararların gerekçeli olması”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi”, “kararların gerekçeli olması” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden (varsa) kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Sivas İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana, ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi