Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na yönelik olarak fazladan kesilen SGDP kesintilerinin iadesi ve yersiz ödenen borcun ertelenmesi talepleriyle yapılmıştır. Başvuran, Bağ-Kur kapsamında emekli olduğunu ve 2007 yılından itibaren yaşlılık aylığı aldığını belirtmiş, maaşının hesaplanmasında %4’lük ek ödemenin yansıtılmadığını iddia etmiştir. Ayrıca, 2012 yılında işyerini terk etmesine rağmen, SGDP kesintilerinin devam ettiğini ve bu kesintilerin iade edilmesini talep etmiştir. Başvuru, 11 Ekim 2016 tarihinde Kamu Denetçiliği Kurumu’na iletilmiştir.

Kurum, başvurunun incelenmesi sonucunda, şikayetçinin menfaat ihlali koşulunu taşıdığını ve idari başvuru yollarının tüketildiğini belirlemiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın maaşına %4’lük ilavenin yansıtıldığını, 2012 yılına ait SGDP kesintilerinin ise hatalı bir işlem sonucu yapıldığını açıklamıştır. Ayrıca, başvuranın aleyhine tahakkuk eden borcun hesaplanmasında yapılan hataların düzeltilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ancak, borcun ertelenmesi talebi yasal olarak mümkün görülmemiştir.

Sonuç olarak, yapılan incelemeler neticesinde başvurunun reddine karar verilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarının hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığına hükmetmiştir. Bu karar, başvuru sahibinin yersiz ödemelerin geri alınması ve borç erteleme taleplerinin yasal çerçevede değerlendirildiğini göstermektedir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 3212-3212 53878609- 101.07.05-E.

BAŞVURU NO : 2016/4382 2016/ 4382

KARAR TARİHİ : 12/04/2017

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı

BAŞVURUNUN KONUSU : Fazladan kesilen SGDP kesintilerinin iadesi, yersiz ödenen borcun ertelenmesi, faizsiz olarak bekletilmesi hakkında .

BAŞVURU TARİHİ : 11/10/2016 11.10.2016

I. USÛL

A. Başvuru Süreci

1) Şikâyet başvurusu, Kurumumuza posta yolu ile gönderilen, 11/ 10/ 2016 tarih ve sayı ile

kayıt altına alınan, gerçek kişiler için şikâyet başvuru belgesi vasıtasıyla yapılmıştır . Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun 8’inci maddesinin ikinci fıkrası ve Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 46’ncı maddesinin birinci fıkrası gereğince şikâyetin incelenmesine ve araştırmasına geçilmiştir .

B. Ön İnceleme Süreci

2) Yapılan ön inceleme neticesinde, şikâyet konusunun Kurumumuzun görev alanına girdiği,

şikayetçinin menfaat ihlali koşulunu taşıdığı, idari başvuru yollarının tüketildiği, şikayetin süresinde yapıldığı ve diğer ön inceleme konularında da bir eksiklik bulunmadığı, bu nedenle şikayetin inceleme ve araştırmasına engel bir hususun bulunmadığı tespit edilmiştir .

II. OLAY VE OLGULAR

A. Başvuranın Konu Hakkındaki Açıklamaları ve İddiaları

3) Başvuru sahibi tarafından yapılan başvuruda;

3-a) Başvuran, Bağ-Kur kapsamında emekli olduğunu ve 2007 yılı Ekim ayından bu yana yaşlılık aylığı aldığını; ancak maaşının 2007/ 14 sayılı Genelge kapsamında hesaplanmadığını, söz konusu

Genelge uyarınca yapılması gerektiğini iddia ettiği % 4 lük ilavenin maaşına yansıtılmadığını, dolayısıyla maaş hesabının bu genelge kapsamında uzmanınca yeniden hesaplanmasını, 3-b) 01/ 06/ 2011 tarihinde SMMM olarak Edremit Vergi Dairesine mükellefiyet tesis ettirdiğini ve bu tarihten itibaren emekli maaşından SGDP kesintisinin yapılmaya başlandığını, işyerini 31/ 08/ 2012

1 / 8tarihinde terk ettiğini ve terk yazısını Kasım 2012 de Kuruma bildirdiğini, ancak 2012 yılı 9, 10 ve

11 inci aylarına ilişkin SGDP kesintilerinin maaşından kesildiğini; söz konusu kesintilerin tarafına

iade edilmesini, 3-c) Balıkesir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 26/ 11/ 2015 tarihli yazısı ile basamak intibakı ve hizmet güncellemesi işlemlerinden kaynaklandığı belirtilen sebeplerden ötürü tarafına çıkarılan 10.714,41 TL borç miktarının yanlış hesaplandığını, borcun zamanaşımı sebebiyle hatalı ödeme tarihinden itibaren geriye dönük olarak ancak 5 (beş) yıl için istenebileceğini, ayrıca yaşadığı ekonomik sıkıntı nedeni ile borcun 24 ay süre ile ertelenmesini talep ettiği anlaşılmıştır .

B. İdarenin Başvuru Konusuna İlişkin Açıklamaları

4) Kurumumuzun, 13/ 01/ 2017 tarih ve 224 sayılı şikâyet konusuna ilişkin bilgi/belge isteme yazısına

istinaden, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından (SGK) alınan 27/ 02/ 2017 tarih ve sayılı yazıda;

4.1) Şikayetçinin 2007/ 14 Sayılı Genelge uyarınca maaşına % 4’lük ilavenin yansıtılmadığı iddiası

hakkında yıllar itibariyle söz konusu ilavenin maaşına yansıtıldığı, yine şikayetçi tarafından iadesi istenilen 2012 yılı 9. 10. 11. aylara ilişkin SDGP kesintileriyle ilgili SGDP kesintileri vergi terkine göre takip eden dönem aylığından kesilmekte olduğundan ve buna göre 31/ 08/ 2012 tarihli vergi terkine göre 2012 yılının 9. ve 10. aylarına ilişkin yapılan SGDP kesintilerinden sehven 10. dönem aylığından yapılan SGDP kesintisinin ( 152,31 TL) 03.10.2014 tarihinde şikayetçiye ödendiği, 11.

dönem aylığından herhangi bir SGDP kesintisi yapılmadığı,

4.2) Şikayetçi aleyhine tahakkuk eden 10.714,41 TL borç miktarı ile ilgili 27/ 09/ 2007 tarihinde

şikayetçinin tahsis talebinde bulunduğu, toplamda 9145 gün hizmeti olan adı geçen sigortalının aylığı hesaplanırken tüm hizmetlerinin yanlışlıkla 2000 yılı öncesine ait hizmet olarak değerlendirildiği, 2000 yılı öncesine ait hizmetlere karşılık aylık hesabında 1479 Sayılı Kanunun

Geçici 11. Maddesinin (a) bendi hükmü gereğinin yerine getirildiği, Sigortalının 9145 gün hizmetinin yanlışlıkla 2000 yılı öncesi hizmet olarak değerlendirilmesi neticesinde yapılan hesaplamada % 70 aylık bağlama oranı kullanılmış olmasının yanı sıra 30/ 09/ 2008 öncesi son basamağı olan 14. basamak yanlışlıkla 01/ 01/ 2000 öncesi son defa prim ödeneği basamak olarak değerlendirilmiş, ilk basamağı olan 6. basamak ise yine yanlışlıkla 30/ 09/ 2008 öncesi son basamak olarak değerlendirilmiş olup bu şekilde hesaplanan hatalı aylık tahsis talep tarihine taşınmıştır .

01/ 01/ 2000- 30/ 09/ 2008 tarihleri arasındaki 2786 gün hizmetine karşılık aylık hesabı, 1479 sayılı kanun hükümleri doğrultusunda; 01/ 01/ 2000 tarihi öncesine ait 6359 gün hizmetine karşılık aylık hesabı ise 1479 Sayılı Kanunun Geçici 11. maddesinin (a) bendi doğrultusunda yeniden hesaplanmış, bu iki kısmi aylığın birleştirilmesi ile bulunan tutara 30/ 09/ 2008 tarihinden önceki son basamağı olan 14. basamak karşılığı verilmesi gereken 64,46 TL Sosyal Destek Ödemesi de ilave edilmiş ve bulunan tutar 2004 Ocak ayından 2007 yılının ikinci dönemine Kanunla belirlenen artış oranlarıyla taşınmıştır .

Buna göre yapılan hesaplama sonucunda sigortalıya ödemesi gereken aylıktan daha yüksek aylık hesaplandığı tespit edilmiş ve tarafına 5510 Sayılı Kanunun “Yersiz ödemelerin geri alınması” başlıklı 96. maddesi gereğince hatalı işlemin tespit tarihinden geriye dönük beş yıllık süre için toplamda 10.714,41 TL, faizsiz olarak borç çıkarılmıştır .

Sigortalı adına çıkarılan borcun miktarında ve borç çıkarılan dönemlerin tespitinde herhangi bir hata bulunmamakla beraber bu borcun, başvuru sahibinin talep ettiği gibi ertelenmesi Kanunen mümkün olmadığı, bu konuda kişiye ödeme kolaylığı sağlanması da yasal mevzuat çerçevesinde İdarenin takdirine bırakılan bir husus olmadığı, Açıklamaları yapılmıştır .

C. Olaylar

5) Şikâyete konu hususlar hakkında ( 3 no’lu paragraf) Kurumumuza şikayetçi tarafından 11/ 10/ 2016

2 / 8tarihli şikâyet başvuru formu ile başvurulduğu,

5.1) Konu hakkında başvuru sahibi tarafından daha önceden 28/ 03/ 2016 tarihinde Kurumumuza

başvurulduğu, Kurumumuzca da idari başvuru yolları tüketilmediğinden 12/ 05/ 2016 tarih ve sayılı yazıyla SGK’ya ”Gönderme Kararı” verildiği, SGK tarafından şikayetçiye herhangi bir işlem yapılmadığı ileri sürülerek söz konusu talebin idare tarafından karşılanmaması üzerine şikayetçi tarafından 11/ 10/ 2016 tarihinde Kurumumuza tekrar başvuru yapıldığı anlaşılmıştır .

D. Kamu Denetçisinin İnceleme ve Araştırma Bulguları

6) Şikâyet konusu işleme ilişkin SGK’dan bilgi ve belge talebinde bulunulmuş ve idarelerin cevabi

yazıları ile eklerinden şikâyet konusu ile ilgili olan hususlara “İdarenin Şikayete İlişkin

Açıklamaları” başlığı altında 4’ünü paragraflarda yer verilmiştir .

III-HUKUKİ DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE .

A.İlgili Mevzuat .

7) 2709 sayılı T .C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”

başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir .”

8) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin

birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, hükmünü amirdir .

9) 1479 Sayılı Esnaf Ve Sanatkarlar Ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu

Kanunun “Yaşlılık aylığının hesaplanması” başlıklı 36 ncı maddesinde; (Değişik : 25/ 8/ 1999 – 4447/ 29 md.)

Yaşlılık aylığı, sigortalının, sigortalılık süresi içinde aylar itibariyle prim ödediği gelir basamaklarının, bu basamaklardaki prim ödeme süreleri de dikkate alınarak, aylık başlanğıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir tablosu üzerinden hesaplanacak ağırlıklı ortalamanın aylık bağlama oranı ile çarpılması suretiyle hesaplanır . Aylık bağlama oranı, sigortalının toplam sigortalılık süresinin ilk on tam yılının her bir yılı için %3,5 takip eden onbeş tam yılın her bir yılı için %2 ve yirmibeş yıldan fazla her bir tam yıl için %1,5 oranlarının toplamıdır .

Birinci ve ikinci fıkralara göre hesaplanan yaşlılık aylığı, ayrıca, gelir tablosunun son olarak değiştirildiği ay ile aylık başlangıç tarihi arasında geçen her ay için, Devlet İstatistik Enstitüsü tarafından açıklanan en son temel yıllı kentsel yerler tüketici fiyatları indeksindeki değişim oranları kadar artırılır .

10) 4) Geçici 11 inci maddesinde; 1479 Sayılı Esnaf Ve Sanatkarlar Ve Diğer Bağımsız

Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanununun Yürürlükten Kaldırılmış Hükümleri ( 25/ 8/ 1999 tarihli ve 4447 sayılı Kanunun hükmüdür .)

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce bağlanan malüllük, yaşlılık ve ölüm aylıkları, bu

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce ödenen son aylık tutarlar esas alınarak, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra 36 ncı maddenin son fıkrası hükmüne göre artırılarak ödenir .

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigortalı olanlara bağlanacak yaşlılık aylığı; a) Sigortalının, aylık başlangıç tarihindeki toplam sigortalılık süresi esas alınarak, bu Kanunun yürürlük tarihinden önce bulunduğu gelir basamağının aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir tablosundaki değeri üzerinden, bu Kanunun yürürlük tarihinden önceki hükümlere göre hesaplanan aylığının, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihe kadar geçen sigortalılık süresinin toplam sigortalılık süresine orantılı olarak hesaplanan tutarı ile, b) Sigortalının, bu Kanunun yürürlük tarihi ile aylık başlangıç tarihi arasında aylar itibariyleprim ödediği gelir basamaklarının bu basamaklardaki prim ödeme süreleri de dikkate alınarak, aylık başlangıç tarihinde yürürlükte bulunan gelir basamakları üzerinden hesaplanacak ağırlıklı

3 / 8ortalamasının, aylık başlangıç tarihindeki toplam sigortalılık süresi esas alınmak suretiyle bu

Kanunun 36 ncı maddesinin ikinci fıkrasına göre bulunacak aylık bağlama oranı üzerinden hesaplanan aylığın, bu Kanunun yürürlük tarihinden sonra geçen sigortalılık süresinin toplam sigortalılık süresine orantılı olarak hesaplanan tutarı, Toplamıdır . Bu şekilde hesaplanan aylık, bu Kanunun 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrasına göre artırılır .

11) 36 ncı maddesinde; (Esnaf Ve Sanatkarlar Ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar

Kurumu Kanununun Yürürlükten Kaldırılmış Hükümleri – ( 2/ 9/ 1971 tarih ve 1479 sayılı

Kanunun hükmüdür .)

Yaşlılık aylığı, sigortalının, 50 nci maddede belirtilen gelir basamaklarından son defa prim ödediği gelir basamağının % 70 i oranında hesaplanır .

Bu oran, 25 yıldan fazla prim ödenmiş olması halinde, fazla olan her tam yıl için % 1, sigortalıya 35 inci maddede belirtilen yaşlardan sonra aylık bağlanması halinde ise, fazla olan her tam yaş için % 1 artırılır .

Yaşlılık aylığı her halde yaşlılık aylığına esas olan gelirin % 90 ını aşamaz .

12) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun “Yersiz ödemelerin geri

alınması” başlıklı 96 ncı maddesinde;

Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki her türlü ödemeler; b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler toplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içinde yapılacak ödemelerde faizsiz, üç aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan, itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genel hükümlere göre geri alınır .

Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borç aslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır . Bu hüküm ilgili hak sahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibine yapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır .

Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintinin başlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile birlikte hesaplanan borç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyle uygulanır .

Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir .

13) SGK’nın 01/ 05/ 2007 tarihli 2007/ 14 Sayılı Genelgesinde;

01.01.2006 – 30.06.2006 tarihleri arasında yapılacak ek ödemenin bir aylık tutarı, her bir aylık veya

gelirleri; 400 YTL ve daha az olanlar için aylık veya gelirlerinin % 5’i, aylık veya gelirleri 400

YTL’den fazla olanlar için % 4’üdür . Bu maktu hadler, Devlet memuru aylık katsayısında) meydana gelecek artış oranında arttırılmak suretiyle uygulanacaktır .

Sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen ikramiye toptan ödeme ve diğer ödemelerin hesabında ek ödeme dikkate alınmayacak, durum değişikliği nedeniyle aylık veya gelir miktarları değişecek olanlar ile birikmiş gelir veya aylık hakkı bulunanların bu haklarının 01.01.2006 tarihinden sonraki dönemlere ait kısımları hakkında da aynı şekilde ek ödeme yapılacaktır . Ek ödeme tutarları, yaşlılık veya malûllük aylığı üzerinden sosyal güvenlik destek primi kesintisi yapılması gereken hallerde, sosyal güvenlik destek primi kesintisine esas aylığın hesabına dahil edilmeyecektir .

Buna göre; A- Bağlanan Aylıkların Arttırılması

1479 ve 2926 sayılı Kanuna tabi olarak Malûllük, yaşlılık ve ölüm aylığı alanların, 2006 yılı Aralık

ayı ödeme döneminde aldıkları aylıkları (SDÖ dahil) 2007 yılı Ocak ayı ödeme döneminden itibaren

% 5 oranında, 2007 yılı Temmuz ayı ödeme döneminden geçerli olmak üzere de 2007 yılının birinci altı aylık dönemi için Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici

4 / 8fiyatları genel endeksindeki değişim oranı kadar artırılarak ödenecektir .

14) 8) 5510 sayılı Kanun’un 96 ncı maddesine istinaden düzenlenen ve 27/ 09/ 2008 tarihli 27010

sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Fazla veya Yersiz Ödemelerin Tahsiline İlişkin Usul ve

Esaslar Hakkında Yönetmelik’in;

Kurumun hatalı işlemlerinden doğan fazla veya yersiz ödemeler” başlıklı 6’ncı maddesinde; ( 1) İlgililerin kasıtlı ve kusurlu davranışları dışında kalan, Kurum çalışanlarının kasıtlı veya kusurlu davranışı, ihmali, dikkatsizliği ve bilgisizliği gibi sebeplerden kaynaklanan yersiz ödemeler

Kurumun hatalı işlemlerini oluşturur .

( 2) Birinci fıkrada sayılan sebeplerin tespit edildiği tarihten geriye doğru en fazla beş yıllık süre içinde yapılan ödemeler, borcun ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren (Değişik ibare : RG- 12/ 5/ 2011- 27932) yirmi dört ay içinde ödendiği takdirde faizsiz; (Değişik ibare : RG- 12/ 5/ 2011- 27932) yirmi dört aylık sürenin dolduğu tarihten sonra yapılacak ödemeler, bu sürenin dolduğu tarihten itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte tahsil edilir .

“Fazla veya yersiz ödemenin tespiti” başlıklı 7’nci maddesinde;

Fazla veya yersiz ödeme; kontrol, denetim, inceleme, Sayıştayca kesin hükme bağlama veya yargılama sonucunda tespit edilir .

“Fazla veya yersiz ödemeden kaynaklanan alacağın tahakkuk ettirilmesi” başlıklı 10 uncu maddesinde; ( 2) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanan fazla veya yersiz ödemeler için de bir önceki fıkrada belirtilen borç tablosu düzenlenir . Ancak, bu tür alacaklar için borcun tahakkuk ettirilmesi sırasında her hangi bir faiz hesaplanmaz . Bu şekilde tahakkuk ettirilen borçlar için faiz başlangıç tarihi, borcun ilgiliye tebliğ edildiği tarihi takip eden (Değişik ibare : RG- 12/ 5/ 2011- 27932) yirmi dördüncü ayın bittiği tarihtir .

Hükümleri yer almaktadır .

B. Başvuru Konusuna İlişkin Uygulamalar

15) Anayasa Mahkemesinin 10/ 02/ 2016 tarihli ve E:2015 / 97, K :2016 / 10 sayılı kararında;

“ 5510 sayılı Kanun’un 96 ncı maddesine istinaden düzenlenen kuralın, Kurum tarafından Kanun’a aykırı şekilde ilgililere yapılan ödemelerin geri alınmasıyla Kurum’un gider kaybının önlenmesini ve

Kurum’un aleyhine sebepsiz zenginleşmeye engel olunmasını sağlamak için kamu yararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır . Böyle bir düzenlemenin anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdirinde olduğu da açıktır . Öte yandan Kurum’un hatalı işleminden kaynaklanan nedenlerle yapılan fazla veya yersiz ödemelerin yaptırımı, ilgililerin kasıtlı veya kusurlu davranışı sonucu yapılan fazla veya yersiz ödemelerin hükümlerine göre hafifletilmiş, kanun koyucu sebepsiz zenginleşene hatalı işlemin tebliğinden itibaren yirmi dört ay gibi uzun bir süre faizsiz iade yapması için seçenek tanımıştır . Dolayısıyla kural Anayasa’nın 2. maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırı değildir .” Açıklaması yer almaktadır .

C. Kamu Denetçisi Celile Özlem TUNÇAK’ın Kamu Başdenetçisi’ne Önerisi

16) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı

birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

D. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

17) Şikâyet başvurusu, 2007 yılı Ekim ayından bu yana yaşlılık aylığı aldığını, ancak maaşının

2007/ 14 sayılı Genelge kapsamında hesaplanmadığını, % 4 lük ilavenin maaşına yansıtılmadığını,

2012 yılı 9, 10 ve 11 inci aylarına ilişkin SGDP kesintilerinin maaşından kesildiğini; söz konusu

kesintilerin tarafına iade edilmesini, adına idarenin hatasıyla tahakkuk eden 10.714,41 TL’lik borcun hatalı ödeme tarihinden itibaren geriye dönük olarak ancak 5 (beş) yıl için istenebileceğini, ayrıca

5 / 8ekonomik sıkıntı nedeni ile borcun 24 ay süre ile bekletilmesini talep ettiği anlaşılmıştır .

18) Başvurucu tarafından 2007/ 14 sayıl genelge uyarınca maaşına %4’luk ek ödeme tutarının

yansıtılmadığı iddia edilmiştir . Söz konusu genelge 5565 sayılı kanun uygulamalarını anlatmak amacıyla yürürlüğe konulmuş olup genelge uyarınca aylık veya gelirleri 400 TL’ den fazla olanlar için %4 ek ödeme yapılmaktadır . Buna göre SGK tarafından yapılan açıklamalar ile yazı ekinde gönderilen yıllar itibariyle aylık döküm ve borç tablosunun tetkikinden 1/ 10/ 2007 tarihinden itibaren yaşlılık aylığı alan başvurucunun aylığına %4’lik ilavenin yansıtıldığı anlaşılmıştır,

19) 2012 yılının 9. ve 10. aylarına ilişkin yapılan SGDP kesintilerinden sehven 10. dönem aylığından

yapılan SGDP kesintisinin ( 152,31 TL) 03.10.2014 tarihinde şikayetçiye ödendiği, 11. dönem aylığından herhangi bir SGDP kesintisi yapılmadığı,

20) Başvuru sahibi adına SGK tarafından tahakkuk ettirilen 10.714,41 TL’lik borca ilişkin

hesaplanan maaşın hizmet güncelleme işleminden kaynaklandığı, 9145 gün hizmeti olan başvuru sahibinin tüm hizmetlerinin idarece sehven 2000 yılı öncesine ait hizmet olarak değerlendirildiği, halbuki tahsis talep tarihinin 27/ 09/ 2007 olduğu, yine söz konusu borcun anılan Kanun maddesi ve

Yönetmelik hükümleri gereğince Aralık 2015 tarihi itibariyle 24 ay vadeli faizsiz olarak şikayetçinin yaşlılık aylığından tahsil edildiği anlaşılmaktadır .

21) Paragraf 3’de açıklandığı üzere başvuru sahibinin 9145 gün bütün hizmetinin İdarece 1479 Sayılı

Kanunun yürürlük tarihinden önce geçerli hüküm olan 36 ncı maddesi kapsamında (paragraf 4) 2000 yılı hizmet olarak değerlendirilmesi sonucunda 30/ 09/ 2008 öncesi son basamağı olan 14’üncü basamak sehven 01/ 01/ 2000 öncesi son defa prim ödediği basamak olarak değerlendirilmiş olup ilk basamağı olan 6’ncı basamak yine yanlışlıkla 30/ 09/ 2008 öncesi son basamak değerlendirilmiş, bu şekilde hatalı hesaplanan yaşlılık aylığı tahsis talebine kadar taşınmış idarenin söz konusu emekli aylığını hatalı hesapladığın kabul ettiği ve düzelttiği anlaşılmaktadır .

22) 5510 sayılı Kanun’un 96 ncı maddesine istinaden düzenlenen kuralın, Kurum tarafından Kanun’a

aykırı şekilde ilgililere yapılan ödemelerin geri alınmasıyla Kurum’un gider kaybının önlenmesini ve

10.2.2016 R.G. Tarih-Sayı : 3212-321203.03.2016 – 29642)

23) 5510 sayılı Yasa’nın 96 uncu maddesiyle getirilen düzenleme, sebepsiz zenginleşmede iade

konusuna ilişkin özel bir düzenleme niteliğinde olup, zamanaşımı hükmü olarak nitelenmesine olanak bulunmamaktadır . (Yargıtay 10’uncu Hukuk Dairesi, Esas No:2007 / 22686 Karar

No:2009 / 6618 Karar Tarihi : 12/04/201707.04.2009 )

24) İdare tarafından başvuru sahibi adına çıkarılan borca ilişkin, idarece yanlış hesaplanan ve

yeniden düzeltilmesi sonucunda başvurusu sahibi adına fazla ödenen yaşlılık aylıklarının, 5510 sayılı

Kanunun 96 uncu maddelerinde yer alan düzenleme nedeniyle geri alınması yönündeki idari işlem kamu yararı çerçevesinde meşru bir amaç taşımaktadır . Zira aksi durum, kişilerin sebepsiz zenginleşmesine yol açabileceği gibi sosyal güvenlik fonlarına katkıda bulundukları halde kanunlardaki koşulları sağlamadıkları gerekçesiyle ödemelerden mahrum kalan kimseler yönünden de adil olmayan sonuçların doğmasına sebep olacaktır . Bu durum; sınırlı kamu kaynaklarının uygun olmayan yöntemlerle dağıtımına cevaz verilmesi anlamına geleceğinden, kamu yararıyla da örtüşmeyecektir . Dolayısıyla idarece hatalı olarak ödendiği tespit edilen aylıkların iadesinin talep edilebileceği hususunda kuşku bulunmamaktadır .

25) Maddenin (b) bendinde fazla veya yersiz ödemenin kurumun hatalı işleminden kaynaklanması

halinde, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemeler

6 / 8toplamının, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmi dört ay içerisinde ödenmesi durumunda

faizsiz olarak tahsil edileceği belirtilmiş, bu sürenin geçmesinden sonra yapılacak ödemeler bakımından ise yirmi dört aylık sürenin sonundan itibaren hesaplanan kanuni faiziyle birlikte geri alınacağı ifade edilmiştir .

26) Başvuru sahibinin paragraf 3-a ve b’de ileri sürdüğü iddialarla ilgili SGK tarafından 2007/ 14

Sayılı Genelge uyarınca % 4’lük ilavenin maaşına yansıtıldığı, 2012 yılı 10’uncu dönem aylığından yapılan SGDP kesintisinin şikayetçiye iadesinin yapıldığı, 11’inci dönem aylığından herhangi SGDP kesintisinin olmadığı,

27) Dilekçe sahibinin asıl talep ettiği basamak intibakı ve hizmet güncellemesi işlemlerinden

kaynaklanan aleyhine tahakkuk eden 10.714,41 TL’lik borç için borç ertelenme talebinin anılan

Kanun hükümleri ve yargı içtihatları doğrultusunda Sosyal Güvenlik Kurumunun, söz konusu yersiz ödemenin tahsilinde 5510 sayılı Kanun’un 96 ncı maddesinin (b) bendini ve söz konusu yönetmelik hükümlerini uygulamasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı, borcun ertelenmesi talebinin idare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .

E. İnsan Hakları Yönünden Değerlendirme

28) 2709 sayılı T .C. Anayasasının “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde ifadesini

bulan kanun önünde eşitlik ilkesinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 13 üncü maddesindeki etkili başvuru hakkının ve 17 nci maddesindeki hakları kötüye kullanma yasağının ihlal edildiğine dair herhangi bir bulgu ve bilgiye rastlanmadığı gibi başvuruya konu olayda, uluslararası sözleşmelerde yazılı ve güvence altına alınmış olan diğer haklara da aykırı bir durum tespit edilememiştir .

F . İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

29) Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka

uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir .

30) 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar .” hükmü yer almaktadır . Söz konusu Yönetmelik hükmünde yer alan ilkelerin kaynağını teşkil eden Avrupa Birliği Temel Haklar Şartının 41 inci maddesinde de iyi yönetim hakkından bahsedilmekte olup, benzer ilkelere Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen “Avrupa Doğru

İdari Davranış Yasası” nda da yer verilmiştir .

31) Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Sosyal Güvenlik Kurumunun

istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranarak anılan yönlerden idarenin iyi yönetişim ilkelerine uygun davrandığı, Ancak, anılan idarenin şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği anlaşıldığından; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, anılan İdarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .

IV. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

7 / 8A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması

32) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin

sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır .

B. Yargı Yolu

33) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı

40 ıncı maddesinin ikinci fıkrasında “Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve

mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır .” hükmü yer almakta olup, 6328 sayılı

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden varsa arta kalan süre içinde Balıkesir İş Mahkemesine yargı yolu açıktır .

V. KARAR

34) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm

dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURUCU VE SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi