Fevkalade amortisman, normal faydalı ömür ve oranların olağan dışı değer kaybını yansıtmadığı hallerde kullanılan özel bir amortisman kurumudur. Yangın, deprem, su basması, teknolojik eskime veya cebri çalışma nedeniyle normalden fazla aşınma gibi durumlarda gündeme gelebilir.
Uygulama sebepleri
Afet nedeniyle değerini önemli ölçüde kaybeden kıymetler, yeni icatlar veya teknoloji nedeniyle teknik verim ve kıymeti düşen varlıklar ile aşırı çalışma nedeniyle olağanın üzerinde yıpranan kıymetler fevkalade amortisman bakımından değerlendirilebilir.
Mükellefin tek taraflı kararı değildir
Fevkalade amortisman oranı mükellef tarafından serbestçe belirlenmez. İdari tespit ve gerekli başvuru süreci önemlidir.
Değer kaybının ispatı
Hasar raporu, sigorta ekspertizi, teknik rapor, üretim kapasitesi kayıtları ve benzeri belgeler olağan dışı yıpranmanın ispatında önem taşır.
Sigorta tazminatı ilişkisi
Hasar nedeniyle alınan sigorta tazminatının vergisel sonucu fevkalade amortisman hesabından ayrı değerlendirilir. Tazminat ile net defter değeri arasındaki fark ayrıca kazanç veya zarar doğurabilir.
Normal amortismanla ilişki
Fevkalade amortisman uygulanan dönemde normal amortismanın nasıl dikkate alınacağı somut kıymet ve idari karara göre belirlenir.
Uygulamada kontrol listesi
- İşlem tarihi ve o tarihte yürürlükteki hüküm belirlendi mi?
- Şartlar ve istisnalar ayrı ayrı kontrol edildi mi?
- Muhasebe kaydı ile vergisel sonuç birbiriyle uyumlu mu?
- Geçici madde veya özel düzenleme var mı?
- Belgelendirme dosyası yeterli mi?
Kritik not
Her hasar fevkalade amortisman sonucunu doğurmaz. Değer kaybının olağan amortismanın üzerinde ve kanunda sayılan nitelikte olması gerekir.