Fiili Hizmet Süresi Zammı Talebinde İşin Risklerine Maruz Kalmanın Önemi: İlk Derece Mahkemesi Kararının Bozulması (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2023/5011 E.  ,  2024/2753 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2023/116 E., 2023/592 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Denizli 4. İş Mahkemesi
SAYISI : 2020/299 E., 2022/519 K.

Taraflar arasındaki itibari ve fiili hizmet süresi zammı birleşen davada aksine işlemin iptali ile iş yerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olmadığının tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine, birleşen davanın kısmen kabulüne kısmen reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı ve birleşen dava davada ihbar olunan …, birleşen davada davacı …-Bakır Elektrolit Bakır Mamülleri AŞ ve birleşen davada SGK vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı taraflar vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili, müvekkilinin davalı işveren şirkete ait bakır ürün imalat iş yerinde anot döküm ustası olarak çalıştığını, geçen ve bildirilen 01.10.2003-09.05.2015 arasındaki çalışmaları için itibari hizmet süresi ve fiili hizmet süresi zammı verilmesini talep etmiştir.

Birleşen davada davacı …-Bakır Elektrolit Bakır Mamülleri A.Ş. vekili, müvekili şirketin fiili hizmet süresi zammı kapsamında iş yeri olduğuna ve işçi bildirimlerinin “29” kodu ile yapılması gerektiğine dair davalı SGK’nın tüm işlemlerinin iptali ile iş yerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında iş yeri olmadığının tespitin talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı işveren şirket vekili, iş yerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olmadığını, davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu belirterek reddini savunmuştur.

Davalı Kurum vekili, davacı hakkında yapılan Kurum işlemlerinin usul ve yasaya uygun olduğunu, davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu belirterek davanın reddini savunmuştur.

İhbar olunan … vekili, müvekkilinin hurdalardan bakır madenin elde edilerek, bakır ürünlerin imalatı iş yerinde bizzat döküm işinde çalıştığını, davalı Kurum’un da dava öncesi başvuru kapsamında iş yerinde yaptığı inceleme sonucu iş yerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki iş yerlerinden olduğuna dair tespit işlemi yaparak sigortalılık süresi bildirim belgelerinin bu kapsamda verilmesi gerektiğini işverene bildirdiğini, davanın haksız ve mesnetsiz olduğunu belirterek reddini savunmuştur.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile asıl davanın reddine, birleşen davanın kısmen kabulüne kısmen reddine, Denizli Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünün 01.07.2021 tarihli ve 27.206.400 sayılı yazısıyla davacı şirkete bildirilen 02.06.2021 tarihli ve 2021/112652/27 sayılı denetmen raporuna istinaden ihbar olunan Kurum sigortalısı … için söz konusu yazı ekinde gönderilen tabloya göre (01) kodlu iptal aylık prim ve hizmet belgesinin ve (29) kodlu aylık prim ve hizmet belgesinin düzenlenerek davalı SGK’ya verilmesine yönelik Kurum işleminin iptaline, davacı şirkete ait işyerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olmadığının tespitine yönelik talebin reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve birleşen dava davada ihbar olunan …, birleşen davada davacı …-Bakır Elektrolit Bakır Mamülleri AŞ ve birleşen davada SGK vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B.İstinaf Sebepleri
Davacı ve birleşen dava davada ihbar olunan …, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Birleşen davada davacı …-Bakır Elektrolit Bakır Mamülleri AŞ kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Birleşen davada SGK vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile istinaf başvurularının esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı ve birleşen dava davada ihbar olunan …, birleşen davada davacı …-Bakır Elektrolit Bakır Mamülleri AŞ ve birleşen davada SGK vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davacı ve birleşen davada ihbar olunan …, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Birleşen davada davacı …-Bakır Elektrolit Bakır Mamülleri A.Ş. kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Birleşen davada SGK vekili, kararın eksik araştırma ve inceleme sonucu verildiğini belirterek istinaf başvurusunda bulunmuştur.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, itibari ve fiili hizmet süresi zammı birleşen davada aksine işlemin iptali ile iş yerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olmadığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri ile, 5510 sayılı Kanun’un 40 ıncı maddesi.

2. 5510 sayılı Kanun’un 40 ncı maddesi olup, düzenleme;
“Fiilî hizmet süresi zammı

MADDE 40- (Değişik: 17/4/2008-5754/25 md.)
Aşağıda belirtilen işyerlerinde ve işlerde 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında çalışan sigortalıların prim ödeme gün sayılarına, bu işyerlerinde ve işlerde geçen çalışma sürelerinin her 360 günü için karşılarında gösterilen gün sayıları, fiilî hizmet süresi zammı olarak eklenir. 360 günden eksik sürelere ait fiilî hizmet süresi zammı, 360 gün için eklenen fiilî hizmet süresi ile orantılı olarak belirlenir. Çalışmanın fiili hizmet süresi zammı kapsamında değerlendirilebilmesi için, tablonun (13) ve (14) numaralı sıralarında belirtilen sigortalılar hariç sigortalının kapsamdaki işyerleri ile birlikte belirtilen işlerde fiilen çalışması ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalması şarttır. (Ek cümle: 10/9/2014-6552/42 md.) Tablonun (10) numaralı sırasında belirtilen sigortalıların, fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacakları dönem içinde kalan; yıllık ücretli izin, sıhhi izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri ile eğitim, kurs, iş öncesi ve sonrası hazırlık sürelerinde fiilen çalışma ve söz konusu işlerin risklerine maruz kalma şartı aranmaz.

Aşağıdaki bentlerden birden fazlasına dahil olanlar için, en yüksek olan bentten fiilî hizmet süresi zammı uygulanır.”

Tablonun 8 numaralı sırasında ise, “8)Döküm fabrikaları” nda “1) Döküm kalıp ve maçalarının yapılması ve döküme hazır duruma getirilmesi işlerinde çalışanlar. 2) Döküm şarjının hazırlanması ve her çeşit maden eritme (izabe) fırınlarının döküme hazır duruma getirilmesi işlerinde çalışanlar. 3) Maden eritme ve dökme işlerinde çalışanlar” ın çalıştığı her yıl için “60” gün fiili hizmet süresi zammı verileceğini düzenler.

3. Değerlendirme
1- Dosyadaki yazılara, toplanan delillere ve hükmün dayandığı gerektirici sebeplere göre, birleşen dava davacısı …-Bakır Elektrolit Bakır Mamülleri AŞ vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddi gerekir.

2-İnceleme konusu davada davacı, davalı işverene ait iş yerinde 01.10.2003-09.05.2015 tarihleri arasında geçen ve bildirilen çalışmaları için itibari hizmet süresi ve fiili hizmet süresi zammı talep etmiş, Mahkemece yapılan keşif, alınan tanık beyanları ve bilirkişi raporu ile faaliyet alanı elektrolitik bakır ve mamülleri üretme olan şirketin, bakırın çekilmesi ve haddelenmesi ile tüp, boru,bunların bağlantı elemanları, bar, çubuk,tel ve profil imalatı olan iş yerinde, davacının, anot döküm ustası olarak çalıştığı, 5510 sayılı Kanun’un 40 ıncı maddesindeki tablonun 8 numaralı sırasında belirtilen iş yerinde ve karşılığında sayılan işleri yaptığının tespit edildiği ancak işin zararlı etkilerine maruz kalmadığının rapor edildiği gerekçesi ile asıl davanın reddine, iş yerinin 40/8 inci maddesi kapsamda olduğu tespit edildiği için birleşen davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiştir.

Mahkemece iş yerinin fiili hizmet süresi zammı kapsamında olduğuna dair tespiti isabetli ise de davacının işin zararlı etki ve yaptığı işle ilgili bakır toksititesine maruz kalmadığı gerekçesi ile talep ettiği fiili hizmet süresi zammının hesaplanıp verilmemesi isabetsizdir. Zira madde de açıkça belirtildiği üzere davacının döküm işinde, döküm kalıp ve maçalarının yapılması ve döküme hazır duruma getirilmesi, döküm şarjının hazırlanması ve her çeşit maden eritme (izabe) fırınlarının döküme hazır duruma getirilmesi, maden eritme ve dökme işleri olarak üç ayrı sınıf olarak belirtilen işlerden birisinde fiilin çalışması dolaysıyla zararlı etkiye maruz kalması değil bu riske maruziyet haliyle çalışması fiili hizmet süresi zammı verilmesi için yeterlidir.

Mahkemece yapılacak iş; davacının 01.10.2008-09.05.2015 tarihleri arasında geçen ve bildirilen çalışmalarına, çalıştığı döküm atölyesinde, 8 inci paragrafta belirtilen işlerde söz konusu işlerin risklerine maruz kalarak fiilen çalıştığı sürelerin tespiti için yani fiili hizmet süresi zammından yararlandırılacağı sürenin belirlenmesi için işyeri dosyası, puantaj kayıtları getirtilerek, bu dönem içinde kalan; yıllık ücretli izin, sıhhi izin, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerinin belirlenip çıkarılması ile bildirilen tüm süreye değil fiilen çalışılan süre için hesaplanan fiili hizmet süresi zammının verilmesinden ibarettir.

O halde, bu yönleri amaçlayan temyiz itirazları kabul edilmeli, istinaf itirazlarının esastan reddine dair Bölge Adliye Mahkemesi kararı kaldırılarak İlk Derece Mahkemesince verilen hüküm bozulmalıdır.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Peşin alınan temyiz karar harcının istek hâlinde ilgiliye iadesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

14.03.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.