|
ÖZET: Başvuru, Basın İlan Kurumu’nun gazetelerin resmi ilan yayınlama hakkına sahip olmasının ve bu hakka dayalı olarak belirli bir sürede ne kadar resmi ilan yayınlayabileceklerinin tespitinde kullanılan fiili satış adedinin belirlenmesiyle ilgilidir. Başvuran, bu sürecin objektiflikten uzak olduğunu ve kurumun gazete dağıtım şirketlerinin verilerine dayandığını, bağımsız bir denetim yapılmadığını iddia etmektedir. Ayrıca, tirajların denetlenmemesi ve ilanların adil dağıtılmaması durumunun kamu zararına yol açtığını belirtmiştir. Başvuru, 14 Ekim 2020 tarihinde yapılmış ve 29 Mart 2021 tarihinde reddedilmiştir.
Basın İlan Kurumu, resmi ilanların dağıtımında belirli kriterlerin belirlendiğini, gazetelerin fiili satış adedinin tespitinin ise idari, baskı ve bayi denetimleri ile yapıldığını ifade etmiştir. Kurum, gazetelerin satış verilerinin doğruluğunu kontrol etmek için çeşitli belgeleri incelediğini ve denetimlerin her yıl en az bir kez gerçekleştirildiğini belirtmiştir. Ayrıca, bağımsız kuruluşlardan yararlanma gerekliliği konusunda mevzuatta bir hüküm bulunmadığını vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvuranın talepleri, yapılan incelemeler ve mevcut mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde, şikâyetin reddedilmesi yönünde karar verilmiştir. Bu karar, başvuranın iddialarının desteklenmediği ve kurumun denetim süreçlerinin hukuka uygun olduğu sonucuna dayanmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/5045-S.21.8187
BAŞVURU NO : 2020/98519
KARAR TARİHİ : 29/03/2021
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : BASIN İLAN KURUMU GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Basın İlan Kurumu tarafından gazetelerin resmi ilan yayınlama hakkına sahip olmasının ve belirli bir sürede ne kadar resmi ilan yayınlayabileceklerinin tespiti hususunda kriterlerden biri olan fiili satış adetlerinin belirlenmesinde mevzuattan doğan yetkinin kullanılması ve bağımsız kuruluşlardan faydalanılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 14/10/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi vekili dilekçesinde özetle; Basın İlan Kurumu’nun resmi ilanlar ve resmi reklamların yayınlanması konusunun düzenle yürütülmesi için kurulmuş bir kamu kuruluşu olduğunu, mevzuat uyarınca gazetelerin resmi ilan yayınlama hakkına sahip olmasının ve belirli bir sürede ne kadar resmi ilan yayınlayabileceklerinin bazı kriterlere göre belirlendiğini, bu kriterlerin içerik, yüzölçümü, kadro ve fiili satış adedi olduğunu (05/10/2016 tarih ve 29848 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları
Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği m.38), bu kriterlerden fiili satış adedinin tespiti konusunun objektiflikten uzak yürümekte olduğunu, Yönetmeliğin 46’ncı maddesinin son noktaTelefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr tali bayiler aracılığıyla yapılan satış adedine aboneler vasıtasıyla gerçekleştirilen satış adetlerinin ilave edilmesiyle belirlenen toplam satışın esas alınacağını belirttiğini, ancak bu satış sayılarının tespiti konusunda uygulamada gazete dağıtım şirketlerinin verilerine dayanıldığını, Kurumun gazete dağıtım şirketlerinin bu konuda verdiği sayıları gerçek kabul ettiğini ve bağımsız bir kuruluş aracılığıyla denetleme yapmadığını, her ne kadar mevzuatta
Kurumun denetleme yetkisinin varlığı düzenlenmişse de bu yetkinin kullanılmadığını, gazete dağıtım kuruluşlarının sahibi olan şirketlerin aynı zamanda bazı gazetelerin de sahibi olduğunu, şirketin kendi bünyesindeki gazetelere ilişkin tiraj bildirimlerine tek başına güvenilmemesinin ve bağımsız kuruluşlarca denetlemenin sağlanmasının iyi yönetim ilkeleri bakımından doğru olacağını, aksi durumun şeffaflık, hesap verilebilirlik, eşitlik, tarafsızlık ve haklı beklentiye uygunluk ilkelerine aykırı düştüğünü, öte yandan tirajların denetlenmemesi ve ilanların hakkaniyete uygun dağıtılmamasının kamu zararı ortaya çıkarmakta olduğunu, zira bazı ilanların yayınlanmasının tirajın belirli bir sayının üstünde olmasına bağlı olduğunu, objektif bir tiraj incelemesinin yapılmamasının konu hakkında hesap verilebilirlikten uzak şekilde bazı kuruluşların diğerlerine göre haksız bir fayda sağlaması sonucunu doğurduğunu, yapılacak tiraj hesaplamasının bağımsız kuruluşlarca denetlenmesi ve Kanundan doğan yetkinin tam olarak kullanılması gerektiğini, şikâyete konu Kurumun bu incelemeyi yeterince yapmamasının, kamuoyundaki şüphelerin de her zaman canlı kalması sonucunu doğurduğunu iddia ederek, fiili satış adetlerinin belirlenmesi konusunda mevzuattan doğan yetkinin kullanılması ve bağımsız kuruluşlardan faydalanılması yönünde tavsiye kararı verilmesi talebinde bulunmaktadır.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Basın İlan Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından 27/06/2020 tarihli ve 2020/78692 şikâyet numaralı başvuru hakkında Kurumumuz tarafından verilen 13/07/2020 tarihli
Gönderme Kararına istinaden gönderilmiş olan 12/10/2020 tarihli ve sayılı yazıda özetle; “…1961 yılında 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanun ile idare edilmek üzere kurulan Kurumumuz, “resmî ilanların süreli yayınlarda neşredilmesine aracı olmak” başta olmak üzere, Kurumun idaresine iştirak eden süreli yayınlara, basın dernek ve sendikalarına en çok beş yıl vade ile kredi açmak, Yönetmelikte tespit edilecek, basında fikren veya bedenen çalışanlar gibi basın mensuplarına, vadesi iki yılı geçmemek üzere borç para vermek, basının her türlü ihtiyaçlarını temin etmek, Yönetmelikte tespit edilecek basın mensupları ile bunlardan çalışamaz durumda olanlardan yardıma muhtaç bulunanlara ve ölenlerin ailelerine yardım etmek gibi görevlerini piramit kuralına göre, Genel Kurul, Denetçiler, Yönetim Kurulu, Genel Müdürlük ve Şubeler aracılığıyla ifa etmektedir.
Kurumumuz Genel Kurulunda iki yıllık süreyle görev yapmak üzere; gazete sahipleri, gazeteciler sendikası ve gazeteci derneklerinden gelen 12 temsilci basın grubunu, Cumhurbaşkanınca görevlendirilecek 12 temsilci hükümet grubunu, üniversitelerin hukuk, basın yayın ve siyasal bilgiler bölümü öğretim üyesi, ilan prodüktörü, Türkiye Odalar ve
Borsaları Birliği, Türkiye Barolar Birliği, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu, Anadolu
Ajansından gelen 12 temsilci tarafsızlar grubunu oluşturur.
Görüldüğü üzere 36 üyeden oluşan Genel Kurulumuz, basın camiasında gerek işveren gerekse de fikir işçisi olarak yer alan kişilerin saha ile ilgili ihtiyaçlarını ve beklentilerini ortaya
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr koyabilecekleri, yürütme erkinin koordinesinde, yakinen ilgili hukuk, siyaset, ekonomi ve diğer ilgili mesleki kurumların da tecrübeleriyle birlikte temsil edildiği bir mecra olarak işlevini yürütmektedir.
Kurum denetçileri, Genel Kurul’da her gruptan birer kişi olarak, Kurumun görevlerini ifa etmek, tahsis bilânçolarını düzenlemek ve bunu Genel Kurulun tasvibine arz ve uygulanmasını temin etmek, kendi faaliyeti ve hesaplar hakkında Genel Kurula rapor vermek ve Genel Kurul
Kararlarının icrasına nezaret etmek ile görevli Yönetim Kurulu ise, yukarıda bahsedilen üç grupta yer alan üyelerin içinden kendileri tarafından seçilen 2’şer kişi ve Genel Müdür ile birlikte 7 kişiden oluşmaktadır.
195 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinde, “Kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve
yönetmeliklerle yayınlanması mecburi olan (özel dernekler hariç) ve genel-katma bütçeli dairelerle il özel idareleri, belediyeler, köyler ve iktisadi devlet teşekkülleri ve sermayesinin yarısından fazlası, kamu hukuku tüzel kişilerine ait bulunan teşekküllerin verdikleri reklam mahiyetini taşımayan ilanlar” olarak tanımı yapılan resmî ilanların, fikir ve içtihat farkı aranmaksızın şubesi bulunan yerlerin il mülki sınırları içinde Kurumumuz, diğer yerlerde ise
Valilikler aracılığıyla dağıtımı ve yayını sağlanmaktadır. Anılan Kanun ile resmî ilan ve reklamların, bu ilan ve reklamları yayınlama hakkını haiz gazetelerde yayınlatılmasına ilişkin ana hatları belirlenmiş olup, gazetelere yükletilecek vecibeler ile ilgili hususların belirlenmesi konusunda ise kanun koyucu tarafından 34, 35 ve 53’üncü madde hükümleri dairesinde Genel
Kurul yetkili kılınmıştır.
Bahsi geçen 34’üncü maddede, Genel Kurulun, gazetelere, münderecat (içerik), sayfa sayı ve ölçüsü, kadro, fiili satış, en az yayın hayatı süresi (bekleme süresi) ve uygun görülecek diğer yönlerden tespit edeceği esaslar dâhilinde ve müteakip 35’inci madde kapsamında envaiçeşit defter tutma ödevi yüklenebileceği ve tayin edilen vasıflara uygun olup olmadıklarının her zaman kontrol ettirilebileceği ifade edilirken, 53’üncü madde gereğince de müstenit işlerin yürütme tarzını göstermek üzere yönetmelik yapılacağı hükme bağlanmıştır.
Resmî ilan yayınlama hakkını haiz gazetelerin, yayın yerlerine göre belirlenen vasıfları taşıyıp taşımadıkları, kendilerine yüklenen ödevleri noksansız ve zamanında yerine getirip getirmediklerine dair işlemlerin detayları, bahsedilen 53’üncü maddeye dayanılarak hazırlanmak suretiyle 5 Ekim 2016 tarihli 20848 sayılı Resmî Gazete’de yayınlanarak bir kısmı yayımı tarihinde, çoğunluğu ise 1 Ocak 2017 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren “Resmî İlan ve
Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği” ile belirlenmiş olup, her türlü işlem muhtelif tetkik, denetime dair kontrol kurulu raporları, elektronik ortamda tutulacak defterlerin incelenmesi, kontrolü ve araştırılması ile tespit edilerek karara bağlanmaktadır.
Konumuzla alâkalı olarak, bu Yönetmeliğin “Fiili satış adedi ve ortalaması hesabı ile dağıtım ve satış esasları” başlıklı 46’ncı maddesinde, süreli yayın dağıtım amacıyla kurulmuş müesseselerin iş göreni, araç ve teknik ekipmanı ile fizikî şartlar yönünden (emsalleriyle benzer) her türlü imkânı haiz olması, gazetelerin her sayısının tarihini taşıdığı gün en geç saat 09.00’a kadar bu müesseseler aracılığıyla son nokta-tali bayilere ulaştırılması, yazılı basın sektöründe tezgâh satışı olarak addedilen satışların okurların kolaylıkla temin edebileceği şekilde gerçekleştirilmesi ve bu satışların (makul ve kabul edilebilir gerekçelerle birden fazla
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr yapılan satışlar istisna olmak üzere) fiilen ve birer birer yapılmış olması, yayın yerlerinde belirtilen nitelikte dağıtım müessesesi bulunmaması halinde (ki bu durum özellikle ilçelerde söz konusu olmakla birlikte) satışların belgelendirilmesi şartıyla kendileri için belirlenen asgarî satış adetlerini son nokta-tali bayiler aracılığıyla gerçekleştirebileceklerinin yanı sıra gazetelerin, günlük fiili satış ortalamasının, bu maddede belirtilen esas ve usûl dairesinde her ayın birinci ve sonuncu günleri de dâhil olmak üzere yayınlanan sayılarına dair son nokta-tali bayiler aracılığıyla yapılan satış adetlerine, varsa aboneler vasıtasıyla gerçekleştirilen satış adetlerinin ilâve edilmesiyle belirlenen toplam satış miktarının o aydaki yayınlandığı gün sayısına bölümü sonucu bulunacağı ve bu satışların belgelendirilmesinin 4 Ocak 1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa (VUK) uygun olması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
Anlaşılacağı üzere, Kurumumuzun, gazetelerin dağıtım işlevini yerine getirecek olan müesseselerde nitelik/nicelik açısından görevini ifa etmeye yetecek çalışan, araç ve teknik donanıma sahip olması koşulu aramakla birlikte bu işi yapmaya namzet hiçbir kurum ya da kuruluşu belirleme yetkisi bulunmamaktadır. Kaldı ki, 2018 yılı sonuna kadar ülke çapında dağıtım yapmakta olan iki ulusal düzeyde müessese bulunmakta iken, eski unvanı Doğan
Dağıtım olan Demirören Denetim Danışmanlık Satış Pazarlama Matbaacılık Ödeme Aracılık ve Tahsilat Sistemleri A.Ş.’nin faaliyetini sonlandırmasıyla hâlihazırda yurt çapında dağıtım yapabilme imkânı olan sadece Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş. bulunmaktadır.
Bu izahat çerçevesinde, üretilen bilgilerin yapılan ticarete müstenit genel kabul görmüş prensiplere göre muhasebeleştirilmesi esas olmakla birlikte, ticari bir ürün olan gazete nüshalarının son nokta-tali bayiler ve abonelik aracılığıyla yapılan satış adedine ilişkin iş ve işlemleri; irsaliye ile gün bazında başlayıp satış ve iade faturası ile haftalık süreçler halinde devam edip defter gibi sair kayıtlar ile günlük ve haftalık olarak mütemadiyen raporlanmakta ve kontrolü sağlanmaktadır.
Esas itibarıyla, işbu yazıya konu ticaretin söz konusu olduğu mevzunun iki tarafını gazeteler ve bu gazetelerin dağıtımını gerçekleştiren şirketler oluşturmaktadır. Kurumumuzun şubesinin bulunduğu illerde (Kurumumuz mevzuatının yanı sıra ilgisi dâhilinde sair kanun hükümleri çerçevesinde) gerçekleştirilen denetimlerde, yaygın süreli gazetelerin yurt çapındaki dağıtımının bahsi geçen dağıtım müessesesi aracılığıyla, yerel ve bölgesel gazetelerin ise ya bu dağıtım şirketinin alt bayisi ya da yerel dağıtım şirketleriyle yapılmakta olduğu görülmektedir. Bu şirketler aracılığıyla dağıtımı yapılan gazete nüshalarının faturalandırma süreci yukarıda da bahsedildiği üzere 213 sayılı Kanun hükümleri açısından incelenmekte olup, mevzuata aykırılık oluşturan tespitler hakkında gerekli müeyyide uygulanmaktadır. Öte yandan, gazete sahibi bir kişi veya tüzel kişiliğin aynı zamanda kendi gazetesinin de dağıtım işlevinin yerine getirmesine ilişkin bir durum söz konusu olmayıp, ilgili kanunlarda da yer aldığı üzere, aynı kişiler yönetiminde yer alsa bile her şirketin farklı bir tüzel kişilik olduğu malumdur.
Kurumumuz, iş ve işlemlerin yeknesak şekilde yürütülmesini teminen, 2020 yılı itibarıyla ülke çapında teşkilatlanma çalışmaları sonucunda işbu yazı tarihi itibarıyla yurt genelinde toplam
72 ilin mülki sınırları içerisinde resmî ilan ve reklamların, anılan ilan ve reklamları yayınlama
hakkını haiz süreli yayınlarda (gazete/dergiler) neşrettirilmesine aracılık etmektedir.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
Resmî ilan yayınlama hakkını haiz ve bu hakkı kazanabilmesi için bekleme süresine tabi tutulan gazeteler, her yıl en az bir defa denetlenerek idari, baskı ve bayi kontrolü yapılmaktadır. 2019 yılında Kurumumuz görev alanındaki 41 ilde bulunan 669 gazete ile alâkalı 717’si idari, 344’ü ise baskı ve bayi olmak üzere toplam 1.061 denetleme gerçekleştirilmiştir. Bu denetimler sonucunda 97 adet gazetede/kontrol kurulu raporunda mevzuata aykırılık tespit edilerek gerekli işlemler icra edilmiştir.
Yukarıda da belirtildiği gibi, Kurumumuz salt resmî ilanların sevkini gerçekleştirmekle kalmayıp, birçok mesleki ve sosyal faaliyet yürütmekte olup, gazete yayınından beklenen haber değeri taşıyan bilginin aktarılması amacını gerçekleştirmek üzere nitelikli yayıncılığın yapılması için de çaba sarf etmektedir. Gazetelerin masaüstü yayıncılık açısından içerik ve baskı kalitesinin artması için günlük olarak takibi sağlanmaktadır. Gazete nüshalarının incelenmesi sonucunda, 2019 yılında içerik ile ilgili hükümlere uygunluk arz etmeyen hususlar için yazılı uyarı yapılmış olup, tekerrür eden veya uyarı kapsamında olmayan ihlallere dair ise 95 gazetenin dosyası işleme tabi tutulmuştur.
Bugün itibarıyla il ve ilçelerde yerel süreli yayın olarak neşrolunan gazetelerin en az üç, dört ve altı kişi, yine yaygın süreli yayın olarak neşredilen gazetelerin ise asgari 11 kişiyi istihdam ettiği göz önünde bulundurulmak suretiyle, bu fikir işçilerinin sigorta primleri ile gelir vergisi tahakkuklarının günü gününe yaptırılması ve sözleşmelerinde yer alan unvanlarına karşılık aylık ücretlerinin zamanında ve eksiksiz olarak ödenip ödenmediği takip edilerek, işçinin ücret haklarının korunması ve sosyal güvencesinin sağlanması yönüyle de ‘kayıt dışı’ istihdamın önüne geçilmesine yardımcı olunmaktadır.
Yine 195 sayılı Kanunun 40’ıncı maddesi ile anılan Yönetmeliğin resmî reklamlara ilişkin 7’nci maddesinde tarifi yapılan hususi ilan ve reklamlar ile resmî reklamların, aynı Kanunun 41, 42 ve 43’üncü madde hükümleri dairesinde ilan ve reklam sahiplerinin tercihi ve tasarrufları doğrultusunda yayınlatılmakta olup, bu yolla sadece ‘ticari’ gözle bakılan bir yayıncılık yapılmasının önüne geçilmeye çalışılmaktadır.
Bütün bu açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, resmî ilan ve reklam yayını ile alâkalı mevzuat bütünü çerçevesinde gazetelerin fiili satış kaleminin yetkili ve sorumlu olunan iş ve işlemlerden sadece birisi olduğu görülmekle birlikte bu işlemin de yasal çerçevede ifa edilmesine azami gayret gösterildiği ortadadır.
Son olarak, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Wuhan kentinde ortaya çıkan ve 2020 yılı Mart ayı itibarıyla dünya genelinde etkili olan Koronavirüs (Covid-19) pandemisinin mücbir sebep kapsamında değerlendirilmesi sebebiyle, faaliyetini sürdürmekte olan basın organlarının yaşaması muhtemel olumsuzlarının en aza indirilmesini sağlamak maksadıyla Kurumumuz tarafından ivedi olarak gazeteleri rahatlatacak birçok konuda önlem alınmıştır. Satış ve kadro ile alâkalı destek kararları hâlihazırda devam ettirilmekte olup, 23 Mart 2020 tarihi itibarıyla durdurulmuş olunan denetimlere 1 Ağustos 2020 tarihinde yeniden başlanılmış olup, yıllık rutin olarak planlanmış olunan periyotta tamamlanması öngörülmektedir.” açıklamasına yer verilmiştir.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği” ile belirlenmiş olup, her türlü işlem muhtelif tetkik, denetime dair kontrol kurulu raporları, elektronik ortamda tutulacak defterlerin incelenmesi, kontrolü ve araştırılması ile tespit edilerek karara bağlanmaktadır.
Konumuzla alâkalı olarak, bu Yönetmeliğin “Fiili satış adedi ve ortalaması hesabı ile dağıtım ve satış esasları” başlıklı 46’ncı maddesinde, süreli yayın dağıtım amacıyla kurulmuş müesseselerin iş göreni, araç ve teknik ekipmanı ile fizikî şartlar yönünden (emsalleriyle benzer) her türlü imkânı haiz olması, gazetelerin her sayısının tarihini taşıdığı gün en geç saat 09.00’a kadar bu müesseseler aracılığıyla son nokta-tali bayilere ulaştırılması, yazılı basın sektöründe tezgâh satışı olarak addedilen satışların okurların kolaylıkla temin edebileceği şekilde gerçekleştirilmesi ve bu satışların (makul ve kabul edilebilir gerekçelerle birden fazla yapılan satışlar istisna olmak üzere) fiilen ve birer birer yapılmış olması, yayın yerlerinde belirtilen nitelikte dağıtım müessesesi bulunmaması halinde (ki bu durum özellikle ilçelerde söz konusu olmakla birlikte) satışların belgelendirilmesi şartıyla kendileri için belirlenen asgarî satış adetlerini son nokta-tali bayiler aracılığıyla gerçekleştirebileceklerinin yanı sıra gazetelerin, günlük fiili satış ortalamasının, bu maddede belirtilen esas ve usûl dairesinde her ayın birinci ve sonuncu günleri de dâhil olmak üzere yayınlanan sayılarına dair son nokta-tali bayiler aracılığıyla yapılan satış adetlerine, varsa aboneler vasıtasıyla gerçekleştirilen satış adetlerinin ilâve edilmesiyle belirlenen toplam satış miktarının o aydaki yayınlandığı gün sayısına bölümü sonucu bulunacağı ve bu satışların belgelendirilmesinin 4 Ocak 1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa (VUK) uygun olması gerektiği hüküm altına alınmıştır.
4. Şikâyetçi ile Kurumumuz arasında yapılan herhangi bir yazışma bulunmadığı gibi konu ile ilgili olarak başka idarelerle de yazışmamız olmamıştır.
5. Yukarıda ikinci sorunuza cevabımızda da belirttiğimiz üzere gazetelerin resmî ilanları yayınlama hakkını haiz olabilmeleri için 195 sayılı Kanunun 34’üncü maddesinde sayılan münderecat (içerik), sayfa sayı ve ölçüsü, kadro, fiili satış, en az yayın hayatı süresi (bekleme süresi) ve uygun görülecek diğer yönlerden belirlenmiş olunan vasıfları yerine getirmeleri gerekmektedir.
Kurumumuz, resmî ilanları fikir ve içtihat farkı gözetmeksizin 195 sayılı Kanun’un 34 ve 35’inci maddesinde ve Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar
Yönetmeliğinde sayılan vasıfları taşıyan Gazetelerde yayınlatılmasına aracı olmaktadır.
6. Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair 195 sayılı Kanunun gazetelerin listesine ilişkin 37’nci maddesi ile Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin gazete ve dergilerin listesine dair 28’inci maddesi uyarınca, her ayın sonunda takip eden ay için resmî ilan ve reklam verilebilecek süreli yayınlar listesi düzenlenmektedir.
Ayrıca, resmî ilan ve reklam yayınlayan süreli yayınlara ilişkin Kurum tarafından hazırlanan ve iki bine yakın süreli yayını kapsayan istatistiki veriler TÜİK resmî sitesi www.tuik.gov.tr üzerinden kamuoyuna duyurulmak suretiyle Yazılı Medya İstatistikleri Haber Bülteninde yer almaktadır.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
Öte yandan her yıl Kurumumuz idari kayıtlarından derlenen veriler doğrultusunda resmi ilan yayınlayan süreli yayınlarda çalışan fikir işçilerine dair istatistikler Kurumumuz resmi internet sitesinde kamuoyuyla paylaşılmaktadır.
Bu itibarla, ulusal gazetelerin tiraj bilgilerinin de yer aldığı Aralık/2020 ayına ait süreli yayınlar listesi, Kurumumuzca hazırlanıp TÜİK tarafından paylaşılan istatistikler ile
Kurumumuzun paylaştığı fikir işçileri istatistiklerine ilişkin bilgiler ekte verilmektedir.
7. Kurumumuz, gazetelerin fiili satış adedinin tespitine ilişkin iş ve işlemleri idari, baskı ve bayi denetlemeleri ile birlikte İlan Bilişim Sistemi (İLANBİS) üzerinde yer alan bayi iade defter bilgileri ekranı ile bayi beyanı sekmesi üzerinden kontrol etmekte, ayrıca dağıtım firmasının aylık periyotlarla Kurumumuza intikal ettirdiği satış raporları ile bu bilgileri karşılaştırılmaktadır.
Bununla birlikte, Kurumumuz tarafından ifa edilen bu iş ve işlemlerin sonucunda hangi satışların günlük fiili satış adedine dâhil edilebileceği, hangilerinin mevzuata aykırı olduğu, asgari satış şartının yerine getirilip getirilmediği, aboneliklerin mevzuat hükümlerine uygun olup olmadığına dair tespitler Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli
Yayınlar Yönetmeliğinin 46, 66, 67, 68, 69 ve 73, 79 ve 82’nci maddelerindeki hükümler çerçevesinde yapılmaktadır.
8. Bir önceki cevabımızda da belirtildiği üzere fiili satış adedine ilişkin tespitler objektif, şeffaf ve mevzuat hükümleri çerçevesinde gazete idarehanelerinde gerçekleştirilen idari denetlemeler esnasında Kontrol Kurulu üyelerine beyan edilen bilgilere mesnet teşkil eden bayi irsalat, iade ve abone faturaları ile birlikte, sahada yapılan baskı ve bayi denetlemeleri ile yapılmaktadır.
Ayrıca Gazeteler Kurumumuzun elektronik ortamdaki bilişim sistemi İLANBİS üzerinden de bayi iade defteri doldurarak ve bayi beyanı yükleyerek satışlarını bildirmektedirler. Konuya ilişkin örnek rapor sureti ve sair evrak ekte yer almaktadır.
9. Kurumumuz tarafından resmî ilan yayınlama hakkını haiz gazetelerin yıllık rutin idari denetlemeleri ile birlikte baskı ve bayi denetlemeleri gerçekleştirilmektedir. Ayrıca resmî ilan yayınlama hakkı elde edebilmek için bekleme süresi içerisinde bulunan gazetelerin ara denetlemeleri, bu süreyi tamamlayan gazetelerin ise nihai denetlemeleri ifa edilmektedir.
Bu denetimlere ek olarak gazetelerin kendi talepleri üzerine de Resmi İlan ve Reklamlar ile
Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 25’inci maddesine göre denetlemeleri gerçekleştirilmektedir.
Denetlemeler neticesinde Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar
Yönetmeliğinin 26’ncı maddesi hükmü uyarınca mahsup, 19 uncu maddesi uyarınca durdurma ve 27’nci maddesi hükümleri uyarınca ilan hakkını sona erdirme şeklinde müeyyideler uygulanmaktadır. Bütün bu işlemlere karşı menfaati muhtel olanlar tarafından idari yargıda iptal davası açılabilmektedir.
Ayrıca 195 sayılı Kanunun 49’uncu maddesine göre Yönetim Kurulu tarafından müeyyide de uygulanabilmektedir. Söz konusu işlem ise en yüksek dereceli Asliye Hukuk Hâkiminin hakem sıfatıyla yaptığı denetime tâbidir.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr 10. Kurumumuzun bağımsız kuruluşlardan faydalanılması yönünde herhangi bir çalışması olmadığı gibi mevzuatımız bünyesinde bu Kuruluşlardan faydalanılması gerektiği ile ilgili herhangi bir hüküm yer almamaktadır. Kurumumuz iş ve işlemlerini, 195 sayılı Kanun ve bu kanuna dayanılarak hazırlanan ikincil mevzuat hükümleri ile VUK hükümleri dairesinde yerine getirmektedir.
Kaldı ki, Kurumumuz, teşkilat yapısından da görüleceği üzere İstanbul, Ankara ve İzmir (Dokuz
Eylül) Hukuk ve İletişim Fakülteleri, Türkiye Barolar Birliği, Türkiye Odalar ve Borsalar
Birliği, TRT ve Anadolu Ajansının yanı sıra, Gazete sahipleri, Anadolu Gazete Sahipleri
Temsilcileri, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Ankara ve İzmir Gazeteciler Cemiyetleri, Medya İş
Sendikası temsilcilerinin de aralarında yer aldığı bir Genel Kurul ve Yönetim Kuruluna sahiptir.
11. Yukarıda yedinci sorunuza vermiş olduğumuz cevabımızla birlikte sekizinci soruya ilişkin sunduğumuz belgelerden de görüleceği üzere, fiili satışın tespitinde sadece dağıtım firmalarının vermiş olduğu beyanlara bağlı kalınmamaktadır. Aksine mahallinde idari, baskı ve bayi denetlemeleri ifa edilmekte, idari denetimlerde bayi iade defteri, bayi beyanı, satış raporu, bayi irsalat, iade ve abone faturaları gibi satış miktarını belirleyebilecek sair evrak incelenmektedir. Baskı denetimlerinde ise baskı adedinin tespiti, bayi denetlemelerinde ise gerçekleştirildiği beyan edilen satış adetlerinin fiili olarak yerine getirilip getirilmediği hususu denetlenmektedir. Akabinde bütün bu bulgular, Kurumumuzun iki personeli ile Kurumumuz dışından katılan bağımsız bir gazeteci üyenin yer aldığı kontrol kurulu tarafından rapora bağlanmaktadır.
12. Kurumumuzun görevi 195 sayılı Kanunun 29’uncu maddesinde tanımı yapılan resmî ilanların fikir ve içtihat farkı aranmaksızın şubesi bulunan 81 ilde neşrolunan ve mevzuatta öngörülen şartları taşıyan gazetelerde yayınlanmasına aracılık etmektir.
Kurumumuz bu gazetelerin yayın yerlerine göre belirlenen vasıfları taşıyıp taşımadıklarını, kendilerine yüklenen ödevleri noksansız ve zamanında yerine getirip getirmediklerini dair işlemleri yukarıda da belirttiğimiz üzere 195 sayılı Kanunun 35’inci maddesi uyarınca denetlemektedir.
Ancak dağıtım işlemini gerçekleştiren firmalar Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümleri dairesinde kurulmuş özel hukuk tüzel kişilikleridir. Bu şirketlerin resmî ilan yayını ile ilgili bağlarının bulunmaması ve TTK ile VUK hükümlerine tabi olmalarından dolayı Kurumumuz tarafından doğrudan doğruya denetleme alanına girmemektedirler.
13. Kurumumuz tarafından yapılan denetlemelerde VUK hükümlerine aykırı şekilde düzenlendiği ya da kararsız kalınan bir durumun ortaya çıkması halinde ilgili Kurumlarla iletişime geçilmektedir.
14. Yedi ve sekizinci sorularla ilgili olarak yaptığımız izahatlar da göz önünde bulundurulduğunda fiili satış denetimlerimiz objektif kriterlere göre ifa edilmektedir. Bu objektif denetimler, faturalar (bayi irsalat, iade, abone), defterler (bayi iade ve abone), sevk irsaliyelerinin incelenmesi ile çok yönlü yapılmakta olup sadece dağıtım şirketlerinin verilerinin dikkate alınarak yapıldığı yönündeki iddia ise gerçek dışıdır. Kurumumuz, resmî
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr ilanları fikir ve içtihat farkı gözetmeksizin 195 sayılı Kanun’un 34 ve 35’inci maddesinde ve
Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinde sayılan vasıfları taşıyan Gazetelerde yayınlatılmasına aracı olmaktadır.
15. Kurumumuz kamu tüzel kişiliğini haiz bir idare olup her türlü işlem ve eylemleri idari yargı denetimine açıktır. Şikâyetçi ile Kurumumuz arasında yargı mercilerine intikal eden bir ihtilaf olmadığı gibi fiili satış denetiminin şeffaflık, hesap verebilirlik, eşitlik ve tarafsızlık ilkelerini zedelediği iddiasıyla Kurumumuz aleyhine açılmış herhangi bir dava da bulunmamaktadır.” açıklamasına yer verilmiştir.
4. Basın İlan Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuzun 05/02/2021 tarihli ve sayılı ek bilgi ve belge talebi yazısına istinaden gönderilmiş olan 03/03/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle; “1. Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları
Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 90’ıncı maddesinde belirtilen ve Kontrol
Kuruluna verilen görev ve yetki kapsamında anılan yönetmeliğin 87’nci maddesi uyarınca resmi ilan yayını ile alakalı gazetelerin mutat olarak yılda en az bir kez idari ve baskı denetimleri, gerekli görülmesi halinde gazetenin bayi satışlarının 46’ncı maddeye uygun olarak gerçekleşip gerçekleşmediğine dair bayi ve varsa abone satışlarının 68 ve 69’uncu maddelere uygun olup olmadığı konusunda ise abone denetimi gerçekleştirilmektedir.
Kurumumuzun kurulduğu 1961 yılından bu yana bahsi geçen denetim türleri gerçekleştirilmekte, söz konusu denetim türleri dışında başka herhangi bir denetim türü bulunmamaktadır.
2. Resmî İlân ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin asgari fiili satış adedi başlıklı 66’ncı maddesinin birinci fıkrasında belirlenen günlük asgari satış şartının bayi yoluyla gerçekleştirilmesi zorunlu olan miktarının yerine getirilip getirilmediğine dair incelemeler mevcut olup, söz konusu denetimler neticesinde tanzim edilen Kontrol Kurulu raporları ile bu rapora dayanılarak alınan kararlara ilişkin belgeler (Ek-4) işbu yazı ekinde örnek olarak sunulmuştur. Ayrıca, 2018, 2019 ve 2020 yıllarında gerçekleştirilen idari, baskı ve bayi denetimlerine dair istatistiki veriler (Ek-5, 6, ve 7)’de verilmiştir. Diğer taraftan, Basın
İlan Kurumu Genel Kurulunun 13 Mayıs 2020 tarihli toplantısında, Resmî İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin fiili satış adedi, kadro sayısı ve benzeri bakımlardan asgari düzeyde etkilenmesini teminen 23 Mart-30 Haziran 2020 tarihleri arasında
COVID-19 Salgınının, Yönetmeliğin fiili satış adedine ilişkin düşüşlerde “mücbir sebep olarak değerlendirilmesine” dair 212 sayılı karar alınmış olup, 17 Şubat 2021 tarihinde alınan 215 sayılı Genel Kurul kararıyla bu sürenin 30 Nisan 2021 tarihine kadar uzatılmasına karar verilmiştir. Söz konusu Genel Kurul kararları 15 Mayıs 2020 tarihli ve 31128 sayılı Resmi
Gazete ile 24 Şubat 2021 tarihli ve 31405 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır.
3. Yönetmeliğin “Kontrol ve denetlemelerde açıklık” başlıklı 50’nci maddesi uyarınca
Gazeteler yönetim yerinin, faaliyet gösterdikleri binaların ve hizmet alanlarının, basıldıkları matbaanın, baskı işleminde kullandıkları kâğıdın alındığı satıcıların, gazetenin dağıtım işini gerçekleştiren bayilerin, varsa abone satışlarının, yaptırılacak kontrol ve denetlemelere her zaman açık tutulmasını sağlamakla yükümlüdür. Bu itibarla Yönetmeliğin 90’ncı maddesinde belirtilen görevlerin ifası için dağıtım şirketleri doğrudan doğruya denetleme alanına girmemekte, söz konusu görevin icrasının sadece resmî ilân yayınlama hakkı bakımından resmî ilan yayını ile alakalı gazetelerin Kurumumuzun incelemesi ve denetlemesiyle ilgili her türlü önlemi almak suretiyle sorumluluğu bulunduğu ifade edilmektedir. Basın İlan Kurumunun
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
Teşkiline Dair 195 sayılı Kanunun ikinci maddesinin birinci fıkrası uyarınca Kurumumuzun asli görevlerinden birisi resmî ilânların süreli yayınlarda yayınlanmasına aracılık etmek olduğundan, birincil olarak muhatabı resmî ilan ve reklam yayını ile alakalı süreli yayınlardır.
Dolayısıyla Kurumumuzun dağıtım şirketlerine doğrudan doğruya vecibe yüklemesi hususunda görev ve yetkisi bulunmamaktadır.
4. Resmi ilan yayını ile alakalı gazetelerin Yönetmeliğin 66, 72 ve 73’üncü maddelerinde belirtilen satışlarının 46, 50, 67, 68 ve 69’uncu maddelere uygunluk arz etmesi gerekmektedir.
Hal böyle iken, söz konusu satışların anılan maddelere uygun olarak gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit etmek amacıyla son nokta-tali bayilerde satışa sunulmak üzere dağıtım işini ifa eden dağıtım müessesine her yayın günü için kaç adet gazete nüshası verildiğine dair gazete tarafından düzenlenmesi gereken irsalat, bu gazete nüshalarının kaç adedinin satışının gerçekleşip iade olduğuna dair dağıtım müessesi tarafından düzenlenen iade faturaları ve abone yoluyla satışı varsa bu satışa dair düzenlenen abone faturaları incelenerek günlük fiili satış sayısına ulaşılmaktadır. …” açıklamasına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “(…) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. (…) ” hükmüne, 5.1. “Basın hürriyeti” başlıklı 28’inci maddesinde; “Basın hürdür, sansür edilemez.
Basımevi kurmak izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. Devlet, basın ve haber alma hürriyetlerini sağlayacak tedbirleri alır. (…) ” hükmüne, 5.2. “Süreli ve süresiz yayın hakkı” başlıklı 29’uncu maddesinde; “Süreli veya süresiz yayın önceden izin alma ve mali teminat yatırma şartına bağlanamaz. (…)
Süreli yayınların çıkarılması, yayım şartları, mali kaynakları ve gazetecilik mesleği ile ilgili esaslar kanunla düzenlenir. Kanun, haber, düşünce ve kanaatlerin serbestçe yayımlanmasını engelleyici veya zorlaştırıcı siyasal, ekonomik, mali ve teknik şartlar koyamaz.
Süreli yayınlar, Devletin ve diğer kamu tüzelkişilerinin veya bunlara bağlı kurumların araç ve imkanlarından eşitlik esasına göre yararlanır.” hükmüne, 6. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) 10’uncu maddesinde; “1. Herkes ifade özgürlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, kamu makamlarının müdahalesi olmaksızın ve ülke sınırları gözetilmeksizin, kanaat özgürlüğünü ve haber ve görüş alma ve de verme özgürlüğünü de kapsar. (…)
2. Görev ve sorumluluklar da yükleyen bu özgürlüklerin kullanılması, yasayla öngörülen ve demokratik bir toplumda ulusal güvenliğin, toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, kamu düzeninin sağlanması ve suç işlenmesinin önlenmesi, (…) için gerekli olan bazı formaliteler, koşullar, sınırlamalar veya yaptırımlara tabi tutulabilir.” düzenlemesine, 7. Birleşmiş Milletler İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensiplerinde; “(…) Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler.
Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar.” düzenlemesine, 8. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 9. 09/06/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanununun “Süreli yayınların dağıtımı” başlıklı 23’üncü maddesinde; “Süreli yayınların dağıtımını yapan kişiler, kendilerinden dağıtımı istenen yayınları, dağıtımını yaptıkları diğer yayınlar için aldıkları satış fiyatı, tiraj ve sayfa sayısına göre belirlenen dağıtım ücretini aşmayacak bir bedel karşılığında, dağıtmakla yükümlüdürler. Bu yükümlülüğe aykırı davrananlar, dağıtımından kaçındıkları yayının toplam bedelinin on misli ağır para cezasıyla cezalandırılırlar.
Süreli yayınları perakende olarak satışa sunan gerçek veya tüzel kişiler, aynı anda diledikleri kadar dağıtım şirketiyle anlaşıp diledikleri yayınları satabilirler. Hiç kimse, bu kişilere, rakip yayınları satmama yükümlülüğü getiremez ve bu yayınları satmama koşuluna bağlı olan veya bu sonucu doğuracak edimlerde bulunamaz.” hükmüne, 10. 02/01/1961 tarihli ve 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanunun
“Görevleri” başlıklı 2’nci maddesinde; “Basın – İlan Kurumunun görevleri şunlardır:
1. Resmi ilanların mevkutelerde yayınlanmasında aracı olmak, (…) 7. Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri ifa etmek, (…)” hükmüne,
10.1. “Teşkilat” başlıklı 4’üncü maddesinde; “Kurumun teşkilatı:
a) Genel Kurul, b) Denetçiler, c) Yönetim Kurulu, ç) Genel Müdürlük, d) Şubelerden, ibarettir.” hükmüne, 10.2. “Genel Kurul” başlıklı 5’inci maddesinde; (Değişik: 5/2/1979 – KHK – 23/1 md.;
Değiştirilerek kabul: 14/6/1984-3022/1 md.) “Genel Kurul:
a) Kurumun idaresine katılmayı kabul eden gazete ve dergi sahiplerinin kendi aralarında seçecekleri; satışı 100 binin üzerinde olanlardan 1, satışı 99 999-50 bin arasında olanlardan 1, satışı 49 999 – 10 bin arasında olanlardan 1, satışı 10 binin altında olanlardan 1, İstanbul, Ankara, İzmir dışında kalan Anadolu gazete sahiplerinden 3, en çok üyeye sahip gazeteciler sendikasından 2, İstanbul, Ankara ve İzmir’deki en fazla sarı basın kartlı üyeye sahip gazeteci derneklerinden 1’er olmak üzere toplam olarak 12 temsilci, Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr b) (Değişik: 2/7/2018-KHK-703/162 md.) Cumhurbaşkanınca görevlendirilecek 12 temsilci, c) İstanbul, Ankara ve Ege Üniversiteleri Hukuk Fakülteleri ile Ankara Üniversiteleri
Siyasal Bilgiler Fakültesinden 1’er, İstanbul, Ankara ve Ege Üniversitelerinden Basın Yayınla ilgili eğitim yapan yüksekokul ya da enstitülerden 1’er öğretim üyesi, ticaret siciline kayıtlı ilan prodüktörlerinden 1, Türkiye Ticaret Odaları, Sanayi Odaları ve Ticaret Borsaları
Birliğinden 1, Türkiye Barolar Birliğinden 1, Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu Genel
Müdürlüğünden (TRT) 1, Anadolu Ajansı T.A.O.’dan 1, olmak üzere toplam olarak 12 temsilci.
Böylece 36 üyeden oluşur.
Genel Kurul üyeleri iki yıllık süre ile seçilirler. Süresi dolan üye yeniden seçilebilir. Boşalma halinde, yerine, boşalan üyenin süresini doldurmak kaydıyla yeni atama ve seçim yapılabilir.
Gazete ve dergi sahipleri temsilcileri arasında, satışları kendi kategorilerinin altına düşenlerin durumu altı ay sürdüğü takdirde üyelik haklarını yitirirler ve yerlerine yeniden seçim yapılır.
(Değişik üçüncü fıkra: 2/7/2018-KHK-703/162 md.) Genel Kurul üyelerinden birinci fıkranın (a) ve (c) bendinde sayılanlar ilgili teşekküllerin, fakültelerin, yüksekokul ve enstitülerin yönetim kurullarınca seçilirler.
Anadolu gazete sahiplerinin Genel Kurula katılacak temsilcileri Basın-Yayın Genel
Müdürlüğünde kayıtlı tüm Anadolu gazete sahiplerinin ya da bu gazetelerin ayrı ayrı gösterecekleri temsilcilerinin Basın-Yayın Genel Müdürlüğünün çağrısı üzerine katılacakları toplantıda farklı coğrafi bölgelerden olmak üzere seçilir.” hükmüne, 10.3. “Denetçiler” başlıklı 9’uncu maddesinde; (Değişik: 5/2/1979 – KHK – 23/1 md.; aynen kabul: 14/6/1984-3022/1 md) Kurum, Genel Kurulca kendi üyeleri arasından seçilecek üç denetçi tarafından denetlenir. Denetçilerin her birinin beşinci maddesinin (a), (b), (c)
bentlerinde yazılı temsilcilerden olması lazımdır.
Denetçiler iki yıl için seçilir. Süresi dolan yeniden seçilebilir. Boşalma halinde yedek üyeler göreve çağrılır.” hükmüne, 10.4. “Tarif” başlıklı 29’uncu maddesinde; “a) Kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve yönetmeliklerle yayınlanması mecburi olan (Özel dernekler hariç) veya, b) Genel ve katma bütçeli dairelerle il özel idareleri, belediyeler, köyler ve İktisadi Devlet
Teşekkülleri ve sermayesinin yarısından fazlası kamu hukuku tüzel kişilerine ait bulunan teşekküllerin verdikleri.
Reklam mahiyetini taşımayan ilanlar, resmi ilan sayılır.” hükmüne, 10.5. “Gazetelerin vasıfları” başlıklı 34’üncü maddesinde; “Resmi ilan verilecek
mevkutelerin vasıfları:
a) Münderecat, b) Sayfa sayı ve ölçüsü, c) Kadro, ç) Fiili satış, Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr d) En az yayın hayatı süresi, Bakımlarından ve uygun görülecek diğer yönlerden Basın-İlan Kurumu Genel Kurulunca tespit olunur. (…) ” hükmüne, 10.6. “Gazetelerin Ödevleri” başlıklı 35 inci maddesinde; “Basın – İlan Kurumu Genel
Kurulu, kanunen mevkutelere tutmaya mecbur oldukları defterlerden başka noterden tasdikli defterler tutmak ve vasıflarını kontrol veya ilan ve reklamlar bakımlarından muayyen bilgileri verme ödevlerini yükleyebileceği gibi, bu ödevlerin yerine getirilip getirilmediğini veya gazetelerin tayin edilen vasıflara uygun olup olmadıklarını her zaman kontrol ettirebilir. ” hükmüne, 10.7. “Genel Kurul kararlarının ilanı” başlıklı 37’nci maddesinde; “Kurum Genel
Müdürlüğü ve valilikler, her ayın sonunda resmi ilan verilebilecek olan mevkutelerin isimlerini ve vasıflarını ihtiva eden birer listeyi, Hükümete ve Kurum şubeleri ile diğer ilgililere gönderirler.
Listeye alınmamaktan doğan ihtilaflar 38’inci maddedeki usul dairesinde halledilir. Ancak, bu halde Yönetim Kurulu, kararını bir hafta içinde verir.” hükmüne, 10.8. “İhtilafı hal ve itiraz mercileri” başlıklı 38’inci maddesinde; “Genel Kurulun 36 ncı madde mucibince ilan edilecek kararlarının uygulanmasından dolayı valilikler ve Kurum
Genel Müdürlüğü ile mevkuteler veya ilan verenler arasında çıkacak ihtilafların hal mercii, Kurum Yönetim Kuruludur.
30’uncu maddenin ikinnci fıkrası hükmü, bu halde de uygulanır. Ancak, verilecek Genel Kurul kararı, kesindir. Bu kararlar Resmi Gazete’de yayınlanır.” hükmüne, 10.9. “İstisna” başlıklı 42’nci maddesinde; “(Değişik: 14/6/1984 – 3022/1 md.) 29 uncu maddenin (b) bendinde anılan daire ve teşekküllerle kanunla veya Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesiyle kurulan sair müesseselerin veya bunların iştiraklerinin Kurumun şubesi bulunan yerlerde yayınlanan gazete ve dergilere verecekleri ilan ve reklamlar, ancak Basın – İlan Kurumu aracılığı ile yayınlatılabilir.
Kurum tarafından verilmeyen yukarıdaki fıkrada anılan ilan ve reklamlar yayınlanmaz ve prodüktörler ne suretle olursa olsun bu ilan ve reklamlar hususunda gizli veya açık herhangi bir muamele veya iş yapamazlar.” hükmüne, 10.10. “Müeyyide” başlıklı 49’uncu maddesinde; “Bu kanuna veya bu kanuna dayanılarak yapılacak yönetmeliğe veyahut Kurum Genel Kurulunun bu kanunda yazılı hususlarda ittihaz edeceği kararları ile yükletilen ödevlere yahut da basın ahlak esaslarına, riayet etmeyen gazete ve dergilerle prodüktörler ve kamu idare ve teşekkülleri ve 42 nci maddede anılan sair ortakların sorumluları hakkında, diğer mevzuat hükümlerine halel gelmemek üzere, aşağıda
yazılı olduğu şekilde muamele yapılır:
a) Kurum tarafından o gazete veya dergiye verilecek ilan ve reklamlar, kesinleşen Yönetim
Kurulu Kararına dayanılarak, Kurum Genel Müdürlüğünce, iki ayı geçmeyecek bir süre ile kesilir. Ayrıca, bu kanunla temin edilen menfaatlerden de aynı şekilde faydalandırılmaz.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr b) Prodüktörlük müessesesinin iki ayı geçmemek üzere kapatılması için, Kurul Genel
Müdürlüğünce iş, Yönetim Kuruluna intikal ettirilir. Kesinleşen Kurul Kararını, o yerdeki valilik infaz eder.
(a) ve (b) bentlerinde yazılı hallerde, Yönetim Kurulu Kararına, tebliğinden itibaren on gün içinde o yerdeki en yüksek dereceli Asliye Hukuk Hakimliğine itiraz edilebilir. Hakim, en geç on beş gün içinde evrak üzerinden kararını verir, bu karar, kesindir.
c) Kurum Genel Müdürlüğünün bildirmesi üzerine kamu idare ve teşekkülleri ile ortaklıkların sorumluları hakkında kendi statülerine göre disiplin muamelesi uygulanır. Böyle bir statü yoksa, o teşekkülün denetleme bakımından bağlı bulunduğu veya iştigal sahasına girdiği
Bakanlık, uygun gördüğü bir disiplin muamelesi uygular. İlgili Bakanlığın yapacağı tebligata uyulması mecburidir.
Yapılacak disiplin muamelelerinin neticesi Kuruma bildirilir. Kurumun, disiplin muameleleri aleyhinde yetkili mercilere veya Bakanlığa itiraz hakkı vardır.” hükmüne, 11. 05/10/2016 tarihli ve 29848 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Resmî İlân Ve
Reklâmlar İle Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin “Resmî ilânlar” başlıklı 5’inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik kapsamında; a) Kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi veya yönetmelik gereği yayınlanması zorunlu olan ilânlar, b) Merkezî yönetim kapsamındaki idareler, mahallî idareler, sosyal güvenlik kurumları, kamu iktisadî teşebbüsleri, kamu hukuku tüzel kişiliğini haiz teşekküller ile sermayesinin yarısından fazlası bu teşekküllere ait veya bunların yüzde elliden fazla sermaye payı olan iştiraklerinin reklâm niteliği taşımayan ilânları, resmî ilândır.
(2) Özel derneklerin birinci fıkranın (a) bendi kapsamında vermeleri zorunlu olan ilânlar, resmî ilân sayılmaz.” hükmüne, 11.1. “Resmî reklâmlar” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Resmî reklâmlar, 195 sayılı
Kanunun 42 nci maddesi gereğince 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde sayılan daire ve teşekküllerle kanunla kurulan sair müesseselerin veya bunların iştiraklerinin gazete ve dergilere verecekleri hususî ilânlar ile reklâmlardır.” hükmüne, 11.2. “Gazeteler ve dergiler listesi” başlıklı 28’inci maddesinde; “(1) Görev alanlarına göre
Kurum ve ilgili valilikler, her ayın son iş günü itibarıyla resmî ilân ve reklâm verilebilecek süreli yayınların isimleri ile türünü, sayfa sayısını, yüzölçümünü ve gerekli görülen diğer bilgileri kapsayan birer liste hazırlamakla yükümlüdür.
(2) Bekleme süresi içinde bulunan gazetelere resmî reklâmlara dair aylık listelerde yer verilir.
(3) Hakkında resmî ilân ve reklâm kesme cezası uygulanan süreli yayının, hangi tarihten itibaren resmî ilân ve reklâm yayınlayabileceği, cezanın sona ereceği aya ait listelerde belirtilir.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr (4) Bu listeler, görev alanlarına göre Kurum ve valiliklerin internet sitelerinden ilgililerin erişimine açılır.” hükmüne, 11.3. “Aylık resmî ilân kontenjanı” başlıklı 31’inci maddesinde; “(1) Görev alanlarına göre
Kurumun veya valiliğin resmî ilânlara aracılık etme görevi olan bir yayın yerinde bir ay içinde yayınlanması muhtemel resmî ilânların, o yerde çıkan gazetelerden her birine hangi oranda dağıtılacağına esas teşkil eden ölçüye aylık resmî ilân kontenjanı adı verilir. (Ek cümle:RG18/7/2017-30127) Bu Yönetmeliğin 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrası hükmü saklıdır.
(2) Aylık resmî ilân kontenjanı tespitinde o yerdeki gazetelerin yüzölçümü, fikir işçisi sayısı, günlük fiili satış adedi, dağıtım-satış usûlü, baskı tekniği ve yerleri ile bir ay içindeki yayın sayısı gibi sair unsurlar da dikkate alınır.
(3) Her ayın ilk ve son günleri arasında gazetelerde yayınlatılan resmî ilânların dağıtımına ilişkin resmî ilân kontenjan ve dağıtım tabloları, görev alanlarına göre Kurum veya valilikler tarafından düzenlenerek elektronik ortamda ilgili gazetelerin erişimine açılır.” hükmüne, 11.4. “Uygulama usulü” başlıklı 36’ncı maddesinde; “(1) Gazetelerin bir ay içinde fazla veya eksik olarak yayınladığı resmî ilânlar, izleyen aydaki kontenjanlarından düşülür veya eklenir.
(2) 195 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı olarak, aylık resmî ilân kontenjanı kadar resmî ilân yayınlamayan gazeteler, izleyen aylarda bu bakiyeleri talep edemez.
(2)
(3) (Değişik:RG-18/7/2017-30127) Kurumun görev alanında yer alan yayın yerlerindeki yayınlama hakkını haiz yaygın gazetelerden geriye doğru on iki ay süreyle; a) Her sayısının bayi yoluyla yapılan günlük fiili satışı yirmi beş bin adetten ve yüzölçümü 3,00 metrekareden az olmayan, b) 65 inci maddede nitelikleri belirtilen ve 64 üncü maddenin birinci fıkrasındaki sayı ve görevleriyle orantılı olmak üzere kadrolarında en az iki katı fikir işçisini istihdam eden, günlük fiili satışı 66 ncı maddenin ikinci fıkrası hükmü saklı kalmak kaydıyla elli bin adedin üzerinde gerçekleşen gazeteler için, yayın yeri gözetilmeksizin ayrı bir resmi ilân kontenjan ve dağıtım tablosu düzenlenir.
(4) (Ek:RG-18/7/2017-30127) Üçüncü fıkrada belirtilen tabloda yer alan bir gazetenin günlük fiili satışının elli bin adedin altında gerçekleşmesi halinde, ilgili gazete kendi yayın yerine ilişkin resmî ilân kontenjan ve dağıtım tablolarına dâhil edilir.” hükmüne, 11.5. “Fiili satış adedi ve ortalaması hesabı ile dağıtım ve satış esasları” başlıklı 46’ncı maddesinde; “(1) Gazetelerin günlük fiili satış ortalaması, bu maddede belirtilen esas ve usûl dairesinde her ayın birinci ve sonuncu günleri de dahil olmak üzere yayınlanan sayılarına dair son nokta-tali bayiler aracılığıyla yapılan satış adetlerine, varsa aboneler vasıtasıyla gerçekleştirilen satış adetlerinin ilâve edilmesiyle belirlenen toplam satış miktarının o aydaki yayınlandığı gün sayısına bölümü sonucu bulunur.
(2) 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre deftere tâbi olmayanlar aracılığıyla yapılan satışlar, günlük fiili satış adedi ortalaması hesabında dikkate alınmaz.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr (3) Gazetelerin, yazılı basın sektöründe tezgah satışı olarak addedilen son nokta-tali bayilerdeki satışlarını, okurların kolaylıkla temin edebileceği şekilde, her sayının tarihini taşıdığı gün en geç saat 09.00’a kadar süreli yayın dağıtım amacıyla kurulmuş müesseseler aracılığıyla gerçekleştirmesi şarttır. Dağıtım müessesesinin iş göreni, araç ve teknik ekipmanı ile fizikî şartlar yönünden emsalleriyle benzer her türlü imkânı haiz bulunmak zorundadır.
(4) Son nokta-tali bayilerdeki satışların makul ve kabul edilebilir gerekçelerle birden fazla yapılan satışlar istisna olmak üzere fiilen ve birer birer yapılmış olması asıldır.
(5) Gazetelerin yayın yerlerinde üçüncü fıkrada belirtilen nitelikte dağıtım müessesesi bulunmaması halinde satışların belgelendirilmesi şartıyla kendileri için belirlenen asgarî satış adetlerini son nokta-tali bayiler aracılığıyla gerçekleştirebilirler.
(6) Son nokta-tali bayiler aracılığıyla yapılan satış işlemlerinin, dağıtım işini gerçekleştiren müesseseler tarafından görev alanlarına göre Kuruma veya valiliklere bildirilmesi hususunda gazetelerin gerekli tedbirleri almış olması zorunludur.
(7) Gazetelerin dağıtımını gerçekleştiren bayi veya bayilerin değişmesi halinde, bu değişiklik en geç üç iş günü içerisinde gazete tarafından görev alanlarına göre Kuruma veya ilgili valiliğe yazılı olarak bildirilmek zorundadır.
(8) Gazetelerin geçerli abonelikler yoluyla yaptığı satışlardan; a) Yayınlanan her sayısına ilişkin asgarî fiili satış miktarı bin adede kadar olan gazetelerde; beher sayısı için abone olan her bir gerçek kişi için en fazla iki; kamu kurum, kuruluş, müessese ve iştirakleri ile sivil toplum kuruluşları, sendikalar ve siyasî partilerin teşkilâtları için en fazla on; diğer tüzel kişiler için ise en fazla beş adedi, b) Yayınlanan her sayısına ilişkin asgarî fiili satış miktarı bin ve üzerinde olan gazetelerde; beher sayısı için abone olan her bir gerçek kişi için en fazla üç; kamu kurum, kuruluş, müessese ve iştirakleri ile sivil toplum kuruluşları, sendikalar ve siyasî partilerin teşkilâtları için en fazla elli; diğer tüzel kişiler için ise en fazla yirmi adedi, aranılan asgarî fiili satış miktarının abone sayısına dahil edilebilir.
(9) Gazetelerin yayın günlerinde gerçekleştirmesi gereken asgarî fiili satış miktarları ilgili bölümlerde gösterilmiştir.” hükmüne, 11.6. “Defter tutma ödevi” başlıklı 52’nci maddesinde; “ Gazetelerin 53 üncü maddede belirlenen usûle uygun olarak tutmakla mükellef olduğu defterler Kurumun sağlayacağı elektronik ortamda tutulur.
(2) Gazetelerin resmî ilân yayınlama hakkına esas basılı her sayısına ait kayıtları ilgili defterlere işlemeleri zorunludur.
(3) Defterlerin tutulmasına dair usûl ve esaslar, Yönetim Kurulu tarafından çıkarılacak tebliğ ile belirlenir.
11.7. “Tutulacak defterler” başlıklı 53’üncü maddesinde; “(1) Gazetelerin bu Yönetmelik
gereğince tutmak zorunda oldukları defterler ile bunların içeriği aşağıda belirtilmiştir:
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr a) Kağıt Stok Defteri: Gazetenin baskı işlemlerinde sarf edilmek üzere fatura mukabili temin edilen kağıdın girişi ile her sayısının baskısında kullanılan kağıdın çıkışının, baskı tekniğine göre ağırlık veya tabaka birimi üzerinden kaydedildiği defterdir. Ancak, baskı işleminde kullanılan kağıdın, bir sözleşmeye bağlanmış olarak baskıyı gerçekleştiren ticarî kuruluş tarafından sağlandığı belgelendirildiği takdirde, bu defter tutulmayabilir.
b) Baskı Defteri: Gazetenin basıldığı matbaa veya matbaalardan intikal eden(Değişik ibare:RG-8/12/2018-30619) her sayısına ilişkin toplam temiz ve bozuk baskı adetlerini gösteren baskı fişi veya karşılığı olabilecek belgeler ile baskı yeri, saati ve tekniğinin kaydedildiği defterdir.
c) Bayi ve İade Defteri: Gazetenin her sayısına ait nüshasından kaç adedinin son nokta-tali bayilerde satışa sunulmak üzere dağıtım işini gerçekleştiren bayi veya bayilere verildiği ile kaç adedinin satılmayıp iade (Değişik ibare:RG-8/12/2018-30619) edildiği ve varsa faturası düzenlenmiş abone adedinin gösterildiği defterdir.
ç) Abone Defteri: Aboneler gerçek kişi ise ad-soyadının, tüzel kişi ise adının, varsa ticaret unvanının, adreslerinin, abonelik başlangıç ve bitiş tarihleri ile başlangıç tarihinden itibaren bedeli tahsil edilsin veya edilmesin 213 sayılı Kanunda belirtilen usûl ve esaslara göre düzenlenmiş abone faturasına ait tarih ve numaranın kaydedildiği defterdir. Abone vasıtasıyla satışı bulunmayan gazeteler bu defteri tutmak zorunda değildir.” hükmüne,
11.8 “Asgarî fiili satış adedi” başlıklı 66’ncı maddesinde; “(1) Gazetelerin yayın yerlerine
göre yayınlanan her sayısına ilişkin asgarî fiili satış adetlerinin; a) İstanbul’da yayınlanan gazeteler için (Değişik ibare:RG-28/9/2018-30549) dört bin, b) Ankara ve İzmir’de yayınlanan gazeteler için (Değişik ibare:RG-28/9/2018-30549) iki bin dört yüz, c) Diğer şubelerin bulunduğu yerlerde yayınlanan gazeteler için (Değişik ibare:RG28/9/2018-30549) dört yüz, olması zorunludur.
(2) (Değişik:RG-20/12/2017-30276) Bu satış adetlerinin İstanbul’da yayınlanan gazeteler için en az yüzde ellisinin, Ankara ve İzmir’de yayınlanan gazeteler için yüzde kırkının, diğer şubelerin bulunduğu yerlerde yayınlanan gazeteler için en az yüzde otuzunun yayın yerlerindeki bayiler aracılığıyla gerçekleştirilmesi şarttır. Ancak, bu madde kapsamındaki gazetelerden günlük fiili satış adedi; a) Yirmi beş binden az olmayanların, yayınlanan her sayısına ilişkin asgarî fiili satış adedinin tamamını, b) Elli binden az olmayanların, yayınlanan her sayısına ilişkin asgarî fiili satış adedinin iki katını, c) Yüz binden az olmayanların, yayınlanan her sayısına ilişkin asgarî fiili satış adedinin üç katını, Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr ç) İki yüz binden az olmayanların, yayınlanan her sayısına ilişkin asgarî fiili satış adedinin dört katını, bayiler aracılığı ile gerçekleştirmeleri zorunludur.
(3) Şu kadar ki, 73 üncü maddenin birinci fıkrasının (e) bendinin uygulanmasında ilgili gazetelerin yayınlanan her sayısına ilişkin yukarıdaki fıkrada belirlenen asgarî fiili satış adetlerine isabet eden günlük fiili satış miktarları esas alınır.
(4) Bayiler aracılığıyla yapılmayan satışların ise, 68 inci maddede belirtilen usûlde yapılmış olması gerekir.” hükmüne, 11.9. “Asgarî iade oranı” başlıklı 67’nci maddesinde; “(1) (Değişik:RG-11/4/2017-
30035) Asgarî fiili satışın hesabında, iadesiz gösterilen bayi satışları kabul edilemeyeceği gibi,
iade oranı da gazetelerin kendileri için aranılan günlük asgarî fiili satışının bayiler aracılığıyla gerçekleştirilecek toplam miktarının yüzde beşinin altında olamaz.
(2) İadeler ile dağıtıma verilmeyen bozuk gazeteler ve baskıda kullanılamayan her türlü kâğıdın satışı faturayla belgelendirilir.” hükmüne, 11.10. “Abonelerle ilgili hususlar” başlıklı 68’inci maddesinde; “(1) Abonelerin, günlük fiili satış adedine dahil edilebilmesi için taşıması gereken şartlar aşağıda gösterilmiştir; a) Süresi bir aydan az olan abonelikler dikkate alınmaz.
b) Gazetelerin yayınlanan her sayısının tarihini taşıdığı gün saat 09.00’a kadar abonelerine ulaştırılmak üzere, tek tek veya toplu olarak irsaliyeleri düzenlenmek suretiyle abone dağıtım işini gerçekleştirenlere verilmesi ve bu işlemlerin belgelendirilmesi şarttır.
c) Abonelik faturası düzenlenmiş ve yukarıda sözü edilen zamanda kendilerine sevk yapılan abonelerin sayısı, günlük fiili satış adedine yansıtılır.
ç) Gazetelerin abonelik bedelleri, indirim oranı 47 nci maddede belirtilen asgarî satış fiyatının yüzde kırkını geçmemek üzere belirlenen beher nüshaya ilişkin satış fiyatı ile abonelik süresinin çarpımı sonucu bulunacak tutardan az olamaz.
d) Gazetelere abone sağlayanlara verilecek komisyon oranı (ç) bendinde sözü edilen indirim oranına dahildir.” hükmüne, 11.11. “Abonelerin araştırılması” başlıklı 69’uncu maddesinde; (1) Abonelerle ilgili olarak
68 inci maddede belirtilen ödevlerin yerine getirilip getirilmediği Kurum tarafından re’sen
araştırılabilir.
(2) Gazeteler, abone yoluyla yapılan satışlara ilişkin nüshaların abone sahiplerinin eline geçip geçmediğini tespit için gereken tedbirleri almakla yükümlüdür.
(3) Konuyla alakalı olarak, Kurum tarafından yapılacak her türlü araştırma sonucu abone sayısının, asgarî fiili satış adedine etkili olan sayının altına düştüğü veya bu sayının üstünde kalmakla beraber, abone sayısının yüzde on beş veya daha fazlasının fiilen devam etmediği tespit edilir ise yayınlama hakkı durur.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr (4) Üçüncü fıkra gereği yayınlama hakkının durduğu tarih başka yollarla tespit edilemediği takdirde, geçerli sayılmayan abonelerden, abonelik başlangıcı en eski olanına ait faturanın düzenlenme tarihi, durma tarihi olarak kabul edilir.” hükmüne, 11.12. “Bilanço esası” başlıklı 71’inci maddesinde; “(1) Gazetelerin, muhasebelerini 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu, 213 sayılı Kanun ve 6102 sayılı Kanuna uygun olarak bilanço esasına göre düzenlemeleri gerekir.” hükmüne, 11.13. “Kontrol Kurulları ve Gazetelerin Denetlenmesi” başlıklı 87’nci maddesinde; “(1)
Gazetelerin yayınlama hakkının doğup doğmadığını veya gerektiğinde bu hakkın durup durmadığını denetlemek için kontrol kurulları ve bunların düzenleyecekleri raporlara karşı yapılan itirazları incelemek üzere de geçici kontrol kurulları oluşturulur.
(2) Yayınlama hakkını haiz veya bu hakkı kazanabilmesi için bekleme süresine tâbi tutulmuş olan gazetelerin yılda en az bir defa denetlenmesi zorunludur.
(3) Bekleme süresine tâbi tutulmuş olan gazetelerde sözü edilen bir yıllık sürenin belirlenmesinde, ilgili gazetenin en son belirlenmiş bekleme süresi başlangıç tarihi olarak dikkate alınır.” hükmüne, 11.14. “Kontrol kurullarının görev ve yetkileri” başlıklı 90’ıncı maddesinde; “(1) Kontrol kurullarının görevi, resmî ilân yayınlama hakkı bulunan veya bu hakkı kazanabilmek için yazılı talepleri olan gazeteler tarafından, bu Yönetmelikle yükletilen ödevlerin zamanında yerine getirilip getirilmediğini, belirtilen vasıfların noksansız bir şekilde mevcut olup olmadığını denetlemek ve zamanında tespit etmektir.
(2) Kontrol kurullarının birinci fıkradaki amaçla yapmaya yetkili oldukları işlerin başlıcaları
şunlardır:
a) Gazetelerin baskı sayısına, bayilere dağıtım listesine, satış ve iade adetleri ile birlikte varsa abone yoluyla yapılan satışlarına ilişkin olarak bilgi toplamak; matbaa, dağıtım müesseseleri ile bu müesseselere bağlı son nokta-tali bayiler ile kâğıt satıcılarının çalışmalarını ve kayıtlarını yerinde incelemek; gerektiğinde denetlemeye ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi almak, b) Gazetelerin basıldığı matbaalarda baskı kontrollerini yapmak, c) Gazete koleksiyonları üzerinde içerik kontrolü yapmak, ç) Denetleme konusuyla ilgili olarak, resmî kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerden ihtiyaç duyacakları bilgi ve belgeleri temin etmek, d) Basın İlan Kurumu Yönetmeliğine ve bu Yönetmeliğe göre, kendilerine verilen görevlerin ifası için her türlü araştırma ve incelemeleri yapmak.” hükmüne, 12. 15/05/2020 tarihli ve 31128 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yeni Koronavirus (Covıd-19) Salgını Sürecinde 195 Sayılı Kanun Kapsamında Yürürlükte Bulunan
Mevzuatın Uygulamasına İlişkin Genel Kurul Kararında; “ (…) Resmi ilan ve reklam yayınıyla alakalı Basın İlan Kurumu ve Valiliklerin görev alanındaki süreli yayınların, COVID-
19 salginindan asgari düzeyde etkilenmesi ve mevzuat gereği yükletilen vecibelerin yerine
getirilememesi nedeniyle mağdur olmamaları için Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği, Basın İlan Kurumu Yönetmeliği ve Basında Fikren veya Bedenen Çalışanlara verilecek Borç Para ve Yapılacak Yardımlar Hakkında Genel Kurul kararının uygulamasına ilişkin aşağıdaki kararlar verilmiştir.
(…) 3. Basın İlan Kurumu ve Valilik görev alanındaki gazetelerin Resmi ilan ve Reklamlar ile
Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 46, 66, 72, 73, 79 ve 81 inci maddelerine göre aranılan fiili satış adedine (baskı-bayi-abone vs.) ilişkin düşüşlerde salgın mücbir sebep olarak değerlendirilecek ve anılan maddelerdeki fiili satış adetleri şartları uygulanmayacaktır.
(…) 9. Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 19,
20 ve 21 inci maddeleri uyarınca daha önce alınan Genel Müdürlük kararlarıyla belirlenen ve
aynı Yönetmeliğin 26 nci maddesine göre uygulanmakta olan mahsup işlemleri ile 195 sayılı
Kanunun 49 uncu maddesine göre Basın İlan Kurumu Yönetim Kurulunun resmi ilan ve reklam kesilmesi yönündeki müeyyide uygulamaları ertelenmiştir.” düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
13. Kamu Denetçisi tarafından, şikâyetçi vekilinin fiili satış adedinin tespiti konusunun objektiflikten uzak yürümekte olduğu, satış sayılarının tespiti konusunda uygulamada gazete dağıtım şirketlerinin verilerine dayanıldığı, Kurumun gazete dağıtım şirketlerinin bu konuda verdiği sayıları gerçek kabul ettiği, ilanların hakkaniyete uygun dağıtılmadığı, mevzuatta düzenlenen denetleme yetkisinin kullanılmadığı ve tirajların denetlenmediği iddialarına ilişkin olarak dosya kapsamında yapılan incelemede söz konusu iddiaları destekler nitelikte bir bilgi ve bulguya rastlanılamadığı gibi şikâyetçi tarafından da söz konusu iddialara ilişkin somut bir bilgi ve belge sunulmadığı, Kurumun denetim yetkisini objektiflikten uzak bir şekilde yaptığı iddiasına dair bir bilgi ve bulguya rastlanılamadığı, Kurumun denetleme hususunda bağımsız kuruluşlardan yararlanmasına dair mevzuatta bir hüküm bulunmadığı tespit edildiğinden şikâyetçinin talebinin reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Uyuşmazlık konusu özetle; şikâyetçinin gazetelerin resmi ilan yayınlama hakkına sahip olmasının ve belirli bir sürede ne kadar resmi ilan yayınlayabileceklerine ilişkin belirlenmiş olan kriterlerden biri olan fiili satış adedinin tespiti konusunun objektiflikten uzak yürümekte olduğu, satış sayılarının tespiti konusunda uygulamada gazete dağıtım şirketlerinin verilerine dayanıldığı, Basın İlan Kurumunun gazete dağıtım şirketlerinin bu konuda verdiği sayıları gerçek kabul ettiği, denetleme yetkisini kullanmadığı, gazete dağıtım kuruluşlarının sahibi olan şirketlerin aynı zamanda bazı gazetelerin de sahibi olduğu, tirajların denetlenmemesi ve ilanların hakkaniyete uygun dağıtılmamasının kamu zararı ortaya çıkarmakta olduğu, Kurumun incelemeyi yeterince yapmamasının kamuoyundaki şüphelerinde her zaman canlı kalması sonucunu doğurduğu iddiaları ve fiili satış adetlerinin belirlenmesi konusunda mevzuattan doğan yetkinin kullanılması ve bağımsız kuruluşlardan faydalanılması talebi hakkındadır.
15. İlgili İdareye söz konusu iddia ve taleplerin incelenmesi amacıyla Kurumumuz tarafından 03/11/2020 tarihli ve sayılı yazıyla; Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “DOSTANE
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
ÇÖZÜM” başlıklı 33/A maddesi kapsamında başvuru konusunun dostane çözüme kavuşturulabilmesi için talep hakkında yapılan veya yapılması planlanan bir işlem bulunup bulunmadığı, “DOSTANE ÇÖZÜME” ulaşılamamasının ve şikâyetçinin talebine uyulmamasının hukuki gerekçelerine ilişkin bilgi, talep ve iddialara ilişkin idari ve hukuki değerlendirmelerinin neler olduğu, konuya ilişkin varsa şikâyetçi ile yapılan yazışmalara ilişkin bilgi ve belgelerin örneğinin gönderilmesi, resmi ilanlar ve resmi reklamların yayınlanmasında kriterlerin neler olduğu, uygulamanın nasıl yürütüldüğü, ilan ve reklamların hangi gazetelerde yayınlanacağının nasıl belirlendiği, konuya ilişkin mevzuat düzenlemelerinin neler olduğu, ulusal gazetelerin tiraj bilgileri ile yayınlanan resmi ilanlar ve resmi reklamlara ilişkin istatistiki bilginin gönderilmesi, fiili satış adedinin tespitinin nasıl yapıldığı, fiili satış adedinin tespitine ilişkin mevzuatta bir düzenleme bulunup bulunmadığı, fiili satış adedinin tespitine ilişkin objektif bir değerlendirme yapılıp yapılmadığı hususunda açıklamalarının neler olduğu ile fiili satış adedinin tespitine ilişkin örnek bilgi ve belgelerin gönderilmesi, denetim faaliyetinin nasıl ve hangi aralıklarla yapıldığı, yapılan denetimler sonucunda ne tür cezai müeyyideler uygulandığı, uygulanan cezai müeyyidelere ilişkin istatistiki bilgilerin gönderilmesi, denetim konusunda bağımsız kuruluşlardan faydalanılması yönünde bir çalışma yapılıp yapılmadığı, bağımsız kuruluşlardan faydalanılmasının gerekli olup olmadığı, fayda sağlayıp sağlamayacağına ilişkin görüşlerinin ve değerlendirmelerinin ne olduğu, bağımsız kuruluşlardan faydalanılıp faydalanılamayacağı hususunda mevzuatta bir düzenleme bulunup bulunmadığı, ülke çapında dağıtım yapmakta olan müesseselere ilişkin bilgi verilmesi ile bunların denetimlerinin ne şekilde yapıldığı, satışların belgelendirilmesinin 4 Ocak 1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununa (VUK) uygun olması gerektiği dikkate alındığında ilgili
Kurumlarla belgelere ilişkin tespitlerin koordineli yapılıp yapılmadığı, bilgi paylaşımı yapılıp yapılmadığı, şikâyet konusuna benzer mahiyette ve idarelerine muhatap açılmış olan dava bulunup bulunmadığı; bulunduğunun kabulü halinde, yargı mercilerince ne tür kararların tesis edildiği şeklinde 15 adet sorunun yöneltildiği bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
15.1. İlgili İdare tarafından söz konusu iddia ve taleplere ilişkin olarak konuya ilişkin açıklamalarına yer veren 05/12/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısına ek olarak 108 sayfa ek sunulmuş olup, cevabi yazıda özetle; Kurumlarının gazetelerin dağıtım işlevini yerine getirecek olan müesseselerde nitelik/nicelik açısından görevini ifa etmeye yetecek çalışan, araç ve teknik donanıma sahip olması koşulu aramakla birlikte bu işi yapmaya namzet hiçbir kurum ya da kuruluşu belirleme yetkisi bulunmadığı, 2018 yılı sonuna kadar ülke çapında dağıtım yapmakta olan iki ulusal düzeyde müessese bulunmakta iken, eski unvanı
Doğan Dağıtım olan Demirören Denetim Danışmanlık Satış Pazarlama Matbaacılık Ödeme
Aracılık ve Tahsilat Sistemleri A.Ş.’nin faaliyetini sonlandırmasıyla hâlihazırda yurt çapında dağıtım yapabilme imkânı olan sadece Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş.’nin bulunduğu, 15.2. Dağıtım işlemini gerçekleştiren firmaların Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümleri dairesinde kurulmuş özel hukuk tüzel kişilikleri olduğu, bu şirketlerin resmî ilan yayını ile ilgili bağlarının bulunmaması ve TTK ile VUK hükümlerine tabi olmalarından dolayı Kurumun doğrudan denetleme alanına girmedikleri, yapılan denetlemelerde VUK hükümlerine aykırı şekilde düzenleme ya da kararsız kalınan bir durumun ortaya çıkması halinde ilgili Kurumlarla iletişime geçildiği, 15.3. Mevzunun iki tarafını gazeteler ve bu gazetelerin dağıtımını gerçekleştiren şirketlerin oluşturduğu, gerçekleştirilen denetimlerde, yaygın süreli gazetelerin yurt çapındaki dağıtımının bahsi geçen dağıtım müessesesi aracılığıyla, yerel ve bölgesel gazetelerin ise ya bu dağıtım şirketinin alt bayisi ya da yerel dağıtım şirketleriyle yapılmakta olduğunun görülmekte olduğu, Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr bu şirketler aracılığıyla dağıtımı yapılan gazete nüshalarının faturalandırma sürecinin 213 sayılı
Kanun hükümleri açısından incelenmekte olduğu, mevzuata aykırılık oluşturan tespitler hakkında gerekli müeyyidenin uygulanmakta olduğu, gazete sahibi bir kişi veya tüzel kişiliğin aynı zamanda kendi gazetesinin de dağıtım işlevinin yerine getirmesine ilişkin bir durumun söz konusu olmadığı, ilgili kanunlar uyarınca aynı kişiler yönetiminde yer alsa bile her şirketin farklı bir tüzel kişilik olduğu, 15.4. Fiili satışın tespitinde sadece dağıtım firmalarının vermiş olduğu beyanlara bağlı kalınmadığı, mahallinde idari, baskı ve bayi denetlemelerinin ifa edildiği, akabinde bütün bu bulguların, Kurumun iki personeli ile Kurum dışından katılan bağımsız bir gazeteci üyenin yer aldığı kontrol kurulu tarafından rapora bağlandığı, sadece dağıtım şirketlerinin verilerinin dikkate alınarak yapıldığı yönündeki iddianın gerçek dışı olduğu, gazetelerin satışlarının belgelendirilmesinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa (VUK) uygun olması gerektiğinin hüküm altına alındığı, 15.5. Gazete idarehanelerinde gerçekleştirilen idari denetlemeler esnasında Kontrol Kurulu üyelerine beyan edilen bilgilere mesnet teşkil eden bayi irsalat, iade ve abone faturaları ile birlikte, sahada yapılan baskı ve bayi denetlemeleri ile yapılmakta olduğu, ayrıca gazetelerin
Kurumun elektronik ortamdaki bilişim sistemi İLANBİS üzerinden de bayi iade defteri doldurarak ve bayi beyanı yükleyerek satışlarını bildirmekte olduğu, gazetelerin fiili satış adedinin tespitine ilişkin iş ve işlemlerin idari, baskı ve bayi denetlemeleri ile birlikte İlan
Bilişim Sistemi (İLANBİS) üzerinde yer alan bayi iade defter bilgileri ekranı ile bayi beyanı sekmesi üzerinden kontrol edildiği, ayrıca dağıtım firmasının aylık periyotlarla Kurumlarına intikal ettirdiği satış raporları ile bu bilgilerin karşılaştırıldığı, ayrıca bekleme süresi içerisinde bulunan gazetelerin ara denetlemelerinin, bu süreyi tamamlayan gazetelerin ise nihai denetlemelerinin ifa edilmekte olduğu, denetlemeler neticesinde mahsup, durdurma ve ilan hakkını sona erdirme şeklinde müeyyideler uygulanmakta olduğu, 15.6. Resmî ilan yayınlama hakkını haiz ve bu hakkı kazanabilmesi için bekleme süresine tabi tutulan gazetelerin, her yıl en az bir defa denetlenerek idari, baskı ve bayi kontrolü yapılmakta olduğu, 2019 yılında Kurumun görev alanındaki 41 ilde bulunan 669 gazete ile alâkalı 717’si idari, 344’ü ise baskı ve bayi olmak üzere toplam 1.061 denetleme gerçekleştirildiği, bu denetimler sonucunda 97 adet gazetede/kontrol kurulu raporunda mevzuata aykırılık tespit edilerek gerekli işlemlerin icra edildiği, 2019 yılında içerik ile ilgili hükümlere uygunluk arz etmeyen hususlar için 340 yazılı uyarı yapıldığı, tekerrür eden veya uyarı kapsamında olmayan ihlallere dair ise 95 gazetenin dosyasının işleme tabi tutulduğu, 15.7. Koronavirüs (Covid-19) pandemisinin mücbir sebep kapsamında değerlendirilmesi sebebiyle, faaliyetini sürdürmekte olan basın organlarının yaşaması muhtemel olumsuzlarının en aza indirilmesini sağlamak maksadıyla gazeteleri rahatlatacak birçok konuda önlem alındığı,
23 Mart 2020 tarihi itibarıyla durdurulmuş olunan denetimlere 1 Ağustos 2020 tarihinde
yeniden başlanıldığı, 15.8. Her ayın sonunda takip eden ay için resmî ilan ve reklam verilebilecek süreli yayınlar listesinin düzenlendiği, resmî ilan ve reklam yayınlayan süreli yayınlara ilişkin Kurum tarafından hazırlanan ve iki bine yakın süreli yayını kapsayan istatistiki verilerin TÜİK resmî sitesi www.tuik.gov.tr üzerinden kamuoyuna duyurulmak suretiyle Yazılı Medya İstatistikleri
Haber Bülteninde yer aldığı, resmi ilan yayınlayan süreli yayınlarda çalışan fikir işçilerine dair istatistiklerin Kurumlarının resmi internet sitesinde paylaşıldığı, mevzuat bünyesinde bağımsız
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr kuruluşlardan faydalanılması gerektiği ile ilgili herhangi bir hükmün yer almadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
16. Başvurunun tarafları ile görüşülmüş, akabinde yapılan şikâyet başvurusunun çözümü ve dosya hakkında karar verilebilmesi amacıyla ek bilgi ve belge talebinde bulunmaya ihtiyaç duyulmuştur. 05/02/2021 tarih ve sayılı yazıyla; Basın İlan Kurumunun kurulduğu 1961 yılından bu yana ilan dağıtım sisteminin denetimin nasıl gerçekleştiği, farklı bir denetim sistemin mevcut olduğu bir dönem olup olmadığı, yapılmış olan denetim, rapor ve kararların, özellikle dağıtıcı firma ile ilişkili gazetelere yönelik denetim raporlarına ve varsa ihlal kararlarına ilişkin somut belgelerin ve yapılan denetime ilişkin istatistiki bilginin gönderilmesi, 05/12/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazıda; “dağıtım işlemini gerçekleştiren firmalar Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümleri dairesinde kurulmuş özel hukuk tüzel kişilikleridir. Bu şirketlerin resmî ilan yayını ile ilgili bağlarının bulunmaması ve TTK ile
VUK hükümlerine tabi olmalarından dolayı Kurumumuz tarafından doğrudan doğruya denetleme alanına girmemektedirler.” açıklamasının bulunduğu, Resmî İlân Ve Reklâmlar İle
Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin “Kontrol kurullarının görev ve yetkileri” başlıklı 90’ıncı maddesinin ikinci fıkrasında ise; “a) Gazetelerin baskı sayısına, bayilere dağıtım listesine, satış ve iade adetleri ile birlikte varsa abone yoluyla yapılan satışlarına ilişkin olarak bilgi toplamak; matbaa, dağıtım müesseseleri ile bu müesseselere bağlı son nokta-tali bayiler ile kâğıt satıcılarının çalışmalarını ve kayıtlarını yerinde incelemek; gerektiğinde denetlemeye ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi almak, …ç) Denetleme konusuyla ilgili olarak, resmî kurum ve kuruluşlar ile gerçek ve tüzel kişilerden ihtiyaç duyacakları bilgi ve belgeleri temin etmek, d) Basın İlan Kurumu Yönetmeliğine ve bu Yönetmeliğe göre, kendilerine verilen görevlerin ifası için her türlü araştırma ve incelemeleri yapmak.” hükümlerinin bulunduğu, söz konusu açıklama ve hükümler doğrultusunda dağıtım şirketlerinin de Basın İlan Kurumunun denetleme yetkisi kapsamına girip girmediğine yönelik idari ve hukuki değerlendirmelerin ne olduğu, gazete iadelerine ilişkin sistemin nasıl işlediğine ve iadelere ilişkin sistemin denetiminin nasıl gerçekleştirildiğine ilişkin açıklamalar, hangi gazetenin hangi ilanı alacağının tespitinde işleyen sistemin ayrıntılı olarak açıklanması, ilan.gov.tr ve ilan bilgi sistemi hakkında bu sürecin işleyişine dair bilgi verilmesi şeklinde ek 5 adet sorunun yöneltildiği ek bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
16.1. İlgili İdare tarafından söz konusu iddia ve taleplere ilişkin olarak konuya ilişkin açıklamalarına yer veren 03/03/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısına ek olarak sayfa ek sunulmuştur. Cevabi yazıda özetle; ilgili Yönetmelik hükümleri uyarınca resmi ilan yayını ile alakalı gazetelerin mutat olarak yılda en az bir kez idari ve baskı denetimlerinin, gerekli görülmesi halinde gazetenin bayi satışlarının, bayi ve varsa abone satışlarının denetiminin gerçekleştirildiği, Kurumun kurulduğu 1961 yılından bu yana bahsi geçen denetim türlerinin gerçekleştirildiği, söz konusu denetim türleri dışında başka herhangi bir denetim türünün bulunmadığı, 23 Mart-30 Haziran 2020 tarihleri arasında COVID-19
Salgınının, Yönetmeliğin fiili satış adedine ilişkin düşüşlerde “mücbir sebep olarak değerlendirilmesine” dair 212 sayılı karar alındığı, 17 Şubat 2021 tarihinde alınan 215 sayılı
Genel Kurul kararıyla bu sürenin 30 Nisan 2021 tarihine kadar uzatılmasına karar verildiği, 16.1.1. Dağıtım şirketlerinin doğrudan doğruya denetleme alanına girmediği, söz konusu görevin icrasının sadece resmî ilân yayınlama hakkı bakımından resmî ilan yayını ile alakalı gazetelerin Kurumun incelemesi ve denetlemesiyle ilgili her türlü önlemi almak suretiyle sorumluluğunun bulunduğu, 195 sayılı Kanun uyarınca Kurumun asli görevlerinden birisinin resmî ilânların süreli yayınlarda yayınlanmasına aracılık etmek olduğundan, birincil olarak
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr muhatabının resmî ilan ve reklam yayını ile alakalı süreli yayınlar olduğu, dolayısıyla Kurumun dağıtım şirketlerine doğrudan doğruya vecibe yüklemesi hususunda görev ve yetkisi bulunmadığı, resmi ilan yayını ile alakalı gazetelerin Yönetmeliğin ilgili maddelerine uygun olarak gerçekleşip gerçekleşmediğini tespit etmek amacıyla son nokta-tali bayilerde satışa sunulmak üzere dağıtım işini ifa eden dağıtım müessesine her yayın günü için kaç adet gazete nüshası verildiğine dair gazete tarafından düzenlenmesi gereken irsalatın, bu gazete nüshalarının kaç adedinin satışının gerçekleşip iade olduğuna dair dağıtım müessesi tarafından düzenlenen iade faturalarının ve abone yoluyla satışı varsa bu satışa dair düzenlenen abone faturalarının incelenerek günlük fiili satış sayısına ulaşıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
17. Şikâyet konusuna ilişkin mevzuat incelendiğinde; 5187 sayılı Basın Kanununun 23’üncü maddesinde süreli yayınların dağıtımını yapan kişilerin kendilerinden dağıtımı istenen yayınları dağıtmakla yükümlü oldukları, süreli yayınları perakende olarak satışa sunan kişilerin aynı anda diledikleri kadar dağıtım şirketiyle anlaşıp diledikleri yayınları satabilecekleri, hiç kimsenin bu kişilere rakip yayınları satmama yükümlülüğü getiremeyeceği, 17.1. 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanunun 32’nci maddesinde resmi ilanların, fikir ve içtihat farkı aranmaksızın 34’üncü madde gereğince vasıfları tespit edilecek olan esaslar dahilinde dağıtılacağı, 34’üncü maddesinde resmi ilan verilecek mevkutelerin vasıflarının münderecat, sayfa sayısı ve ölçüsü, kadro, fiili satış, en az yayın hayatı süresi bakımlarından tespit olunacağı, 35’inci maddesinde Genel Kurulun kanunen mevkutelere tutmaya mecbur oldukları defterlerden başka noterden tasdikli defterler tutmak ve vasıflarını kontrol veya ilan ve reklamlar bakımlarından muayyen bilgileri verme ödevlerini yükleyebileceği gibi, bu ödevlerin yerine getirilip getirilmediğini veya gazetelerin tayin edilen vasıflara uygun olup olmadıklarını her zaman kontrol ettirebileceği, 37’nci maddesinde Kurum
Genel Müdürlüğü ve valiliklerin, her ayın sonunda resmi ilan verilebilecek olan mevkutelerin isimlerini ve vasıflarını ihtiva eden birer listeyi, Hükümete ve Kurum şubeleri ile diğer ilgililere gönderecekleri, 42’nci maddesinde 29’uncu maddenin (b) bendinde anılan daire ve teşekküllerle kanunla veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurulan sair müesseselerin veya bunların iştiraklerinin Kurumun şubesi bulunan yerlerde yayınlanan gazete ve dergilere verecekleri ilan ve reklamların ancak Basın İlan Kurumu aracılığı ile yayınlatılabileceği, Kurum tarafından verilmeyen yukarıdaki fıkrada anılan ilan ve reklamların yayınlanmayacağı, 49’uncu maddesinde belirtilen kurallara riayet etmeyenler hakkında uygulanacak müeyyidelere yer verildiği, 17.2. Resmî İlân Ve Reklâmlar İle Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 28’inci maddesinde Kurum ve ilgili valiliklerin, her ayın son iş günü itibarıyla resmî ilân ve reklâm verilebilecek süreli yayınların isimleri ile türünü, sayfa sayısını, yüzölçümünü ve gerekli görülen diğer bilgileri kapsayan birer liste hazırlamakla yükümlü oldukları, ayrıca bekleme süresi içinde bulunan gazetelere ve resmî ilân ve reklâm kesme cezası uygulanan süreli yayınlara ilişkin liste hazırlanacağı ve internet sitelerinden ilgililerin erişimine açılacağı, 31’inci maddesinde her ayın ilk ve son günleri arasında gazetelerde yayınlatılan resmî ilânların dağıtımına ilişkin resmî ilân kontenjan ve dağıtım tablolarının elektronik ortamda ilgili gazetelerin erişimine açılacağı, 46’ncı maddesinde gazetelerin günlük fiili satış ortalamasının, son nokta-tali bayiler aracılığıyla yapılan satış adetlerine, varsa aboneler vasıtasıyla gerçekleştirilen satış adetlerinin ilâve edilmesiyle belirlenen toplam satış miktarının o aydaki yayınlandığı gün sayısına bölümü sonucu bulunacağı, 213 sayılı Vergi Usul Kanununa göre deftere tâbi olmayanlar aracılığıyla yapılan satışların, günlük fiili satış adedi ortalaması hesabında dikkate alınmayacağı, gazetelerin son nokta-tali bayilerdeki satışlarını, her sayının
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürmektedir. (Çetin Özek, Basın Özgürlüğünden
Bilgilenme Hakkına, Alfa Yayınları, 1. Baskı, İstanbul, 1999, s. 204)
21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10’uncu maddesinde basın özgürlüğünden açıkça bahsetmese de, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadında 10’uncu maddede yer alan özgürlüklerden yararlanma konusunda basın mensuplarına özel bir statü tanıyan ilke ve kurallar grubu geliştirilmiştir. (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
Kapsamında İfade Özgürlüğünün Korunması, Uygulamacılar için el kitabı Dominika
Bychawska-Siniarska, Türkçe’ye Çeviren: Av. Tuğçe Duygu Köksal, s,99) Devletlerin hakların kullanılmasına müdahale etmemeleri gerekmektedir. Bununla birlikte, bireylerin haklarına, özel kişiler veya devlet dışı aktörler tarafından müdahale edilmesini önleme de dahil olmak üzere, bireyler arasında insan haklarının etkin bir şekilde korunmasını sağlamak için gerekli adımların atılmasında pozitif yönde hareket etmeleri de gerekmektedir. (Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi Kapsamında İfade Özgürlüğünün Korunması, Uygulamacılar için el kitabı
Dominika Bychawska-Siniarska, Türkçe’ye Çeviren: Av. Tuğçe Duygu Köksal, s,103) Avrupa
İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre ifade özgürlüğü, demokratik toplumun temelini oluşturan ana unsurlardandır. AİHM, ifade özgürlüğüne ilişkin kararlarında ifade özgürlüğünün toplumun ilerlemesi ve bireyin gelişmesi için gerekli temel şartlardan birisini teşkil ettiğini yinelemektedir. (Anayasa Mahkemesinin 21/11/2017 tarih ve 2014/12162 Başvuru Numaralı
Kararı)
22. Demokrasilerde yönetenlerin yönetilenlere karşı şeffaf olması ilkesi gereğince kamunun faaliyetlerinden kitlelerin haberdar edilmesi için kamuya ilişkin ilanların duyurulması ihtiyacı bulunmaktadır. Kamu idarelerinin iş ve eylemleriyle ilgili yayınlattığı resmi ilanların temel gayesinin, mümkün olan en fazla sayıda muhataba ulaşılmak suretiyle kamu yönetimlerinin eylem ve işlemleri hakkında kamuoyunda farkındalığın oluşturulması olduğu gibi, dolaylı olarak devletin sosyal sorumlulukları kapsamında basının desteklenmesi olduğu da ifade edilebilir.
23. Resmi ilanların diğer ilan ve reklamlardan farkının ortaya konulması ve resmi ilanların gazetelerde belirli usul ve esaslar çerçevesinde yayınlatılmasının yasal düzenlemeye bağlanması bakımından Basın İlan Kurumunun teşkiline dair 195 sayılı Kanunun 29’uncu maddesi ile Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 5’inci maddesinde resmi ilan; kanun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi veya yönetmelik gereği yayınlanması zorunlu olan ilânların ve merkezî yönetim kapsamındaki idareler, mahallî idareler, sosyal güvenlik kurumları, kamu iktisadî teşebbüsleri, kamu hukuku tüzel kişiliğini haiz teşekküller ile sermayesinin yarısından fazlası bu teşekküllere ait veya bunların yüzde elliden fazla sermaye payı olan iştiraklerinin reklâm niteliği taşımayan ilân olarak, resmî reklâmlar ise mezkûr Yönetmeliğin 7’nci ve 195 sayılı Kanunun 42’nci maddesi gereğince 5’inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde sayılan daire ve teşekküllerle kanunla kurulan sair müesseselerin veya bunların iştiraklerinin gazete ve dergilere verecekleri hususî ilânlar ile reklâmlar olarak tanımlanmıştır.
24. Kamu idarelerinin iş ve eylemleriyle ilgili yayınlattığı resmi ilan ve reklamların temel gayesi, mümkün olan en fazla sayıda potansiyel muhataba ulaşılmak suretiyle bir yandan kamu yönetimlerinin eylem ve işlemleri hakkında kamuoyunda farkındalığın oluşturulması diğer yandan da kamuoyuna eşit şekilde bilgi sağlayarak rekabetin artırılmasının sağlanmasıdır. Bu temel amacın yanı sıra dolaylı olarak devletin sosyal sorumlulukları kapsamında basının desteklenmesi, hem tarihi olarak hem de hala devam eden değişik ülkelerde değişik şekillerde
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr uygulaması bulunan önemli bir amaç olarak yerini korumaktadır. Özel ilan ve reklamlar ise 195 sayılı Kanunun 40’ıncı maddesi ile Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli
Yayınlar Yönetmeliğinin 6’ncı maddesinde tarif edilmiş olup, aynı Kanunun 43’üncü maddesi ile adı geçen Yönetmeliğin 7’nci maddesine göre bunları veren gerçek veya tüzel kişilerin isteklerine uygun olarak gazete ve dergilerde yayınlatılmaktadır.
25. Basın İlan Kurumunun kanuni müşterileri arasında yer alan kamu kurum, kuruluş, müessese, teşekkül, iştirak ve benzerlerinin resmi ilan sayılmayan Resmi İlan ve Reklamlar ile
Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 7’nci maddesine göre resmi reklam olarak tanımlanan ilan ve reklamlarının hangi gazete ve dergide yayınlanacağı hususu ise kanuni müşterilerin irade ve tasarrufundadır. 195 sayılı Kanunun 43’üncü maddesi uyarınca bu türdeki ilan ve reklamların yayınlanacağı süreli yayınların belirlenmesi konusunda Basın İlan
Kurumunun herhangi bir tercihi ve tasarrufu bulunmamaktadır.
26. Anayasanın 29’uncu maddesinde süreli yayınların çıkarılması, yayım şartları, malî kaynakları ve gazetecilik mesleği ile ilgili esasların kanunla düzenleneceği, Kanunun haber, düşünce ve kanaatlerin serbestçe yayımlanmasını engelleyici veya zorlaştırıcı siyasal, ekonomik, malî ve teknik şartlar koyamayacağı ve süreli yayınların, devletin ve diğer kamu tüzelkişilerinin veya bunlara bağlı kurumların araç ve imkânlarından eşitlik esasına göre yararlanacağı belirtilmiştir.
27. Anayasa Mahkemesi kararında ifade edildiği üzere, Basın özgürlüğünün gerçekleştirilebilmesinin koşullarından biri de kuşkusuz ekonomik imkânların bulunmasıdır.
Zira basın özgürlüğü haberin içeriğinin yanında haberin veriliş biçimini de kapsar. Bilhassa süreli yayınlar açısından, haberin verilmesi için ekonomik imkânlar büyük ölçüde resmî ilan ve reklamların yayınlanmasıyla sağlanmaktadır. (Anayasa Mahkemesinin 09/01/2020 tarih ve
E:2016/5653, K:2016/5653 Sayılı Kararı, R.G. Tarih- Sayı : 2021/5045-S.21.8187 11.03.2020-31065)
28. Resmi ilanların dağıtılması basın özgürlüğü açısından önemlidir. Çünkü resmi ilanlar, basını finanse etme gibi bir öneme sahiptir. Fikir ve içtihat farkı aranmaksızın bir başka deyişle herhangi bir fikri ya da içtihadı savunan gazetelerin bir fikri ya da içtihadı savunmasının resmi ilan alması açısından Basın İlan Kurumu için ilanların dağıtımında bir seçim sebebi olmaması, basın özgürlüğü anlamında önemlidir. Türkiye’de yazılı basının finans kaynakları konusunda en önemli gelirlerden biri gazetelerin Basın İlan Kurumu’ndan aldıkları ilanlar ve reklamlardır. Habercilik, hedef kitlelere bilgi aktarımının yapıldığı bir süreçtir. Bu süreç içerisinde medya işletmelerinin sahip oldukları gelir kaynakları üretilen haberlerin içeriğini ve kalitesini etkileyecektir. (Osman Vedüd Eşidir, Türk Basın Sektörünün
Finansmanında Basın İlan Kurumu’nun Yeri Ve Önemi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı Doktora Tezi, İstanbul, 2016, s. iii)
29. 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanun’un 32’nci maddesinin birinci fıkrası ile 34’üncü maddesinin, Anayasanın 29’uncu maddesine aykırılığı savıyla iptali istemiyle yapılmış olan başvuruda Anaysa Mahkemesi tarafından verilen 29/12/2011 tarih ve E:2010/78, K:2011/177 sayılı kararda özetle; “(…) resmi ilan yayınlama hakkı verilecek gazetelerde esas alınacak olan ilke ve kriterlerin kanun ile belirlenmesi gerekirken Basın İlan
Kurumu Genel Kurul Kararı ile belirlendiği belirtilerek, itiraz konusu kuralların Anayasa’nın 29. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. (…) Anayasa’nın 29. maddesinde resmi ilanların dağıtılmasına ilişkin açık bir kural bulunmamaktadır. İtiraz konusu kurallarla gazetelerin niteliklerini artırma amacıyla, yayınlarda sürekliliği ve güvenilirliği hedefleyen ölçütler getirilmesi durumunun, yayın kuruluşlarının düşünce ve kanaatlerini serbestçe
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr yayımlanması özgürlüklerini engelleyici veya bunların kullanılmalarını zorlaştırıcı siyasal, ekonomik, mali ve teknik koşulları içermediği açıktır. Diğer taraftan itiraz konusu kurallarla resmi ilan yayınlama hakkının süreli yayınlara verilmesi esas ve usullerin belirlenmesi konusunda Basın İlan Kurumu Genel Kuruluna yetki verilirken; resmi ilan yayınlama hakkına ilişkin temel esaslar ve yürütmeye bırakılan alanın çerçevesi de çizilmiştir.
Kanun’da belirtilen genel çerçeve ve esaslar doğrultusunda, ayrıntı ve uzmanlık gerektiren konularda Basın İlan Kurumu Genel Kuruluna yetki verilmesinde Anayasa’ya aykırı bir yön bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurallar Anayasa’nın 29’uncu maddesine aykırı değildir.” şeklinde belirtilerek resmi ilan yayınlama hakkının süreli yayınlara verilmesi esas ve usullerin belirlenmesi konusunda Basın İlan Kurumu Genel
Kuruluna verilen yetkinin Anayasa’nın 29’uncu maddesine aykırı olmadığı yönünde karar verilmiştir.
30. Basın İlan Kurumu, 02/01/1961 tarih ve 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair
Kanun ile kurulmuş kamu tüzel kişiliğini haiz bir kurumdur. Görevine dair işlemlerde düzenleyici, denetleyici ve destekleyici fonksiyonları bulunmaktadır. Basın İlan Kurumu, resmi ilan ve reklam yayınlama hakkı bakımından süreli yayınların belirli vasıflara uygun hale gelmesi için ödevler yükleyerek denetleme yapabilmekte ve bunların ihlali halinde müeyyide uygulayabilmektedir.
31. Anayasa ve Basın Kanununa göre gazete ve dergiler, faaliyete başlamak için izin alma şartına tabi değildirler. Cumhuriyet Savcılıklarına bildirim esaslı olarak serbestçe faaliyet göstermektedirler. Dolayısıyla Kurumun yazılı medya araçları üzerinde faaliyet durdurma, kapatma benzeri görev ve yetkisi bulunmamaktadır. Gazetelerin resmi ilan ve reklam yayınlama hakkı kazanması ve bu hakkın devam etmesine yönelik işlemler, kendi talepleri doğrultusunda yürütülmektedir.
32. 195 Sayılı Kanun’un 5’inci maddesi uyarınca Basın İlan Kurumunun en yüksek karar alma organı olan ve yönetmelik yapma yetkisine sahip olan Genel Kurulu her biri 12 üyeli Basın, Hükümet ve Tarafsızlar olmak üzere 3 grup ve 36 üyeden oluşmaktadır. Genel Kurulun tevdii ettiği görevler yine Genel Kurul üyelerinin kendi aralarından her gruptan seçilen ikişer üyesi ve Kurum Genel Müdürünün de aralarında yer aldığı Yönetim Kurulunun nezaretinde Kurum
Genel Müdürü marifetiyle yürütülmektedir (195 Sayılı Kanun, Madde: 10, 12). Kurumun icra ettiği işlemlerin tamamı, Yönetim Kurulu seçimine benzer şekilde Genel Kurul üyeleri arasından seçilen üç üyeden müteşekkil Denetçiler tarafından denetlenmektedir (195 Sayılı
Kanun, Madde: 9). Resmi ilan ve reklamların gazete ve dergilerde yayınlatılması işlemleri, Kurumun Şube Müdürlükleri aracılığıyla ifa edilmektedir. Bu görevin takip ve kontrolünün yanı sıra Kurumun diğer konulardaki görevleri merkezdeki birim müdürlüklerince yürütülmektedir.
33. Cumhuriyetin ilanından bu yana resmi ilan ve reklamların dağıtımına ilişkin tarihi süreç incelendiğinde özetle; Basın İlan Kurumunun faaliyete geçtiği 1961 yılı öncesine bakıldığında, gerek Osmanlının son dönemlerinde gerekse Cumhuriyet sonrası 1961 yılına kadar olan dönem içerisinde resmi ilan olarak addedebilecek ilanların gazetelerde yayınının farklı uygulamalar hayata geçirilmek suretiyle gerçekleştirildiği, Cumhuriyetin kuruluşundan
1961 yılına kadar resmi ilanların dağıtımının; serbest uygulama dönemi (1925-1931), Maarif
Cemiyetinin aracılık yaptığı dönem (1931-1943) ile Türk Basın Birliği ve Ortakları dönemi (1943–1946) ve Türk Basın Birliği Resmî İlanlar Limited Ortaklığı Şirketi dönemi (1957-1960)
olmak üzere dört ayrı dönemde özetlenebileceği, çoğunluğunu kamu idaresi, bir bölümünü ise
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr zamanın gazete sahiplerinin ortaklaşa kurduğu müesseseler olan bu kuruluşlar aracılığıyla resmi ilanların yayınlatıldığı, 1961 yılında ise 195 sayılı Kanun’un çıkarıldığı anlaşılmaktadır.
34. Gazetelerin okuyucularla zamanında buluşması için dağıtım işlevi hayati öneme sahiptir. Bu görev dağıtım şirketleri tarafından yerine getirilmektedir. Türkiye’de ilk dağıtım şirketi olan GAMEDA (Gazete Dağıtım Ltd. Şti.) 4 Eylül 1959 yılında kurulmuştur.
1963 yılında Hürriyet Gazete Dağıtımı Ltd. Şti. (Hür Dağıtım), 1992 yılında ise YAYSAT
Yayın Satış Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. kurulmuştur. 2018 yılı sonuna kadar ülke çapında dağıtım yapmakta olan iki ulusal düzeyde müessese bulunmaktayken, eski unvanı Doğan
Dağıtım olan Demirören Denetim Danışmanlık Satış Pazarlama Matbaacılık Ödeme Aracılık ve Tahsilat Sistemleri A.Ş.’nin faaliyetini sonlandırmasıyla hâlihazırda yurt çapında dağıtım yapabilme imkânı olan sadece Turkuvaz Dağıtım Pazarlama A.Ş. bulunmaktadır. 5187 sayılı
Basın Kanununun 23’üncü maddesi uyarınca bir dağıtım şirketinin istemediği yayını dağıtmama gibi bir hakkı bulunmamaktadır.
35. Basın ya da geniş tabiriyle medya ister yerel, ister ulusal, isterse küresel düzeyde olsun yaşamın ayrılmaz bir parçası konumundadır. Medyanın toplumlar için daha da önemli bir yer edinmekte olduğu tartışmasız kabul edilmektedir. Bu nedenle bütün Dünya’da ülkeler, basına ya da medyaya verdikleri doğrudan ya da dolaylı desteklerle sistemlerini güçlendirmeyi amaçlamışlardır. Bu kapsamda diğer ülke uygulamalarına yönelik olarak Basın İlan Kurumu tarafından yapılan ve 03/03/2021 tarihli ve sayılı yazı ekinde gönderilen
“Basına Veya Medyaya Yapılan Devlet Destekleri Uygulamaları Ve Basın İlan Kurumu” isimli çalışmanın incelenmesinde fayda bulunmaktadır.
35.1. Almanya:
35.1.1. Almanya’da resmi ilân kurumu bulunmadığı, partilerin ve resmi kurumların istedikleri gazeteye ilan verdikleri, Kurumların kendi internet sayfalarında ilânları açıkladıkları bir uygulamanın bulunduğu görülmektedir. Bir başka deyişle ülkemizde olduğu gibi resmi ilanların gazetelerde yayınlatılması yoluyla kamu kaynaklarının gazetelere aktarılması şeklinde bir mekanizma söz konusu değildir. Almanya’da tiraj denetimi IVW (Informationsgemeinschaft zur Feststellung der Verbreitung von Werbeträgern e.V. – Reklam Araçlarının Dağılımını Tespit Etmek İçin Enformasyon Topluluğu/Derneği)
tarafından gerçekleştirilmektedir. Resmi bir dernek olan IVW, ilan ve reklam alan gazeteleri, dergileri, sinema filmlerini, televizyonları, açıkhava panolarını hatta fuar alanlarına gelen ziyaretçi sayılarına kadar birçok mecrayı denetlemektedir.
35.1.2. Kamu kaynakları, basın işletmelerine proje karşılığında aktarılmaktadır. Vakıflar, dernekler, bankalar aracılığıyla veya doğrudan hibe yoluyla da basına yönelik bir takım desteklerde bulunulmaktadır. Almanya özelinde 2018 yılı resmi verilerinde basına aktarılan kamu kaynağı Grafik 1’de verilmektedir.
Grafik 1: Almanya’da 2018 Yılında Basına Aktarılan Kamu Kaynağı (Milyon Euro)
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr biridir. Bunun dışında devlet vergi indirimleri uygulayarak dolaylı desteklerde de bulunmaktadır.
35.2.3. Fransa’da Fransızca olarak yayın yapan, genel veya politik içeriğe sahip, haftada en az beş kez yayınlanan, fiziksel olarak basılan gazeteler doğrudan maddi yardım yapılarak desteklenmektedir. Yardımlar yapılırken gazeteler tirajı 250 bin üzeri, 250 bin-150 bin arası ve
150 bin altı olmak üzere üç kategoride değerlendirilmektedir. Devlet yardımları 10,6 milyar
Euro yıllık cirosu olan basın sektörünün %12’sini oluşturmaktadır. Sadece 2018 yılında 400 milyon Euro vergi indirimi yoluyla 626 milyon Euro doğrudan yardım yoluyla basına destek olunmuştur.
35.3. Amerika Birleşik Devletleri:
35.3.1. ABD’de gazetelerin desteklenmesi konusunda kısmen ülkemizdeki yapıya benzer şekilde resmi ilanların kamu tarafından yayınlatılması uygulaması bulunmaktadır. Ülke genelindeki 50 eyaletin tümünde hükümet ve sivil işletmelerin bazı duyuruları yapmalarını resmi ilan niteliğinde zorunlu kılan yasalar bulunmaktadır. Corporation For Public
Broadcasting adlı kamu şirketi ise 1967 yılında çıkan Kamu Yayıncılığı Kanunu gereğince kamuya açık televizyon ve radyo kuruluşları ile gazeteleri ve çevrimiçi yayınları fonlamak yöntemiyle desteklemektedir. Ayrıca ABD’de kâr amacı gütmeyen sivil kuruluşlar tarafından yapılan basın destekleri de bulunmaktadır.
35.3.2. Kamu duyuruları (ilanları), Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk günlerinden beri gazetelerde yayınlanmaktadır. Gazetelerde yer alan kamu duyurularıyla vatandaşlar günlük haberlerden, yerel, eyalet ve federal kural ve düzenlemelerdeki değişikliklerden haberdar edilmektedir. Bu duyuruların basılmasının karşılığı olarak, gazeteler kişilerden, iş yerlerinden ve ajanslardan bir ücret tahsil etmektedir. 2000 yılı ABD’deki Ulusal Gazete Birliği verilerine göre kamuya açık ilanlar gazete gelirlerinin ortalama %5’i ile %10’unu oluşturmaktadır.
35.4. Avusturya:
35.4.1. Avusturya’da merkezi yönetim bütçesine tabi idareler, belediyeler, köyler ve iktisadi devlet teşekküllerinin ilan ve reklamları, doğrudan devlet tarafından çıkarılan Wiener Zeitung gazetesinin Amtsblatt (Resmi İlan Gazetesi ) bölümünde yayınlanmaktadır. Buna ek olarak
Wiener Zeitung’in ticaret gazetesi olarak da işlev gördüğü göz önüne alındığında Avusturya’da, Basın İlan Kurumu ile benzer fonksiyonlara sahip, resmi ilan ve reklamlara aracılık etme görevini üstlenmiş bir kuruluş bulunmamaktadır.
35.4.2. Basın organlarının ve basın çalışanlarının desteklenmesi amacıyla, Avusturya
Başbakanlığına bağlı faaliyet gösteren KommAustria (Kommunnikationsbehörde Austria – Avusturya İletişim Kurumu) adlı bir kurum mevcuttur. Bu kurum, radyo ve televizyon yayınlarını denetleme ve telekomünikasyonu düzenleme konularında devlet tarafından yetkilendirilmiş özel bir şirket olan Avusturya Yayıncılık ve Telekomünikasyon Düzenleme
Kurulu (Rundfunk und Telekom Regulierungs- RTR – GmbH) tarafından da desteklenmektedir.
35.4.3. Günlük ve haftalık gazetelerin dağıtımlarına yönelik sübvansiyonların ve bölgesel gazetelerin çeşitliliğinin korunmasını amaçlayan özel sübvansiyonların yanı sıra 2004 tarihli
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
Basın Teşvik Kanunu yer almaktadır. Avusturya Basın Teşvik Kanunu 1 Ocak 2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Avusturya hükümetinin basına sunduğu teşviklerin yönetiminden
KommAustria sorumludur. Avusturya’da sübvansiyon almak için gerekli şartlar 2004 tarihli
Basın Teşvik Kanunu’nda belirtilmiştir. Bu kanuna ek olarak KommAustria ek yönetmelikler hazırlamıştır.
Tablo 1: Avusturya’da 2018 Yılında Basın Aktarılan Devlet Yardımları
Basına Yönelik Kamu Destek Çeşitleri Başvurusu Yararlanıcı Aktarılan Kamu
Sayısı Sayısı Kaynağı (Milyon
Avro)
1- Dağıtım a-Günlük Gazeteler 14 14 3.542.329.00 € b- Haftalık Gazeteler 37 37 3.024.226.00 € 2- Özel Yardımlar 9 7 8.522.000.00 €
70 66 2.800.000.00 €
3- Kalite İyileştirme
Yardımları
130 124 17.888.555.00 €
Toplam:
35.5. Belçika:
35.5.1. Belçika Basın Kanununda yer aldığı üzere, matbaa devlet kontrolüne tabi olmamakla birlikte, görsel işitsel medyası ise devlet tarafından yönetilmektedir. Yazılı basın kendi kendini düzenlemektedir. Belçika genel olarak, basın desteğini farklı mekanizmalara, programlara ve yararlanıcılara göre düzenlemektedir. Belçika’da Fransızca konuşulan topluluklarda yayınlanan gazetelere devlet sübvansiyonları, profesyonel gazeteciler derneği, Flemish Haber Medyası
Topluluğu ve Flaman Gazeteciler Konseyi gibi sektörel derneklerle işbirliği içerisinde dağıtılmaktadır. Ülke medyasında sunulan destekler; basın sektörüne destek, kullanılan tam zamanlı gazeteci sayısına göre destek, gazeteciye destek, gazetecilik ürününe yönelik destek ve okurların arttırılmasına yönelik destek olmak üzere dört ana başlık altında toplanmaktadır.
35.6. İtalya:
35.6.1. Basın İlan Kurumunun “resmi ilanlarla, kamu kurum ve kuruluşlarına ait reklamların, vasıfları Genel Kurulca tespit edilen mevkutelerde yayınlamasına aracı olmak” şeklinde belirlenen görevi ve ilkesi, İtalya’da özel statüde çalışan pek çok aracı şirket tarafından yürütülmektedir. Bu alanda sektörün en önemli kuruluşu “Pubblinforma” olup, resmi ilan süreçlerini kolaylaştırmak, ihalelerde en fazla katılımcı sayını elde etmek, İtalyan ve Avrupa
Birliği Resmi Gazeteleri, bölgesel resmi bültenler, ulusal, bölgesel ve yerel gazeteler ile
Bakanlıkların internet sayfalarındaki yayın işlemlerini koordine etmek suretiyle bütün kamu kuruluşlarının ihtiyaçlarına cevap vermek gibi görevleri bulunmaktadır. Yine Basın İlan
Kurumunun “basın dernek ve sendikalarına kredi açmak, basın mensuplarına borç para vermek” gibi ekonomik destek sağlamaya yönelik görevlerini yerine getiren benzer bir kuruluş bulunmamakla birlikte, Uluslararası Gazete Yayıncılığı Federasyonu’nun benzer bazı görevleri bulunduğunu ifade etmek mümkündür.
35.7. İsveç:
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
35.7.1 İsveç’te Medya Sübvansiyonları Konseyi, basına yapılan destekleri, günlük basına ve
genel medyaya tahsis eden, başvurusunda bulunan kuruluşların destek alıp alamayacağını belirleyen, bir başkan, bir başkan yardımcısı ve tümü hükümet tarafından atanan en fazla on iki üyeden oluşan bağımsız bir karar organıdır. Konsey, destekler konusuna karar vermenin yanı sıra, İsveç Basın Sübvansiyon Yönetmeliği (1990: 524) ve İsveç Medya Sübvansiyon
Yönetmeliği (2018: 2053) ile ilgili diğer konulara da karar verir. Bu konular, gazetelerin içeriklerinin incelenmesi, ülkemizdeki basın ahlak esaslarına benzer denetimler, çalışan haklarının korunması gibi konuları da içerir. Medya destekleri; birincil görevi haber kapsamı olan, çok çeşitli konular ve bakış açıları içeren, düzenli ve genel haberlerden oluşan, editör içerikli ve ayrıca demokrasinin temel öneme sahip olduğu gelişmeleri inceleyen genel haber medyasına verilebilir. Buna ilaveten, yerel gazetecilik için, gazetecilik kapsamının zayıf olduğu alanlarda, yenilik ve gelişimin söz konusu olduğu durumlarda da verilmektedir. Destekler, basılı gazetelere veya dijital formatta yayınlanan gazetelere, yayınlanma sıklığı ve dağıtım alanına bağlı olarak, yapılmaktadır. Ayrıca ortak dağıtıma katılan bir gazetenin yayınlanan her sayısı için de dağıtım desteği verilmektedir. Ortak dağıtıma katılan gazetelerin fiyatları eşit olmak zorundadır. Dağıtım desteklerinde günlük gazetelerin alacağı destek, abone sayısına göre belirlenmektedir.
35.8. Lüksemburg:
35.8.1. Lüksemburg, basının çeşitliliğini sağlamak üzere 1976 yılında bir kamu yardım planı geliştirmiştir. Program 1998 yılında yazılı basının tanıtımına ilişkin yasa ile revize edilerek daha belirgin hale getirilmiştir. Lüksemburg’da basın destekleri, yıllık yedi milyon Euro’nün üstündedir. Ana akım gazetelere, yılda bir milyon Euro’yu aşan bir miktar tahsis edilmekte ise de daha küçük yayınlar, basın desteklerinin en önemli bölümünü almaktadır. Bu destekler, tüm gazeteler için aynı olan ve yayınlanan sayfaların sayısına göre hesaplanan orantılı bir tutardan oluşmaktadır. Basın sübvansiyonları için birkaç uygunluk kriteri mevcuttur. Ülke çapında dağıtılmalı ve öncelikle ülkenin dillerini, bir başka deyişle Létzebuergesch, Fransızca ve
Almancayı içermelidir. Lüksemburg’da yayınlanan günlük ve haftalık gazete olmalıdır. Uygun kuruluşlar, en az beş tam zamanlı profesyonel gazeteciden oluşan bir editoryal ekip istihdam etmelidir. Ücretsiz dağıtılan yayınlar basın desteklerinden yararlanamamaktadır. Basın sübvansiyonlarının tahsisi, yazılı basının tanıtımına dair yasa ile belirlenmiş bir komisyon tarafından yönetilmektedir.
35.9. Norveç:
35.9.1. Norveç Anayasası’nın 100’üncü maddesinde belirtildiği gibi devlet, “açık ve aydınlanmış kamu söylemini kolaylaştıran koşullar oluşturarak” medya sektöründe ifade ve fikir özgürlüğünü destekleme konusunda üst düzey bir sorumluluğa sahiptir. Norveç
Anayasasının 6’ncı maddesi “Açık ve aydınlık kamu söylemini kolaylaştıracak koşullar oluşturmak Devlet yetkililerinin sorumluluğudur” ifadeleriyle, devlet yetkililerinin medyaya desteğini anayasal bir sorumluluk haline getirmektedir. Basına yönelik desteklerin 1969’da gündeme geldiği Norveç’te sübvansiyonların temel amacı, yerel rekabete odaklanan heterojen gazete ortamını sürdürmektir. Basın sübvansiyonlarının, “Norveç Medya Kurumu” tarafından yönetildiği Norveç’te, en önemli basın desteği, gazetelerin tirajı ve pazar konumu ile orantılı olarak verilen üretim hibeleridir. Ayrıca, siyasi gazeteler, azınlık gazeteleri veya özel gruplar
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr vb. gibi seçilmiş yayınlara da hibeler vermektedir. Doğrudan desteklere ek olarak, Norveç gazeteleri, gazete satışlarında KDV’den muafiyet biçiminde dolaylı destekler de almaktadır.
35.10. Ülke uygulamaları incelendiğinde; Almanya’da resmi ilân kurumu bulunmadığı, partilerin ve resmi kurumların istedikleri gazeteye ilan verdikleri, tiraj denetiminin Reklam
Araçlarının Dağılımını Tespit Etmek İçin Enformasyon Topluluğu/Derneği tarafından gerçekleştirildiği, Fransa’da Başbakanın doğrudan yönettiği Basın İlan Kurumunun muadili olabilecek üç önemli kurumun bulunduğu, maddi yardımların gazetelerin tirajına göre kategorilere ayrılması marifetiyle yapıldığı, basın düzenlemesinin en ince ayrıntısına kadar inen özel yasalar yoluyla yapıldığı, ABD’de gazetelerin desteklenmesi konusunda kısmen ülkemizdeki yapıya benzer şekilde resmi ilanların kamu tarafından yayınlatılması uygulamasının bulunduğu, Corporation For Public Broadcasting adlı kamu şirketinin 1967 yılında çıkan Kamu Yayıncılığı Kanunu gereğince basın kuruluşlarını fonlamak yöntemiyle desteklediği, 50 eyaletin tümünde hükümet ve sivil işletmelerin bazı duyuruları yapmalarını resmi ilan niteliğinde zorunlu kılan yasalar bulunduğu, Avusturya’da aynı görevi Basın İlan
Kurumu ile benzer fonksiyonlara sahip, resmi ilan ve reklamlara aracılık etme görevini üstlenmiş bir kuruluş bulunmadığı, resmi ilan ve reklamların doğrudan devlet tarafından çıkarılan Wiener Zeitung gazetesinin Amtsblatt (Resmi İlan Gazetesi ) bölümünde yayınlandığı, ancak basın organlarının ve basın çalışanlarının desteklenmesi amacıyla, Başbakanlığa bağlı faaliyet gösteren KommAustria (Kommunnikationsbehörde Austria – Avusturya İletişim Kurumu) adlı bir kurumun bulunduğu, Belçika’nın yazılı basınının kendi kendini düzenlediği, devlet sübvansiyonlarının profesyonel gazeteciler derneği, Flemish Haber
Medyası Topluluğu ve Flaman Gazeteciler Konseyi gibi sektörel derneklerle işbirliği içerisinde dağıtıldığı, İtalya’da resmi ilan ve reklamların özel statüde çalışan pek çok aracı şirket tarafından yürütüldüğü, İsveç’te basına yapılan destekleri tahsis eden ve destek alıp alamayacağını belirleyen, bir başkan, bir başkan yardımcısı ve tümü hükümet tarafından atanan en fazla on iki üyeden oluşan bağımsız bir karar organı olan Medya Sübvansiyonları
Konseyinin bulunduğu, gazetelerin içeriklerinin incelenmesi, ülkemizdeki basın ahlak esaslarına benzer denetimlerin ve çalışan haklarının korunması gibi konuların da Konsey tarafından yürütüldüğü, desteklerin; yayınlanma sıklığı, dağıtım alanı, abone sayısı gibi kriterlere göre belirlendiği, Lüksemburg’da desteklerin yasa ile belirlenmiş bir komisyon tarafından yönetildiği, desteklerin tüm gazeteler için aynı olan ve yayınlanan sayfaların sayısına göre hesaplanan orantılı bir tutardan oluştuğu, sübvansiyonlar için ülke çapında dağıtılma, ülkenin dillerini içerme, günlük ve haftalık gazete olma gibi kriterler getirildiği, Norveç’te devlet yetkililerinin medyaya desteğinin anayasal bir sorumluluk haline getirildiği, basın sübvansiyonlarının, “Norveç Medya Kurumu” tarafından yönetildiği, en önemli basın desteğinin gazetelerin tirajı ve pazar konumu ile orantılı olarak verilen üretim hibeleri olduğu anlaşılmaktadır.
35.11. Yukarıda yer verilen ülke uygulamalarında görüldüğü üzere, tüm dünyada basına doğrudan ya da dolaylı şekillerde kamu desteğinin sağlandığı, bu desteğin sağlanma usul ve esaslarının ülkeden ülkeye farklılık gösterdiği, ülkemizde ise 1961 yılı öncesinde başlayan desteğin, yasa sonrasında Basın İlan Kurumu aracılığıyla özgün bir modelin hayata geçirilmek suretiyle sürdürüldüğü anlaşılmaktadır.
36. Ülkemizde Basın İlan Kurumunun resmi ilan ve reklamların dağıtımıyla ilgili olarak üstlendiği görevler; a) Gazetelerin ve Dergilerin vasıf ve ödevlerini belirlemek ve kontrol
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr etmek, b) ilan ve reklamların dağıtım esaslarını belirlemek ve dağıtımını yapmak, c) ilan ve reklamların yayınına aracılık etmek, d) yazılı basınla ilgili ilan ve reklam piyasasını düzenlemek biçiminde tasnif edilebilir (Hasan Üstün, “Türkiye’de Devletin Yazılı Basına
İlan ve Reklâm Dağıtım Politikaları ve Basın İlan Kurumu Örneği”, İstanbul Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul, 2010, s.103.). Bunun yanı sıra resmi ilan ve reklam yayınlama hakkını haiz gazetelerin yayın yoluyla Basın İlan
Kurumu’nun Teşkiline Dair 195 sayılı Kanunun 49’uncu maddesinde yer alan Basın Ahlak
Esasları Hakkında 129 sayılı Genel Kurul Kararının ilgili madde ve bendlerine ilişkin gerçekleştirdikleri ihlaller, Yönetim Kurulu tarafından kendiliğinden ya da başvurular yoluyla değerlendirilmekte, uygun görülmesi halinde gazetelere resmi ilan ve reklam kesme cezası uygulanabilmektedir.
37. Resmî ilanların yayınlanması esasını düzenleyen 195 sayılı Kanunun 31’inci maddesi ile resmi ilanların Basın İlan Kurumunun şubesi bulunan yerlerin belediye hudutları içinde bu şubeler aracılığı ile yayınlatılacağı, Kurumun şubesi bulunmayan yerlerde ise resmî ilanların yayınlanmasına Valiliklerin aracılık edeceği belirtilmiştir. 1 Kasım 2020 tarihi itibarıyla bütün illerin Kurumun görev alanına dâhil olduğu anlaşılmaktadır. Resmi ilanların dağıtılması esasını düzenleyen Kanunun 32’nci maddesi ise resmî ilanların, fikir ve içtihat farkı aranmaksızın 34’üncü madde mucibince vasıfları tespit edilecek olan mevkûtelere Basın
İlan Kurumu Genel Kurulunun tespit edeceği esaslar dahilinde dağıtılacağını düzenlemektedir.
Resmi ilan verilecek mevkutelerin vasıflarının ise; münderecat, sayfa sayı ve ölçüsü, kadro, fiilî satış, en az yayın hayatı süresi bakımlarından ve uygun görülecek diğer yönlerden Basın
İlan Kurumu Genel Kurulu tarafından tespit edileceği düzenlenmiştir.
38. Somut uyuşmazlık tiraj hesaplaması yapılırken Kurumun inceleme ve denetimi yeterince yapmadığı, fiili satış adetlerinin belirlenmesi konusunda mevzuattan doğan yetkinin kullanılmadığı hususlarında toplanmaktadır. Bu nedenle resmi ilan ve reklam verme ve fiili satış adetlerinin belirlenmesi sürecinin işleyişinin incelenmesi gerekmektedir.
38.1. Resmî ilan yayınlama hakkını haiz gazetelerin, yayın yerlerine göre belirlenen vasıfları taşıyıp taşımadıkları, kendilerine yüklenen ödevleri noksansız ve zamanında yerine getirip getirmediklerine dair işlemlerin detayları, 195 sayılı Kanunun 34, 35, 36 ve 53’üncü maddelerine dayanılarak Basın İlan Kurum Genel Kurulunca kabul edilen 5 Ekim 2016 tarihli ve 29848 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Resmî İlan ve Reklamlar ile
Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği” ile belirlenmiştir. Resmi ilanlar, mezkûr
Yönetmeliğin 72, 73, 81 ve 82’nci maddelerinde belirtilen esas ve usullere göre belirlenen gösterge sayıları kapsamında resmi ilan yayınlama hakkına sahip gazetelere dağıtılmaktadır.
38.2. Gazetelerin günlük fiili satış adetleri, fikir işçisi kadrolarında istihdam edilen kişi sayıları, yüzölçümleri, yayın yerleri dışındaki basıldıkları yerler, dağıtım şekli ve yerleri ile gazetelerin internet sitelerinde bazı kriterleri yerine getirilmesi gibi unsurlar gazetelerin bir ay içerisinde yayınlamaları gereken resmi ilan istihkaklarının belirlenmesine esas teşkil etmektedir.
38.3. Resmi ilanların dağıtımında, Resmi İlan ve Reklamların Elektronik Ortamda Alınıp
Dağıtılmasına Dair Yönetmeliğin 11’inci maddesinin ikinci fıkrasına göre ilan verenlerin yasal
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr dayanağı olan talepleri dikkate alınmaktadır. Aksi belirtilmedikçe resmi ilanlar süreli yayınların genel baskılarında yayınlanmaktadır.
38.4. Yönetmeliğin 29’uncu maddesinde, resmi ilanların yayınlandığı gazetenin imtiyaz sahibine ait internet (haber) sitesinde eş zamanlı olarak yayınlanacağı, birden fazla gazetenin imtiyaz sahibinin aynı olması durumunda her bir gazetenin ayrı internet haber sitesinin olması gerektiği de hükme bağlanmıştır.
38.5. Gazetelerde yayınlatılan resmi ilanların tamamının, gazetelerin kendilerine ait internet (haber) sitelerinde ve Basın İlan Kurumunca geliştirilen dijital pano (widget) uygulaması ile
Kurumun ilan portalı ilan.gov.tr internet sitesine yönlendirme yapılarak erişime sunulduğu anlaşılmaktadır.
38.6. Resmi ilanların gazetelerde hangi usul ve esaslar dairesinde yayınlanması gerektiği ve ayrıca bu ilanların ne şekilde ölçümlenip hesaplanacağı ile birlikte muhatabı gazetelerin günlük fiili satış adetleri dikkate alınmak suretiyle tatbik olunacak st/cm birim fiyatları Resmi İlan
Fiyat Tarifesiyle belirlenmektedir. Resmi İlan Fiyat Tarifesi Kurum Genel Kurulunun teklifi üzerine Cumhurbaşkanı tarafından tespit edilmekte ve Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmektedir.
38.7. Gazetelerin kadro, fiili satış, yüzölçümü, birden fazla yerde basılma ve benzeri farklı özellikler sebebiyle aldıkları resmi ilan istihkaklarının (yayınladıkları ilan tutarları) değişkenlik gösterebildiği, bununla birlikte tüm resmi ilanların gazetelere istihkakları doğrultusunda elektronik sistem üzerinden ilan bilişim sistemi İLANBİS aracılığıyla dağıtıldığı, ilanların ilan sahiplerinden alınmasından bu ilanları yayınlama hakkına haiz gazetelerde yayınlanmak üzere dağıtımı ile gazetelerin bu ilanları sayfalarına aktarmak için Kurum tarafından sunulan çeşitli formatlarla bilgisayarlarına indirmelerine kadar olan işlemlere ilişkin tüm sürecin elektronik ortamda kısaca İLANBİS olarak adlandırılan ilan bilişim sistemi üzerinden otomatik şekilde gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır.
38.8. Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 31’inci maddesi uyarınca resmi ilan yayınlama hakkını haiz gazetelerin sahip oldukları kontenjan nispetinde dağıtılıp yayınlatılan resmi ilanların dağıtımını gösterir aylık resmi ilan kontenjan ve dağıtım tabloları, her ay sonunda ilgili yayın yerlerindeki muhatap gazetelerle elektronik ortamda İLANBİS sistemi üzerinden paylaşılmaktadır.
38.9. Resmi ilanların gazetelere dağıtım işlemlerinin; ilan sahiplerinin resmi ilanlarının yerel, bölgesel veya yaygın gazetelerde hangi tarihte kaç defa yayınlanması gerektiğini ve ilanın kanuni dayanağını da içeren yayın talimatları dikkate alınmak suretiyle elektronik ortamda gerçekleştirildiği, resmi ilan sahiplerinin gazete seçme hakkı bulunmadığı, yayın talimatında, ekinde yer alan ilanın nerede ve kaç defa hangi mevzuata göre yayınlanacağının, ilan yayınını öngören Kanun, Cumhurbaşkanı kararı, Yönetmeliğin adı, numarası ve maddesi de belirtilerek ifade edildiği anlaşılmaktadır.
38.10. Aynı şekilde İLANBİS üzerinden Kuruma gönderilen resmi ilanların yürürlükte olan
Resmi İlan Fiyat Tarifesine göre bir gazete sayfasında kaç santim ve sutün ebatında yayınlanabileceğinin İLANBİS sistemi tarafından otomatik olarak hesaplandığı, santim, sütün
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr genişliği ve tahmini resmi ilan bedeli hesaplanan resmi ilanların ilgili yayın yerindeki gazetelerin anlık istikhakları esas alınarak en az istihkakı olan gazetelere sırayla sevk edildiği, ilan sahibi idarelerin resmi ilanlarının yayın durumunu, fatura bilgilerini elektronik ortamda
İLANBİS üzerinden takip edebildiği, gazeteler ile aynı gazetelerin kendilerine ait internet (haber) sitelerinde yayınlanan resmi ilanların tamamının dijital ortamda Basın İlan Kurumu ilan portalı ilan.gov.tr internet sitesi üzerinden duyurulduğu görülmektedir.
38.11. Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğin 29’uncu maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca resmi ilanların gazeteler ve bu gazetelerin kendilerine ait internet haber sitelerinde Kurum tarafından geliştirilen dijital pano (widget)
uygulaması üzerinden Basın İlan Kurumu İlan Portalına (ilan.gov.tr) trafik akışıyla duyurulması zorunluluğu bulunmaktadır.
38.12. 195 sayılı Kanunun 37’nci maddesi ile Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları
Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 28’inci maddesi uyarınca, her ayın sonunda takip eden ay için Kurum Genel Kurulca belirlenen kriterleri yerine getiren resmi ilan ve reklam verilebilecek gazete ve dergiler için süreli yayınlar listesinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.
Süreli yayınların isimlerinin, yayın yerlerinin, iletişim bilgilerinin ve özel ilan tarifelerinin bulunduğu Aylık Süreli Yayınlar Listesinin Kurumun ilan portalı ilan.gov.tr üzerinden duyurulduğu görülmektedir.
38.13. Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 11’inci maddesi uyarınca herhangi bir yayın yerinde bir gazetenin resmi ilan yayınlama hakkı kazanabilmesi için, yazılı olarak resmi ilan yayınlama talebinde bulunması, Kurum Genel
Kurulunca çıkarılan Yönetmeliklerle yükletilen ödevleri kabul ederek zamanında yerine getirmesi, yayınlandığı yere göre kendisi için belirlenen 9/12/18/24/36 aylık sürelerde bekleme sürelerini tamamlaması gerekmektedir.
38.14. Resmi ilan yayınlama hakkı kazanan gazetenin Kurum Genel Kurulu tarafından tespit edilen kriterleri yerine getirmediğinin tespit edilmesi durumunda, Resmi İlan ve Reklamlar ile
Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 19’uncu maddesi uyarınca bu gazetenin yayınlama hakkı ihlal süresince durmaktadır.
38.15. 195 Sayılı Kanun’un 49’uncu maddesi uyarınca Kurum Genel Müdürlüğünün aldığı kararlara Kurum Yönetim Kurulu nezdinde itiraz edilebilmekle birlikte, Kurum Yönetim
Kurulunun müeyyide uygulanmasına dair kararlarına en yüksek dereceli Asliye Hukuk
Hakimliği nezdinde itiraz edilebilmektedir.
38.16. Basın İlan Kurumu Genel Kurulu’nun resmi ilan ve reklam verilebilecek mevkutelerle (süreli yayın) ilgili aldığı ve çeşitli tarihlerde pek çok değişiklik yaptığı 15/02/1977 tarihli ve 67 Karar No.lu “Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair 195 Sayılı Kanun
Uyarınca Yayınlanacak İlan ve Reklamlar İle Bunları Yayınlayacak Mevkuteler Hakkında
Genel Kurul Kararı” bulunmaktadır. Söz konusu kararlarla ilan ve reklamların dağıtım ve yayınlanma esasları ile bunları yayınlayacak mevkutelerin vasıfları, ödevleri ve uygulama ve denetime ilişkin hususların ayrıntılı olarak düzenlendiği görülmektedir.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr 38.16.1. Buna göre; gazeteler, her ay düzenleyeceği icmal varakalarını Kuruma göndermek zorundadır. İcmal varakaları, ait olduğu aydaki kağıt sarfiyatını, baskı miktarını ve saatini, satış ve iade adetlerini, abone miktarını, fikir işçisi kadrosunu ve bunlara ait ücret ödemelerini, vergi ve sigorta primleriyle ilgili tahakkuk işlemlerine ait belgelerin tarih ve numaraları gibi bilgileri kapsayacak şekilde düzenlenmektedir (md. 31). Bir gazete hakkında edinilebilecek tüm bilgiler bu varakalardan elde edilebilmektedir. Satış, abone, satış iade miktarı, fikir işçisi kadrosu gibi bilgileri Kurum 2011 yılından beri elektronik ortam üzerinden almaktadır.
Kurumun Kontrol Hizmetleri Müdürlüğü resmi ilan gazeteler hakkındaki bu bilgilerin doğruluğunu gittikleri denetlemelerde yapmaktadır. (Osman Vedüd Eşidir, Türk Basın
Sektörünün Finansmanında Basın İlan Kurumu’nun Yeri Ve Önemi, İstanbul Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı Doktora Tezi, İstanbul, 2016, s. 236)
Gazeteler tarafından aylık olarak Basın İlan Kurumuna beyanname sunulması anlamına gelen icmal varakalarının ihtiva ettiği bilgiler resmi ilan ve reklam yayınlayan gazetelerin vasıf ve ödevlerinin kontrolünün sağlanması açısından Kuruma ön kontrol yapma imkânı sağlamaktadır. İcmal varakalarıyla beyan edilen bilgi ve belgelerin doğruluğunun kontrolü ve gazetelerin yayınlama hakkının doğup doğmadığını veya gerektiğinde bu hakkın düşüp düşmediğini denetleme görevi kontrol kurulları tarafından gerçekleştirilen denetlemelerle yapılmaktadır. (Yeşim Yakışır, Medya-Demokrasi İlişkisi: Yerel Basın Ve Basın İlan Kurumu, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı Doktora Tezi
İstanbul, 2016, s. 70)
38.16.2. Zikredilen Genel Kurul kararına göre; günlük fiili satış adedi ortalaması, bir ay boyunca bayilere verilen toplam gazete sayısından iadeler düşülerek elde edilen sayının, yine o gazetenin bir ay içinde yayınlandığı gün sayısına bölünmesi sonucunda elde edilen sayıya, abonelik bedelini ödemiş olan abonelerin sayısının eklenmesi suretiyle bulunur. Bu işlem, en geç ertesi ayın yirminci gününe kadar tamamlanır. Vergi Usul Kanununa göre deftere tabi olmayanlar aracılığıyla yapılan satışlar, günlük fiili satış adedi ortalaması hesabında dikkate alınamamaktadır (md 23).
38.16.3. Belli bir yerde bir ay içinde yayınlanması muhtemel resmi ilanların, o yerde çıkan gazetelerden her birine hangi oranda dağıtılacağına esas teşkil eden ölçüye aylık kontenjan adı verilmektedir. Aylık kontenjanın tespitinde ana kıstas gazetelerin yüzölçümüdür. Aylık kontenjan tespitinde gazetelerin fikir işçisi sayısı, fiili satış adedi, dağıtım-satış usulü ve yerleri ile bir ay içindeki yayın sayısı gibi unsurlar da dikkate alınmaktadır. Her ayın ilk ve son günleri arasında gazetelerde yayınlatılan resmi ilanların dağıtımına ilişkin resmi ilan kontenjan ve dağıtım tabloları ilgili gazetelere gönderilmektedir (md. 15). Günlük gazetelerin ilan ve reklamları yayınlayabilmesi için, içerik, yüzölçümü, kadro, fiili satış adedi, en az yayın hayatı süresi ile Genel Kurul tarafından tespit edilen diğer vasıfları haiz olması gerekmektedir (md.
16).
38.16.4. Siyasi gazetelerin, türüne ve yayın yerlerine göre belirtilmiş olan günlük asgari fiili satış adetlerinin en az %50’sinin, bayiler aracılığıyla gerçekleştirilmesi şarttır (md. 55). Asgari fiili satış adedinin hesabında, iadesiz gösterilen satışlar kabul edilmez (md. 56).
Abonelerin, günlük fiili satış adedi ortalamasına dahil edilebilmesi için süresi bir aydan az olmamalı, siyasi sabah gazeteleri ile ticaret ve meslek gazetelerinin, tarihini taşıdığı gün saat 09.00’a kadar, siyasi akşam gazetelerinin ise tarihini taşıdığı gün saat 17.00’ye kadar abonelere
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr sevk edilmek üzere, tek tek veya toplu olarak irsaliyeleri düzenlenmek suretiyle abone dağıtım servislerine veya postaya verilmesi gerekmekte, abonelerine sevkine ilişkin işlemlerin belgelendirilmesi gerekmektedir (md. 58).
38.16.5. Gazetelerin aylık resmi ilan kontenjanı, kendilerine ait “gösterge”nin, her ayın sonunda hesaplanacak “resmi ilan katsayısı” ile çarpılması sonucunda bulunur. Resmi ilan katsayısı, bir yerde bir ay boyunca yayınlatılan resmi ilan tutarının, o yerde yayınlanan ve yayınlama hakkına sahip gazetelerin gösterge sayıları toplamına bölünmesiyle elde edilir (md.
61).
38.16.6. Resmi ilan kontenjanına esas teşkil eden gösterge sayıları incelendiğinde; örneğin siyasi gazetelerden aylık ortalama yüzölçümü 2.25 metrekareden ve günlük fiili satış adedinin
İstanbul, Ankara ve İzmir’de 10.000’den, diğer şubelerin bulunduğu yerlerde ise 5.000’den az olmayan gazeteler için 180 ek göstergeye, yüzölçümü 3.00 metrekareden az olmayan ve günlük fiili satışı 25.000’den az olmamak üzere üç katı kadar fikir işçisini yalnız kendi kadrosunda bulunduran gazetelere 1/3’ü oranında ek gösterge uygulanacağı, yayınlandığı yerin dışında da, mevkute dağıtımı amacıyla kurulmuş, yurt genelinde bayilik teşkilatı bulunan kuruluşlar tarafından günlük fiili satış adedinin tamamını yayın yeri ile birlikte, her coğrafi bölgede en az bir ilde olmak üzere, ülkenin en az %70’inde, günü gününe, dağıtıma sunarak satan ve istenmesi durumunda bu hususu belgelendiren gazetelere 1/3’ü oranında ek gösterge uygulanacağı, kadrosunda internet editörü bulunduran ve yayınlama ödevinde bulundukları resmi ilanları gazetelerine ait internet sitesinde düzenli olarak yayınlayan ve internet sitelerini düzenli olarak güncelleyen gazetelere esas gösterge sayılarının 1/10’u oranında ek gösterge uygulanacağı vb.
düzenlemelere yer verildiği anlaşılmaktadır (md. 61).
38.16.7. Bu durumda bir gazetenin alacağı ilanı, pazar günü yayınlanıp yayınlanmadığından, yüz ölçümünün fazlalığı, asgari kadrosunun ve fiili satışının fazlalığı gibi birçok değişken etkilemektedir. Buna göre, Anadolu’da yayınlanan gazetelerde 1.000, 2.500, 5.000, 10.000 baremleri bulunmaktadır. Her bir baremde ek göstergeler verilip, ek göstergesi yüksek gazetelere daha yüksek tutarda ilanlar verilmektedir. Asgari şartları yerine getiren gazetelere daha az ilan verilmektedir. Örneğin bir gazetede 1,5 metrekare asgari yüz ölçümü aranırken bunun iki katını yapan 3 metrekare olan gazeteye de 1\6 oranında esas göstergesine daha fazla para ödenebilmektedir. Yayın yeri İstanbul olan, yaygın süreli yayın olarak kabul edilen gazetelere baktığımızda, satış miktarı olarak 25.000, 50.000, 100.000,
200.000 baremleri mevcuttur. Bu fiili satışla ilgili durum incelendiğinde daha çok satan
gazeteye daha çok ilan verildiği görülmektedir. Daha az satana daha az ilan verilmektedir. Tirajı bir başka gazetenin iki katı olan gazeteye biraz daha fazla, üç katı olana daha fazla, dört katı olana daha fazla ilan verilerek bu şekilde ilan istikatları değişmektedir. Bu incelemelerin sonrasında gazetelerin ne kadar resmi ilan alacağı veya bu ilanları almaya hakkı olup olmadığı her ay kurum tarafından incelenmektedir. Bu inceleme gazetelerin beyanları üzerinden gerçekleştirilmektedir. Gazetelerin fiili satışları dağıtım şirketleri üzerinden de teyit edilmekte, gazetenin icmal vakalarının dağıtım şirketinin bildirdiği sayı ile örtüşüp örtüşmediği karşılaştırılmaktadır. (Osman Vedüd
Eşidir, Türk Basın Sektörünün Finansmanında Basın İlan Kurumu’nun Yeri Ve Önemi, İstanbul
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı Doktora Tezi, İstanbul, 2016, s. 165-168)
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
15 HALKIN Yaygın Günlük 16 3,12 469.539 4.906
GAZETESİ
BİRGÜN
16 HÜRRİYET Yaygın Günlük 23 4,41 7.903.374 196.661
17 HÜRSES Yerel Günlük 8 1,54 170.500 4.677
18 İSTANBUL Yerel Günlük 16 3,08 351.060 10.322
19 İSTİKLAL Yerel Günlük 8 1,54 144.150 4.351
20 İTTİFAK Yerel Günlük 8 1,54 156.550 4.755
21 KARAR Yaygın Günlük 16 3,08 1.839.249 51.060
22 MİLAT Yaygın Günlük 16 3,08 1.968.500 53.955
23 MİLLİ GAZETE Yaygın Günlük 16 3,08 1.832.357 53.638
24 MİLLİYET Yaygın Günlük 25 4,80 5.202.322 124.104
25 ÖNCE VATAN Bölgesel Günlük 16 3,10 158.492 4.600
26 POSTA Yaygın Günlük 29 5,51 5.719.472 126.243
27 SABAH Yaygın Günlük 22 4,23 8.095.467 197.079
28 SON AN Yerel Günlük 8 1,54 144.150 4.160
29 SON SAAT Yerel Günlük 8 1,54 150.350 4.438
30 SÖZCÜ Yaygın Günlük 21 3,99 8.409.187 194.945
31 ŞOK Yaygın Günlük 10 1,87 280.284 2.776
32 TAKVİM Yaygın Günlük 20 3,80 4.286.641 89.599
33 TÜNAYDIN Yerel Günlük 8 1,54 144.150 4.164
34 TÜRKİYE Yaygın Günlük 16 3,07 4.703.168 125.343
35 TÜRKİYE’DE Yaygın Günlük 16 3,08 2.069.021 50.749
YENİÇAĞ
36 YENİ AKİT Yaygın Günlük 16 3,08 2.020.425 53.023
37 YENİ ASYA Yaygın Günlük 12 2,33 199.508 4.159
38 YENİ BİRLİK Yaygın Günlük 16 3,13 1.710.580 50.369
39 YENİ ÇAĞRI Yerel Günlük 8 1,51 158.507 4.600
40 YENİ DEVİR Yerel Günlük 8 1,50 191.634 5.471
41 YENİ MESAJ Yaygın Günlük 12 2,25 160.887 4.443
42 YENİ SÖZ Yerel Günlük 8 1,51 148.800 4.253
43 YENİ ŞAFAK Yaygın Günlük 16 3,09 3.919.185 103.022
44 YENİGÜN Yerel Günlük 8 1,51 201.500 5.570
38.16.9. Günlük gazetelerin resmi ilan ve reklamları yayınlayabilmesi için; basıldığı matbaaların, kağıt aldığı satıcıların ve gazeteyi dağıtıp satan bayilerin yaptırılacak kontrollere
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr her an açık tutulmasını ve istenilecek bilgilerin yazılı veya sözlü olarak verilmesini sağlayacak önlemleri almış olması, kullanılacağı dönemle ilgili olarak noterler veya Kurum şubesi bulunan yerlerde şube müdürlüğü, diğer yerlerde ise Valilikler veya Kaymakamlıklar tarafından onaylanmış, Kağıt Ambar ve Stok Defteri, Baskı Defteri, Bayi ve İade Defteri, Abone Defterini tutması, kayıtlarını günü gününe işlemesi ve kontrol kurullarının talebi halinde bunları ibraz etmesi, mevzuatta öngörülen diğer ödevleri yerine getirmesi şarttır. (md.
29 ve 30). Gazetelerin, muhasebelerini Türk Ticaret Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve
Vergi Usul Kanunu hükümleri gereğince, bilanço esasına göre düzenlemesi gerekir (md.
60). Gazeteler, yayınladığı resmi ilanlar için, “Resmi İlan Fiyat Tarifesi”nde öngörülen esas ve ölçülere uygun olarak, hususi ilan ve reklamlar için de “Hususi İlan ve Reklam Tarifesi”ne göre fatura düzenlemek zorundadır (md. 34).
38.16.10. Basın İlan Kurumu Genel Kurulu tarafından seçilen 7 kişiden oluşan BİK Yönetim
Kurulu, en fazla iki aya kadar resmi ilan veya reklam kesme cezası verebilmektedir. İcmal varakalarının yanında Basın Ahlak Esaslarıyla ilgili Yönetim Kurulu’nda görüşülecek dosyaların bütün safhaları kurumun İlan Hizmetleri Müdürlüğü tarafından incelenmektedir.
Buna göre, bir gazete şikâyet edildiğinde ön incelemesi yapılan gazeteden savunma istenmekte, savunma geldikten sonra raportör öğretim üyesi konuyla ilgili mütalaasını yapmakta, İlan
Hizmetleri Müdürlüğü mütalaayı değerlendirilmek üzere kurumun Yönetim Kurulu’na sunmakta ve Yönetim Kurulu da bu konuyla ilgili nihai kararını vermektedir. Karar ilgililere tebliğ edilmektedir. Tebliğ aşamaları incelendiğinde verilen cezaların kontenjan tablosunda uygulandığı görülmektedir. İlgili gazete mahkemeye başvurursa, mahkeme sonuçları Basın İlan
Kurumu Hukuk Müşavirliği ile kurumun İlan Hizmetleri Müdürlüğü tarafından değerlendirilmektedir. Basın Ahlak Esasları dışında gazetelere gönderilen Resmi İlan
Kontenjan Tabloları kurumun önemli çalışmalarından birisidir. Elektronik ortamda 2011 yılından beri paylaşılan bu tablolarda her gazetenin ne kadar ilan aldığı, ne kadar göstergesinin olduğu, gazeteye ne kadar mahsup ve ceza uygulandığı, bir sonraki aya ne kadar eksik/fazla miktar olduğu da kurumun sitesinde görülmektedir. (Osman Vedüd Eşidir, Türk Basın
Sektörünün Finansmanında Basın İlan Kurumu’nun Yeri Ve Önemi, İstanbul Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı Doktora Tezi, İstanbul, 2016, s. 169)
38.16.11. Gazetelerin yayınlama hakkının doğup doğmadığını veya gerektiğinde bu hakkın düşüp düşmediğini denetlemek için “kontrol kurulları” ve bunların düzenleyecekleri raporlara karşı yapılan itirazları incelemek üzere de “geçici kontrol kurulları” oluşturmaktadır. Yayınlama hakkını haiz veya bu hakkı kazanabilmesi için bekleme süresine tabi tutulmuş olan gazetelerin yılda en az bir defa denetlenmesi zorunludur (md. 37).
Kontrol kurulları gazetelere yükletilen ödevlerin yerine getirilip getirilmediğini, öngörülen vasıfların mevcut olup olmadığını denetlemek ve tespit etmektedir. Bu amaçla yapmaya yetkili oldukları işler; gazetelerin baskı sayısına, bayilere dağıtım listesine, satış ve iade adetlerine ilişkin olarak bilgi toplamak, matbaa, bayi ve kağıt satıcılarının çalışmalarını ve kayıtlarını yerinde incelemek, gazetelerin basıldığı matbaalarda baskı kontrolleri yapmak, gazete koleksiyonları üzerinde içerik kontrolü yapmak, denetleme konusuyla ilgili olarak, resmi ve özel kuruluşlardan, ticarethanelerden ihtiyaç duyacakları bilgi ve belgeleri istemek, bekleme süresi içinde bulunan gazetelerin ara ve nihai denetlemelerini yapmak, verilen görevlerin ifası için her türlü araştırma ve incelemeleri yapmak şeklinde sayılmıştır (md. 40). Kontrol kurulu üyeleri, kendilerinin ilgili bulundukları gazetelerin
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr denetlemesine katılamamaktadırlar (md. 41). Kurulda görev alan başkan ve üyelerin tamamının o denetlemede hazır bulunması ve raporu imzalamaları gerekmekte, aksi halde rapor geçersiz sayılmaktadır (md. 42).
38.16.12. Gazeteleri denetleyecek kontrol ve geçici kontrol kurulları; Kurum Genel
Müdürü’nün görevlendireceği ikisi Kurum memuru ve biri sarı basın kartı taşıyan fikir işçisi, yeterli sayıda sarı basın kartı taşıyan fikir işçisi bulunmadığı takdirde ise bu görevlerde çalışan fikir işçisi olmak üzere, en az üç kişiden oluşmaktadır. Gerekli görülen hallerde kurula, bir serbest hesap uzmanı veya bir günlük gazete müdürü veya her ikisi birden alınabilmektedir (md. 65).
39. Basın İlan Kurumu tarafından Kurumumuza gönderilen istatistikler incelendiğinde;
2015 yılında 1.973, 2016 yılında 1. 946, 2017 yılında 1.896, 2019 yılında 1.803 adet süreli
yayına ilişkin ilan ve reklama aracılık edildiği görülmektedir (Bknz: Tablo-3).
Tablo-3: Resmi İlan ve Reklam Alan Süreli Yayınların Yıllara Göre Sayıları, 2015-2019
39.1. 2019 yılında resmi ilan alan süreli yayınların türlerine göre sayıları incelendiğinde; toplam 1.054 gazeteden 623 adedinin Kurum görev alanındaki yerel gazeteden, 31 adedinin
Kurum görev alanındaki yaygın gazeteden, 9 adedinin Kurum görev alanındaki bölgesel gazeteden ve 391 adetinin valilik görev alanındaki yerel gazeteden oluştuğu görülmektedir (Bknz: Tablo-4).
Tablo-4: Resmi İlan Alan Süreli Yayınların Türlerine Göre Sayıları, 2019
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
39.2. 2019 yılında Basın İlan Kurumu görev alanında yayımlanan resmi ilan adetleri incelendiğinde; toplam 143.032 adet resmi ilanın, 52.721 adedinin tebligat ilanlarından, 45.822 adedinin icra ilanlarından, 44.253 adedinin ihale ilanlarından ve 236 adedinin personel alımı ilanlarından oluştuğu görülmektedir (Bknz: Tablo-5).
Tablo-5: Basın İlan Kurumu Görev Alanında Yayımlanan Resmi İlan Adetleri, 2019
39.3. 2018 ve 2019 yılları resmi ilan ve reklam bedellerinin türlerine göre dağılımı incelendiğinde; 2018 yılında 454.398.951 TL, 2019 yılında 467.041.082 TL ilan ve reklam bedeli dağıtımına aracılık edildiği görülmektedir (Bknz: Tablo-6).
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
Tablo-6: Resmi İlan Ve Reklam Bedellerinin Türlerine Göre Dağılımı, 2018-2019
40. Yapılan denetim, kontrol ve ihlal kararlarının tespitine ilişkin kararlar 1 incelendiğinde ; 40.1. … Gazetesinin Asgari Fiili Satış Adedi Şartını İhlal Ettiğine Dair 25/10/2019 tarihli ve 2019/316 Sayılı Genel Müdürlük Kararının incelenmesinden; “…Pazar günleri hariç günlük olarak neşrolunan resmi ilan ve reklam yayınlama hakkını haiz … gazetesinin
Kurumumuz Kontrol Kurulu üyeleri tarafından 16 Eylül 2019 tarihinde gerçekleştirilen denetlemesini müteakip düzenlenen 10 Ekim 2019 tarihli ve G003632 sayılı Kontrol Kurulu
Raporu, Kurumumuz Kontrol Hizmetleri Müdürlüğünün İlgi yazısı ekinde Genel
Müdürlüğümüz kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu yazı ile ekindeki Raporun incelenmesi neticesinde, ayrıntıları anılan Raporda belirtildiği üzere … gazetesinin Resmi İlan ve
Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin asgari fiili satış adedi başlıklı 66’ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre dört yüz adet olması gereken her sayısına ilişkin asgari fiili satış miktarının, 2018 yılı Kasım ve Aralık aylarının tamamında dört yüz adedin altında olduğu, dolayısıyla Gazetenin Yönetmeliğin 66’ncı maddesini aşağıdaki tabloda yer alan 52 (elliiki) yayın günü ihlal ettiğinin belirlendiği anlaşılmıştır. (…) Bahsi geçen ödevler arasında yer alan aynı Yönetmeliğin asgari fiili satış adedi başlıklı 66’ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca, aralarında … gazetesinin de bulunduğu yayın yerlerinde neşrolunan gazetelerin her sayısına ilişkin asgari fiili satış miktarının dört yüz adet olması gerektiği hükme bağlanmıştır. (…) a. Yayınlama hakkı bulunmadığı ayrıntıları
1
Not: Gazete ve şirket isimlerine yürütülen ticari faaliyetin olumsuz olarak etkilenmemesi amacıyla yer verilmemiştir.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr yukarıdaki tabloda verilen toplam 52 (elliiki) yayın gününe isabet eden resmi ilan istihkakı karşılığı 33.400,72 Türk Lirasının, adı geçen Yönetmeliğin mahsup ve telafi işlemlerinin düzenlendiği 26’ncı maddesi uyarınca mahsubuna, b. Kurumumuzun teşkiline dair 195 sayılı
Kanunun 49’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre işlem yapılmak üzere konunun
Yönetim Kuruluna sunulmasına karar verilmiştir. (…)” şeklinde belirtildiği, 40.1.2. 10/10/2019 tarihli Kontrol Kurul Raporuna ilişkin Kamu Denetçiliği Kurumumuz tarafından yapılmış olan incelemede; raporun biri gazeteci üye olmak üzere 3 üye tarafından hazırlandığı, Yevmiye, Envanter, Defter-i Kebir, Baskı, Bayi İade defterleri üzerinde inceleme yapıldığı, defterlerin noter tasdiklerinin kontrol edildiği, Kağıt Stok Defteri tutulmadığının tespit edildiği, gazetenin imzalamış olduğu baskı sözleşmesinin görüldüğü, baskı faturalarının incelenerek aylar bazında baskı sayılarının çıkarıldığı, gazetenin dağıtım işini gerçekleştiren …
Dağıtım ile imzalanmış olan dağıtım sözleşmesinin kontrol edildiği, dağıtıma ilişkin faturaların kontrol edildiği, aylar bazında bayi satışının, iade sayısının, abone bilgisinin raporlandığı, sigorta prim durumunun ve gelir vergisi/stopaj durumunun aylar bazında raporlandığı, asgari fikir işçisi kadrosunun mevcut olduğu tespit edilerek kadro listesinin sunulduğu, Yönetmeliğin içerikle ilgili maddeleri ve beyan sistemi hakkında gazete yetkililerine bilgi verildiği, hazırlanmış olan rapor ekinde, 2018 yılı gelir tablosu ve bilançosunun, kadro özet bilgisinin, bayi iade defterlerinin, dağıtım şirketine kesilen faturaların, … Dağıtım tarafından düzenlenmiş olan satış formlarının ve abone defterinin sunulduğu, 40.1.2.1. Evrakların tetkiki sonucunda “Gazete tarafından Kasım ve Aralık aylarını ihtiva eden bayi iade defterine günlük 430’ar adet gazete nüshasının dağıtıma sunulduğuna ilişkin bilgi girilmiş olmasına rağmen dağıtım işlemini gerçekleştiren … Dağıtım’a günlük 350 adet gazete nüshası için bayi irsalat faturası ve sevk irsaliyesi düzenlendiği”, “Benzer şekilde dağıtım işlemini gerçekleştiren … Dağıtım tarafından muhatap Gazeteye günlük 350 adet gazete nüshası sevk edildiğini ihtiva eden ve içeriğinde iade ile net satış rakamlarının yer aldığı satış raporu tanzim edildiği”, “2018 yılı Eylül, Ekim, 2019 yılı Ocak, Şubat, Mart, Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında … Dağıtım’a günlük asgari fiili satış miktarını gerçekleştirecek adette bayi irsalat faturası ve sevk irsaliyesi düzenlendiği”, “İLANBİS sistemi üzerinde tutulan Abone Defterinde abone kaydı bulunmadığı gibi Kurulumuza herhangi bir abone faturası ibraz edilmediği”, “günlük dört yüz adetlik asgari fiili satış şartını yerine getirmediği” tespitlerinde bulunulduğu anlaşılmıştır.
40.2. … ilinde yayınlanan gazetelerin 4-7 Kasım 2019 yılındaki idari denetlemelerine ilişkin hazırlanmış olan; 40.2.1. 24/12/2019 tarihli ve 2019/209288 Sayılı Genel Müdürlük Kararının incelenmesinden; “…ilinde Pazar günleri hariç günlük olarak neşrolunan resmi ilan ve reklam yayınlama hakkını haiz … gazetesinin Kurumumuz Kontrol Kurulu üyeleri tarafından 7
Kasım 2019 tarihinde gerçekleştirilen denetlemesini müteakip düzenlenen 28 Kasım 2019 tarihli ve G003762 sayılı Kontrol Kurulu Raporu, Kurumumuz Kontrol Hizmetleri
Müdürlüğünün ilgi yazısı ekinde Genel Müdürlüğümüz kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu yazı ile ekindeki Raporun incelenmesi neticesinde, ayrıntıları anılan Raporda belirtildiği üzere
… gazetesinin Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar
Yönetmeliğinin asgari fiili satış adedi başlıklı 66’ncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen ve 28 Eylül 2018 tarihine kadar beş yüz, bu tarih itibariyle de dört yüz adet olması gereken her sayısına ilişkin asgari fiili satış miktarının, 2018 yılı 2 Kasım, 4, 5, 7, 8, 10, 11
Aralık, 2019 yılında ise 9, 11 Mayıs ve 1 Haziran tarihlerinde dört yüz adedin altında
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr olduğunun tespit edildiği anlaşılmıştır. … gazetesinin Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları
Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin asgari fiili satış adedine ilişkin 66’ncı maddesini
10 yayın günü ihlal ettiğinin belirlendiği anlaşılmıştır. Bu itibarla Resmi İlan ve Reklamlar ile
Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 66’ncı maddesini ihlal ettiği belirlenen
… gazetesi ile ilgili olarak; a) Yayınlama hakkı bulunmadığı ayrıntıları yukarıdaki tabloda verilen toplam 10 yayın gününe isabet eden resmi ilan istihkakı karşılığı 12.476,79 Türk
Lirasının, adı geçen Yönetmeliğin mahsup ve telafi işlemlerinin düzenlendiği 26’ncı maddesi uyarınca mahsubuna, b) Kurumumuzun teşkiline dair 195 sayılı Kanunun 49’uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre işlem yapılmak üzere konunun Yönetim Kuruluna sunulmasına karar verilmiştir. (…)” şeklinde belirtildiği, 40.2.1.1. 28/11/2019 tarihli Kontrol Kurul Raporuna ilişkin Kamu Denetçiliği
Kurumumuz tarafından yapılmış olan incelemede; raporun biri gazeteci üye olmak üzere 3 üye tarafından hazırlandığı, Yevmiye, Envanter, Defter-i Kebir, Yönetim Kurulu Karar, Baskı, Bayi İade, Abone defterleri üzerinde inceleme yapıldığı, defterlerin noter tasdiklerinin kontrol edildiği, Kağıt Stok Defteri tutulmadığının tespit edildiği, gazetenin imzalamış olduğu baskı sözleşmesinin görüldüğü, baskı faturalarının incelenerek “faturaların sadece “gazete basımı” olarak düzenlendiği, kağıt gideri ile alakalı herhangi bir açıklama bulunmadığı…” tespitine yer verildiği, aylar bazında bayi satışının, iade sayısının, abone bilgisinin raporlandığı, gazetenin dağıtım işini gerçekleştiren … Dağıtım ile imzalanmış olan dağıtım sözleşmesinin kontrol edildiği, dağıtım şirketine ilişkin komisyon tutarlarına ilişkin faturaların kontrol edildiği, “abone dağıtımının kendi personeli tarafından yapıldığı” tespitine yer verildiği ve faturaların kontrol edildiği, gazetenin satış adedi ile alâkalı olarak “Kurumumuzun iş ve işlemlerinin elektronik ortamda yürütülen kısmına dair aylık beyanname ile defterlere işlenen bilgiler ile bu bilgilere dayanak oluşturan evrakın (sevk irsaliyesi, satış ile iade faturası)
karşılaştırılması sonucunda, Gazetenin her sayısına ilişkin Yönetmeliğin 66 ncı maddesinin birinci fıkrasının yayın yeri olan Erzurum ile alakalı (c) bendinde yer alan “dört yüz” adetlik fiili satış şartının 2018 yılında 20 Kasım, 4, 5, 7, 8, 10, 11 Aralık, 2019 yılında ise 9, 11 Mayıs,
1 Haziran tarihlerinde yerine getirilemediği…” tespitine yer verilerek söz konusu tespite ilişkin
belgelere yer verildiği, sigorta prim durumunun ve gelir vergisi/stopaj durumunun aylar bazında raporlandığı, fikir işçisi kadro listesinin sunulduğu ve “Gazete içeriğinin tetkikinden, beyan edilen fikir işçilerinin fiili çalışmaları konusunda eksik kanaat oluşmuş olup, aynı zamanda yönetim yerinin fiziki koşullarının gazetecilik faaliyetinin nesnelliği açısından real bir sonuç doğurmaması sebebiyle, gerek fikir işçilerinin tam zamanlı ve tam ay üzerinden fiili olarak çalışması gerek gazetecilik faaliyetinin temsili gibi konuları paylaşmak üzere gazete çalışanları ve yetkilileri ile geçekleştirilen toplantıda bilgi verildi.” şeklinde belirtildiği, mündereceata ilişkin haber aboneliği konusunda … ile imzalanan sözleşmenin görüldüğü, içerik incelemesini gösterir tabloya yer verildiği, içeriğin mevzuata uygun olduğu tespitine yer verildiği, 2018 yılı gelir tablosu ve bilançosunun kontrol edildiği, aylık beyanname ve faturaların kontrol edildiği ve konuya ilişkin belgelerin sunulduğu, 40.2.2. 26/12/2019 tarihli ve 2019/210566 Sayılı Genel Müdürlük Kararının incelenmesinden; “… ilinde Pazar günleri hariç günlük olarak neşrolunan resmi ilan ve reklam yayın ama hakkını haiz … gazetesinin Kurumumuz Kontrol Kurulu üyeleri tarafından 4
Kasım 2019 tarihinde gerçekleştirilen denetlemesini müteakip düzenlenen 28 Kasım 2019 tarihli ve sayılı Kontrol Kurulu Raporu, Kurumumuz Kontrol Hizmetleri
Müdürlüğünün İlgi yazısı ekinde Genel Müdürlüğümüz kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu yazı ile ekindeki Raporun incelenmesi neticesinde ayrıntıları anılan Raporda belirtildiği üzere; a) … gazetesinin bayi ve iade defterinde, 2019 yılı Şubat ayında günlük olarak bayilere 320
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr 19, 21, 22, 25, 26, 27, 28, 29 Haziran, 1, 2 Temmuz, 8, 9, 12, 16, 21 Ekim tarihlerinde yayın yerindeki bayiler aracılığıyla gerçekleştirilemediği…” tespitine yer verilerek söz konusu tespite ilişkin belgelere yer verildiği, sigorta prim durumunun ve gelir vergisi/stopaj durumunun aylar bazında raporlandığı, fikir işçisi kadro listesinin sunulduğu ve “Gazete içeriğinin tetkikinden, beyan edilen fikir işçilerinin fiili çalışmaları konusunda eksik kanaat oluşmuş olup, aynı zamanda yönetim yerinin fiziki koşullarının gazetecilik faaliyetinin nesnelliği açısından real bir sonuç doğurmaması sebebiyle, gerek fikir işçilerinin tam zamanlı ve tam ay üzerinden fiili olarak çalışması gerek gazetecilik faaliyetinin temsili gibi konuları paylaşmak üzere gazete çalışanları ve yetkilileri ile geçekleştirilen toplantıda bilgi verildi.” şeklinde belirtildiği, mündereceata ilişkin haber aboneliği konusunda … ile imzalanan sözleşmenin görüldüğü, içerik incelemesini gösterir tabloya yer verildiği, içeriğin mevzuata uygun olduğu tespitine yer verildiği, 2018 yılı gelir tablosu ve bilançosunun kontrol edildiği, aylık beyanname ve faturaların kontrol edildiği ve konuya ilişkin belgelerin sunulduğu, 40.3. 08/10/2018 tarihli ve 2018/172556 Sayılı Genel Müdürlük Kararının incelenmesinden; “…ilinde pazar hariç günlük olarak neşrolunan resmî ilân yayınlama hakkını haiz … gazetesi İlgi a’da kayıtlı yazısında, 1 Temmuz 2018 tarihi itibarıyla günlük fiili satışının bin adedin üzerinde gerçekleştiğini bildirerek, resmî ilân istihkakına ilişkin gösterge sayısının yeniden belirlenebilmesi için denetlemesinin yapılmasını talep etmiştir. Bu durumdan hareketle anılan Gazetenin İlgi b’de kayıtlı görevlendirme kapsamında 2018 yılı 11, 12 ve 13
Eylül tarihlerinde baskı, bayi ve İdari denetlemeleri gerçekleştirilmiş Olup denetlemeler neticesinde düzenlenen Kontrol Kurulu Raporları ve ilişiği evrak, İlgi c’de kayıtlı Kontrol
Kurulu Başkanı yazışının ekinde Kurumumuz kayıtlarına intikal ettirilmiştir. Söz konusu
Kontrol Kurulu Raporlarının ve eklerinin incelenmesi neticesinde, anılan Gazetenin dağıtım işlemini gerçekleştiren … unvanlı müesseseden temin edilen ve 1 Temmuz 2018 tarihi itibarıyla son nokta tali bayiler nezdinde sevk, iade ve net satış rakamlarını ihtiva eden ‘Dağıtım, İade, Net Satış Raporu’ İle ‘Yayın Dağıtım Tablosu’ listeleri dikkate alınmak suretiyle mahallinde son nokta tali bayi denetlemeleri gerçekleştirilmiştir. Hal böyleyken … Büfe, … Büfe, … Büfe ve …
Büfe ünvanlı son nokta tali bayiler aracılığıyla gerçekleşen satışların Resmî İlân ve Reklâmlar ile Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 46’ncı maddesinin dördüncü fıkrasına aykırı şekilde birer birer gerçekleştirilmediği tespit edilmiş olup, bu şekilde ifa edilen satışların günlük fiili satış adedine dâhil edilmediği anlaşılmıştır. Bu itibarla yukarıda sözü edilen hususlar dikkate alındığında … gazetesinin anılan Yönetmeliğin “Ek gösterge şartları” başlıklı 73’üncü maddesinin birinci fıkrasının f/1 bendinde belirtilen günlük bin adetlik fiili satışı gerçekleştiremediği, ancak denetlemenin gerçekleştirildiği dönemde yürürlükte bulunan anılan
Yönetmeliğin 66’ncı maddesinin birinci fıkrasının c bendinde bahsi geçen beş yüz adetlik asgari fiili satış şartını yerine getirdiği tespit edilmiştir. (…)” şeklinde belirtildiği, 40.3.1. 21/09/2018 tarihli Kontrol Kurul Raporuna ilişkin Kamu Denetçiliği Kurumumuz tarafından yapılmış olan incelemede; raporun biri gazeteci üye olmak üzere 3 üye tarafından hazırlandığı, “… ilinde neşrolunan … gazetesinin ani bayi denetimi gerçekleştirilmek üzere anılan gazetenin dağıtım işlemini ifa eden … Dağıtım’a 11 Eylül 2018 tarihinde saat 05:30’da gidilerek incelemelerde bulunulmuştur. Bu incelemeler neticesinde, adı geçen Dağıtım müessesesine günlük sevk irsaliyesi olarak son nokta bayilerde satışa sunulmak üzere 11 Eylül
2018 tarihli 710 adet … gazetesi nüshasının verildiği, 710 adet … gazetesi nüshasının son nokta
tali bayiler aracılığıyla nihai okuyucunun talebine sunulmak üzere anılan Dağıtım şirketinin kendisine bağlı son nokta bayilerine sevk irsaliyesi düzenlenerek dağıtım işleminin gerçekleştirildiği hususları tespit edilmiştir.” şeklinde belirtildiği, aynı üyeler tarafından saat 05:30’da düzenlenmiş olan 11/09/2018 tarihli tutanakta “gazetenin sevk irsaliyesi düzenlenmek
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr suretiyle 710 adet olarak dağıtım şirketine ulaştırıldığı, ulaştırılan bu nüshaların son nokta tali bayilere sevki yapılmak üzere istiflendiği ve arabalara yüklendiği görülmüştür.” şeklinde belirtildiği, aynı üyeler tarafından saat 08:30’da düzenlenmiş olan 13/09/2018 tarihli tutanakta
“… Büfe isimli son nokta tali bayiye her gün olduğu gibi bugünde 84 adet … gazetesinin ulaştırıldığı, ulaştırılan 84 adet gazete nüshasının 4 adedinin satışa sunulmak üzere raflara dizildiği, 80 adedinin ise satışa sunulmaksızın balya halinde bekletilen nüshanın her gün olduğu gibi motorlu kurye tarafından gelinip alınacağı, satışa sunulmayacağı, … Büfe yetkilisi tarafından Kurulumuza beyan edilmiştir. Sevk irsaliyesi ile balya halinde bekleyen 80 adet gazete nüshası ekte sunulmuştur.” şeklinde belirtildiği, konuya ilişkin sevk irsaliyesinin ve fotoğrafların tutanak ekine konulduğu, tutanağın büfe yetkilisi tarafından da imzalandığı, aynı üyeler tarafından saat 07:50’de düzenlenmiş olan 13/09/2018 tarihli tutanakta “… Büfe isimli son nokta tali bayiye her gün olduğu gibi bugünde 105 adet … gazetesinin ulaştırıldığı, ulaştırılan bu nüshaların 100 adedinin satışa sunulmaksızın gazetenin abone dağıtımını gerçekleştiren motorlu kurye tarafından alınarak götürüldüğü tespit edilmiştir. Konuyla alakalı fotoğraflar ekte sunulmuştur. … Büfe yetkilisi imza atmaktan imtina etmiştir” şeklinde belirtildiği, konuya ilişkin fotoğrafların tutanak ekine konulduğu, aynı üyeler tarafından saat 07:15’de düzenlenmiş olan 13/09/2018 tarihli tutanakta “… Büfe isimli son nokta tali bayiye her gün olduğu gibi bugünde 115 adet … gazetesinin bırakıldığı, bu nüshaların 100 adedinin satışa sunulmaksızın gazetenin abone dağıtımını gerçekleştiren motorlu kurye tarafından alınarak götürüldüğü tespit edilmiştir. Konuyla alakalı fotoğraflar ekte sunulmuştur. … Büfe yetkilisi imza atmaktan imtina etmiştir” şeklinde belirtildiği, konuya ilişkin fotoğrafların tutanak ekine konulduğu, aynı üyeler tarafından saat 07:00’da düzenlenmiş olan 13/09/2018 tarihli tutanakta “… Büfe isimli son nokta tali bayiye her gün olduğu gibi bugünde 137 adet …
gazetesinin bırakıldığı, bu nüshaların 100 adedinin satışa sunulmaksızın gazetenin abone dağıtımını gerçekleştiren motorlu kurye tarafından alınarak götürüldüğü tespit edilmiştir.
Konuyla alakalı fotoğraflar ekte sunulmuştur. … Büfe yetkilisi imza atmaktan imtina etmiştir” şeklinde belirtildiği, konuya ilişkin fotoğrafların tutanak ekine konulduğu, ayrıca incelemeye tabi döneme ilişkin yayın dağıtım tablosunun, dağıtım, iade, net satış raporunun incelendiği ve
Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
41. Bu noktada gazetelerin tutmakla yükümlü oldukları ticari ve sektörel defterler, istihdam etmekle mükellef oldukları fikir işçilerinin özlük dosyaları, gazete kâğıdının teminine ilişkin faturalar, baskı işleminin mevcudiyetine dair tevsik edici vesikalar ve yayın günlerinde gerçekleştirmek koşulu bulunan satışlarına ilişkin belgeler ile gerekli sair evrakın asılları gazetelerin yönetim yerinde gerçekleştirilen idari denetlemelerde incelenmektedir. Gazetelerin yürürlükte olan mevzuatın ilgili hükümleri uyarınca yayın yerlerine göre gerçekleştirmeleri gereken günlük satış adetlerini karşılayacak kadar basılıp basılmadığına, dağıtım amacıyla kurulmuş müesseseler aracılığıyla dağıtılıp dağıtılmadığına ve bayilerde yükümlü oldukları adette satılıp satılmadıklarına ilişkin olarak baskı denetlemeleri matbaa tesislerinde, bayi denetlemeleri ise dağıtım şirketleri ve son-nokta tali bayilerdeki kontroller ile yerine getirilmektedir.
41.1. 2018, 2019 ve 2020 yıllarına ilişkin gerçekleştirilen denetimlere ilişkin istatistiki bilgi aşağıda verilmiştir.
Yıllar İdari Baskı ve Bayi Toplam
637 306
2018 Yılı 943
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
2019 Yılı 717 344 1.061
2020 Yılı 659 269 928
41.2. Buna göre; 2018 yılında 943, 2019 yılında 1.061, 2020 yılında ise 928 adet denetimin gerçekleştirildiği görülmektedir.
42. Yaygın süreli (ulusal) yayınların aylar itibariyle 2020 yılı ortalama tirajları ile yayınladıkları resmi ilan tutarları incelendiğinde ise; gazetelerin tirajları ile aldıkları resmi ilan tutarlarının uyumlu ve orantılı olduğu, tirajı yakın olan bazı gazeteler arasındaki temel farklılığın ise yüzölçümünden kaynaklandığı, dağıtılan resmi ilanların ise ilgili mevzuat uyarınca gazeteye ait “gösterge”nin her ayın sonunda hesaplanacak
“resmi ilan katsayısı” ile çarpılması sonucu bulunan aylık resmi ilan kontenjanı ile uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Nitekim Resmi İlan ve Reklamlar ile Bunları
Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliğinin 31’inci maddesi uyarınca resmi ilan yayınlama hakkını haiz gazetelerin sahip oldukları kontenjan nispetinde dağıtılıp yayınlatılan resmi ilanların dağıtımını gösterir aylık resmi ilan kontenjan ve dağıtım tabloları, her ay sonunda ilgili yayın yerlerindeki muhatap gazetelerle elektronik ortamda
İLANBİS sistemi üzerinden paylaşılmaktadır.
43. Şikâyetçinin iddiaları, İdarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; 43.1. 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanun, Resmî İlân Ve Reklâmlar İle
Bunları Yayınlayacak Süreli Yayınlar Yönetmeliği ve 67 No.lu Genel Kurul Kararı uyarınca fiili satış adetlerinin tespitine dair ayrıntılı düzenlemeler getirildiği ve tüm sürecin belgelendirilmesinin şart koşulduğu, ayrıca resmi ilan kontenjanına esas teşkil eden gösterge sayılarının belirlenmesine ilişkin temel kriterler getirildiği, resmi ilan ve reklam dağıtımına ve denetimine dair izlenecek sürecin ayrıntılı bir şekilde belirlendiği, 43.2. Kurumun İstanbul, Ankara ve İzmir (Dokuz Eylül) Hukuk ve İletişim Fakülteleri, Türkiye
Barolar Birliği, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, TRT ve Anadolu Ajansının yanı sıra, Gazete sahipleri, Anadolu Gazete Sahipleri Temsilcileri, Türkiye Gazeteciler Cemiyeti, Ankara ve İzmir Gazeteciler Cemiyetleri, Medya İş Sendikası temsilcilerinin de aralarında yer aldığı bir Genel Kurul ve Yönetim Kuruluna sahip olduğu, resmî ilan ve reklamların yayınlanması hususunda gazetelere yükletilecek vecibelerin belirlenmesinde Genel Kurulun yetkili kılındığı, kontrol ve geçici kontrol kurullarının ikisi Kurum memuru ve biri sarı basın kartı taşıyan fikir işçisi, olmak üzere en az üç kişiden oluştuğu, kontrol kurullarının gazeteleri yılda en az bir defa denetlenmesinin zorunlu olduğu, bu şekilde Kurumun Genel Kurulunun, Yönetim
Kurulunun, kontrol ve geçici kontrol kurullarının oluşumunda meslek mensuplarının yer almasının sağlandığı, 43.3. İdari denetimlerde bayi iade defteri, bayi beyanı, satış raporu, bayi irsalat, iade ve abone faturaları gibi satış miktarını belirleyebilecek sair evrakın incelenmekte olduğu, baskı denetimlerinde baskı adedinin tespiti, bayi denetlemelerinde ise gerçekleştirildiği beyan edilen satış adetlerinin fiili olarak yerine getirilip getirilmediği hususunun denetlenmekte olduğu, incelemelerin sonrasında gazetelerin ne kadar resmi ilan alacağı veya bu ilanları almaya hakkı
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr olup olmadığının her ay kurum tarafından incelendiği, gazetelerin fiili satışlarının dağıtım şirketleri üzerinden de teyit edildiği, gazetenin icmal vakalarının dağıtım şirketinin bildirdiği sayı ile örtüşüp örtüşmediğinin karşılaştırıldığı, 43.4. Bu kapsamda 2018 yılında 943, 2019 yılında 1.061, 2020 yılında ise 928 denetim yapıldığı, 2019 yılında Kurumun görev alanındaki 41 ilde bulunan 669 gazete ile alâkalı 717’si idari, 344’ü ise baskı ve bayi olmak üzere toplam 1.061 denetleme gerçekleştirildiğinin, bu denetimler sonucunda 97 adet gazetede/kontrol kurulu raporunda mevzuata aykırılık tespit edildiğinin, 2019 yılında içerik ile ilgili hükümlere uygunluk arz etmeyen hususlar için 340 yazılı uyarı yapıldığının, tekerrür eden veya uyarı kapsamında olmayan ihlallere dair ise 95 gazetenin dosyasının işleme tabi tutulduğunun, salgın hastalık sebebiyle 23 Mart 2020 tarihi itibarıyla durdurulmuş olunan denetimlere ise 1 Ağustos 2020 tarihinde yeniden başlanıldığının anlaşıldığı, 43.5. Gazetelerin, muhasebelerini Türk Ticaret Kanunu, Gelir Vergisi Kanunu ve Vergi Usul
Kanunu hükümleri gereğince, bilanço esasına göre düzenledikleri, satışların belgelendirilmesinin 213 sayılı Vergi Usul Kanununa (VUK) uygun olması gerektiği, Kurum tarafından yapılan örnek kontrollere ilişkin Kamu Denetçiliği Kurumumuz tarafından yapılan incelemede biri gazeteci üye olmak üzere 3 üye tarafından hazırlanan raporlarda mevzuatta tanımlanmış olan ve tutulması zorunlu olan defterlerin tamamının kontrol edildiğinin, gazetelerin yapmış olduğu fiili satış adetlerine ilişkin fatura ve irsaliyelerin dağıtım şirketi tarafından düzenlenen fatura ve belgelerle karşılaştırılarak teyit edildiğinin anlaşıldığı, ayrıca gazetelerin Kurumun elektronik ortamdaki bilişim sistemi İLANBİS üzerinden de bayi iade defteri doldurarak ve bayi beyanı yükleyerek satışlarını bildirmekte olduğu, gazetelerin fiili satış adedinin tespitine ilişkin iş ve işlemlerin idari, baskı ve bayi denetlemeleri ile birlikte
İlan Bilişim Sistemi (İLANBİS) üzerinde yer alan bayi iade defter bilgileri ekranı ile bayi beyanı sekmesi üzerinden kontrol edildiği, ayrıca dağıtım firmasının aylık periyotlarla
Kurumlarına intikal ettirdiği satış raporları ile bu bilgilerin karşılaştırıldığı, bu kapsamda sadece dağıtım şirketlerinin verilerinin dikkate alınarak yapıldığı iddiasını destekler nitelikte bir bilgi ve bulguya rastlanılamadığı, 43.6. Dağıtım işlemini gerçekleştiren firmanın/firmaların Türk Ticaret Kanunu (TTK)
hükümleri dairesinde kurulmuş özel hukuk tüzel kişilikleri olduğu, TTK ile VUK hükümlerine tabi olmalarından dolayı Basın İlan Kurumunun doğrudan denetleme alanına girmedikleri, Kurumun mevzuat gereği dağıtım şirketleri üzerindeki sorumluluğunun gazeteler tarafından düzenlenen irsalat, iade ve abone faturalarını, dağıtım şirketi tarafından düzenlenen fatura ve belgeler ile 213 sayılı Kanun hükümleri açısından incelemek ve karşılaştırmak, mevzuata aykırılık oluşturan tespitler hakkında gazeteler hakkında gerekli müeyyideleri uygulamak ve dağıtım şirketi hakkında da ilgili kurumlara bilgi vermekle sınırlı olduğu, 43.7. Basın İlan Kurumunun Kurumun mevzuat kapsamında dağıtım şirketini belirleme, değiştirme ya da yeni şirket kurulmasını talep etme yetkisinin bulunmadığı, bu bağlamda
Kurumun dağıtım şirketi yönetimi ile gazete yönetimlerinin belirlenmesine ilişkin hukuki bir sorumluluğunun mevcut olmadığı, 43.8. 2020 yılı ortalama tirajları ile yayınladıkları resmi ilan tutarları incelendiğinde, gazetelerin tirajları ile aldıkları resmi ilan tutarlarının uyumlu ve orantılı olduğu, tirajı yakın olan bazı gazeteler arasındaki temel farklılığın yüzölçümünden kaynaklandığı, dağıtılan resmi
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr ilanların ise ilgili mevzuat uyarınca gazeteye ait “gösterge”nin her ayın sonunda hesaplanacak
“resmi ilan katsayısı” ile çarpılması sonucu bulunan aylık resmi ilan kontenjanı ile uyumlu olduğu, resmi ilan yayınlama hakkını haiz gazetelerin sahip oldukları kontenjan nispetinde dağıtılıp yayınlatılan resmi ilanların dağıtımını gösterir aylık resmi ilan kontenjan ve dağıtım tablolarının, her ay sonunda ilgili yayın yerlerindeki muhatap gazetelerle elektronik ortamda
İLANBİS sistemi üzerinden paylaşıldığı, 43.9. Açıklanan gerekçelerle; şikâyetçi vekilinin, fiili satış adedinin tespiti konusunun objektiflikten uzak yürümekte olduğu, satış sayılarının tespiti konusunda uygulamada gazete dağıtım şirketlerinin verilerine dayanıldığı, Kurumun gazete dağıtım şirketlerinin bu konuda verdiği sayıları gerçek kabul ettiği, ilanların hakkaniyete uygun dağıtılmadığı, mevzuatta düzenlenen denetleme yetkisinin kullanılmadığı ve tirajların denetlenmediği iddialarına ilişkin olarak dosya kapsamında yapılan incelemede söz konusu iddiaları destekler nitelikte bir bilgi ve bulguya rastlanılamadığı gibi şikâyetçi tarafından da söz konusu iddialara ilişkin somut bir bilgi ve belge sunulmadığı, 43.10. Kurumun denetim yetkisini objektiflikten uzak bir şekilde yaptığı iddiasına dair bir bilgi ve bulguya rastlanılamadığı, Kurumun denetleme hususunda bağımsız kuruluşlardan yararlanmasına dair mevzuatta bir hüküm bulunmadığı, 43.11. Bu nedenlerle şikâyetçinin talebinin reddine ilişkin tesis edilen işlemin yazılı mevzuat uyarınca hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 44. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde şikâyetçi Cumhuriyet Halk
Partisi vekili tarafından 2020/78692 şikâyet numaralı başvurusu ile 27/06/2020 tarihinde
Kurumumuza yapılmış olan başvuru üzerine Kurumumuz tarafından idari başvuru yollarının tüketilmediği gerekçesiyle 13/07/2020 tarihinde verilmiş olan Gönderme Kararına Basın İlan
Kurumu tarafından şikâyetçiye ve Kurumumuza 12/10/2020 tarihli yazı ile cevap verildiği, bunun üzerine şikâyetçi vekili tarafından tarihinde tekrar Kurumumuza başvuruda bulunulduğu, 03/11/2020 tarihli yazımızla Basın İlan Kurumu Genel Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulduğu, söz konusu yazıya anılan Kurum tarafından 05/12/2020 tarihli yazıyla cevap verildiği, 05/02/2021 tarihli yazımızla Basın İlan Kurumu Genel Müdürlüğünden ek bilgi ve belge talebinde bulunulduğu, söz konusu yazıya anılan Kurum tarafından 03/03/2021 tarihli yazıyla cevap verildiği, bu şekilde anılan Kurumun süresinde ve gerekçeli olarak şikâyetçiye ve Kurumumuza gerekli bilgi ve belgeleri gönderdiği, böylece “kararların gerekçeli olması”, “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine riayet edildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
45. Kamu Denetçiliği Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, ŞİKÂYETÇİYE ve BASIN İLAN KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Telefon 0 (312) 465 22 00 Faks 0 (312) 465 22 65 e-Posta iletisim@ombudsman.gov.tr İnternet Adresi www.ombudsman.gov.tr