FİYAT FARKI HAPX — Kritik Hukuki Hap Bilgiler
HAPX: Tek seferde bağlam olarak kullanılacak, gereksiz açıklama ve karar özeti içermeyen kritik uygulama kayıtları. Her numara kendi koşul ve sonucunu taşır. Mevzuat kontrolü: 17.10.2026. Bu liste, birincil kaynakla doğrulanamayan hesap unsurunu tamamlamaz.
1- Rejim çıpası: 4734 kapsamındaki yapım/hizmet/mal sözleşmelerinde önce ihale dokümanındaki fiyat farkı hükmü ve uygulanabilir Esaslar seçilir. 2002/5037-5039 dönemi ile 2013/5215 (hizmet), 5216 (mal), 5217 (yapım) dönemi karıştırılmaz; yürürlük ve geçiş hükümleri belirleyicidir. 2026 hakedişi, ihalesi eski dönemde yapılan işe yeni Esasları kendiliğinden taşımaz.
2- 5202 iki ayrı tarih: 5202 sayılı CB Kararı 24.02.2022 RG 31760’ta yayımlandı, 26.03.2022’de yürürlüğe girdi; KİK’in geçiş açıklamasına göre yenilikler ilanı/duyurusu 28.03.2022 ve sonrasında yapılacak ihalelerde geçerlidir. Yayım tarihi, yürürlük tarihi ve ilan çıpası aynı gün değildir.
3- 10132 iki ayrı tarih: 10132 sayılı CB Kararı 30.07.2025 RG 32971’de yayımlandı; ilgili yeni hükümler ilanı/duyurusu 01.09.2025 ve sonrasında yapılan ihalelerin sözleşmelerine uygulanır. 2024 ilanlı işin 2026 hakedişine, yalnız ödeme tarihine bakarak 24 yeni TÜİK alt endeksi veya yeni program kuralı uygulanmaz.
4- 2025 yeni alt endeks: 10132 paketi yapım, hizmet ve mal fiyat farkı hesaplarında kullanılabilecek 24 yeni TÜİK alt endeksi ekledi. Endeks kodu, işin girdi grubu ve ilan döneminde geçerli ihale dokümanına göre seçilir; eski kod sırf güncel listedeki karşılığı değişti diye yeni koda dönüştürülmez. Her girdi için temel ve uygulama ayı aynı seri üzerinden izlenir.
5- 2025 geçici endeksli hakediş: 10132 kapsamındaki sözleşmelerde aynı ayda birden fazla hakediş ve ilgili ayın endeksinin henüz açıklanmaması durumunda önceki güncel endekslerle fiyat farkı hesaplanabilir; uygulama ayı endeksi belli olduğunda sonraki hakedişte fark zorunlu olarak düzeltilir. Önceki endeksi kesin endeks gibi tutmak hatalıdır.
6- 2025 yeni fiyat – yapım: 10132 kapsamında yapım işinde sözleşmede birim fiyatı olmayan iş kalemine yeni birim fiyat yapılırsa fiyat farkı hesabına hangi tarih düzeyindeki birim fiyatın esas alınacağı ayrıca düzenlenmiştir. YİGŞ m.22 yeni fiyat tespiti, yeni fiyatın tarih düzeyi ve fiyat farkı Esasları birbirinden ayrılır; belirlenen fiyat ile aynı dönem endeksi üzerinden mükerrer artış yapılmaz.
7- Yapım normal hesap: Yapım işinde genel hesap F=B×(P−1) mantığıyla yürür; B fiyat farkına tabi hakediş tutarı, P dokümanda öngörülen katsayı/endeks ağırlıklarıyla üretilen oran; katsayılar ve temel-uygulama ayı uygun sözleşme sürümünden alınır. Yalnız TÜİK genel Yİ-ÜFE oranıyla bütün girdi sepetini ikame etmek veya başka ihale katsayılarını kullanmak doğru değildir.
8- Yapım kümülatif hakediş: Birden fazla hakedişte her dönemin fiilî imalat/ödenek, ihzarat, avans ve varsa negatif fiyat farkı etkileri birbirinden ayrılır. İlgili uygulama ayı ve revize iş programı belirlenmeden tüm hakediş toplamına tek ayın endeksi uygulanmaz; düzeltme önceki ödeme ile mükerrer fark yaratmayacak şekilde mahsuplaştırılır.
9- Yapım gecikme tarihi: Yüklenici kusurundan kaynaklanan gecikme, idarenin sebep olduğu gecikme ve usulüne uygun süre uzatımı fiyat farkında aynı uygulama ayı sonucunu doğurmaz. Uygulanabilir Esaslardaki gecikme kuralı, onaylı ilk/revize iş programı, süre uzatımı kararı ve imalatın gerçekleştirildiği tarih birlikte görülmeden endeks ayı seçilemez.
10- Hizmet 365 gün: 5202 değişikliğiyle sözleşme süresi 365 takvim gününü aşan hizmet alımlarında fiyat farkı hesaplanması zorunlu hale geldi; 365 günün tam kendisi ‘aşma’ değildir. İlan geçişi ve ihale dokümanı koşulları ayrıca seçilir. Bu zorunluluk her hizmete doğrudan asgari ücret farkı hesaplanacağı anlamına gelmez.
11- Hizmet katsayı ve genel endeks: 5202 sonrasında hizmette fiyat farkı düzenleniyorsa girdi ağırlık katsayıları ve kullanılacak alt endeksler ihale dokümanında belirlenir; sadece TÜİK genel endeksi seçilerek tüm maliyetlerin hesabı yapılamaz. Asli/tali girdi, a1/a2 işçilik ve b grubu alt katsayılar somut hizmet girdisi ve geçerli Tebliğ m.81.2’ye göre farklılaşır.
12- Hizmette doğrudan işçilik: Hizmet Fiyat Farkı Esaslarının m.5 genel endeks hesabı ile m.6 tam zamanlı işçilik/asgari ücret kaynaklı farkı ayrı alt hesaplamalardır. Aynı işçilik tutarı genel endeks hesabında ve m.6 farkında mükerrer ödenemez; personel sayısı, çalışma saati, sözleşmedeki işçilik niteliği ve dönemsel asgari ücret değişimi ayrı doğrulanır.
13- Yemek ve akaryakıt endeksi: 5202 değişikliğinin kapsamındaki malzemeli yemek hizmetlerinde çiğ girdiler için gıda ürünlerine ilişkin uygun TÜİK alt endeksleri zorunludur; akaryakıt girdisi için TÜİK genel endeksi yerine EPDK bayi satış fiyatı öngörülmüştür. Malzemeli yemek hizmeti ile personel taşıma/akaryakıt yoğun hizmet aynı endeks sepetini kullanmaz.
14- ÖTV değişikliği tarihsel ayrımı: 5202 sonrası düzenlemede sözleşme imzalandıktan sonra ÖTV değişimi için ayrıca fark hesaplanmasına ilişkin önceki hüküm kaldırıldı. İlanı 26.03.2022 öncesi ve dokümanında fiyat farkı bulunan akaryakıt girdili yapım/hizmet sözleşmeleri bakımından 2015/DK.D-86 sayılı özel Kurul hesabının uygulanabilirliği ayrıca değerlendirilir; eski ve yeni norm aynı anda toplanmaz.
15- Diğer mallar 180 gün: 5202 değişikliği sonrası elektrik, doğal gaz, petrol ürünleri, LPG ve ilaç dışındaki diğer mal alımlarında sözleşme süresi 180 takvim gününü aşarsa yalnız sözleşmenin 180 günü aşan kısmına fiyat farkı verilebilmesi imkânı tanındı. 180 günlük sözleşme veya ilk 180 güne ilişkin teslimler sırf maliyet artışı gerekçesiyle bu hükme sokulmaz.
16- LNG gösterge kaynağı: 5202 değişikliğiyle LNG mal alımında fiyat farkı hesabının fiyat gösterge kaynağı ilgili TÜİK endeksinden EPDK tarafından yayımlanan fiyatlara çevrildi. Elektrik, LNG/CNG, diğer doğal gaz, petrol/LPG ve ilaç için ilgili Esasların ürün bazlı gösterge tanımları ayrı okunur; bunlar birbirinin fiyat serisi değildir.
17- 5203 kapsam ve dönem: 5203 sayılı CB Kararı (24.02.2022 RG), 01.12.2021’den önce 4734’e göre ihale edilen; 22.01.2022’de devam eden veya bu tarihten önce fesih/tasfiye olmaksızın kabulü/geçici kabulü yapılan uygun Türk lirası yapım, hizmet ve mal sözleşmelerinin 01.07–31.12.2021’de gerçekleştirilen kısımlarına ek fiyat farkını düzenler. Hesap; 2022–2023 artırımlı fark değildir.
18- 5203 devir penceresi: 5203 kapsamında 01.12.2021 öncesi ihale edilmiş, 22.01.2022 itibarıyla devam eden uygun Türk lirası sözleşmeleri için 24.02.2022’den başlayan 60 günlük yazılı devir başvurusu süresi, 5546 değişikliğiyle 24.06.2022’ye kadar uzatıldı; idare onayı ve özel devir şartları ayrıca gereklidir. Ek fiyat farkı hakkı ile sözleşme devri aynı işlem değildir.
19- 5546 kapsam ve tarihler: 5546 sayılı CB Kararı (13.05.2022 RG 31834), 01.04.2022’den önce ihalesi yapılmış ve 15.04.2022 itibarıyla devam eden uygun Türk lirası yapım, hizmet ve mal sözleşmelerinin 01.01.2022–31.12.2023 gerçekleşmelerinde artırımlı fiyat farkı düzenler. Sözleşmenin imza tarihi tek başına bu iki ihale/devam tarihi şartını karşılamaz.
20- 5546 fiyat farkı öngörülen işler: 5546 kapsamındaki fiyat farkı hükümlü yapım ve hizmet sözleşmelerinde ilgili dönem normal hesabındaki B=0,90 katsayısı B=1,00 alınarak artırımlı fark hesaplanır; mal sözleşmelerinde sözleşmesine göre hesaplanan fiyat farkına %10 artırım yapılır. Bu yöntemle, fiyat farkı hiç öngörülmeyen işlere uygulanacak Yİ-ÜFE oranı aynı hesap değildir.
21- 5546 fiyat farkı öngörülmeyen girdiler: 5546 kapsamındaki fiyat farkı hiç öngörülmemiş veya yalnız belli girdiler için öngörülmüş sözleşmelerde, fiyat farkı hesaplanmayan uygun kısımlar için Yİ-ÜFE değişiminin 2022 gerçekleşmelerinde %25’i, 2023 gerçekleşmelerinde %15’i esas alınır. Hem bu oranı hem aynı girdi için tam normal artırımlı farkı ödemek mükerrer hesaptır.
22- 5546 yazılı başvuru ayrımı: 5546 kapsamında artırımlı fiyat farkı için kural olarak yazılı yüklenici başvurusu aranmaz; ancak 13.05.2022’den önce düzenlenmiş hakedişlerde artırımlı fark için 13.06.2022’ye kadar yazılı başvuru gerekiyordu. 01.01–31.03.2022 ek fiyat farkı için ise ihale dokümanında fiyat farkı bulunup bulunmadığına bakılmaksızın 13.06.2022’ye kadar yazılı başvuru gerekiyordu.
23- 5546 süre uzatımı ve tasfiye: 5546 kapsamındaki 01.04.2022 öncesi ihale edilmiş, 15.04.2022’de devam eden yapım işlerinde 2022 ilk çeyreğinde programa göre yapılamayan işler için 13.06.2022’ye kadar yazılı başvuruyla süre uzatımı gündeme gelebilir. 01.01.2022 öncesi ihale edilmiş ve 15.04.2022 itibarıyla gerçekleşmesi ilk bedelin ≤%15’i olan uygun Türk lirası sözleşmelerde aynı son tarihe kadar başvuruyla fesih/tasfiye öngörülmüştür.
24- 8089 kapsam ve dönem: 8089 sayılı CB Kararı (16.01.2024 RG 32431), 01.03.2023’ten önce 4734’e göre ihale edilmiş, 28.12.2023 tarihinde devam eden, Türk lirası üzerinden yapılmış yapım işi sözleşmelerinin yalnız 01.01–31.12.2024 gerçekleşmelerini düzenler. Mal veya hizmet sözleşmesi, 2024 hakedişi olmasına rağmen bu kapsama girmez.
25- 8089 normal ve TOKİ artırımı: 8089 kapsamındaki fiyat farkı hükümlü yapım sözleşmelerinde normal formülde B=0,90 yerine B=1,00 alınır; TOKİ’nin 2985 sayılı Kanun kapsamında konut ve konutla birlikte ihale ettiği yapım işlerinde B=1,15 uygulanır. Bu B, hakediş bedeli olan B matrahı değildir; fiyat farkı formülünün artırım katsayısıdır.
26- 8089 fiyat farkı hükmü olmayan işler: 8089 kapsamındaki yapım sözleşmesinin ihale dokümanında fiyat farkı hükmü yoksa 2024’te gerçekleştirilen uygun kısma TÜİK Yİ-ÜFE değişiminin %15’i oranında fiyat farkı verilir; B=1,00 artırımlı normal formül doğrudan uygulanmaz. Artırımlı fiyat farkı için yazılı başvuru aranmaz.
27- 8089 süre uzatımı başvurusu: 8089 kapsamındaki yapım sözleşmelerinde idarece altı ayı geçmeyecek özel süre uzatımının değerlendirilmesi için yüklenicinin 15.02.2024’e kadar (dâhil) idareye yazılı başvurusu gerekir; artırımlı farkın başvurusuz olması süre uzatımını başvurusuz hâle getirmez.
28- Ek kesin teminat ayrımı: 4735 m.12 kapsamında iş artışı veya öngörülen fiyat farkı nedeniyle ek kesin teminat yükümlülüğü ve %6 oranı kendi mevzuatına göre hesaplanır. Fiyat farkı hesabı, KDV matrahı, ek kesin teminat ve kamu zararı tek tutar değildir; eksik teminat her durumda aynı miktarda kamu zararı oluşturmaz.
29- Fazla ödeme ile kamu zararı: Hatalı endeks/katsayı/ay seçimi bulunduğunda her hakediş aynı dönemin doğru normuyla yeniden hesaplanır; doğru tutar ve fiilen ödenen tutar karşılaştırılır. 5018 m.71 bakımından gerçek kamu kaybı, kusur, illiyet bağı, sorumlu işlemi ve varsa mahsup/tahsil ayrıca gösterilir; sadece hesap hatası ve unvan üzerinden kesin tazmin sonucu kurulmaz.
30- Hata giderme için zorunlu veri: Hesap gerekiyorsa ilan/duyuru ve ihale tarihi, sözleşme türü ve bedeli, fiyat farkı hükmü, iş programı/teslim takvimi, uygulama ayı, poz/ürün/girdi katsayıları, temel ve güncel endeks, tüm hakedişler, gecikme-süre uzatımı kararları ve özel başvuru belgeleri kontrol edilir. Kritik veri eksikse rakam uydurulmaz; uygulanabilir tarihli alternatifler belirlenir.
31- Hizmet a1/a2 çift hesap kilidi: Haftalık çalışma saatinin tamamını idarede geçiren ve m.6 şartlarını sağlayan personelin asgari ücret kaynaklı işçilik farkı m.6 kapsamında ayrı belirlenir; a1 genel Pn’de sabit ağırlıktır. Bu personelin işçilik farkı için ayrıca a2 endeks artışı veya ikinci bir asgari ücret farkı uygulanmaz. Kısmi zamanlı işçilik m.6 kapsamına kendiliğinden girmez; uygun a2 katsayısıyla m.5 hesabı ayrıca denetlenir.
32- İşçilikte yüzde çarpımı yasağı: Asgari ücretin %25 artması, hakedişteki toplam işçilik bedelinin doğrudan %25’i kadar kesin fiyat farkı bulunduğu anlamına gelmez. m.6 hesabında ihale ve uygulama dönemine ait mevzuata uygun ücret tabanları, asgari ücret üstü sözleşmesel oranlar, çalışılan süre, sosyal güvenlik ve işveren maliyetleri ile tutarların hangi fiyat düzeyinde olduğu karşılaştırılır. Veri eksikse yalnız koşullu örnek hesap verilir.
33- Fiilen ödenen ücret ile sözleşme ücreti: Yüklenicinin personeline sözleşme düzeyinin üzerinde ücret ödemesi, tek başına her durumda otomatik ödeme veya otomatik ret sonucu doğurmaz. Uygulanabilir Hizmet Fiyat Farkı Esasları m.6’nın fiilen ödenen ücret, ihale dokümanı ve brüt maliyet hükümleri birlikte incelenir; bordro, banka kaydı, ücret oranı ve SGK unsurları görülmeden fark kesinleştirilmez. İşçiye ödenen her tutar idareye aynen yansıtılmaz.
34- Fazla mesai ve UBGT matrahı: Fazla çalışma ile ulusal bayram ve genel tatil çalışması aynı kalem değildir. Sözleşmede öngörülen çalışma miktarı, gerçekleşme kayıtları, ilgili personelin ücret seviyesi, saat/gün bazlı hesap ve prim unsurları ayrı incelenir. Toplam saatleri tek bedelde toplayıp doğrudan asgari ücret artış oranıyla çarpmak veya hakedişe zaten giren kalemi ikinci kez eklemek mükerrer/yanlış fark doğurabilir.
35- Mükerrer ödeme ispatı: Genel Pn içindeki a2 artışı ile aynı işçilik için ayrıca m.6 farkı verilmişse çifte ödeme denetlenir; ancak mükerrer tutar, salt kısmi zamanlı işçilik hakedişine asgari ücret artış oranı uygulanarak kesin rakam olarak ilan edilemez. İdarenin fiilî tahakkuk ve ödeme yöntemi, a1/a2 dağılımı, hakediş dönemi, işçilik matrahı ve aynı unsurun ikinci kez karşılanıp karşılanmadığı gösterilir; aksi hâlde yalnız risk belirtilir.
36- Artış sonrası matrahtan geriye hesap: Asgari ücretin %25 yükselmesi, uygulama ayı brüt işçilik maliyeti olduğu doğrulanan tutarın %25’inin fiyat farkı olduğu anlamına gelmez. Aynı bileşenler ve değişmeyen prim oranları varsayımıyla artış sonrası maliyet M ise önceki maliyet M/1,25; fark M×(1−1/1,25)=M×0,20 olur. Örnek: M=2.800.000 TL ise 560.000 TL yalnız koşullu matematiksel sonuçtur; M’nin hangi dönem ve bileşenleri içerdiği bilinmiyorsa ödenebilir tutar değildir.
37- a1 ücret grupları ve prim tabanı: Asgari ücretin %30 ve %60 fazlası kararlaştırılmış farklı personel gruplarında ücret katsayıları ayrı uygulanır. Asgari ücret artış oranı eşit olsa da kişi/saat, ücret eşiği, prim teşviki ve işveren maliyeti etkileri belgelerle ayrıştırılır. Aylık toplam işçilik hakedişinden hareketle bütün personele aynı TL farkı dağıtılmaz.
38- Hatalı a1 endeksleme senaryosu: Genel Pn’de a1 sabit tutulmalı ve uygun a1 işçiliğinin m.6 farkı ayrı hesaplanmalıdır. a1 yanlışlıkla İn/İo ile çarpılırsa çıkan ilave matematiksel tutar ancak tanımlı An, B ve endeks oranı için senaryo farkıdır; ayrıca m.6 ödemesinin yapılıp yapılmadığı bilinmeden tamamı kesin fazla ödeme sayılamaz. Ödeme icmali ile karşılaştırma zorunludur.
39- a2 mükerrerlik tutarının sınırı: a2 katsayısı ile genel Pn içinde verilen fiyat farkı, kısmi zamanlı personelin güncel hakediş bedeline doğrudan asgari ücret artış oranı uygulanmasıyla aynı hesap değildir. a2 katkısı An×B×a2×(İn/İo−1) üzerinden senaryo olarak bulunur; fiilen ayrıca ödenmiş tutar ve aynı giderin tekrar karşılanması gösterilmeden mükerrer ödeme veya kamu zararı rakamı kesinleştirilemez.
40- İşçilik kesin hesap kilidi: m.5 ve m.6 birlikte uygulanırken ihale ayı ve uygulama ayı ücret çizelgeleri, ilgili işçi grubu, ücretin asgari ücretle ilişkisi, puantaj, bordro, fiilî ödeme, SGK/işsizlik primi ve teşvikleri, fazla çalışma ile UBGT’nin dokümandaki miktarı ve hakedişin fiyat seviyesi eşleştirilir. Belgeler yoksa genel Pn sonucu ile m.6’ya ait koşullu örnek birbirinden ayrılır; tek bir kesin net ödeme veya kamu zararı tutarı ilan edilmez.
41- Hatalı Pn ile kesin zarar ayrımı: a1’in yanlışlıkla İn/İo ile çarpıldığı varsayımında An×B×a1×(İn/İo−1) yalnız hesap senaryosudur (ör. 504.000 TL); idarenin a1’i fiilen böyle hesapladığı, ayrıca hangi m.6 farkını tahakkuk ettirdiği ve ödediği belgelenmeden “en az … TL fazla ödeme” denilemez. Doğru tahakkuk ile fiilî ödeme ayrı ayrı karşılaştırılır.
42- Koşullu fark üst sınır değildir: Kısmi zamanlı işçilikte 800.000×(0,25/1,25)=160.000 TL gibi sonuçlar ancak tutarın artış sonrası, aynı kapsamlı maliyet olduğu varsayımıyla örnek hesaptır; kendiliğinden “üst sınır”, kesin mükerrer ödeme veya kamu zararı değildir. Gerçek a2/Pn tahakkuku, ayrıca ödenen işçilik farkı ve ödeme belgeleri eşleştirilmeden tutar kesinleştirilmez.