Mevzuat değerlendirme tarihi: 14.10.2026. Fiyat farkı hakkındaki kararlar ancak sözleşmenin tabi olduğu mevzuat sürümü, somut tarih ve alım türüyle birlikte değerlendirilir. Eski bir karardaki sonuç yeni bir düzenlemeyle değişmiş olabilir.
1. Uyuşmazlığın doğru hukuki sınıflandırılması
Fiyat farkı uyuşmazlıkları altı ana gruptadır: (1) ihale dokümanında katsayı ve alt endeksin yanlış kurulması, (2) sözleşme sonrası hakedişte matematik/endeks uygulaması, (3) süre uzatımı ve gecikme, (4) yeni/revize birim fiyatın fiyat farkı matrahına etkisi, (5) geçici ek veya artırımlı fiyat farkından yararlanma koşulları, (6) kamu zararı, ek kesin teminat ve vergi/kayıt işlemleri. Bu grupların idari başvuru, yargı yolu ve kanıt seti aynı değildir.
2. KİK 2022/DK.D-94: Ek fiyat farkı ve doğrudan temin
Kamu İhale Kurulunun 24.03.2022 tarihli 2022/DK.D-94 sayılı düzenleyici kararında 4735 sayılı Kanunun geçici 5’inci maddesi ve 5203 sayılı Esasların uygulanması açıklanmıştır. 4734 m.22 doğrudan temin kapsamındaki alımlarda bu geçici 5 ek fiyat farkından yararlanılamayacağı açıklaması normal fiyat farkı Esaslarının her doğrudan temin sözleşmesine kesinlikle uygulanamayacağı şeklinde genişletilemez. Kanuni dayanağı, dönem ve istisna kapsamı ayrı tutulmalıdır.
3. Ek fiyat farkı talebinin reddi ve Danıştay kararı
Danıştay 13. Dairesinin 26.12.2022 tarihli E.2022/4794, K.2022/4963 sayılı kararında 4735 geçici 6 uyarınca fiyat farkı başvurusunun reddinden kaynaklanan uyuşmazlığın ivedi yargılama usulü kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir. İhalenin kurulma aşamasındaki işlem ile sözleşmenin uygulanması aşamasındaki talep aynı nitelikte kabul edilemez. Davanın görevli yargı yeri, süre ve dava türü somut işlem üzerinden ayrıca değerlendirilir.
4. ÖTV’den kaynaklanan fiyat farkı: 2015 ve 2019 KİK düzenlemeleri, Danıştay
Akaryakıt girdisi bulunan hizmet ve yapım işlerinde ÖTV değişiminin fiyat farkına etkisi, 06.05.2015 tarihli 2015/DK.D-86 sayılı KİK kararı ve sonraki özel düzenlemelerle bağlantılıdır. 20.02.2019 tarihli 2019/DK.D-48 sayılı karar ile ilişkili Danıştay 13. Dairesinin E.2019/2977, K.2019/2700 sayılı kararı, ÖTV esaslarının uygulanmasını açıklayan idari kararın niteliği ve geçmişe etki iddiaları bakımından önemlidir. ÖTV oranının değişmesiyle bayi satış fiyatındaki değişmenin birbirinden ayrılması gerekir. Sadece girdi ithal diye genel döviz kuru farkı ödenemez. KİK’in 05.01.2024 tarihli açıklaması ilgili eski sözleşmeler için ayrıca incelenmelidir.
5. Katsayı seçimi: Amortisman ve hizmetin gerçek girdileri
Hizmet alımında b₃ malzeme/diğer hizmet ile c makine-ekipman amortismanı katsayısının yaklaşık maliyet girdileriyle uyumu önemlidir. Danıştayın araç amortismanı bağlamındaki incelemesinde, araç faydalı ömrünü tamamladı diye sözleşmedeki c katsayısının kendiliğinden uygulanamayacağına dair Esaslarda bir yasak bulunmadığı vurgulanmıştır. İdare fiyat farkı katsayısını sonradan değiştirmek için mevzuatta bulunmayan yeni şart yaratamaz. Aynı şekilde her araç kiralama hizmetinin maliyet sepeti veya c oranı otomatik aynı değildir.
6. Sayıştay denetiminde ek kesin teminat
4735 m.12’ye göre fiyat farkı olarak ödenecek tutar nedeniyle %6 ek kesin teminat kontrol edilir. Sayıştay bulgularında hesaplanan fiyat farkı ödenmesine rağmen ek kesin teminat alınmaması mali denetim konusu olabilmektedir. Teminatın alınış yöntemi, türü ve iadesi 4735 ile sözleşme hükümlerine göre belirlenir; fiyat farkının matrahı ile ana sözleşme bedeli mekanik olarak toplanıp yeniden sözleşme teminatı hesaplanmamalıdır.
7. Kamu zararı hesabında temel yöntem
Doğru hesaplanması gereken fiyat farkı ile fiilen tahakkuk ettirilen/ödenen tutar karşılaştırılır. Fazla ödeme varsa farkın mali etkisi, geri tahsilat, önceki hakediş düzeltmeleri ve sorumluların görev/yetki bağlantısı ayrı ele alınır. Kamu zararı hesabı yalnız son fiyat farkı satırından değil, kümülatif ödemelerden kurulur. Negatif fiyat farkının unutulması da fazla ödeme yaratabilir. 5018 sayılı Kanun m.71 ile 6085 sayılı Sayıştay Kanunu bakımından somut kusur, illiyet, görev ve mali sonuçlar incelenmelidir.
8. İş deneyimi ve faturada gizli fiyat farkı
İş deneyim tutarına dahil edilebilecek bedel ile sonradan ödenen fiyat farkının belgeye yansıması ayrı bir değerlendirmedir. Danıştay 13. Dairesinin E.2023/115, K.2023/955 sayılı incelemesiyle bağlantılı uyuşmazlık, faturada açıkça fiyat farkı adı kullanılmasa bile ekonomik ve hukuki içeriğinin teknik değerlendirmeyi gerektirebileceğini göstermektedir. Belgenin yalnız başlığına dayanmak yeterli değildir; ilgili İş Deneyim Esasları, sözleşme ve fatura içeriği birlikte okunmalıdır.
9. Karar incelemesinde tarih kontrolü
| Olay | Öncelikle denetlenecek tarih/kural |
|---|---|
| ÖTV kaynaklı fark | İlan/duyuru; 2015, 2018, 2019 düzenleyici açıklamalar; ÖTV değişim dönemi. |
| 2022 geçici 5 | İhale tarihi, 2021 ikinci yarısı imalat/teslim, devam koşulu, başvuru. |
| 2022 geçici 6 | 01.04.2022 ihale sınırı, 15.04.2022 devam durumu, 13.06.2022 başvuru, 2022–2023 uygulama dönemi. |
| 2024 geçici 7 | Sözleşme uygunluğu, 2024 uygulama dönemi, 8089 sayılı Esaslar. |
| 2025 alt endeks | 01.09.2025 sonrası ilan/duyuru, sözleşme katsayıları ve 10132 sayılı Karar. |
10. Denetim/itiraz dosyasında bulunması gereken hesap
İtiraz edilen her fiyat farkı satırı için sözleşme ve iş kalemi, Aₙ veya teslim miktarı, baz dönem I₀/ilgili endeksler, uygulama döneminin resmî endeksleri, ağırlık katsayıları, Pₙ, B, hesaplanan fark, önceki tahakkuk/ödeme, doğru olması gereken fark, farkın KDV/teminat etkisi ve dayanak tarihleri ayrı gösterilmelidir. “Endeks yanlıştır” itirazı yerine hangi resmî seri, hangi dönemde, hangi hesap satırına nasıl etki ettiğinin gösterilmesi uyuşmazlığı somutlaştırır.
11. Başlıca kaynaklar
- Kamu İhale Kurumu resmî mevzuat ve düzenleyici karar arşivi
- KİK: Geçici 6 uygulaması, 13.05.2022
- KİK: 30.07.2025 değişiklikleri
- 4735 sayılı Kanun m.8, m.12 ve geçici 5–7; 5018 m.71; 6085 sayılı Kanun.