|
ÖZET: Başvuran, gazi çocuğu olarak burs talep etmiş, ancak Gençlik ve Spor Bakanlığı, gazilik durumunun belgelendirilemediğini ve başvuranın evli olduğunu gerekçe göstererek öğrenim kredisi tahsis etmiştir. İlgili idare, başvuranın daha önce burs aldığı dönemde başarısızlık nedeniyle bursunun öğrenim kredisine dönüştüğünü belirtmiştir. Ancak, başvuranın gazi çocuğu statüsünden yararlanması gerektiği ve evli olmasının bu durumu değiştirmeyeceği vurgulanmıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, gazilik durumunun manevi yönünün önemine dikkat çekerek, başvuranın durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiğini önermiştir. 2020-2021 Öğretim Yılı Burs ve Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar, gazi çocuklarının öncelik hakkını düzenlemekte, evli olan gazilerin çocuklarının bu haktan yararlanabileceğini belirtmektedir. Sonuç olarak, başvuranın gazi çocuğu olarak burs talebinin reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığına karar verilmiş ve başvuranın durumunun yeniden değerlendirilmesi tavsiye edilmiştir. Bu bağlamda, gazilere ve ailelerine yönelik pozitif ayrımcılık uygulamalarının geniş yorumlanması gerektiği ifade edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/11377-S.21.18315
BAŞVURU NO : 2021/2785
KARAR TARİHİ : 06/08/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
Öncelikli öğrenci olarak burs verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 06/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, hem gazi çocuğu hem de şehit kardeşi olduğunu, yüksek lisans eğitimine başladığını ve burs başvuru yaptığını, burstan öncelikli olarak yararlanması gerekirken tarafına öğrenim kredisi tahsis edildiğini ve bu konuda yaptığı başvurulardan sonuç alamadığını belirterek öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı ve 09.06.2021 tarihli yazısında, “ … Hakkari Üniversitesi Lisansüstü Eğitim
Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü öğrencisi olarak 2021-2021 öğretim yılında
Bakanlığımıza burs/öğrenim kredisi almak için müracaatta bulunduğu ve Bakanlığımız kıstaslarına göre yapılan değerlendirme sonucunda tarafına numara ile öğrenim kredisi tahsisi yapıldığı kayıtlarımızın tetkikinden anlaşılmıştır. Ayrıca, burs/öğrenim kredisi almak için yapmış olduğu başvuru ekranında önceliği olduğunu da belirtmemiştir.
3. Adnan Menderes Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü öğrencisi iken 2007-2008 öğretim yılında yapmış olduğu başvurusu sonucunda; bahse konu öğretim yılı kıstaslarına göre gazi çocuğu olması sebebiyle Bakanlığımızdan numara ile burs almaya başladığı ve daha sonra başarısız olması sebebiyle de öğrenim kredisine dönüştürüldüğü tespit edilmiştir.
4. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve Bakanlığımız görevleri sayılmıştır. Görev başlıklı 184.
maddesi (h) bendi “Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi, burs ve diğer yardımlara ilişkin hizmetleri yürütmek ve bunlara dair usul ve esasları belirlemek” hükmüne istinaden Burs ve Kredi Değerlendirme
Kıstasları her yıl Bakan onayı ile yürürlüğe girmektedir. Burs ve Kredi Değerlendirme işlemi yılda bir kez
/
yapılmaktadır. Kamu kurumlarından bilgiler web servis ile çekilmektedir. Öğrenciler gelir durumu sosyal durumu ve başarı durumu olarak üç ayrı alanda değerlendirilmekte ve alınan puanlar toplanarak tahsis işlemi yapılmaktadır.
5. Bakanlığımız kıstaslarına göre ve öğrencilik durumunun uygun olması halinde bekar gazi çocuğuna ve şehit kardeşine Bakanlığımızca burs tahsisi yapılmaktadır.
6. Bakanlığımıza Aralık 2020 ayında babasının vazife malulü olduğu (ayrıca öncelik belgesi uygun değil)
gösterir dilekçesini gönderdiği ve Bakanlığımızca dilekçesine istinaden yapılan incelemede sonucunda evli olduğu tespit edildiğinden Bakanlığımız değerlendirme kıstaslarına göre öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesi mümkün olmamaktadır.
7. Burs ve kredi işlemleri değerlendirme işlemleri kanun gereği kıstasa bağlı olduğundan “DOSTANE
ÇÖZÜM” usulüyle çözülmesi mümkün olmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
8. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2 inci maddesinde Türkiye Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 5 inci maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğu, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
9. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
10. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde; “Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”,
11. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun ‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs/kredi verebilir.”,
12. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; – (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul
ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın durumunun yeniden değerlendirilmesi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden
14. Başvuran, gazi çocuğu olduğu gerekçesi ile burs verilmesini talep etmektedir.
15. İlgili idare, gazilik durumunun belgelendirilemediğini ve evli olduğunu belirterek öğrenim kredisi tahsis etmiştir.
16. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın, Adnan Menderes Üniversitesi Fen
Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü öğrencisi iken 2007-2008 öğretim yılında yapmış olduğu başvurusu sonucunda; bahse konu öğretim yılı kıstaslarına göre gazi çocuğu olması sebebiyle burs almaya başladığı ve daha sonra başarısız olması sebebiyle almakta olduğu bursun öğrenim kredisine dönüştürüldüğü,
17. Hakkari Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü öğrencisi olarak 2020-2021 öğretim yılında burs/öğrenim kredisi almak için müracaatta bulunduğu, burs/öğrenim kredisi almak için yapmış olduğu başvuru ekranında önceliği olduğunu belirtmediği, yapılan değerlendirme sonucunda tarafına öğrenim kredisi tahsisi yapıldığı, Aralık 2020 ayında babasının vazife malulü olduğu gerekçesiyle öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesini talep ettiği, talebinin öncelik durumunu gösterir belgenin uygun olmadığı ve evli olduğu gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmıştır. Yine başvuranın şehit kardeşi olduğu ifadesine ilişkin ilgili idarece bir açıklamada bulunulmamıştır.
18. 2020-2021 Öğretim Yılında Burs veya Öğrenim Kredisi Başvurularının Değerlendirilmesine İlişkin
Usul ve Esasların (Kıstaslar) ‘A. Öncelikli Öğrenciler’ başlığı altında ‘(2) Öncelikli öğrenciler aşağıda belirtilmiştir. … b) Gazi/Gazi çocukları (Gazi bekar ise kendisi, evli ise çocukları) … i) Öncelikli
Öğrenciler başlığı altındaki 2/b maddesinde yer aylan ‘Gazi/Gazi çocukları önceliğinden, Gazi bekar ise kendisi, Gazi evli ise çocukları öncelikten faydalanacaktır. i) Evli öğrenciler için, öncelikli öğrenci hallerinden ancak şahsi öncelik hali olanlar öncelik olarak uygulanır.’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
19. Kamu Denetçiliği Kurumu, terörle mücadele kapsamında yaralanan ve malulen emekliye ayrılanların gazi statüsünde kabul edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Söz konusu 2019/21246 sayılı Tavsiye
Kararında 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamında vazife malullüğü aylığı aldığına dair belge sunan başvuranın öncelik durumunu gösterir belgesinin uygun görülmemesi işleminin yerinde olmadığının tespit edildiği görülmüştür.
20. Bununla birlikte başvuranın evli olduğu böylelikle şahsi öncelik hali bulunmadığı için gazi çocuğu statüsünden faydalandırılmaması işlemi incelendiğinde, gazilik kurumunun manevi yönünün ağır bastığı, 2018/4 sayılı Başbakanlık Genelgesinde yer alan ‘Terörle mücadelede görev almış ve devlet politikası kapsamında her zaman desteklenmiş gazi ve gazi yakınlarına öncelik ve vefa borcu’ ifadelerinin yol gösterici nitelikte olduğu, bu kapsamda gazilere ve gazilerin ailelerine yönelik pozitif ayrımcılık
/
uygulamalarının geniş yorumlanması gerektiği, bir kişinin medeni durumunun değişmesi sonrasında gazi çocuğu olma durumunun değişmeyeceği, yasal evlilik yaşının on yedi olduğu ve normal şartlarda yükseköğrenimlerin de yakın yaşlarda başladığı ve somut olayda kamu yararı amacından uzaklaşıldığı hususları dikkate alındığında başvuranın tarafına öncelikli burs verilmesi talebinin evli olduğu gerekçesiyle öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmakla yükümlü idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden
21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
2018/4 sayılı Başbakanlık Genelgesinde belirtildiği üzere ‘Terörle mücadelede görev almış ve devlet politikası kapsamında her zaman desteklenmiş gazi ve gazi yakınlarına öncelik ve vefa borcu’ ifadeleri kapsamında gazilere ve gazilerin ailelerine yönelik pozitif ayrımcılık uygulamalarının geniş yorumlanması gerektiği sonucuna ulaşılmış olup başvuranın durumunun bu minvalde yeniden değerlendirilmesi hususunda GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE YURTLAR GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi