|
ÖZET: 2021 yılında Gaziemir Belediyesi’ne yapılan başvuruda, şikayetçi, 2019 yılında inşa edilen kaçak yapının evine çok yakın olması nedeniyle pencerelerinin kapanarak ışık alamadığını belirtmiştir. Şikayetçi, durumu belediyeye bildirmiş ve belediye encümeni tarafından yıkım kararı alınmış olmasına rağmen, yıkım işleminin üç yıl boyunca gerçekleştirilmediğini ifade etmiştir. Gaziemir Belediyesi, yıkım için gerekli ekipmanın bulunmadığını ve ihale sürecinin tamamlanmadığını belirtmiş, ancak şikayetçi, imar kanununa göre yıkımın diğer kurumlar aracılığıyla da yapılabileceğini vurgulamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun çözümü için Gaziemir Belediyesi’nden bilgi talep etmiş ve alınan yanıtta, imara aykırı yapıların yıkım ihalesinin yapıldığı ancak katılım sağlanmadığı belirtilmiştir. Yıkım işlemleri için 2022 yılına ödenek tahsis edildiği, ancak yıkım tarihine dair kesin bir bilgi verilmediği tespit edilmiştir. Anayasa’nın hukuk devleti ilkesine göre, idarelerin süreçleri belirli bir takvim çerçevesinde yürütmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Gaziemir Belediyesi’ne yıkım işlemlerinin hızlandırılması ve hukuki belirlilik ilkeleri çerçevesinde sürecin tamamlanması için tavsiyede bulunmuştur. İlgili karar, başvurana ve Gaziemir Belediyesi’ne tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3217-S.22.4875
BAŞVURU NO : 2021/17930
KARAR TARİHİ : 08/03/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GAZİEMİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Kaçak yapının yıkılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/10/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikayetçi dilekçesinde özetle, İzmir Gaziemir Sarnıç Hürriyet Mahallesi 1060 Sokak No: de 2019
Şubat ayında yapılan kaçak yapının evine 20 cm kadar yakın olduğu için pencerelerinin kapandığını ışık alamaz hale geldiğini, bu hususları belediyeye bildirdiğini, akabinde Gaziemir Belediyesi Encümen kararı ile kaçak yapının yıkım kararı alındığını, 2019 Mart ayından bu güne kadar yıkım işini yapmamak için sürekli bahaneler üretildiğini, Belediyenin yıkım için kepçesi bulunmadığı ve ihale ile yıkım yapılacağı hususlarını 2020 yılında tarafına bildirildiğini ancak herhangi yıkım yapılmadığını, İmar Kanunu’nda belediye ekipmanı olmadığı takdirde diğer kurumlardan tedarik edilip yıkımın yapılabileceğini okuduğunu ve belediyenin üç yıldır kendilerini mağdur ettiğini ifade ve iddia ederek, belediyenin kaçak yapıya göz yummayıp bir an önce diğer kurumlardan kepçe vs. tedarik edip yıkım işleminin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla şikayet edilen idareden 03/12/2021 tarihli ve sayılı yazı bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup
Gaziemir Belediye Başkanlığı Yapı Kontrol Müdürlüğü’nden alınan 22/12/2021 tarih ve – – sayılı yazıda; “ İlgi yazınızda bahsi geçen hususlarla ilgili olarak kurumunuza Fen İşleri
Müdürlüğünce yazılan 08.01.2021 tarih ve sayılı yazıda, ilgi taşınmazla ilgili yapılan iş ve işlemler belirtilmiştir. Ayrıca bahse konu taşınmazın da yer aldığı imara aykırı yapıların yıkım ihalesi yapılmış olup, ihaleye katılım gerçekleşmediğinden yıkım gerçekleşmemiştir. İmara aykırı yapıların yıkımı için 2022 yılı için ödenek tahsisi yapılmış olup, yıkımların gerçekleşmesi için 2022 yılı başında tekrar ihale edilecektir.” açıklamasına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Kurumun görevi başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “ Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” ,
4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
5. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; imar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; … ; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır… Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.” ,
6. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun;
6.1. “Yapı ruhsatiyesi” başlıklı 21’inci maddesinde, “ Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için
26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir.
…”,
6.2. “Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak başlanan yapılar” başlıklı 32’nci maddesinde, Bu Kanun hükümlerine göre; ruhsat alınmadan yapıya başlandığı veya ruhsat ve eklerine veya ruhsat alınmadan yapılabilecek yapılarda projelerine ve ilgili mevzuatına aykırı yapı yapıldığı ilgili idarece tespiti, fenni mesulce tespiti ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunması üzerine, belediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. (Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapının imar mevzuatına aykırı olduğuna dair bilgi, tapu kayıtlarının beyanlar hanesine kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazılı olarak bildirilir. Aykırılığın giderildiğine dair ilgili idaresince tapu dairesine bildirim yapılmadan beyanlar hanesindeki kayıt kaldırılamaz.
Durdurma, yapı tatil zaptının yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır. (Değişik cümle:14/2/2020-7221/10 md.) Bu tebligatın bir nüshası muhtara bırakılır, bir nüshası da Çevre ve
Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilir.
Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykırılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.
Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsatsız yapılan bina, belediye encümeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir.
(Ek cümleler:14/2/2020-7221/10 md.) Yapı tatil tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren bir ay içinde
yapı sahibi tarafından yapının ruhsata uygun hale getirilmediğinin veya ruhsat alınmadığının ilgili idaresince tespit edilmesine rağmen iki ay içinde hakkında yıkım kararı alınmayan yapılar ile hakkında yıkım kararı alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yıkılmayan yapılar, yıkım maliyetleri döner sermaye işletmesi gelirlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yıkılabilir veya yıktırılabilir. Yıkım maliyetleri %100 fazlası ile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekilde tahsil edilememesi halinde ilgili idarenin 5779 sayılı Kanun gereğince aktarılan paylarından kesilerek tahsil olunur. Tahsil olunan tutarlar, Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına gelir olarak kaydedilir.
İdare tarafından ruhsata bağlanamayacağı veya aykırılıkların giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncü fıkrada düzenlenen bir aylık süre beklenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkında beşinci fıkra hükümleri uygulanır.”,
6.3. “İdari müeyyideler” başlıklı 42 nci maddesinde, “Bu maddede belirtilen ve imar mevzuatına aykırılık teşkil eden fiil ve hallerin tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde ilgili idare encümenince sorumlular hakkında, üstlenilen her bir sorumluluk için ayrı ayrı olarak bu maddede belirtilen idari müeyyideler uygulanır.
(Değişik cümle:14/2/2020-7221/11 md.) Ruhsat alınmaksızın veya ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere ve imar mevzuatına aykırı olarak yapılan ya da 27 nci madde kapsamında ruhsat alınmadan yapılabilen yapılardan aynı maddede belirtilen koşullar sağlanmadan yapılanların sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı altı iş günü içinde idareye bildirmeyen ilgili fenni mesullere, yapının mülkiyet durumuna, bulunduğu alanın özelliğine, durumuna, niteliğine ve sınıfına, yerleşmeye ve çevreye etkisine, can ve mal emniyetini tehdit edip etmediğine ve aykırılığın büyüklüğüne göre, bin Türk lirasından az olmamak üzere, aşağıdaki şekilde hesaplanan idari para cezaları uygulanır: …”,
hüküm ve açıklamalarına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ Av. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından dosya kapsamında yapılan değerlendirme neticesinde, başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Uyuşmazlık konusu; şikâyetçi, İzmir Gaziemir Sarnıç Hürriyet Mahallesi 1060 Sokak No: de yapılan kaçak yapının evine 20 cm kadar yakın olduğu için pencerelerinin kapandığını, ışık alamaz hale geldiğini bu hususları belediyeye bildirdiğini, akabinde Gaziemir Belediyesi Encümen kararı ile kaçak yapının yıkım kararı alındığını ancak 2019 Mart ayından bu güne kadar yıkım işinin yapılmadığını ifade ve iddia ederek, belediye tarafından bahse konu imara aykırı yapının yıkım işlemini bir an önce yapılmasını talep etmektedir.
9. Şikayetçinin aynı uyuşmazlık konusu ve buna bağlı talep hakkında Kurumumuza yaptığı başvurular hakkında, Kurumumuzca gerçekleştirilen dostane çözüm girişimleri kapsamında Gönderme Kararı ve
Dostane Çözüm Kararları verildiği, ancak başvuru konusu yıkım işleminin yapılmadığından bahisle
Kurumumuza yeniden başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır.
10. Belediye sınırları içinde bir yapı inşası için yapı ruhsatı alınması gerekmekte olup, söz konusu belgenin; yerleşim alanlarındaki yapılaşmanın kontrolünü ve takibini sağlama işlevi vardır. Ruhsatsız (İzinsiz) yapı,
istisnalar haricinde, belediye veya il özel idaresinden izin alınmaksızın malik olunan arsa veya arazi üzerine yapılan yapılardır. Bu tür yapılara “kaçak yapı” denilmektedir. İzinsiz yapılar, inşaat halinde olabileceği gibi, kullanılıyor da olabilir (KALABALIK, Prof. Dr. Halil (2014). “İmar Hukuku Dersleri”, Seçkin
Yayıncılık, Ankara, s. 612-613).
11. Yapı ruhsatı alınmaması halinde ise 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 32’nci maddesinde; yıkım yaptırımının öncelikle ruhsatsız ya da yapının ruhsat ve eklerine aykırı imalatların saptanması ile mümkün olduğu, ruhsat ve eklerine aykırı yapılan yapıların yıktırılmasına karar verilebilmesi için, idarece yapı mahallinde ruhsata aykırılıkları somut ve ayrıntılı olarak belirtecek şekilde ve idarenin uzman fen elemanları tarafından bu aykırılıkların ayrıntılı ve somut şekilde saptanarak veri olarak aktarılan yapı tatil tutanağının düzenlenmesinin gerektiği, gerekli tebligat işlemlerinin yapılması, yapının mühürlenmesi ve yapı sahibine yapısını ruhsata uygun hale getirmesi için süre verilmesi, bu süreler içinde yapı ruhsata uygun hale getirilmezse yapının belediyece yıkılması öngörülmektedir. Kanunun 42’nci maddesi gereğince de bu durumun varlığı halinde aynı zamanda idari para cezası uygulanacağı düzenlenmiştir.
12. Bununla birlikte, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla hazırlanan İmar Kanunu; belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapıları kapsamaktadır.
Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. İstisnalar dışında ruhsat alınmadan yapıya başlanması kaçak yahut ruhsat ve eklerine aykırı yapı yapılması durumunda 3194 sayılı Kanunun yukarıdaki paragrafta yer verilen hükümlerinin uygulanmasını gerektirecektir.
13. Somut olayda, uyuşmazlık konusu hakkında idareden alınan cevabi yazıda özetle; bahse konu taşınmazın da yer aldığı imara aykırı yapıların yıkım ihalesinin yapıldığı, ihaleye katılım gerçekleşmediğinden yıkım işleminin gerçekleşmediği, imara aykırı yapıların yıkımı için 2022 yılı için ödenek tahsisi yapıldığı ve 2022 yılı başında tekrar ihale edileceği yönünde açıklamalarına yer verildiği tespit edilmiştir.
14. Şikâyet konusu açısından mevcut durumda ilgi garaj ile yanındaki ev arasındaki mesafenin çok az olması nedeniyle yıkımı talep edilen yapının İmar Kanununa aykırı inşa edildiği konusunda tereddüt bulunmadığı, mezkur yapının yıkımının ihale kapsamına alındığı ancak ihaleye katılım gerçekleşmediğinden yıkım işleminin gerçekleşmediği, bununla birlikte imara aykırı yapıların yıkımı işlerinin 2022 yılı başında tekrar ihale edileceği ancak söz konusu işlemin ne zaman gerçekleştirileceği konusunda herhangi bir süre öngörülmediği, konuya ilişkin bir takvim/program bilgisine yer verilmediği tespit edilmiştir. Anayasa’nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir…Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesi’nin 18/01/2018 tarihli ve E.2017/129, K.2018/6 sayılı
Kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından mevzuatta belirtilen süreçlere ilişkin belli bir süre öngörülmesi ve bu kapsamda yapılacak iş ve işlemlerin belirlenen program kapsamında tamamlanması gerektiği tespit edilmiştir.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 2019 yılı Şubat ayında başladığı anlaşılan uyuşmazlık konusu hakkında şikayetçinin başvuruları üzerine Kurumumuzca gerçekleştirilen dostane
çözüm girişimleri kapsamında; İzmir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ile Gaziemir Belediye
Başkanlığı’ndan alınan cevabi yazılar kapsamında Dostane Çözüm Kararları verildiği ancak, uyuşmazlık konusu hakkında gelinen aşamada şikayetçi talebinin tam olarak karşılanamadığı, bununla birlikte idarenin 22/12/2021 tarihli cevabi yazısında, “2022 yılı başında tekrar ihale edileceği” bilgisi dışında söz konusu yıkım ihalesi ve yıkım işlemi sürecine ilişkin herhangi bir bilgiye yer verilmediği hususu dikkate alındığında hukuk güvenliği ve öngörülebilirliğin sağlanması amacıyla bahse konu yıkım ihalesi ve yıkım işlemleri hakkındaki idari işlemlerin tamamlanması ve sürecinin hızlandırılması gerektiği değerlendirilmiştir.
16. Yukarıda açıklanan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Gaziemir Belediye Başkanlığı tarafından mezkur kaçak yapı hakkında almış olduğu kararlara ilişkin işlemleri, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında tamamlaması ve buna yönelik idari süreci hızlandırılması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı
İzmir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, ŞİKAYETİN
KABULÜNE;
Hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında mezkur uyuşmazlık hakkında alınan kararlara ilişkin işlemlerin tamamlaması ve buna yönelik idari süreci hızlandırması için GAZİEMİR BELEDİYE
BAŞKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın Başvurana ve Gaziemir Belediye Başkanlığı’na tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Gaziemir Belediye Başkanlığı’nca bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi