|
ÖZET: Başvuran, gazi çocuğu olduğu gerekçesiyle burs talep etmiş, ancak ilgili idare gazilik durumunun belgelendirilemediğini belirterek öğrenim kredisi tahsis etmiştir. Başvuranın babası, İçişleri Bakanlığı bünyesinde köy korucusu olarak görev yaparken malulen emekli olmuş ve vazife malullüğü aylığı almaktadır. Bu durum, başvuranın gazi çocuğu statüsünü desteklemektedir. İdare, gazilik ve vazife malullüğünü farklı kavramlar olarak değerlendirerek, başvurandan gazilik durumunu ispatlayacak belge talep etmiştir. Uyuşmazlık, babanın gazilik statüsünün tespitine yöneliktir.
Mevzuat açısından, gazilik ve vazife malullüğü kavramları iç içe geçmiş durumdadır. Başvuranın babasının terörle mücadele kapsamında yaralanarak malulen emekliye ayrılması, onun gazi olarak kabul edilmesini gerektirmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın gazi çocuğu olarak öncelikli burs alması gerektiği yönünde tavsiyede bulunmuş ve bu talebin reddinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu belirtmiştir. Sonuç olarak, başvuranın öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesi gerektiği yönünde bir karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/9273-S.20.13952
BAŞVURU NO : 2019/21246
KARAR TARİHİ : 04/06/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Almakta olduğu öğrenim kredisinin öncelikli öğrenci olduğu gerekçesiyle bursa çevrilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, burs başvurusu yaparken babasının gazilik durumunu belgelendirmesinin istendiğini, ilgili belgeyi göndermesine rağmen babasının gazilik durumuna itibar edilmediğini ve öğrenim kredisi tahsis edildiğini, dört kardeşine Sosyal Güvenlik Kurumundan alınan aynı belgeye istinaden burs verildiğini, burs başvurusu aşamasında bir, sonuçlar açıklandıktan sonra iki defa belgeyi gönderdiğini buna rağmen 30 gün içinde gönderilmediği gerekçesi ile talebinin reddedildiğini belirterek almakta olduğu öğrenim kredisinin bursa dönüştürülmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı ve
30.04.2020 tarihli yazısında, “Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel
Müdürlüğünün sayılı ve 20.04.2020 tarihli yazısında; “İlgi yazınıza istinaden Mersin
Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler öğrencisi T.C. kimlik numaralı
‘ un Burs/Kredi müracaatı ile ilgili kayıtlarımız incelenmiş olup; 2016-2017 öğretim yılında burs/kredi almak için müracaatta bulunduğu, yapılan değerlendirme sonucunda tarafına kredi numarasıyla öğrenim kredisi tahsisi yapıldığı tespit edilmiştir.
3. Kurumumuza burs, öğrenim kredisi müracaatında bulunan öğrencilerden; sosyal ve fiziksel durumu itibariyle ya da ilgili mevzuatlarımız göz önünde bulundurularak belirlenen şartlara haiz olan öğrenciler, öncelikli öğrenci olarak dikkate alınır; -Şehit bekâr ise kardeşi, evli ise çocukları, -Gazi bekâr ise kendisi, evli ise çocukları, -Sağlık Kurulu Raporu ile % 40 ve üzerinde engeli olduğu tespit edilen öğrenciler, -Anne ve babası vefat etmiş olanlar, -Lise ve dengi öğrenimlerini Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına bağlı yetiştirme yurtlarında barınarak tamamlayanlar ve 5395 sayılı Kanuna göre koruma altına alınan öğrenciler, -Lise ve dengi öğrenimlerini Darüşşafaka Lisesinde tamamlayanlar, -Milli Sporcu Belgesi Hakkında
Yönetmelik hükümlerine göre “Milli Sporcu Belgesi” almış amatör milli yükseköğrenim gören öğrenciler ve -Başvuru yılında ÖSYM Başkanlığınca belirlenen her puan türünde ham puan bazında ilk 100’e giren öğrenciler… Durumu yukarıdaki öncelikler arasında olan ve süresi içerisinde (uygun belgeyle) önceliğini Kurumumuza bildiren öğrencilerimizin durumları mevzuatlarımız çerçevesinde değerlendirilmeye tabi tutulmaktadır. Uygun belge ise Şehit evli ise çocuğu, bekâr ise kardeşi/gazi bekâr ise kendisi, evli ise çocuklarına ait öncelik belgeleri kamu kurum ve kuruluşlarından alınacak şehitliği/gaziliği bildiren belgeler “Şehit/Gazi
Belgesi” olarak kabul edilmiştir.
4. İlgilinin göndermiş olduğu öncelik belgesi vazife malullüğünü belirttiğinden işleme alınmamış uygun belge göndermesi istenmiştir.
5. İlgilinin kardeşlerinin durumları da incelenerek, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığından
Gazilik durumu ve Öğretim kurumundan başarıları sorulup gerekli işlem yapılacaktır.
6. İlgilinin bu tarihe kadar yargı organlarınca da verilmiş bir kararı bulunmamaktadır. Söz konusu öğrenciye ait sistem kayıtları ekte sunulmuştur.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2 inci maddesinde Türkiye
Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 5 inci maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğu, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
8. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
9. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Öğrenim kredisi’ başlıklı 14 üncü maddesinde;
“Yüksek (…) öğrenim gören ve bu kanuna göre yapılacak yönetmeliklerle belirtilen esas ve şartlar içinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tesbit edilen öğrencilere öğrenim kredisi verilir.”,
10. 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanunun
‘Burs ve kredilerin verilmesi’ başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar
Kurumu; yurt içinde yükseköğrenim gören ve bu Kanuna göre çıkarılacak yönetmeliklerle belirtilen usul ve esaslar dâhilinde yeterlikleri ve ihtiyaçları tespit edilen öğrencilere burs/kredi verebilir.”,
11. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; – (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak”,
12. 442 sayılı Köy Kanununun 74 üncü maddesinde, “Korucuların görevde bulundukları süre içinde yaralanmaları, engelli hale gelmeleri veya ölümleri halinde “2330 sayılı Nakdi
Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun” hükümleri uygulanır.”,
13. 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanunun ‘Kapsam’ başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu kanun; a) İçgüvenlik ve asayişin korunması veya kaçakçılığın men, takip ve tahkiki … konularında görevlendirilen: e) Güven ve asayişin korunmasında hizmetlerinden yararlanılması zorunlu olan ve yetkililerce kendilerine bu amaca yönelik görev verilen kamu görevlileri ve sivilleri … kapsar.”, ‘Aylık bağlanması’ başlıklı 4 üncü maddesinde, “Bu Kanun kapsamına girenlerden; a) Engelli hâle gelerek bağlı oldukları sosyal güvenlik mevzuatına göre emekliye sevk edilenlere görev malullüğü aylığı bağlanır.”, ‘Öğretim ve sağlık yardımı’ başlıklı 7 nci maddesinde, “Bu Kanunda yazılı hallerde ölenlerin veya çalışamıyacak derecede engelli hale gelenlerin çocukları, devlete ait yatılı okul ve eğitim kurumlarında … ücretsiz olarak okutulurlar. Bunlardan, yükseköğrenim yapmakta olanlar Devlete ait yurtlar ile yükseköğrenim kredilerinden (yürürlükteki mevzuata göre)
öncelikle yararlanırlar.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
14. Başvurana öncelikli öğrenci kapsamında değerlendirilmesi ve almakta olduğu öğrenim kredisinin bursa çevrilmesi hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 15. Başvuran, gazi çocuğu olduğu gerekçesi ile burs verilmesini talep etmektedir.
16. İlgili idare, gazilik durumunun belgelendirilemediğini belirterek öğrenim kredisi tahsis etmiştir.
17. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın gazi çocuğu olduğu gerekçesi ile tarafına burs verilmesi amacıyla başvuru yaptığı, değerlendirme sonucunda gazilik durumunun belgelendirilemediğinden bahisle öğrenim kredisi tahsis edildiği, Sosyal
Güvenlik Kurumu verilerine göre baba ’un İçişleri Bakanlığı bünyesinde köy korucusu hizmet sınıfında Korucu unvanı ile görev yapmakta iken 3173 sayılı Terörle
Mücadele Kanunu kapsamında malulen emekli olduğu ve vazife malullüğü aylığı almaya başladığı, babanın 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin ‘c’ fıkrasının sekizinci bendi kapsamında ‘Harp malullüğü aylığı alanlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar’ grubunda olduğu, baba ve başvurana mülga Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun statüsü belirtilerek Gazi/Gazi Yakını, Vazife Malulü/Yakını ibareli ücretsiz seyahat kartı verildiği görülmüştür.
18. İlgili idare, vazife malullüğü ve gaziliği birbirinden farklı durum ve kavramlar olarak görmekte ve başvurandan Muharip Gaziler Derneği, Askerlik Şubeleri vb.’den alınacak ve
Gazilik durumunu ispat edebilecek belgenin gönderilmesi gerektiğini belirtmektedir.
19. Uyuşmazlık babanın durumunun gazilik statüsünde olup olmadığına yöneliktir.
20. Sözlükte gazi; (1) savaşan veya savaş yapmış kimse, (2) Olağanüstü yararlıklar göstererek düşmanı yenen komutanlara devlet tarafından verilen onur unvanı, (3) Savaştan sağ olarak dönen kimse olarak tanımlanmaktadır.
21. 2847 sayılı Türkiye Emekli Subaylar, Emekli Astsubaylar, Harp Malulü Gaziler, Şehit Dul ve Yetimleri ile Muharip Gaziler Dernekleri Hakkında Kanunda, Muharip Gazinin Türk
Silahlı Kuvvetleri mensuplarından harbe fiilen katılanları, Malul Gazinin Türk Silahlı
Kuvvetleri mensuplarından; Türkiye Cumhuriyeti Devleti sınırlarını korumak ve güvenliğini sağlamak görevi ile harpte veya Devletin bekasını hedef alan terör örgütlerine karşı yurt içi ve yurt dışı mücadelede her çeşit düşman veya terörist silahlarının tesiri ile veya harp bölgesindeki hareket ve hizmetler sırasında, bu hareket ve hizmetlerin sebep ve tesiri ile yaralanarak tedavileri sonucunda engelliliği rapor ile kesinleşenleri ifade edeceği belirtilmiştir.
22. Bu tanıma göre mücadele içerisinde yaralanma ve engellilik durumunun rapor ile ortaya konulma şartlarının bir arada bulunması gerekmektedir. Bu bakımdan sözlük anlamından uzaklaştığı görülmektedir.
23. Görüldüğü üzere, mevzuatımızda ‘gazilik’ ile ‘vazife malullüğü’ iç içe geçmiş bir durumdadır ve doğrudan gaziliğe ilişkin bir mevzuat bulunmamaktadır. Bununla birlikte,
24. 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref
Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında milli mücadeleye iştirak eden ve bu sebeple kendilerine İstiklal Madalyası verilmiş bulunanlar, Kore’de fiilen savaşa katılmış olanlar ve
Kıbrıs harekâtında fiilen görev alarak katılmış olanlara aylık bağlanmıştır. Ancak kanunda lafzi olarak gazi ibaresi bulunmamaktadır. 3713 Terörle Mücadele Kanununun 21 inci maddesinde, “(…) kamu görevlilerinden yurtiçinde … görevlerini ifa ederlerken … görevlerini yapmalarından dolayı terör eylemlerine muhatap olarak yaralanan, engelli hale gelen, ölen veya öldürülenler hakkında 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.” hükmü bulunmaktadır.
25. 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 56 ncı maddesine göre muvazzaf, yedek ve gönüllü erlerin silah altında bulundukları esnada veya celp ve terhislerinde sevkleri sırasında, yedek subay ve yedek astsubay okulu öğrencilerinin gerek okulda, gerek okuldan evvelki hazırlık kıtasında vazife malulü olmaları halinde aylık bağlanmaktadır.
Bununla birlikte mülga 45 inci (vazife malullüğü) ve 64 üncü (harp malullüğü) maddelerine göre de aylık bağlanabilmektedir. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanununun 47 nci maddesinde vazife malullüğü ve harp malullüğü ifadelerine yer verilmiştir.
26. 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanunun ‘Gazilik unvanı verilenler’ başlıklı
14 üncü maddesinde, “ (1) 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör
eylemi ile bu eylemin devamı niteliğindeki eylemler sebebiyle malul olan kamu görevlileri ve siviller ile bu eylemlerin devamı niteliğindeki eylemlerin ortaya çıkarılması, etkilerinin azaltılması veya bertaraf edilmesinin sağlanmasında yardımcı ve faydalı oldukları sırada yaralanan kamu görevlileri ve sivillere, yaralanma derecesine bakılmaksızın gazilik unvanı verilir.” hükmü bulunmaktadır. Bakanlığın iç düzenlemelerinde Demokrasi gazisi ve 15
Temmuz Gazisi ifadeleri ile malullük aylığına hak kazanan ve kazanamayanlar başlıkları altında kazandırılacak haklara yer verildiği görülmektedir.
27. Mevcut düzenlemelerde kimi yerde gazi kimi yerde vazife malulü tabiri kullanılmakla birlikte düzenlemelerin üçünde gazilik ibaresine yer verildiği ancak tanımlamanın sadece 2847 sayılı Türkiye Emekli Subaylar, Emekli Astsubaylar, Harp Malulü Gaziler, Şehit Dul ve
Yetimleri ile Muharip Gaziler Dernekleri Hakkında Kanun ile yapıldığı görülmektedir. Bu kanun ise derneklerinin tabi olacakları esas ve usulleri düzenlemektedir. Bununla birlikte tanımın günümüz yaklaşımına uygun olduğu kabul edilmelidir. Böylelikle terörle mücadelede aktif görev alan, bu görev nedeniyle yaralanan ve rapor ile bu durumu belgelendirebilen kişilerin malul gazi olarak kabul edileceği anlaşılmaktadır.
28. Somut olayda babanın da terörle mücadele kapsamında yaralandığı ve malulen emekliye ayrıldığı görülmektedir.
29. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; İstiklal Savaşı, Kore ve Kıbrıs
Gazileri olarak adlandırılan muharip gazilere yönelik bir lafzi düzenleme bulunmamasına rağmen gazilik unvanının verildiği, vazife malullüğü durumunun sosyal güvenlik ayağında önem kazandığı ve bağlanan aylıkların isimlendirilmesinde kullanıldığı, bu yaklaşım ile vazife malullüğü ve harp malullüğü durumlarının ayrıntılı olarak ele alındığı, gaziliğin ise daha çok manevi yönünün bulunduğu, terörle mücadele kapsamında vazife malulü olan kişilerin ‘gazi’ olarak kabul edilmesi için ayrıksı bir kanuni düzenlemeye ihtiyaç duyulmaması gerektiği, terörle mücadele kapsamında yaralanan ve malulen emekliye ayrılan babanın gazi statüsünde kabul edilmesi gerektiği, bu yaklaşımın 2018/4 sayılı Başbakanlık Genelgesinde yer alan
‘Terörle mücadelede görev almış ve devlet politikası kapsamında her zaman desteklenmiş gazi ve gazi yakınlarına öncelik ve vefa borcu’ ifadeleri kapsamında daha doğru olacağı, babanın korucu olduğu, mevzuatımızda derneklerde zorunlu üyelik bulunmadığı için ilgili idare tarafından
Türkiye Harp Malulü Gazileri Şehit Dul ve Yetimleri Derneğinden ‘gazi’ olduğuna dair belge alınmasının şart koşulmasının yerinde olmadığı, aynı bakış açısı ile korucuların askerlik şubelerinin kapsamında olmadığı, İçişleri Bakanlığı bünyesinde görevlendirildikleri, Bakanlığın koruculara ilişkin görev ve yetkileri arasında gazilik statüsüne ilişkin iş ve işlemlerin bulunmadığı, Aile, Çalışma ve
Sosyal Hizmetler Bakanlığının ise gazilere yönelik yardım, hizmet ve muafiyetler kapsamında görev ve yetkili olduğu, başvuranın diğer kardeşlerinin aynı durumda burs almaya devam ettiği, ilgili idarenin ise bu durumu araştıracağını belirtmekle yetindiği, başvuranın devlet yurdunda gazi çocuğu olduğu gerekçesi ile ücretsiz kaldığı hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın ‘gazi çocuğu’ olduğu gerekçesi ile tarafına öncelikli burs verilmesi talebinin öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmakla yükümlü idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 30. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
31. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvurana öncelikli öğrenci kapsamında değerlendirilmesi ve almakta olduğu öğrenim kredisinin bursa çevrilmesi hususunda GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI KREDİ VE
YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi