|
ÖZET: Danıştay kararında, başvurucunun GBT kaydının silinmesi talebi incelenmiştir. GBT kaydı, suç işlemesi nedeniyle aranılan veya kamu haklarından yararlanmaları kısıtlanan kişilerin bilgilerini içeren bir sistemdir. İçişleri Bakanlığı’nın düzenlediği Yönergeye göre, bu kayıtların iptali yalnızca ölüm veya mahkemece gaiplik kararı verilmesi durumunda mümkündür. Başvurucunun adli para cezası alması, kaydın silinmesini gerektiren bir durum olarak değerlendirilmemiştir.
Ayrıca, kişisel verilerin korunması açısından AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararları çerçevesinde, GBT kayıtlarının tutulmasının kamu güvenliği ve düzenini sağlamak amacıyla yapıldığı belirtilmiştir. Bu nedenle, başvurucunun talebi reddedilmiş, ancak kayıtların tutulma süreleri ve gizlilik gibi konularda mevzuat çalışması yapılması tavsiye edilmiştir. Karar, kamu güvenliğinin sağlanması ve bireylerin haklarının korunması arasında bir denge gözeterek verilmiştir. |
yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir . 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir .”, 6. 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun “Kaçakçılık
İstihbarat, Harekat ve Bilgi Toplama Dairesi Başkanlığı” başlıklı 13 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Kaçakçılık İstihbarat, Harekat ve Bilgi Toplama Dairesi Başkanlığının
görevleri şunlardır :
c) Suç işleyip ele geçmeyen kişilerin, çalınan veya kaybedilen motorlu taşıtların, ateşli silahların, kimliği ispata yarayan her türlü belgelerin kayıtlarını tutarak güvenlik kuvvetlerine bildirmek, görevli kuruluşlarla ilgili kuvvetleri arasında koordinasyon sağlamak .”;, 6.1. “Bakanlığın düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 33 üncü maddesinde; “Bakanlık, kanunla yerine getirmekle yükümlü oldukları hizmetleri; tüzük, yönetmelik, tebliğ, genelge ve diğer idari metinlerle düzenlemekle görevli ve yetkilidir .”; [ Yukarıda bahse konu Kanun maddeleri 02/ 07/ 2018 tarihli ve 703 sayılı KHK’ nın 18. maddesi ile yürürlükten kaldırılmış olup, 1 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 262.
maddesinin c bendinde; “Kaçakçılık İstihbarat, Harekat ve Bilgi Toplama Dairesi Başkanlığı”
“Kaçakçılık İstihbarat, Harekat ve Bilgi Toplama Dairesi Başkanlığının görev ve yetkileri
şunlardır :
c) Suç işleyip ele geçmeyen kişilerin, çalınan veya kaybedilen motorlu taşıtların, ateşli silahların, kimliği ispata yarayan her türlü belgelerin kayıtlarını tutarak güvenlik kuvvetlerine bildirmek, görevli kuruluşlarla ilgili kuvvetleri arasında koordinasyon sağlamak”; denmek şeklinde düzenlenmiştir .] 7. 2559 sayılı Polis Vazife ve Salȃhiyet Kanununun Ek 7 nci maddesinde; “Polis, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Anayasa düzenine ve genel güvenliğine dair önleyici ve koruyucu tedbirleri almak, emniyet ve asayişi sağlamak üzere, ülke seviyesinde istihbarat faaliyetlerinde bulunur, bu amaçla bilgi toplar, değerlendirir, yetkili mercilere veya kullanma alanına ulaştırır . Devletin diğer istihbarat kuruluşlarıyla işbirliği yapar .”, 8. 3/ 11/ 1983 tarihli ve 83/ 7362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Jandarma
Teşkilatı Görev ve Yetkileri Yönetmeliğinin 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) ve (f)
bentlerinde; “Jandarma; emniyet ve asayişi sağlamak, kamu düzenini korumakla yükümlü olup, bu görevlerini iki şekilde yürütür .
(e) Eski hükümlülerin, sabıkalı ya da şüpheli ve serserilerin, iş ve ilişkilerini araştırır . Belirli zaman aralıklarıyla çevrelerinde gizlice soruşturur ve elde ettiği bilgileri kayıtlara geçirerek; toplumun emniyet ve asayişi yönünden, gerekli önlemleri alır . Bu gibilerin suç işlemesini önler . Jandarmanın bu konuya ilişkin görevleri bir yönergede gösterilir .
.
3 / 9(f) Suç faili olarak aranan kişilerin, izlenmesi ve ele geçirilmesi amacıyla gerekli teşkilatı kurar,
kayıtlarını tutar, diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla işbirliği sağlar . Bu konuyla ilgili ayrıntılar, bir yönergeyle düzenlenir . ”
[Yukarıda bahse konu Yönetmelik 21/ 1/ 2017 tarihli ve 29995 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Yönetmeliği ile yürürlükten kaldırılmış olup, yeni Yönetmeliğin “Mülki görevlerin esasları” başlıklı 11 inci maddesinin (ğ) bendi
“Emniyet ve asayişin sağlanması, suçların ortaya çıkarılması, işlenmiş suçlarda faillerin tespiti ve yakalanması maksadıyla istihbarat toplar, diğer istihbarat ve kolluk birimleri ile işbirliği yapar, bilgi paylaşır .”denmek şeklinde düzenlenmiştir .] 9. İçişleri Bakanlığı Kaçakçılık, İstihbarat, Harekât ve Bilgi Toplama Daire Başkanlığı Bilgi
Toplama Yönergesinin, 9.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Form İptali”; “…9/b maddesine giren suçlar için açılan bilgi formlarının ise iptal koşulları oluştuğunda tasniften çıkarılarak iptal evrakı ekinde arşive alınması işlemidir… . ”,
9.1 “Şahıslar, hakkında bilgi formu düzenlenmesi halleri ve yapılacak işlemler” başlıklı 7 nci
maddesinde; “ … 2) Bu Yönergenin 9/b maddesinde sayılan suçları işleyenler, yakalanmış olsalar da haklarında bilgi formu düzenlenir…”,
9.2 “Sanıkların yakalanması halinde dahi bilgi formu düzenlenecek suç türleri ve bunlar
hakkında yapılacak işlemler” başlıklı 9 uncu maddesinde; “a) Bu maddenin (b) fıkrasında belirtilen suçları işlemiş ve yakalanmış olan sanıklar için suç türüne uygun bilgi formu doldurulur .
Bilgi Toplama Programına veri girişi yapıldığında “YAKALANDI” seçeneği işaretlenir ve bilgi formunun ortasına “YAKALANDI” kaşesi basılır . Bilgi Toplama Programının “SUÇ DETAY
BİLGİLERİ” sayfasındaki bölüme ve ilçe güvenlik kuvvetinde ve emniyet şube müdürlüklerinde kalan bilgi formuna soruşturma evrakının Cumhuriyet Başsavcılığına gönderiliş tarih ve numarası yazılır .
b) Sanığı yakalanmış olsa dahi hakkında bilgi formu açılacak suç türleri .
33- TCK 491,492,493,494 Hırsızlık Suçu… .”,
9.3 “Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (Kamu hizmetlerinden men) cezası alanlara
yapılacak işlemler” başlıklı 11 inci maddesinde; “İşlemiş olduğu bir suç nedeniyle ayrıca Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (Kamu hizmetlerinden men) cezası alanlara suç yeri güvenlik kuvvetince; a) Sanık karar takip formuna göre mahkeme sonuçlarını takip ederek, b) Kamu kuruluşlarının bildirmesiyle, c) Vatandaşın ihbarı veya güvenlik kuvvetlerinin duyumları üzerine önce mahkeme kararına ulaşıp, doğruluğunu teyit ettikten sonra, kişi hakkında belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (Kamu hizmetlerinden men) cezası aldığı suçla ilgili bilgi formu olup olmadığı araştırılır .
.
4 / 9( 1) Mahkeme kararında belirtilen suçla ilgili şahıs bilgi formu varsa Bilgi Toplama Programının suç
detay bilgileri sayfasından, belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (kamu hizmetlerinden men)
cezasının işlenip işlenmediği kontrol edilir . Eğer işlenmemişse, kanun maddesi alt fıkra ve bentleri ile yoksun bırakılma süresi de (Örnek : TCK 53/ ( 1),a,b md. iki yıl yoksun bırakma) bilgisayara işlenip , aynı bilginin, tasnifteki bilgi formuna da yazılması sağlanır .
( 2) Mahkeme kararında belirtilen suçla ilgili şahıs bilgi formu yoksa; Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (Kamu hizmetlerinden men) cezası kararının mahkemelerce nüfus yeri güvenlik kuvvetine gönderilmesi durumunda, nüfus yeri güvenlik kuvveti tarafından karar, ilgili adli makam kanalıyla suç yeri güvenlik kuvvetine gönderilerek kayıtlara işlenmesi sağlanır .
Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma (Kamu hizmetlerinden men) cezası için konulan şerh men ceza süresi sonunda kaldırılır .”,
9.4 “Şahıslar hakkında açılmış olan bilgi formlarının iptal edilmesi” başlıklı 16 ncı maddenin b
bendinde; “Yönerge’nin 9/b maddesi kapsamına giren suçlara ait bilgi formlarının iptali;
1) Bu Yönerge’nin 9/b maddesinin bentlerinde yazılı suç sayılan fiilleri işleyenler hakkında adli
makamlarca, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, davanın düşmesi veya dava zaman aşımı nedeniyle davanın ortadan kaldırılmasına karar verilmiş ve kararın kesinleşmiş olması halinde bilgi formları iptal edilir . ”
4) Bu Yönergenin 9/b maddesinde yazılı suçlardan, hüküm giymiş olanların ölümleri veya
mahkemelerce gaiplik kararı verilmesi halinde açılmış olan bilgi formları iptal edilir .
Her yıl sonu itibariyle, KİHBİ Daire Başkanlığı tarafından veri tabanında kaydı olan şahısların bilgileri Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü bilgileri ile karşılaştırılarak; kaydı olup da ölmüş olanların tespiti yapılıp, ilgili güvenlik kuvvetlerine bildirilerek, kayıtların silinmesi sağlanır…”,
10.4 “Şahıslar hakkında açılmış olan bilgi formlarının iptal edilmesi” başlıklı 16 ncı maddenin c)
bendinde; “ İptal ve düşümlerde genel prensipler;
1) 9/b maddesi kapsamına giren suçların iptalinde; af, şartlı tahliye, adli sicil kaydının silinmesi,
cezanın paraya çevrilmesi, tecil edilmesi ve ceza zaman aşımı dikkate alınmaz .
2) Geçmiş dönemlerde kanunlarla suç sayılan fiillerden haklarında bilgi formu düzenlenen kişilerin
kayıtları, kanunda yapılan değişiklik ile suç olmaktan çıkarılmış ise iptal edilir…”
Düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu
.
5 / 9Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvurucu 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda ; GBT kaydının silinmesini talep etmektedir .
13. “GBT (Genel Bilgi Toplama) kaydı ” olarak bilinen Kaçakçılık İstihbarat, Harekât ve Bilgi
Toplama (KİHBİ) Şahıs Programı; Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne, Anayasa düzenine ve genel güvenliğe dair önleyici ve koruyucu tedbirleri almak üzere; suç işlemesi sebebiyle aranmasına karar verilen, kaybolan, yakalansalar dahi bazı suçları işlemiş olan, kamu haklarından yararlanmaları konusunda sınırlama getirilen kişiler ile çalınan, kaybolan, gasp edilen veya bir olaya karışmaktan dolayı aranan ve müsaderesine karar verilip de ele geçirilemeyen motorlu taşıtların, ateşli silahların ve kimliği ispata yarayan her türlü belgelerin, güvenlik kuvvetleri ile görevli kuruluşlar arasında koordinasyon sağlamak suretiyle kayıtlarının tutulması ve bu kuruluşlar arasında iletişimin sağlanması amacıyla oluşturulmuş bir programdır .
14. Söz konusu programın hangi esas-usuller dâhilinde hüküm ve sonuç doğuracağı, İçişleri
Bakanlığı Kaçakçılık İstihbarat, Harekat ve Bilgi Toplama Dairesi Başkanlığının 04/ 06/ 2007 tarihli ve 3 sayılı Bilgi Toplama Yönergesinde düzenlenmiştir .
15. Yönergenin kanuni dayanağını; 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 262. maddesi ile
2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanununun Ek 7 nci maddesi oluşturmaktadır .
15.1 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanununun Ek 7 nci maddesinde; kolluğun önleyici ve
koruyucu işlevini gerçekleştirmeye yönelik alması gereken tedbirler kapsamında yürüteceği istihbarat faaliyetlerine ilişkin genel nitelikte yetki ve görev verildiği, kanunda belirtilen amaç çerçevesinde kaydı tutulacak unsurların, bu amaçla toplanacak bilginin, toplanan bilgilerin kayıt altına alınması ve hangi durumlarda iptal edileceğine ilişkin ayrıntılı hükümlerin Yönerge ile düzenlendiği anlaşılmaktadır . Ancak; bahse konu Yönergenin maddelerinin incelenmesinden, başvurana ait bilgi formunun iptalinin ancak “ölüm” ya da “Mahkemece gaiplik kararı verilmesi” durumunda söz konusu olabileceği, bunun dışında bilgi formlarının tutulacağı süreye ilişkin bir düzenlemeye yer verilmediği anlaşılmaktadır .
15.2 04/ 12/ 2008 tarihli S.ve Marper-Birleşik Krallık davasında AİHM, “özel hayata saygı hakkı
kapsamında kişisel verilerin korunması için iç hukukta yeterli güvencelerin sağlanması gerektiğini, bu tür güvencelere olan ihtiyacın otomatik olarak işlenen kişisel verilerin korunmasının söz konusu olduğu durumlarda, özellikle de bu verilerin polis tarafından kullanılması halinde, daha da önem kazandığını, verilerin saklanma amaçlarına uygun ve aşırı olmamalarını ve verilerin saklanma amacının gerektirdiğinden daha uzun süre tutulmamalarına olanak tanıyan ve ilgili kişinin tespitini sağlayan bir biçimde muhafaza edilmelerinin temininin gerektiğini” vurgulamıştır .
.
6 / 9para cezası Yönerge kapsamında kaydın silinmesini gerektirecek bir husus değildir .
18. Kişisel verilerin işlenmesi halinde, kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin korunması ve bu verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları usul ve esasları ortaya koyan 24/ 03/ 2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında yapılan incelemede;
18.1 Başvuruya konu mahkeme kaydının özel nitelikli kişisel veri niteliğinde olduğu, Ancak
6698 sayılı Kanunun uygulanmayacağı hususlara değinen “İstisnalar ” başlıklı 28 inci maddesinin
1 inci fıkrasının (ç) bendinde; kişisel verilerin, millî savunmayı, millî güvenliği, kamu güvenliğini,
kamu düzenini veya ekonomik güvenliği sağlamaya yönelik olarak kanunla görev ve yetki verilmiş kamu kurum ve kuruluşları tarafından yürütülen önleyici, koruyucu ve istihbari faaliyetler kapsamında işlenmesinin Kanunun kapsamında yer almadığı açıkça belirtildiğinden KİHBİ
Şahıs Programı aracılığıyla suç kayıtlarının tutulması işleminin de, kamu güvenliği ve kamu düzenini koruyucu niteliği gözetildiğinde, başvuruya konu kaydın kişisel verilerin korunmasını isteme hakkını düzenleyen 6698 sayılı Kanun kapsamında bir ihlale yol açmadığı anlaşılmaktadır . (Bkz : Kamu Denetçiliği Kurumu 29/ 06/ 2017 tarihli ve 2017/ 39 Başvuru numaralı
Tavsiye Kararı)
19. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde;
19.1 Başvuran hakkında verilmiş adli para cezasının Yönerge kapsamında kaydın silinmesini
gerektirecek bir husus olmadığı,
19.2 Genel Bilgi Toplama Sisteminde yer alan bilgilerin AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararları
çerçevesinde özel hayata saygı hakkı kapsamında kayıt muhafaza ve kullanımını içeren tedbirlerin, tutulacak kayıtlarla ilgili süre, stoklama, kullanım, üçüncü kişilerin erişimi ve verilerin gizliliğinin korunmasına ilişkin hususların, bu konularda izlenecek yönteme yönelik mevzuat çalışmasının yapılması öngörülebilirliğin sağlanması ve uygulayıcıların keyfi davranışlarının önüne geçilmesi açısından önemli olduğu ve hukuki güvenliği sağlayacağı değerlendirilmektedir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirm e 22. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili idareler tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde gönderildiği anlaşılmıştır .
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAM A
23. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, .
8 / 9işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin
birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlemine karşı Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, Başvuranın hakkındaki mahkûmiyet kaydının, içişleri bakanlığı nezdinde kihbi bünyesinde tutulan genel bilgi toplama sisteminden silinmesi talebinin REDDİNE, Genel bilgi toplama sisteminde tutulacak kayıtlarla ilgili süre, stoklama, kullanım, üçüncü kişilerin erişimi ve verilerin gizliliğinin korunmasına yönelik izlenecek usule ilişkin hususlar hakkında mevzuat çalışması yapılması hususunda İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İçişleri Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Tavsiye Kararının BAŞVURANA VE İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.