|
ÖZET: Başvuran, H sınıfı engelli sürücü belgesini yenilemek için sağlık raporunu e-Nabız sistemine işlenmesini talep etmiştir. Ancak, 04.02.2021 tarihli raporunun geçerlilik süresi 04.02.2023 tarihinde sona erdiği için, bu raporun e-Nabız sistemine işlenmesi fiilen imkansız hale gelmiştir. Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönerge gereği, sağlık raporlarının geçerlilik süresi iki yıl olarak belirlenmiştir. Başvuranın raporunun geçerlilik süresi dolduktan sonra başvuruda bulunması, raporun e-Rapor sistemi üzerinden kaydedilmesini imkansız kılmaktadır.
Ayrıca, başvuranın sağlık raporu, e-Rapor sistemi üzerinden elektronik imzalı olarak düzenlenmesi gerekirken, ıslak imzalı olarak düzenlenmiş ve bu durum hizmetin kötü işlediğini göstermektedir. Bu nedenle, Ankara İl Sağlık Müdürlüğü ve Çankaya İlçe Sağlık Müdürlüğü’nün gelecekteki işlemlerinde dikkatli olmaları ve Sağlık Bakanlığı’nın bu süreçleri denetlemesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu bağlamda, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için gerekli tedbirlerin alınması önerilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14242-S.23.22526
BAŞVURU NO : 2023/8933
KARAR TARİHİ : 07/11/2023
TAVSİYE KARARI
SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın raporunun e-Nabız sistemine işlenmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/06/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde T.C. Kimlik Numaralı tarafından yapılan başvuruda, başvuran özetle; H sınıfı engelli sürücü belgesini değiştirmek için raporunu yenilemek üzere Konya İl Sağlık Müdürlüğüne başvurduğunu, “Araç kullanamaz” raporu aldığını, ikinci heyet olarak Karaman İl Sağlık Müdürlüğüne başvurduğunu, “Araç kullanabilir” raporu aldığını, hakem heyeti olarak Çankaya İlçe Sağlık Müdürlüğü tarafından 04.02.2021 tarih ve sayılı karar gereğince adına ile sınırlı kullanım kodları ile tıbbi nedenlerle verilecek kodlarını belirten şekilde rapor tanzim edildiğini, sürücü belgesini yenilemek için Konya İl Nüfus
Müdürlüğüne müracaat ettiğinde bu rapor e-Nabız sisteminde görünmediğinden yenileme işleminin gerçekleştirilemeyeceğinin tarafına bildirildiğini, raporun e-Nabız sistemine işlenmesi için 17.09.2022 tarihinde Çankaya İlçe Sağlık Müdürlüğüne gönderilmek üzere Konya İl Sağlık Müdürlüğüne dilekçe ile müracaat ettiğini ancak raporunun e-Nabız sistemine işlenmediğini ve tarafına herhangi bir bilgi verilmediğini, 21.11.2022 tarihinde CİMER’den başvuru yaptığını, “Müdürlüğümüzce 04.04.2021 tarih ve sayı ile B sınıfı engelli raporu verildiği tespit edilmiş olup e-Nabız sistemine entegrasyon hususunda
Müdürlüğümüz uhdesinde yapılacak herhangi bir iş ve işlem bulunmamakta olup tarafınıza 28.11.2022 tarihinde telefonla bilgilendirme yapılmıştır.” cevabı verildiğini, telefonda ise Nüfus Müdürlüğünce ıslak imzalı rapora istinaden ehliyetin yenilenebileceğinin söylendiğini, Nüfus Müdürlüğünde ise “e-Nabız sisteminde görünmediğinden ıslak imzalı raporla değişim yapılamayacağının” söylendiğini, 15/12/2022 tarihli CİMER başvurusuna istinaden Konya Sağlık Müdürlüğünden telefonla yapılan bilgilendirme ile
“Ankara Sağlık Müdürlüğü tarafından bu raporun e-Nabız sistemine işlenebileceğinin” bildirildiğini, Konya İl Nüfus Müdürlüğünün ilgili raporun e-Nabız sistemine dâhil olmasını şart koşup ıslak imzalı rapor ile işlem yapmadığını, Ankara İl Sağlık Müdürlüğünün ise raporu e-Nabız sistemine kaydetmediğini ifade ederek raporunun e-Nabız sistemine işlenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Sağlık Bakanlığından alınan 31/07/2023 tarihli ve E– – sayılı cevabi yazıda; 2.1. Karayolu Trafiği Konvansiyonuna Türkiye’nin de taraf olmasına imkân sağlayan “Uygun Bulma
Kanunu”nun 25.04.2012 tarihinde TBMM’de kabul edildiği ve 08.08.2012 tarihli Resmi Gazete’de yayımlandığı, bu doğrultuda 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 41’inci maddesinde 12.07.2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun ile değişiklik yapılmış olup ikinci fıkrasında “Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık
Bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.” hükmünün yer aldığı, 2.2. 2013 yılında 2918 sayılı Kanunda yapılan değişiklik kapsamında “Motorlu Taşıt Sürücü Kursları
Yönetmeliği” 05.12.2015 tarihinde, Karayolları Trafik Yönetmeliği 17.04.2015 tarihinde, “Sürücü
Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelikte Değişiklik
Yapılmasına Dair Yönetmelik” 29.12.2015 tarihli Resmi Gazetede yayımlandığı ve bu üç Yönetmeliğin
01.01.2016 tarihinde yürürlüğe girdiği,
2.3. Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin geçici 10’uncu maddesinin 5, 6 ve 7’inci fıkralarında, ““H” sınıfı sürücü belgeleri, engellinin kullanmaya yetkili olduğu araç cinsine göre “A” veya “B” sınıfı sürücü belgesi ile değiştirilir. Değiştirme işlemi sırasında sağlık raporu istenir. Engelli kişinin kullanacağı araçta bulunması gereken özel tertibat, Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile
Muayenelerine Dair Yönetmeliğe göre hazırlanan listeden belirlenerek kodu ile birlikte sağlık raporuna yazılır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce verilmiş olan ve 2918 sayılı Kanuna göre değiştirilmesi zorunlu olan sürücü belgelerinin değiştirme işlemleri beş yıl içerisinde tamamlanır.
Gerekmesi halinde bu süre İçişleri Bakanlığınca uzatılabilir. Sürücü belgelerinin değiştirilebilmesi için; a) İlgililerin Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair
Yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, b) İlgililerin bu Yönetmeliğin 76 ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen hükümlülükle ilgili şartları taşımaları, c) Herhangi bir nedenle sürücü belgesi geçici olarak geri alınmış ise iade edilme şartlarının gerçekleşmiş olması gereklidir.” hükümlerine yer verildiği, 2.4. Sürücü veya sürücü adayının sağlık şartları ve muayeneleri ile ilgili hususların, 26.9.2006 tarihli ve
26301 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Sürücü Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle
Muayenelerine Dair Yönetmelik ile belirlendiği, raporlama sürecinin ayrıntıları ve rapor formatı,
30.09.2019 tarih ve 23642684-010.04-1618 sayılı Makam Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe konulan Sağlık
Raporları Usul Ve Esasları Hakkında Yönerge ile açıklandığı, 2.5. Sürücü Adayları Ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik hükümlerine göre sürücü veya sürücü adayının sağlık raporlarında, hekim tarafından, sürücü/sürücü adayının genel sağlık durumuna ilişkin yazılı beyanı da alınarak, Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre genel muayenesi yapıldıktan sonra gerek görülmesi halinde ilgili uzmanlık branşlarına sevkinin yapılması; kişinin özel tertibatlı araç kullanması gerektiği durumlarda tertibat kodunun belirlenmesi için Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 8’inci fıkrası doğrultusunda oluşturulan komisyona sevk yapılması gerektiği, 2.6. Komisyonun tıp bilimlerinin yanı sıra mühendislik bilimlerinden de üye içerecek şekilde multi disipliner bir yapıda ve tertibat belirleme noktasında özel ihtisas komisyonu niteliğinde olduğu, Komisyonun araçta bulunması gereken sürücüye özel tertibatı belirleme, sürücü belgesi sınıfını belirleme ve sürücü olunup olunamayacağına karar verme yetkisi bulunduğu,
2.7. Sürücü sağlık raporuna itiraz süreçlerinin Yönetmeliğin 4’üncü maddesinin 5’inci fıkrası ve
Yönergenin Yedinci Bölümü ile 38’inci maddesinde açıklandığı, bununla birlikte tüm raporların (doğum, engelli, sürücü, istirahat, durum bildirir kurul, durum bildirir tek hekim raporu, sporcu raporları vb.)
elektronik ortamda, e-imzalı olarak verilebilmesini sağlamak amacıyla Bakanlıkları tarafından “eRapor Sistemi” projesi başlatıldığı, sistem bileşeni rapor modüllerinin peyderpey devreye alındığı, sürücü sağlık raporu modülü devreye alınarak sürücü sağlık raporlarının hekim ve uzman hekim muayenesi kısmının 16.11.2018 tarihinden itibaren e-Rapor sistemi üzerinden düzenlenmesinin sağlandığı, 2.8. 02.11.2020 tarihinden itibaren ise özel tertibatlı araç sürücü komisyonu raporlarının e-Rapor sistemi üzerinden düzenlenmesi gerektiğinin 30.08.2020 tarihli ve 23642684-010.99-E.1284 sayılı yazı ile duyurulduğu, müteaddit defa yapılan duyurularda e-Rapor sisteminde devreye alınan rapor türlerinde ıslak imzalı rapor düzenlenmemesi gerektiğinin hatırlatıldığı, 2.9. Sürücü sağlık raporunda hekim tarafından daha erken kontrol süresi öngörülmemiş ise düzenlenen raporun iki yıl geçerli kabul edildiği; e-Rapor sisteminde düzenlenmiş raporu bulunan kişilere raporun üzerinden iki yıl geçmeden ve yahut da sistem üzerinde rapor süreci tamamlanmamış ise son işlem tarihi üzerinden iki yıl geçmeden yeniden rapor düzenlenmesine izin verilmediği, E-Rapor sistemi üzerinden düzenlenen sağlık raporlarının elektronik imza ile imzalandığı ve elektronik belge niteliğinde olduğu, bu raporların kişilerce e-Devlet ve e-Nabız sistemleri üzerinden görüntülenebildiği, yapılan protokoller vasıtasıyla ilgili Kurumlarla paylaşılabildiği, 2.10. Sağlık raporlarının, düzenlendiği tarih itibariyle kişinin sağlık durumunu ortaya koyan belgeler olduğu, elektronik imza ile düzenlenen belgelerin, düzenlendiği tarih itibariyle 5070 sayılı Elektronik İmza
Kanunu’na göre zaman damgası aldığı, geçmiş tarihli elektronik belge düzenlenmesinin mümkün bulunmadığı, 2.11. Başvurudan hekim ve uzman hekim süreçleri ile Konya İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki komisyon sürecinin e-Rapor sistemi üzerinden yürütüldüğü, ilk itiraz mercii Karaman İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki komisyon sürecinin de e-Rapor sistemi üzerinden yürütüldüğü ancak kararların farklı olması nedeniyle yürütülen 2. itiraz sürecinde (Bölge hakem komisyonu) Ankara İl Sağlık Müdürlüğü tarafından (Çankaya İlçe Sağlık Müdürlüğü) şahsın raporunun e-Rapor sistemi üzerinden elektronik imzalı olarak düzenlemesi gerekmekte iken manuel/ıslak imzalı rapor düzenlediği, dolayısıyla kişinin eRapor sistemindeki rapor sürecinin tamamlanmadığı, bu nedenle e-Devlet ve e-Nabız sistemlerinde görüntülenemediği ve ilgili Kurumla paylaşılamadığının anlaşıldığı, 2.12. Konu ile ilgili Ankara İl Sağlık Müdürlüğünden izahat istendiği, başvuru konusu raporun üzerinden iki yıldan fazla süre geçtiği, iki yıl olan rapor geçerlilik süresi dolduğu için ilgili Kurum tarafından kabulünün mümkün olmayacağı, e-Rapor sisteminde geçmiş tarihli rapor düzenlenemeyeceği, kişinin sağlık durumunda değişiklik olabileceği, önceliğin trafik güvenliği olması gerektiği hususları dikkate alındığında Bakanlıkları mütalaasının, kişinin yeniden sürücü sağlık raporu başvurusunda bulunmasının uygun olacağı şeklinde olduğu, 3. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Konya Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık İşleri
Müdürlüğünün 31/08/2023 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısında; 3.1. Arşiv kayıtlarının incelenmesi neticesinde; ’in sürücü belgesi kayıtlarına Konya İl Sağlık
Müdürlüğünün 04/12/2020 tarihli ve sayılı yazısı ekinde gönderilen Sürücü Adayları ve Sürücüler
İçin Sağlık Raporunda verilen “sürücü olamaz” kararı gereği, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 41. Maddesi uyarınca 11/12/2020 tarihinde iptal bilgisi işlendiği, ’e14/12/2020 tarihli ve sayılı yazıları ile bilgilendirme yapıldığı,
3.2. Konya İl Sağlık Müdürlüğünün 11/02/2021 tarihli ve – – sayılı yazısı ekinde gönderilen İç Anadolu Bölge Hakem Sağlık Komisyonunun verdiği “B Engelli” sürücü olur kararına istinaden 12/02/2022 tarihinde başvuranın kayıtlarında bulunan iptal bilgisinin kaldırıldığı, 3.3. İçişleri Bakanlığınca yayımlanan Sürücü Belgesi İşlemlerine Dair Talimat’ın 15/2. Maddesi “(2)
Sağlık raporu elektronik ortamda alınıncaya kadar fiziki olarak elden alınacak, taranarak sisteme kaydedilecek ve başvuru formu ile birlikte muhafaza edilecektir.” Hükmünde olduğu, 3.4. Sürücü Belgesi İşlemlerine Dair Talimat’ın Sağlık raporu elektronik ortamda alınıncaya kadar ifadesi bağlamında Sağlık Bakanlığı’nın 30/09/2019 tarihli ve – – sayılı oluru ile yürürlüğe konulan Sağlık Raporlar Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin 12/1 maddesinde; “(1) Sağlık raporu şablonu Bakanlık ve İçişleri Bakanlığı tarafından ortaklaşa olarak düzenlenerek yayımlanmıştır. Ek-7
Sağlık Rapor Formatı’na uygun olarak tanzim edilir.” hükmü bulunduğu, 3.5. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğünün yazısında, “20/02/2020 tarihinden itibaren Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporları ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim
Raporlarından yalnızca elektronik ortamda oluşturulmuş olanların kabul edilmesi, diğer raporlar için ise 01/01/2020 tarihinden itibaren yalnızca elektronik ortamda oluşturulmuş olanların kabul edilmesi, ıslak imzalı raporların kabul edilmemesi gerekmektedir” denildiği, 3.6. Başvuranın sürücü belgesini yenileme ya da değiştirme maksadıyla İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğüne herhangi bir müracaatının ve Sağlık Bakanlığı birimleri tarafından şahıs adına düzenlenerek MERNIS ortamına elektronik olarak aktarılan herhangi bir Sürücü Adayları ve Sürücüler İçin
Sağlık Raporu bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, 4.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 4.3. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…
yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 4.4. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 4.5. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinde; “…Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır. … Bu amaçlarla gerekli teşkilat ve tesisleri kurar veya kurdurur.”,
4.6. Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları başlıklı 65inci maddesinde; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.” 4.7. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4.8. 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 5. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 5.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Sözleşme’nin amacı, engellilerin tüm insan hak ve temel özgürlüklerinden tam ve eşit şekilde yararlanmasını teşvik ve temin etmek ve insanlık onurlarına saygıyı güçlendirmektir. Engelli kavramı diğer bireylerle eşit koşullar altında topluma tam ve etkin bir şekilde katılımlarının önünde engel teşkil eden uzun süreli fiziksel, zihinsel, düşünsel ya da algısal bozukluğu bulunan kişileri içermektedir.”, 5.2. “Genel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “İşbu Sözleşme’nin dayandığı ilkeler şunlardır: (a)
Kendi seçimlerini yapma özgürlükleri ve bağımsızlıklarını da kapsayacak şekilde, kişilerin insanlık onuru ve bireysel özerkliklerine saygı gösterilmesi; (b) Ayrımcılık yapılmaması; (c) Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması; (d) Farklılıklara saygı gösterilmesi ve engellilerin insan çeşitliliğinin ve insanlığın bir parçası olarak kabul edilmesi; (e) Fırsat eşitliği; (f) Erişilebilirlik; (g) Kadın-erkek eşitliği; (h) Engelli çocukların gelişim kapasitesine ve kendi kimliklerini koruyabilme haklarına saygı duyulması.”, 5.3. “Genel Yükümlülükler” başlıklı 4 üncü maddesinde; “1. Taraf Devletler engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür.
Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a) Bu Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı; (b) Yürürlükte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, düzenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dâhil uygun tüm tedbirleri almayı; c) Tüm politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve güçlendirilmesini dikkate almayı; (d) Bu Sözleşme’yle bağdaşmayan eylemler veya uygulamalardan kaçınmayı ve kamu kurum ve kuruluşlarının bu Sözleşme’ye uygun davranmalarını sağlamayı; (e) Kişiler, örgütler veya özel teşebbüslerin engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarını engellemek için gerekli tüm uygun tedbirleri almayı; … taahhüt eder.” 2. Taraf Devletler ekonomik, sosyal ve kültürel haklarla ilgili olarak kaynakları ölçüsünde azami tedbirleri almayı ve gerektiğinde uluslararası işbirliği çerçevesinde engellilerin bu haklardan tam olarak yararlanmasını aşamalı olarak sağlamak için işbu Sözleşme ‘de yer alan ve uluslararası hukuka göre derhal uygulanması gereken yükümlülükleri yerine getirmeyi taahhüt eder.
3. Taraf Devletler işbu Sözleşme’nin uygulanmasını sağlayacak yasalar ve politikaların geliştirilmesi ve yaşama geçirilmesi ile engellilere ilişkin diğer karar alma süreçlerinde engelli çocuklar da dahil olmak üzere engellilere onları temsil eden örgütler aracılığıyla sürekli danışacak ve etkin bir şekilde bu sürece dahil edeceklerdir….”, 5.4. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5 inci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “3. Taraf Devletler eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tüm adımları atar; 4. Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.” 5.5. “Yeterli yaşam standardı ve sosyal korunma” başlıklı 28 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında “Taraf Devletler, engellilerin yiyecek, giysi ve barınma dâhil kendileri ve aileleri için yeterli yaşam standardı hakkını ve yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi hakkını tanır. Taraf Devletler bu hakkın engelli olmaları nedeniyle ayrımcılığa uğramaksızın tanınmasını temin etmek için gerekli adımları atar.”; “Taraf Devletler engellilerin sosyal korunma ve engelliliğe dayalı ayrımcılığa uğramadan bu haktan yararlanma hakkını tanır ve aşağıda belirtilen tedbirler dâhil olmak üzere bahse konu hakkın tanınmasını temin etmek ve geliştirmek için gerekli adımları atar: …(c)Yoksulluk koşullarında yaşayan engellilerin ve ailelerinin uygun eğitim, danışmanlık, mali yardım ve süreli bakım dâhil engelliliğe ilişkin harcamalarında devlet yardımına erişimini sağlamak…”, 6. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 6.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 7. 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”, 7.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Engelli: fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi” aynı fıkranın (j) bendinde; “Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri”, 7.3. “Genel Esaslar” başlıklı 4 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanun kapsamında bulunan hizmetlerin yerine getirilmesinde; a) Engellilerin insan onur ve haysiyetinin dokunulmazlığı temelinde, kendi seçimlerini yapma özgürlüğünü ve bağımsızlığını kapsayacak şekilde bireysel özerkliğine saygı gösterilmesi esastır.
b) Engelliliğe dayalı ayrımcılık yapılamaz, ayrımcılıkla mücadele engellilere yönelik politikaların temel esasıdır.
c) Engellilerin tüm hak ve hizmetlerden yararlanması için fırsat eşitliğinin sağlanması esastır.…” d) Engellilerin bağımsız yaşayabilmeleri ve topluma tam ve etkin katılımları için erişilebilirliğin sağlanması esastır.
e) Engellilerin ve engelliliğin her tür istismarının önlenmesi esastır.
f) Engellilere yönelik hizmetlerin sunumunda aile bütünlüğünün korunması esastır.
g) Engeli olan çocuklara yönelik hizmetlerde çocuğun üstün yararının gözetilmesi esastır.
h) Engeli olan kadın ve kız çocuklarının çok yönlü ayrımcılığa maruz kalmaları önlenerek hak ve özgürlüklerden yararlanmalarının sağlanması esastır.
i) Engellilere yönelik politika oluşturma, karar alma ve hizmet sunumu süreçlerinde engellilerin, ailelerinin ve engellileri temsil eden sivil toplum kuruluşlarının katılımının sağlanması esastır.
j) Engellilere yönelik mevzuat düzenlemelerinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının görüşü alınır.”, 7.4. “Ayrımcılık” başlıklı 4/A maddesinde; “Doğrudan ve dolaylı ayrımcılık dâhil olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır. Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır. Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak özel tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.”, 8. 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun Sürücü adaylarında aranacak şartlar başlıklı 41inci maddesinde; “(Değişik: 12/7/2013-6495/17 md.)(1) Sürücü belgesi alacakların; a)
Yönetmelikte belirlenen yaş ve deneyim şartlarını taşımaları, b) Öğrenim durumu itibarıyla en az ilkokul düzeyinde eğitim almış olmaları, c) İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, d) Sürücü kurslarında teorik ve uygulamalı eğitimini tamamlayıp sürücü sınavlarını başararak, motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almış olmaları, e) Adli sicilinde, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 188, 190 ve 191 inci maddeleri, 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 4 üncü maddesinin yedinci fıkrası, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun 12 nci maddesinin ikinci ve takip eden fıkralarında belirtilen suçlardan hüküm giydiğine dair kayıt bulunmaması, f) Önceden verilmiş aynı sınıf bir başka sürücü belgesinin bulunmaması, g) Başka sınıf sürücü belgesi alabilmek için, daha önce verilmiş ancak geri alınmış olan sürücü belgesinin bu Kanunda öngörülen şartlar yerine getirildiği için sahibine iade edilmiş olması, zorunludur. Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar İçişleri ve Sağlık bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir. (Değişik fıkra:6/12/2019-7196/40 md.) Bu maddede aranan şartlardan herhangi biri mevcut olmadan veya hileli yollarla temin edilmiş olduğunun anlaşılması hâlinde, sürücü belgesi vermeye yetkili kurumca iptal edilir. Bu kişilere, bu madde hükümlerine uygun olarak yeniden sürücü sertifikası alınması hâlinde yeniden sürücü belgesi verilir. Sürücü belgesi alındıktan sonra bu maddenin birinci fıkrasının (e)
bendinde belirtilen suçlardan biri ile mahkûmiyet hâlinde bu kişilerin sürücü belgeleri, bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından bu maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen şartlar sağlanıncaya kadar geri alınır. Bu Kanunun 48 inci madde hükümleri saklıdır.” 9. 18.07.1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
Karayolları Trafik Yönetmeliğinin,
9.1. Geçici 10uncu maddesinde; “…“H” sınıfı sürücü belgeleri, engellinin kullanmaya yetkili olduğu araç cinsine göre “A” veya “B” sınıfı sürücü belgesi ile değiştirilir. Değiştirme işlemi sırasında sağlık raporu istenir. Engelli kişinin kullanacağı araçta bulunması gereken özel tertibat, Sürücü Adayları ve
Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmeliğe göre hazırlanan listeden belirlenerek kodu ile birlikte sağlık raporuna yazılır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce verilmiş olan ve 2918 sayılı Kanuna göre değiştirilmesi zorunlu olan sürücü belgelerinin değiştirme işlemleri beş yıl içerisinde tamamlanır. Gerekmesi halinde bu süre İçişleri Bakanlığınca uzatılabilir. Sürücü belgelerinin değiştirilebilmesi için; a) İlgililerin Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık
Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelikte belirlenen sağlık şartlarını taşımaları, b) İlgililerin bu
Yönetmeliğin 76 ncı maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen hükümlülükle ilgili şartları taşımaları, c) Herhangi bir nedenle sürücü belgesi geçici olarak geri alınmış ise iade edilme şartlarının gerçekleşmiş olması gereklidir. …” 9.2. Sürücü Adaylarında Aranacak Şartlar başlıklı 76ncı maddesinde; “…Sürücüler ile sürücü adaylarının hangi şartlarda ve hangi sınıf sürücü belgesi alabilecekleri ile bunların araç kullanma şartları, kullanılabilecek araçların niteliklerine ve sağlık şartlarına dair usul ve esaslar, Sürücü Adayları ve
Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları ile Muayenelerine Dair Yönetmelikte belirlenir.” 10. 26.09.2006 tarihli ve 26301 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren, Sürücü Adayları ve
Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmeliğin Sürücü adaylarının ve sürücülerin sahip olmaları gereken sağlık şartlarına ve muayenelerine ilişkin genel esaslar başlıklı 4üncü maddesinde; “(1) Sürücü ve sürücü adaylarının muayeneleri; Sağlık Bakanlığına ve üniversitelere bağlı sağlık tesisleri, aile sağlığı merkezleri ve Sağlık Bakanlığınca ruhsatlandırılan (Ek ibare:RG13/6/2020-31154) muayenehane hariç özel sağlık kuruluşlarında görevli tabip veya uzman tabip tarafından bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılır ve sağlık raporu düzenlenir. (Ek ibare:RG-13/6/2020-
31154) Türk Silahlı Kuvvetleri Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığınca verilen
eğitim sonrasında sürücü belgesi alacak personelin sağlık raporları kendi kurum tabipliklerince de verilebilir. Tabiplerce verilen sağlık raporlarında tabibin kaşe ve imzasının bulunması gerekir. Tabiplerce verilen raporların gerçeğe uygun olmadığının tespiti halinde bu raporlar geçersiz sayılır ve sorumlular hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. Bu tabipler bir daha sürücü adayları ve sürücüler için sağlık raporu veremez. Bu husus Emniyet Genel Müdürlüğüne bildirilir. …(3) (Değişik:RG13/6/2020-31154) Tabip tarafından, sürücü/sürücü adayının genel sağlık durumuna ilişkin yazılı beyanı alınarak ikinci fıkrada tanımlanan durumlarının olup olmadığı yönünde ilk muayenesi yapılır. Bu
Yönetmeliğe göre sürücülüğe engel hali olmayanlara muayeneyi yapan tabip tarafından uygun rapor verilir. Yapılan muayene sonucunda, sürücülüğe engel hali tespit edilen veya ikinci fıkrada tanımlanan durumlardan bir veya birkaçının olması veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayının muayene bulguları ve sevke neden olan uzmanlık muayenesi hariç sürücü belgesi alabileceği sağlık raporunda belirtilir ve ilgili uzman tabip/tabiplere gönderilir. İlgili uzman tabip/tabipler tarafından sürücü/sürücü adayının muayenesi yapılarak sağlık raporu verilir. Bu durumda, ilk muayene sonucunu gösteren sağlık raporu ve uzman tabip/tabipler tarafından düzenlenecek sağlık raporu birlikte geçerlidir.
Ancak kişinin özel tertibatlı araç kullanması gerektiği durumlarda ilgili uzman tabip/tabipler tarafından sekizinci fıkraya göre işlem yapılır. (4) 2918 sayılı Kanunun 45 inci maddesi kapsamında il sağlık müdürlüğüne sevk edilen sürücüler il sağlık müdürlüğü tarafından; sürücünün bedensel değişikliğinin ortopedik olması halinde; ortopedi ve travmatoloji uzmanı, diğer durumların tespiti halinde ise ilgili branşta uzmanın bulunduğu hastaneye sevk edilir. İlgili uzman tabip/tabipler tarafından yapılan muayene sonucunda sağlık raporu düzenlenir. Bu sağlık raporu, gerek görülmesi halinde ilgili diğer uzman tabip/tabiplerle birlikte muayene ve değerlendirme yapılarak düzenlenir. (5) (Değişik:RG-13/6/2020-
31154) Kişinin, adına düzenlenen rapora itiraz hakkı vardır. Raporlara itiraz usulleri Sağlık Bakanlığınca
belirlenir. ..(7) Sürücü adayı veya sürücünün sağlık şartları nedeniyle araç kullanması belirli şartlara
bağlanmış ise bu şart kod numarası ile birlikte sağlık raporuna yazılır. (8) (Değişik:RG-13/6/2020-
31154) Özel tertibatlı motorlu araç kullanılması gereken durumlarda düzenlenen sağlık raporuna; tanı,
sürücü belgesi alabileceği ve özel tertibatlı araç kullanabileceği belirtilerek kod ve sürücü belgesi sınıfı yazılmadan il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulacak komisyona sevk edilir. Komisyon valilik tarafından görevlendirilecek il sağlık müdürlüğü görevlisinin başkanlığında kişinin sağlık raporunda belirtilen tanı ile ilgili branş uzmanı/uzmanları, ortopedi ve travmatoloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon, nöroloji uzmanları ve valilikçe kamu kurum/kuruluşlarından veya ilgili meslek odalarından görevlendirilecek bir makine mühendisinden oluşur. İl sağlık müdürlüğü tarafından ihtiyaç duyulması halinde bu Komisyona iç hastalıkları, ruh sağlığı hastalıkları, kulak burun boğaz uzman hekimleri ve elektrik mühendisi dâhil edilebilir. Komisyon valilik tarafından uygun görülen ilçelerde de oluşturulabilir.
Komisyon uygun göreceği özel tertibat kod numaralarını, hangi sınıf sürücü belgesi alınabileceğini veya sürücü olunup olunamayacağını sağlık raporunun ilgili bölümünde belirtir. Komisyon tarafından, aracın tadil edilmesini müteakip sürücünün aracı kullanıp kullanamadığı kontrol edilebilir. Komisyon başvuru olması halinde en az ayda bir kere toplanır. Komisyon kararları oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliği halinde komisyon başkanının kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanır. …” 11. 30.09.2019 tarih ve 23642684-010.04-1618 sayılı Makam Olur’u ile aynı tarihte yürürlüğe konulan
Sağlık Raporları Usul Ve Esasları Hakkında Yönergenin, 11.1. Sürücü ve Sürücü Adayları Sağlık Raporları Genel hükümler başlıklı 11ini maddesinde; “(1)
Sağlık raporu; Sağlık Bakanlığına ve üniversitelere bağlı sağlık tesisleri, aile sağlığı merkezleri ve
Bakanlıkça ruhsatlandırılmış özel sağlık kuruluşlarında çalışan hekim/uzman hekimlerince düzenlenebilecektir. Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanlığınca verilen eğitim sonrasında sürücü belgesi alacak personelin sağlık raporları kendi kurum hekimliklerince düzenlenebilir.
(2) Sürücü belgesi sınıfları aşağıdaki şekilde gruplandırılmıştır; a) Birinci grup: M, A1, A2, A, B1, B, BE ve F sınıfları, b) İkinci grup: C1, C1E, C, CE, D1, D1E, D, DE ve G sınıfları.” 11.2. Raporların düzenlenmesine ve formatına ilişkin açıklamalar başlıklı 12nci maddesinde; “(1)
Sağlık raporu şablonu Bakanlık ve İçişleri Bakanlığı tarafından ortaklaşa olarak düzenlenerek yayımlanmıştır. Ek-7 Sağlık Rapor Formatı’ na uygun olarak tanzim edilir. (2) e-Rapor sisteminde düzenlenen raporlarda fotoğraf bulunma zorunluluğu aranmaz.” 11.3. Sürücü raporlarına itiraz başlıklı 38inci maddesinde; “(1) Raporlara; adına rapor düzenlenen kişi, velisi, vasisi veya raporu isteyen kurum tarafından itiraz edilebilir. Rapora itiraz, raporun verildiği sağlık hizmet sunucusunun bulunduğu ya da adına rapor düzenlenen kişinin ikametgâhının bulunduğu ilin il sağlık müdürlüğüne yapılır. (2) Aile hekimleri muayene neticesinde sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü/sürücü adayını ilgili uzman tabip/tabiplere gönderebilir. Aile hekimlerinin bu kararına itiraz edilemez. (3) (20/10/2020/4959 Yürürlük: 20/10/2020) Raporun 3’üncü kısmına itiraz halinde il sağlık müdürlüğü kişiyi, raporun olumsuz olmasına neden olan tek branş olması durumunda ilgili branştan üç uzmanın bulunduğu, raporun olumsuz olmasına neden olan birden fazla branş olması durumunda ilgili branşlarda birer uzmanın bulunduğu Yönerge eki Ek-12 Hakem Hastane
Listesinde yer alan aynı veya üst roldeki en yakın sağlık hizmet sunucusuna sevk eder. Tek branş kararlarına itirazda o branştan üç hekimin katılımı ile birden fazla branş kararlarına itirazda ise itiraz edilen branşlardan en az birer hekimin yer aldığı en az beş uzman hekimin katılımı ile oluşturulan sağlık kurulunca karar verilir. (4) Raporun 3’üncü kısmında uzman hekim/hekimlerin “komisyona sevk” kararlarına itiraz edilemez. (5) İtiraza konu sürücü raporunu ilk düzenleyen hastane aynı zamanda Yönerge eki Ek12 Hakem Hastane Listesinde yer alıyor ise kişi listede yer alan aynı veya üst roldeki diğer en yakın hastaneye sevk edilir. (6) İlk sağlık kurulu raporu ile itiraz sonrasında tayin edilen hakem hastanece düzenlenen ikinci sağlık raporu arasında çelişki olması halinde; Ek-13 Bölge Hakem Hastaneler
Listesi’nde yer alan, itiraza konu ilgili branş/branşların eğitim kliniğinin bulunduğu en yakın
hastanelerden birine, il sağlık müdürlüğü kanalıyla gönderilir. Bölge hakem hastanesince verilen karar kesin olup kişinin bu karara itiraz hakkı yoktur. (7) Özel tertibatlı motorlu araç kullanması gerekli görülen kişiler için özel tertibat kod numarası ile hangi sınıf sürücü belgesinin alınabileceğine karar veren il/ilçe sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararlarına (Rapor IV. Kısım) itirazlar için; en yakın il sağlık müdürlüğüne kişi sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir. (8) Kararlar arası çelişki olması halinde, Marmara Bölgesi için İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü, Ege Bölgesinde İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İç Anadolu
Bölgesinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü, Akdeniz Bölgesinde Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, Karadeniz
Bölgesinde Samsun İl Sağlık Müdürlüğü, Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Gaziantep İl Sağlık Müdürlüğü, Doğu Anadolu Bölgesinde Malatya İl Sağlık Müdürlüğü, hakem olarak tayin edilmiştir. Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. Bölge hakem il sağlık müdürlüklerine sevkler son komisyon kararının verildiği ilin il sağlık müdürlüğünce yapılır.
(9) (20/10/2020/4959 Yürürlük: 20/10/2020) Hakem tayin edilen il sağlık müdürlükleri bünyesinde oluşturulan komisyonun ilk başvuru yapılan komisyon olması ve bu komisyon kararına itiraz edilmesi halinde, kişi öncelikle en yakın il sağlık müdürlüğüne sevk edilir. Sevk edilen il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararı ile ilk komisyon kararı aynı yönde ise karar kesinleşir. Kararlar arası çelişki olması halinde kişi diğer bölgedeki hakem olarak belirlenmiş il sağlık müdürlüğüne gönderilir.
Hakem tayin edilmiş il sağlık müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon kararları kesindir, itiraz edilemez. (10) Yazım hataları, imza eksikliği, doldurulması gereken alanların doldurulmaması, kişi bilgilerinin hatalı olması gibi (karar hükmü hariç) eksikliklerin veya usul hatalarının bulunduğu durumlarda, raporu talep eden kişi veya kurum tarafından raporu tanzim eden sağlık hizmet sunucusuna, rapor iade edilir. İlgili sağlık hizmet sunucusu, rapor iadesinin nedenlerini (karar hükmü hariç)
değerlendirir, bir yanlışlık yapıldığını tespit ederse gereken düzeltmeyi yapar. Bu durumlar rapora itiraza ilişkin başvuru sayısına dâhil edilmez.” 11.4. Ortak hükümler başlıklı 44üncü maddesinde; “(1) Başvuru sahibi tarafından beyan edilmeyen ya da hekimin fiziki muayenesi sırasında belirti ve bulgusuna rastlanmayan çeşitli hastalık ve rahatsızlıkların saptanması için ileri laboratuvar, görüntüleme tetkiklerinin yapılması gerekli değildir. Muayene tarihinde başvuru sahiplerinin haricen sağlam bulunmaları, tam sağlıklı olduklarını göstermez ve raporun düzenlenmesi sonrasında saptanabilecek hastalık ve rahatsızlıkların raporun düzenlendiği tarihte ortaya çıktığının kanıtı sayılamaz. Ayrıca, kişilerin beyan ettiği ya da fizik muayene ile saptanan hastalık veya rahatsızlıkların ileri tetkik ve tedavi gerektirmesi durumunda kişiler ilgili sağlık kurum/kuruluşlarına yönlendirilir. (2) Sağlık kurulu raporlarında hekimlerce veya ilgili mevzuatında aksine bir tarih belirtilmediği durumlarda raporlar 2 (iki) yıl geçerlidir. …” 12. Sağlık Bakanlığının 81 İl Valiliği (İl Sağlık Müdürlüğü) Dağıtımlı 30.08.2020 tarihli ve 23642684010.99-E.1284 sayılı yazısında; “…Sürücü sağlık raporları ikinci ve üçüncü kısımları halihazırda elektronik olarak düzenlenmekteyken il veya ilçelerde yürütülen sürücü raporları komisyon modülü de erapor uygulamasında tamamlanarak hizmete açılmıştır. Bu minvalde 02.11.2020 tarihinden itibaren manuel/fiziki düzenlenen sürücü raporları geçerli kabul edilmeyecek ve işleme esas kullanılmayacaktır.
Vatandaş mağduriyetlerinin engellenmesi ve ortaya çıkabilecek mükerrer işlemlerin önlenmesi amacıyla
02.11.2020 tarihine kadar il/ilçe komisyonlarının elektronik sistem alt yapısının tamamlanması, tüm
komisyon üyelerinin e-imzalarının hazır edilmesi ve e-rapor süreçlerinin işleme konulması hususunda; Bilgilerini ve gereğini arz/rica ederim.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. Başvuran özetle; H sınıfı engelli sürücü belgesini değiştirmek için raporunu yenilemek üzere Konya İl
Sağlık Müdürlüğüne başvurduğunu, “Araç kullanamaz” raporu aldığını, ikinci heyet olarak Karaman İl
Sağlık Müdürlüğüne başvurduğunu, “Araç kullanabilir” raporu aldığını, hakem heyeti olarak Çankaya İlçe
Sağlık Müdürlüğü tarafından 04.02.2021 tarih ve sayılı karar gereğince adına ile sınırlı kullanım kodları ile tıbbi nedenlerle verilecek kodlarını belirten şekilde rapor tanzim edildiğini, Konya İl Nüfus Müdürlüğünün ilgili raporun e-Nabız sistemine dâhil olmasını şart koşup ıslak imzalı rapor ile işlem yapmadığını, Ankara İl Sağlık Müdürlüğünün ise raporu e-Nabız sistemine kaydetmediğini ifade ederek raporunun e-Nabız sistemine işlenmesini talep etmektedir.
15. İdareler tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden özetle; ’in sürücü belgesi kayıtlarına
Konya İl Sağlık Müdürlüğünün 04/12/2020 tarihli yazısı ekinde gönderilen Sürücü Adayları ve Sürücüler
İçin Sağlık Raporunda verilen “sürücü olamaz” kararı gereği 11/12/2020 tarihinde iptal bilgisi işlenerek başvurana 14/12/2020 tarihinde bilgilendirme yapıldığı, Konya İl Sağlık Müdürlüğünün 11/02/2021 tarihli yazısı ekinde gönderilen İç Anadolu Bölge Hakem Sağlık Komisyonunun verdiği “B Engelli” sürücü olur kararına istinaden 12/02/2022 tarihinde başvuranın kayıtlarında bulunan iptal bilgisinin kaldırıldığı, Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğünün yazısında, “20/02/2020 tarihinden itibaren
Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporları ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporlarından yalnızca elektronik ortamda oluşturulmuş olanların kabul edilmesi, diğer raporlar için ise 01/01/2020 tarihinden itibaren yalnızca elektronik ortamda oluşturulmuş olanların kabul edilmesi, ıslak imzalı raporların kabul edilmemesi gerekmektedir” denildiği, Sağlık Bakanlığı birimleri tarafından şahıs adına düzenlenerek MERNIS ortamına elektronik olarak aktarılan herhangi bir Sürücü Adayları ve Sürücüler
İçin Sağlık Raporu bulunmadığı, 02.11.2020 tarihinden itibaren özel tertibatlı araç sürücü komisyonu raporlarının e-Rapor sistemi üzerinden düzenlenmesi gerektiğinin 30.08.2020 tarihli ve – – sayılı yazı ile duyurulduğu, müteaddit defa yapılan duyurularda e-Rapor sisteminde devreye alınan rapor türlerinde ıslak imzalı rapor düzenlenmemesi gerektiğinin hatırlatıldığı, Sürücü sağlık raporunda hekim tarafından daha erken kontrol süresi öngörülmemiş ise düzenlenen raporun iki yıl geçerli kabul edildiği; e-Rapor sisteminde düzenlenmiş raporu bulunan kişilere raporun üzerinden iki yıl geçmeden ve yahut da sistem üzerinde rapor süreci tamamlanmamış ise son işlem tarihi üzerinden iki yıl geçmeden yeniden rapor düzenlenmesine izin verilmediği, E-Rapor sistemi üzerinden düzenlenen sağlık raporlarının elektronik imza ile imzalandığı ve elektronik belge niteliğinde olduğu, bu raporların kişilerce e-Devlet ve e-Nabız sistemleri üzerinden görüntülenebildiği, yapılan protokoller vasıtasıyla ilgili Kurumlarla paylaşılabildiği, sağlık raporlarının, düzenlendiği tarih itibariyle kişinin sağlık durumunu ortaya koyan belgeler olduğu, elektronik imza ile düzenlenen belgelerin, düzenlendiği tarih itibariyle 5070 sayılı
Elektronik İmza Kanunu’na göre zaman damgası aldığı, geçmiş tarihli elektronik belge düzenlenmesinin mümkün bulunmadığı, başvuruda hekim ve uzman hekim süreçleri ile Konya İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki komisyon sürecinin e-Rapor sistemi üzerinden yürütüldüğü, ilk itiraz mercii Karaman İl
Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki komisyon sürecinin de e-Rapor sistemi üzerinden yürütüldüğü ancak kararların farklı olması nedeniyle yürütülen 2. itiraz sürecinde (Bölge hakem komisyonu) Ankara İl
Sağlık Müdürlüğü tarafından (Çankaya İlçe Sağlık Müdürlüğü) şahsın raporunun e-Rapor sistemi üzerinden elektronik imzalı olarak düzenlemesi gerekmekte iken manuel/ıslak imzalı rapor düzenlediği, dolayısıyla kişinin e-Rapor sistemindeki rapor sürecinin tamamlanmadığı, bu nedenle e-
Devlet ve e-Nabız sistemlerinde görüntülenemediği ve ilgili Kurumla paylaşılamadığının anlaşıldığı, konu ile ilgili Ankara İl Sağlık Müdürlüğünden izahat istendiği, başvuru konusu raporun üzerinden iki yıldan fazla süre geçtiği, iki yıl olan rapor geçerlilik süresi dolduğu için ilgili Kurum tarafından kabulünün mümkün olmayacağı, e-Rapor sisteminde geçmiş tarihli rapor düzenlenemeyeceği, kişinin sağlık durumunda değişiklik olabileceği, önceliğin trafik güvenliği olması gerektiği hususları dikkate alındığında kişinin yeniden sürücü sağlık raporu başvurusunda bulunmasının uygun olacağının belirtildiği anlaşılmaktadır.
16. Bilindiği üzere kusurlu sorumluluk, idarenin kusurlu eylem ve işlemleriyle yol açtığı zarar tazmin etmesi yükümlülüğüdür. Kusur ise, bir kamu hizmetinin kuruluş ve işleyişindeki bozukluktur. Hizmetin kötü işlemesi, hizmetin geç işlemesi ve hizmetin hiç işlememesi durumlarında kusurun varlığı kabul edilmektedir (Kemal Gözler-Gürsel Kaplan, Kısa İdare Hukuku, s.206-207).
17. Fiili imkansızlık ise, hukuk kuralları cevaz vermekle birlikte maddi alemde meydana gelen olaylar nedeniyle idari işlemin tesis edilememesi ya da uygulanamaması biçiminde tanımlanabilir. Fiili imkansızlıktan bahsedebilmek için idari işlemin gerektirdiği maddi alemdeki değişikliğin olanaksız olması veya ortadan kaldırılmasının ya da eski hale getirilmesinin mümkün olamaması gerekir. Bir Danıştay içtihadı (D.6.D. E. 1985/143, K. 1985/880, K.T. 21.5.1985) bu konuda örnek teşkil edebilir. Konut tahsisi kurasına katılması hukuka aykırı bir idari işlemle yasaklanan bir kişi bu karar aleyhine yargı yoluna başvurmuştur. Yargı yeri tarafından işlemin hukuka aykırı olduğuna hükmedilmiş ise de bu arada çekiliş sonuçlanmış ve tahsis tamamlanmış olduğu için yargı kararının idare tarafından uygulanması fiilen imkansız hale gelmiştir (Yayla, A. Fiili Veya Hukuki İmkansızlığın İdari İşleme Etkisi Üzerine Bir
Deneme, D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt: 17, Sayı : 2023/14242-S.23.22526 2, 2015, s.246).
18. Başvuruya konu somut olaya bakıldığında; başvuranın 04.02.2021 tarihli raporunun e-Nabız sitemine işlenmesi talebinde bulunduğu ancak Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin 44üncü maddesi “Sağlık kurulu raporlarında hekimlerce veya ilgili mevzuatında aksine bir tarih belirtilmediği durumlarda raporlar 2 (iki) yıl geçerlidir” hükmü uyarınca sağlık raporlarının geçerlilik süresi 2 yıl olarak belirlendiğinden başvuranın rapor geçerliliğinin 04/02/2023 tarihinde sona erdiği anlaşılmaktadır. Bununla birlikte başvuran Kurumumuza tarihinde başvurduğundan diğer bir ifade ile raporunun geçerlilik süresi bittikten 4 ay sonra Kurumumuza başvuru yapıldığından geçersiz olan bir raporun e-Rapor olarak kaydedilmesi fiilen imkânsızdır. e-Rapor sistemi üzerinden düzenlenen sağlık raporlarının elektronik imza ile imzalandığı ve elektronik belge niteliğinde olduğu, elektronik imza ile düzenlenen belgelerin, düzenlendiği tarih itibariyle 5070 sayılı Elektronik İmza
Kanunu’na göre zaman damgası aldığı, geçmiş tarihli elektronik belge düzenlenmesinin mümkün bulunmadığı bununla birlikte sağlık raporları düzenlendiği tarih itibariyle kişinin sağlık durumunu ortaya koyan belgeler olduğundan ve kişinin sağlık durumunda değişiklik olabileceğinden, trafik güvenliğinin korunması adına 04.02.2021 tarihli raporun e-Nabız sitemine işlenmesi talebinin fiilen imkansız olduğu değerlendirilmektedir.
19. Diğer taraftan her ne kadar başvuran Konya İl Nüfus Müdürlüğünün ilgili raporun e-Nabız sistemine dâhil olmasını şart koşup ıslak imzalı rapor ile işlem yapmadığını belirtse de Konya Valiliği İl Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Müdürlüğünün 31/08/2023 tarihli ve – – sayılı yazısında başvuranın sürücü belgesini yenileme ya da değiştirme maksadıyla İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğüne herhangi bir müracaatının bulunmadığı anlaşılmakla birlikte başvuran ve İl Nüfus ve
Vatandaşlık Müdürlüğü arasında geçen şifahi görüşmelerde İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğünün ıslak imzalı rapor ile işlem yapılamayacağını belirtmesinin sebebi ilgili İdaresince İçişleri Bakanlığınca yayımlanan Sürücü Belgesi İşlemlerine Dair Talimat’ın 15/2. Maddesi “(2) Sağlık raporu elektronik ortamda alınıncaya kadar fiziki olarak elden alınacak, taranarak sisteme kaydedilecek ve başvuru formu
ile birlikte muhafaza edilecektir.” hükmü, Sağlık Bakanlığı’nın 30/09/2019 tarihli ve – – sayılı oluru ile yürürlüğe konulan Sağlık Raporlar Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin 12/1 maddesi; “(1) Sağlık raporu şablonu Bakanlık ve İçişleri Bakanlığı tarafından ortaklaşa olarak düzenlenerek yayımlanmıştır. Ek-7 Sağlık Rapor Formatı’na uygun olarak tanzim edilir.” hükmü ve Sağlık
Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğünün yazısında, “20/02/2020 tarihinden itibaren
Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporları ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporlarından yalnızca elektronik ortamda oluşturulmuş olanların kabul edilmesi, diğer raporlar için ise 01/01/2020 tarihinden itibaren yalnızca elektronik ortamda oluşturulmuş olanların kabul edilmesi, ıslak imzalı raporların kabul edilmemesi gerekmektedir” yazısı olarak açıklanmaktadır.
20. Bununla birlikte, başvuranın sürücü sağlık raporu hekim ve uzman hekim süreçleri ile Konya İl Sağlık
Müdürlüğü bünyesindeki komisyon sürecinin e-Rapor sistemi üzerinden yürütüldüğü, ilk itiraz mercii
Karaman İl Sağlık Müdürlüğü bünyesindeki komisyon sürecinin de e-Rapor sistemi üzerinden yürütüldüğü ancak kararların farklı olması nedeniyle yürütülen 2. itiraz sürecinde Ankara İl Sağlık Müdürlüğü tarafından (Çankaya İlçe Sağlık Müdürlüğü) şahsın raporunun e-Rapor sistemi üzerinden elektronik imzalı olarak düzenlemesi gerekmekte iken manuel/ıslak imzalı rapor düzenlediği, ayrıca konu ile ilgili olarak Sağlık Bakanlığınca Ankara İl Sağlık Müdürlüğünden izahat istendiği, dolayısıyla kişinin e-Rapor sistemindeki rapor süreci tamamlanmadığından e-Devlet ve e-Nabız sistemlerinde raporun görüntülenemediği ve ilgili Kurumlarla paylaşılamadığı anlaşılmaktadır. Diğer bir ifade ile başvuranın raporunun, e-Rapor sistemi üzerinden elektronik imzalı olarak düzenlemesi gerekirken ıslak imzalı rapor düzenlenmesi hizmetin kötü işlediğini gösteren bir kusurdur.
21. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 04.02.2021 tarihli raporunun e-Nabız sitemine işlenmesi talebinin Sağlık Raporları Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin 44üncü maddesi uyarınca fiilen imkansız olduğu, diğer yandan başvuranın raporu, e-Rapor sistemi üzerinden elektronik imzalı olarak düzenlemesi gerekirken ıslak imzalı rapor düzenleyerek hizmet kusuruna ve başvuranın mağduriyetine sebebiyet veren Ankara İl Sağlık Müdürlüğü ve Çankaya İlçe Sağlık Müdürlüğünün bundan sonraki iş ve işlemlerinde gereken dikkat ve özeni göstermesi ile Bakanlıkça denetimlerin sağlanarak gerekli tedbirlerin alınması yönünden Sağlık Bakanlığına tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Ankara İl Sağlık Müdürlüğü ve Çankaya İlçe Sağlık Müdürlüğünün bundan sonraki iş ve işlemlerinde gereken dikkat ve özeni göstermesi ile Bakanlıkça denetimlerin sağlanarak gerekli tedbirlerin alınması hususunda SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA
Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, SAĞLIK
BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi