TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18539-18539 |sayi|18745356-101.07.04-E.18745356-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/6307 2018/ 6307
KARAR TARİHİ : 07/11/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Van Adlî Yargı İlk Derece Mahkemesi
Adalet Komisyonu Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Fazla mesai ücreti ödenmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 11/05/2018 11.5.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; Van Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu bünyesinde, Van
, Bilgisayar İşletmeni olarak çalışmakta iken 01/ 11/ 2017 tarihinden itibaren Van Cumhuriyet Başsavcılığı geçici görevli olarak çalışmaya başladığını, bu süre içerisinde nöbet tuttuğunu ve mesai kavramı gözetmeksizin çalışarak dosyaları zamanında yetiştirmeye çalıştığını, zabıt kâtipleri ile aynı işi yapması ve daha az ücret almasına rağmen kendisine fazla mesai ücreti verilmemesinin haksızlık olduğunu belirterek, çalıştığı süre içerisindeki fazla mesai ücretinin tarafına verilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Adalet Bakanlığı tarafından gönderilen 07/ 09/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 17 nci maddesi uyarınca fazla çalışma ücreti tahsisi için Maliye Bakanlığından talepte bulunulduğu, 2018 yılı için 4.911.600 saat fazla çalışma süresi tahsis edildiği,
1 / 52.2. Bakanlıkça 2018 yılına ilişkin esaslar ve fazla çalışma kriterleri tespit edildiği, buna göre fazla
çalışma ücreti ödenmesi yapılabilecek merkez ve mülhakat adliyelerdeki mahkeme, hâkimlik ve
Cumhuriyet Başsavcılıklarında görevli her bir personele mesai saatleri dışında fiilen yapmış oldukları fazla çalışma karşılığında ayda 50 saati ve yılda toplam 300 saati geçmemek üzere ödeme yapılabildiği, 2.3. Fazla çalışma ücretinin sadece merkez ve mülhakat adliyelerdeki mahkeme, hâkimlik ve
Cumhuriyet Başsavcılıklarında görevli her bir personele ödeme yapılacağı, geçici görevli personele fazla mesai ücreti verilebileceği hususunda bir hüküm olmadığı ve ilgilinin Ceza İnfaz Kurumu personeli olduğu da göz önünde bulundurularak talebinin değerlendirilemediği, Açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50 inci maddesinde; “( …) Dinlenmek, çalışanların hakkıdır .” 3.2. “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı 55 inci maddesinde; “Ücret emeğin karşılığıdır . Devlet, çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve diğer sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirleri alır .” 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 17 inci maddesinde; “ 6/ 1/ 1982 tarihli ve 2576 sayılı Kanunla 26/ 9/ 2004 tarihli ve 5235 sayılı Kanun uyarınca kurulmuş olan ve iş yoğunluğu diğer mahkemelere göre fazla olan mahkemelerde görev yapan memurlar ile sözleşmeli personele ayda 50 ve her bir personel için yılda 300 saati geçmemek üzere yılı merkezî yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin üç katını aşmamak kaydıyla fazla çalışma ücreti ödenebilir . Bu fıkraya göre fazla çalışma ücreti ödenebilecek personel sayısı, mahkemelerde görev yapan toplam personel sayısının %10’unu geçemez . Bu kapsamda yıllık olarak yapılacak toplam fazla çalışma süresi Adalet Bakanlığının talebi üzerine Maliye Bakanlığınca belirlenir . İş yoğunluğu fazla olan mahkemeleri belirlemeye ve toplam fazla çalışma saat süresini ilgili mahkemelere dağıtmaya ve bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Adalet Bakanlığı yetkilidir .” 6. Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 26/ 07/ 2018 tarih ve sayılı yazısında; “( …) 2018 yılına ilişkin aşağıda belirtilen esaslar ve Ek-l’de gönderilen fazla çalışma kriterlerine göre fazla çalışma ücreti ödemesi yapılabilecek merkez ve mülhakat adliyelerdeki mahkeme, hâkimlik ve Cumhuriyet başsavcılıklarında görevli her bir personele mesai
2 / 5saatleri dışında fiilen yapmış oldukları fazla çalışma karşılığında ayda 50 saati ve yılda toplam 300
saati geçmemek üzere ödeme yapılabilecektir . ( …) Fazla çalışma kriterinin ilgili birimde gerçekleşmesi durumunda, unvan ayrımı gözetilmeksizin tüm personelin fiilen çalışmaları halinde fazla çalışma ücretine hak kazanacağı ( …) ”
Düzenlemeleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ve tavsiyede bulunulması yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran; Van Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu bünyesinde, Van
, Bilgisayar İşletmeni olarak çalışmakta iken 01/ 11/ 2017 tarihinden itibaren Van Cumhuriyet Başsavcılığı geçici görevli olarak çalışmaya başladığını, bu süre içerisinde nöbet tuttuğunu ve mesai kavramı gözetmeksizin çalışarak dosyaları zamanında yetiştirmeye çalıştığını, zabıt kâtipleri ile aynı işi yapması ve daha az ücret almasına rağmen kendisine fazla mesai ücreti verilmemesinin haksızlık olduğunu belirterek, çalıştığı süre içerisindeki fazla mesai ücretinin tarafına verilmesini talep etmektedir .
9. Başvuru konusu incelendiğinde 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 17 inci maddesi gereğince iş yoğunluğu diğer mahkemelere göre fazla olan mahkemelerde görev yapan memurlara fazla mesai ücreti ödenebileceği, bu ödemenin nasıl yapılacağına ilişkin usul ve esasları belirlemeye
Adalet Bakanlığının yetkili olduğu düzenlenmiştir . Bu kapsamda Adalet Bakanlığı tarafında çıkarılan 26/ 07/ 2018 tarih ve 32992892/E .9431/ 26346 sayılı genel yazıda fazla çalışma ücreti ödemesi yapılabilecek merkez ve mülhakat adliyelerdeki mahkeme, hâkimlik ve Cumhuriyet başsavcılıklarında görevli her bir personele mesai saatleri dışında fiilen yapmış oldukları fazla çalışma karşılığında ayda 50 saati ve yılda toplam 300 saati geçmemek üzere ödeme yapılabileceği, fazla çalışma kriterinin ilgili birimde gerçekleşmesi durumunda, unvan ayrımı gözetilmeksizin tüm personelin fiilen çalışmaları halinde fazla çalışma ücretine hak kazanacağı ifade edilmiştir .
10. Buna göre 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince fazla çalışma ücretine hak kazanabilmek için personelin hem merkez ve mülhakat adliyelerdeki mahkeme, hâkimlik ve
Cumhuriyet başsavcılıklarında görevli olması hem de fiili olarak mesai saati dışında fazla çalışma şartını bir arada karşılaması gerektiği anlaşılmaktadır . Başvuruya konu edilen olayda ise başvuranın
Van Cumhuriyet Başsavcılığı geçici görevle bilgisayar işletmeni olarak görev yapması nedeniyle Bakanlığın belirlediği merkez ve mülhakat adliyelerdeki mahkeme, hâkimlik ve Cumhuriyet başsavcılıklarında görevli personel olma şartını karşılamadığı, bu nedenle başvuranın fiili olarak mesai saati dışında fazla çalışma yapıp yapmadığı hususunun değerlendirmeye alınmadığı anlaşılmaktadır .
11. Bakanlığın belirlediği fazla çalışma kriterinin ilgili birimde gerçekleşmesi durumunda, unvan ayrımı gözetilmeksizin tüm personelin fiilen çalışmaları halinde fazla çalışma ücretine hak kazanacağına ilişkin düzenlemenin Adalet Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğünün 26/ 07/ 2018 tarih ve 32992892/E .9431/ 26346 sayılı yazısıyla ilgili birimlere duyurulduğu görülmektedir . Söz konusu düzenleme Bakanlığın belirlediği merkez ve mülhakat adliyelerdeki mahkeme, hâkimlik ve
3 / 5Cumhuriyet başsavcılıklarında görevli bütün personeli kapsamaktadır . Bu nedenle fazla çalışma
kriterini sağlamak koşuluyla geçici görevli olarak çalışan başvuranın fiili olarak mesai saati dışında çalışması karşılığında fazla çalışma ücretine hak kazanması gerektiği sonucuna varılmıştır .
12. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Anayasanın “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı 55 inci maddesinin, Devlete çalışanların yaptıkları işe uygun adaletli bir ücret elde etmeleri ve emeğin karşılığında hak edilen ücreti almaları için tedbir alma görevi yüklediği, yine Anayasanın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50 inci maddesinin çalışanlara dinlenme hakkı verdiği, Bakanlığın 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Ek 17 inci maddesinden aldığı yetkiyi kullanarak fazla çalışma ücreti verilmesi ile ilgili belirlediği usul ve esasları bu kapsamda yorumlamak gerektiği, buna göre Bakanlığın belirlediği fazla çalışma kriterinin yine Bakanlığın belirlediği merkez ve mülhakat adliyelerdeki mahkeme, hâkimlik ve Cumhuriyet başsavcılıklarında görevli personel tarafından karşılanması durumunda, unvan ayrımı gözetilmeksizin tüm personelin fazla çalışma ücretine hak kazanması gerektiği, fiilen o birimde görev yapan görevlinin geçici görevli olmasının fazla çalışma ücreti ödenmesine engel teşkil etmediği, bu nedenle başvuranın geçmişe dönük olarak verilmeyen fazla mesai ücretlerinin tespit edilmesi durumunda ödenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmış olup başvurana geçici görevli personel olması nedeniyle fazla mesai ücreti verilmemesi işleminde hukuka uyarlık görülmemiştir .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Van İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜ ile ;
Başvuranın geçmişe dönük olarak verilmeyen fazla mesai ücretlerinin tespit edilmesi durumunda ödenmesi hususunda VAN ADLÎ YARGI İLK DERECE MAHKEMESİ ADALET
KOMİSYONU BAŞKANLIĞI ve ADALET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Van Adlî Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet Komisyonu Başkanlığı ve Adalet Bakanlığınca
4 / 5bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu
olduğuna, Kararın BAŞVURANA, VAN ADLÎ YARGI İLK DERECE MAHKEMESİ ADALET
KOMİSYONU BAŞKANLIĞI ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi