|
ÖZET: Başvuran, Sivas Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde görevli iken geçici olarak Ankara İl Müdürlüğüne atanmış, ancak bu görevlendirme harcırah ve yolluk ödemesi olmaksızın gerçekleştirilmiştir. Başvuran, bu durumun haksızlık olduğunu belirterek, kendisine yolluk ve harcırah ödenmesi talebinde bulunmuş, ayrıca maruz kaldığı mobbingin sonlandırılmasını istemiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın geçici görevlendirmesinin kamu yararı gözetilerek yapıldığını ve bu nedenle herhangi bir ödeme yapılmasının mümkün olmadığını açıklamıştır.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, geçici görevlendirme süresince yolluk ve harcırah ödenmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır. 6245 sayılı Harcırah Kanunu’na göre, geçici görevle başka bir yere gönderilen personele harcırah ödenmesi zorunludur. İdarenin “yolluksuz, harcırahsız” ibaresi, yasal düzenlemelerle çelişmektedir ve bu durum, başvuranın haklarının ihlaline yol açmaktadır. Sonuç olarak, Kamu Denetçisi, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na başvuranın geçici görev harcırahının ödenmesi yönünde tavsiyede bulunmuştur. İdare, bu tavsiyeye uygun hareket etmezse, başvuranın dava açma süresi devam edecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9317-S.24.14438
BAŞVURU NO : 2024/8061
KARAR TARİHİ : 02.09.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Geçici Görev Harcırahı Talebi Hakkında
BAŞVURU TARİHİ : 29.06.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran özetle, Sivas Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde görev yapmakta iken geçici görevle Ankara İl Müdürlüğüne görevlendirildiğini, görevlendirmenin harcırahsız ve yolluksuz yapıldığını, harcırah ve yolluk talebi akabinde “Kurum içi işlemlerle ilgili sosyal medyada paylaşım yaptığı” gerekçesiyle hakkında yapılan şikayete istinaden Kurum başkanlığının onayıyla
“hizmetime ihtiyaç duyulmasından dolayı” bu görevlendirmenin yapıldığı cevabını aldığını, savunması alınmadan hakkında işlem yapıldığını, görevine ihtiyaç duyulması sebebiyle görevlendirme yapıldıysa kendisine yolluk ve harcırahının ödenmesinin gerektiğini belirterek tarafına yapılan mobbingin sonlandırılması ile görevlendirme nedeniyle kendisine yolluk ve harcırah ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddia hakkında istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen sayı ve 23.07.2024 tarihli cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuru sahibinin Sivas Sosyal Güvenlik İl Müdürü olarak görev yapmakta iken 16.03.2022 tarihli ve sayılı Bakanlık Makamı Olur’u ile görevinden alınarak 16.03.2022 tarihli ve sayılı Başkanlık
Makamı Olur’u ile anılan İl Müdürlüğü Araştırmacı kadrosuna atandığı, ardından Ankara Sosyal Güvenlik
İl Müdürlüğünde 6 Ay Süreli harcırahsız/yevmiyesiz olarak görevlendirilmesinin uygun görüldüğü ve
27.12.2023 tarihinde görevine başladığı, görevlendirme süresinin dolmasına müteakip 28.06.2024 tarihinde
kadrosunun bulunduğu Sivas Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğündeki görevine başladığı,
2.2. Bu süreçte, Rehberlik ve Teftiş Başkanlığınca yürütülen soruşturma neticesinde düzenlenen sayılı soruşturma raporu ve bu rapora ait Başkanlık Makamının 11.06.2024 tarihli ve sayılı Olur’unun “idari yönden” başlıklı kısmında, ” ‘nin maiyetindeki veya iş arkadaşlarına karşı olumsuz tavır ve davranışları nedeniyle Sivas Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde görev yapmasının, telafisi imkansız sonuçlar doğurabileceğinden tayininin başka bir üniteye yapılması gerektiği” teklif edildiğinden 11.07.2024 tarihli ve sayılı Başkanlık Makamı Olur’u ile Tokat Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğünde görevlendirildiği,
2.3. Yapılan görevlendirmeler, kamu yararı gözetilerek harcırahsız ve yevmiyesiz olarak yapıldığından adı geçene herhangi bir ödeme yapılmasına imkan bulunmadığı
açıklamalarına yer verilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”,
5. 6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun 5.1. “Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(…) g) Memuriyet mahalli: Memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü, büyükşehir belediyelerinin olduğu illerde ise il mülki sınırları içinde kalmak kaydıyla memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu ilçe belediye sınırları içinde kalan ve yerleşim özellikleri bakımından bütünlük arz eden yerler ile belediye sınırları dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu yerlerin devamı niteliğindeki mahaller ve kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerleri; h. Başka yer: Yukarıda (g) fıkrasında yazılı memuriyet mahalli dışındaki yerleri ifade eder.”
5.2.“ “Harcırahın unsurları” başlıklı 5 inci maddesinde; “Harcırah; yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masrafını ihtiva eder. İlgili, bu kanun hükümlerine göre bunlardan birine, birkaçına veya tamamına müstahak olabilir.”,
5.3. Harcırah hesabında esas tutulacak yol” başlıklı 6. Maddesinin birinci fıkrasında; ”(Değişik:
11/12/1981 – 2562/3 md.) Harcırah, bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, gidip gelmeye en uygun ve kullanılması mutat olan yol ve taşıt araçları üzerinden verilir.”
5.4. “Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Aşağıda gösterilen memur ve hizmetlilere muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı ile yevmiye verilir ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgâh veya vazife mahalli ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası masrafları da ayrıca tediye olunur 1. Birinci maddede yazılı kurumlara ait bir vazifenin ifası maksadiyle muvakkaten yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere; 2. Yeni ve eski memuriyetlerine mütaallik bir meseleden dolayı bu kanuna tabi kurumlarca açılan bir dava sebebiyle sanık veya davalı olarak (İşten el çektirilmiş olsun veya olmasın) başka bir yere gönderilenlerden lehinde netice hasıl olanlara; 3. Memuriyet merkezlerinin bulunduğu mahal dışındaki bir vazifeye vekâleten gönderilenlere; 4. Fiilen oturduğu mahalden gayrı bir yere açıktan vekâleten gönderilenlere (yalnız gidiş ve dönüşleri için); 5. (Değişik: 12/1/1959 – 7187/1 md.) Muvakkat kaza salahiyeti ile gönderilenlere.”,
5.5. “Memuriyet mahalli dışına gönderilenlerin gündeliği” başlıklı 39. Maddesinde; “(Değişik:
11/12/1981 – 2562/16 md.) Resmi bir görevle memuriyet mahalli içinde bir yere gönderilenlere gündelik verilmez. Geçici bir görevle memuriyet mahalli dışındaki bir yere gönderilenlerden, buralarda ve yolda öğle (saat 13.00) ve akşam (saat 19.00) yemeği zamanlarından birini geçirenlere 1/3, ikisini geçirenlere 2/3 oranında ve geceyi de geçirenlere tam gündelik verilir.”
5.6. Geçici görev gündeliğinin verilebileceği azami süre” başlıklı 42. Maddesinin birinci fıkrasında; ”(Değişik: 11/12/1981 – 2562/17 md.) Geçici bir görev ile başka bir yere gönderilenlere, görev
mahalline varış tarihinden itibaren bu Kanuna göre verilen gündelikler:
a. Yurtiçinde bir yıllık dönem zarfında aynı yerde, aynı iş için ve aynı şahsa 180 günden fazla verilemez.
İlk 90 gün için tam, takibeden 90 gün için 2/3 oranında ödenir.
b. Yurtdışında ilk 180 gün tam ve müteakip günler için 2/3 oranında ödenir.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan
Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran özetle; 6 aylığına geçici görevlendirme ile Ankara Sosyal Güvenlik İl Müdürlüne görevlendirildiğini ancak görevlendirmesinin yolluksuz ve harcırahsız olarak yapıldığını, görevlendirilmesine hizmetin gereği gerekçesinin gösterildiğini o halde ise harcırah ve yolluk ödenmesi gerektiğini belirterek geçici görevlendirmesi boyunca tarafına yolluk/harcırah ödemesinin yapılmasını talep etmektedir.
8. Başvuranın Sivas ilinde görev yapmakta iken Ankara iline geçici görevlendirilme işleminin, İdare tarafından harcırahsız ve yolluksuz olarak yapılmış olsa da anılan görevlendirmenin kurum içi geçici görevlendirme niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
9. Anayasamızın 128 inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
10. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, hukuki düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, 17/04/2008 Tarihli, E.2005/5, K.2008/93 sayılı Kararı). Ayrıca, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır.
11. 6245 sayılı Harcırah Kanununun “Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde, bu Kanun kapsamındaki kurumlara ait bir görev yapılması amacıyla geçici olarak yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere geçici görev harcırahı olarak yol gideri ile yevmiye verileceği ve hamal (cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgah veya görev yeri ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası giderlerinin de ayrıca ödeneceği hükme bağlanmıştır. Bu hükme göre, Kuruma ait bir görevin yapılması amacıyla geçici olarak yurtiçinde veya dışında başka bir yere gönderilen personele geçici görev yolluğu verilmesi gerekmektedir.
12. Öte yandan Kanunun 3/g maddesinde memuriyet mahalli; memur ve hizmetinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü veya kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerler olarak tanımlanmış; memuriyet mahalli dışındaki yerler ise (h) bendinde “başka yer” olarak tanımlanmıştır. Bu hükme göre, kuruma ait bir görevin yapılması amacıyla geçici olarak yurtiçinde başka bir yere gönderilen personele geçici görev yolluğu verilebilmesi için bu görevlendirmelerin memuriyet mahalli dışına yapılmış olması gerekmektedir. Somut olayımızda bu şartın da gerçekleştiği görülmektedir.
13. Ayrıca, geçici görevlendirmelere ait makam onaylarında “yolluksuz, harcırahsız” ibarelerine yer verilmiş olsa dahi 6245 sayılı Kanunun 42 inci maddesinde getirilen sınırlamalar dikkate alınarak geçici görev harcırahının ödenmesi gerekmekte olup, “yolluksuz, harcırahsız” ibareleri ancak dava açma sürelerinin hesabında dikkate alınmaktadır. Yolluk ödenmesine (hak kazanılmasına) neden olan işlemin
hukuki sebebi, genellikle atama, nakil veya geçici görevlendirme işlemlerinden biri olmakla birlikte, yolluğun ödenmesi konusunda idari dava konusu olabilecek bir uyuşmazlığın doğması, yolluk konusunda bir işlemin tesis edilmiş olması koşuluna bağlıdır. Yolluk konusundaki işlem ise ya yolluğa hak kazandıran atama, nakil veya geçici görevlendirme işlemiyle birlikte, atama, nakil veya görevlendirmenin “yolluklu veya yolluksuz” olduğunun işlemde belirtilmesi suretiyle, ya da yolluğa hak kazandığı iddiasında olan kişinin yolluk talebiyle başvurusu üzerine tesis edilebilir. Doğal olarak sözü edilen işlemle birlikte tesis edilmiş bir yolluk işleminin varlığı halinde, yani yolluklu veya yolluksuz ibaresinin işlemde yer alması durumunda dava açma süresi, yolluksuz ibaresi yer alan işlemin tebliğ tarihine göre belirlenecek; yolluk konusunda işlemde bir ibare konulmamış ya da ayrı bir işlem kurulmamış olması halinde dava açma süresi,
2577 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde öngörüldüğü gibi ilgili tarafından yöneltilecek bir başvuru
üzerine oluşacak açık veya zımni bir ret işlemine göre hesaplanacaktır. (Danıştay 5. Dairesinin 13/02/2014 tarihli ve E. 2013/10293, K. 2014/1031 sayılı kararı) Bu kapsamda da, kişiye “yolluksuz, harcırahsız” olarak yapılan geçici görevlendirme tebliğinden sonra kişinin İdareye dava açma süresi içinde başvurduğu görülmektedir.
14. Kurum içi geçici görevlendirmede, idarenin takdir yetkisi bulunmakla birlikte, bu yetki mutlak ve sınırsız bir yetki olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır. Kanunda öngörülen şartların gerçekleşmesi halinde ise geçici görev harcırahının ödenmesi zorunludur. Somut olayımızda idarenin, başvuranın görevlendirme onayında harcırahsız ve yolluksuz ibaresinin bulunması veya ilgili hakkında açılan soruşturmaların selameti amacıyla görevlendirmenin yapılması veya hizmetin gerekliliği gibi sebeplerle geçici görev yolluğu ödenemeyeceği yönündeki şeklindeki değerlendirmeler yukarıda yer verilen hükümler ve yargı kararları çerçevesinde hukuka uygun bulunmamaktadır.
15. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sivas ilinde görev yapmakta iken
Ankara iline görevlendirilen başvurana, görevlendirme süresi esas alınarak, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde geçici görev yolluğu ödenmesi gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davrandığı görülmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
6245 sayılı Harcırah Kanununun 14, 39 ve 42 nci maddeleri gereğince başvurana geçici görev harcırahı
ödenmesi hususunda, SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare tarafından bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi