|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın geçici görevlendirme nedeniyle harcırah talebi incelenmiştir. Başvuran, Millî Savunma Bakanlığı Lojistik Genel Müdürlüğü bünyesinde milli savunma uzmanı olarak görev yaparken, sınav komisyonu için Kayseri’ye görevlendirilmiş ve harcırahının eksik ödendiğini iddia etmiştir. 6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun 14. maddesi gereğince, geçici görev yolluğu olarak yol gideri ve yevmiye ödenmesi gerektiği belirtilmiştir.
İdare, başvuranın görevlendirme tarihleri arasında harcırahın ödenmediğini savunmuş, ancak Danıştay, geçici görev harcırahının ödenmesi gerektiğine ve başvuranın talebinin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Bu durum, kamu görevlilerinin haklarının korunması ve harcırah ödemelerinin mevzuata uygun şekilde yapılması açısından önem taşımaktadır. Karar, idarenin harcırah ödemeleri konusundaki uygulamalarının hukuka uygunluğunu sağlamayı amaçlamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/14863-S.21.23788
BAŞVURU NO : 2021/8837
KARAR TARİHİ : 14/10/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ SAVUNMA BAKANLIĞI
Başvurana ödenen harcırah hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 28/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran başvuru dilekçesinde özetle; Millî Savunma Bakanlığı Lojistik Genel Müdürlüğü Askeri
Yardım ve Güvenlik İşbirliği Başkanlığında milli savunma uzmanı olarak görev yaptığını, 2. Ana Bakım
Fabrika Müdürlüğü Kayseri’ye yapmış olduğu görevlendirmeye ait harcırahının MSB Bütçe ve Mali
Hizmetler Genel Müdürlüğü’nden alınan görüş doğrultusunda yapılan yeniden hesaplama sonucunda
117.13 TL fazla ödeme yapıldığı ve yol masrafının ödenemeyeceği gerekçesiyle iadesinin istendiğini, ancak
Bakanlık Makamının 24/09/2020 tarihli Olur’unda “Sınav Komisyonuna görevlendirilen personelin görev mahalline gidiş dönüşleri havayolu/hızlı tren ve otobüs ile yapılacaktır” ifadesinin yer aldığını, ayrıca
Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü’nün 09.10.2020 tarihli yazısındaki “1’inci Hava Bakım Fabrika
Müdürlüğü, 2’nci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü ve 2’nci Ana Bakım Fabrika Müdürlüklerinde görev yapacak komisyon üyelerinin 18 Ekim 2020 tarihinde Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğünden (Çankaya/ANKARA) alınarak sınavın yapılacağı yere götürülmesi, diğer taşıma işleri ile komisyon üyelerinin AFGM’ ye getirilmesi ve konaklaması hususlarında gerekli tedbirler ilgili fabrika müdürlükleri ve sınav komisyon başkanlarınca koordine edilecektir.” ifadesinin bütün üyelerin resmi araçla gideceği gibi açıklandığını, yazı ekinde muhtelif yerlerde bulunan 17 askeri fabrika ve tersanenin yer aldığı, resmi aracın sadece 1’inci ve 2’inci HBF Müdürlükleri ile 2’nci ABF Müdürlüğünde görevli personele tanınan imkan olduğunu, sınav komisyon başkanı ile gerekli koordine yapıldığını ve ilk hafta resmi araçtan ayrı olarak kendi imkanları ile gideceğinin bildirildiğini, 25 Ekimde otelden ayrıldığı için 24.10.2020 tarihinin de bu süreye dahil olması gerektiğini, 25.10.2020 tarihi için gündelik ve yol masrafı ödenemeyeceği görüşünün mevzuata uymadığını, Kayseri’ye giden 2’inci HBF Müdürlüğünde görevli komisyon üyeleri içinde resmi araçla gitmeyen üyelerin olduğunu ve yol masraflarını aldıklarını, 08.12.2020 tarihli bildiriminde tek hatanın ikinci gidiş dönüşün 02- 10.11.2020 tarihleri olarak yazılması olduğunu, 09.11.2020 tarihinde
dönüldüğü için 10.11.2020 tarihi için bir günlük gündeliğin fazla olduğunu, 6245 sayılı Kanun’un 59’uncu maddesinin yedinci fıkrasında; “Harcırah itası ve avansların mahsubu muamelelerinde aksi sabit oluncaya kadar memurun beyanına itibar olunur.” hükmü gereği, kendisinin ve amirinin imzaladığı belgenin düzeltme yetkisinin sadece imzası olanlara ait olduğunu ifade ve iddia etmektedir. Başvuran eksik yatırılan 307,55 TL (Damga Vergisi dahil) bedelin tarafına ödenmesini, MSB Yönetim Hizmetleri Genel
Müdürlüğü’nün 15.04.2021 tarihli yazısında belirtilen MSB Bütçe ve Mali Hizmetler Genel
Müdürlüğünden alınan görüş doğrultusunda yeniden yapılan hesaplama sonucunda 117.13 TL fazla ödemeye ilişkin işleminin iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Milli Savunma Bakanlığı tarafından Kurumumuza gönderilen 25/06/2021 tarih ve E sayılı
yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü’nün 09.10.2020 tarihli “Açıktan işçi alım sınavı komisyon
faaliyetleri” konulu yazısındaki “1’inci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü, 2’nci Hava Bakım Fabrika
Müdürlüğü ve 2’nci Ana Bakım Fabrika Müdürlüklerinde görev yapacak komisyon üyelerinin 18 Ekim 2020 tarihinde Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğünden (Çankaya/ANKARA) alınarak sınavın yapılacağı yere götürülmesi, diğer taşıma işleri ile komisyon üyelerinin AFGM’ ye getirilmesi ve konaklaması hususlarında gerekli tedbirler ilgili fabrika müdürlükleri ve sınav komisyon başkanlarınca koordine edilecektir” ifadesinden Ankara’da bulunan komisyon üyelerine resmi araç tahsis edildiği, Ankara dışında bulunan komisyon üyelerinin AFGM’ye getirilmesi ve konaklaması hususlarının ise ilgili fabrika müdürlükleri ve sınav komisyon başkanlıklarınca koordine edilmesinin anlaşılması gerektiği,
2.2) MSB Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 28/12/2020 tarihli yazısında ’ ün
görevlendirme tarihlerinin 19/10/2020 ile 09/11/2020 tarihleri arasında olduğu ve görev olurunda yol hariç/dahil ibaresi bulunmaması sebebiyle 18/10/2020 ve 10/11/2020 tarihleri içinde talep edilen iki günlük harcırahın ödenmediği, Harcırah Kanunu Genel Tebliği (Seri No:40) Konaklama Giderleri Başlığı altında madde 3’ün (2) alt bendinde; “6245 sayılı Harcırah Kanunu’nun 33 maddesinin d fıkrasına göre yapılacak ödemelerde görevlendirmenin ilk 10 günü için gündeliklerinin %50 artırımlı miktarı, takip eden 80 günü için gündeliklerinin %50’si, müteakip 90 günü için ise müstehak oldukları gündeliklerin %40’ı esas alınır” hükmü gereği görevlendirmenin ilk 10 günlük bölümü için hatalı olarak beyan edilen konaklama giderlerinin düzeltilmesi ve kesilen damga vergisi sonrası şahsa 1.652,78 TL ödeme yapıldığının tespit edildiği,
2.3) Kayseri’ye giden 2’nci HBF Müdürlüğünde görevli komisyon üyelerinden ve ’nin
göreve resmi araçla gitmeleri ve yol masrafı beyan etmemeleri nedeniyle ödeme yapılmadığı, .’nın 18-
25 Ekim 2020 tarihleri arasındaki görevi için ödenen yol ücreti ve ödenen yol
ücretinin Bütçe ve Mali Hizmetler Genel Müdürlüğü’nün yazısı gereği iadelerinin talep edildiği,
2.4) İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ ın 12 ve 13.maddesi gereği, ödeme emri
belgesi düzenlemekte görevlendirilen gerçekleştirme görevlileri de, ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol, süreç kontrol ve harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan sorumlu olduğu, mali karar ve işlemin uygun görülmemesi halinde ise nedenleri açıkça belirtilen bir görüş yazısı yazılarak kontrole tabi karar ve işlem belgeleri eklemek suretiyle ilgili birimine gönderilir hükümlerinin bulunduğu,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının;
3.1) “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri,
Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”
3.3) Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümünde yer alan “Genel ilkeler” başlıklı 128
inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, haklarının ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.”
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yolluk giderleri ve gündelikleri”
başlıklı 177 nci maddesinde; “Bu Kanun hükümlerine tabi Devlet memurlarından bir görevin ifası için sürekli veya geçici olarak görev yerinden ayrılanların yol giderleri ve gündelikleri, yolluklar hakkındaki özel kanun hükümlerine göre ödenir.” hükmüne yer verilmiştir.
6) 10/2/1954 tarih ve 6245 sayılı Harcırah Kanununun;
6.1) “Tarifler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “a. Harcırah: Bu Kanuna göre ödenmesi gereken yol masrafı,
gündelik, aile masrafı ve yer değiştirme masrafından birini, birkaçını veya tamamını”
…
g. Memuriyet mahalli: Memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü, büyükşehir belediyelerinin olduğu illerde ise il mülki sınırları içinde kalmak kaydıyla memur ve hizmetlinin asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu ilçe belediye sınırları içinde kalan ve yerleşim özellikleri bakımından bütünlük arz eden yerler ile belediye sınırları dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu yerlerin devamı niteliğindeki mahaller ve kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerleri; h. Başka yer: Yukarıda (g) fıkrasında yazılı memuriyet mahalli dışındaki yerleri; ifade eder.”
6.2) “Harcırah verilecek kimseler” başlığını taşıyan 4 üncü maddesinin 1 inci bendinde; “Bu Kanunda
belirtilen hallerde, bu Kanun kapsamına giren kurumlarda çalışan memur ve hizmetliler ile aile fertlerine ve aynı kurumlarda fahri olarak çalışanlara” harcırah verileceği,
6.3) “Harcırahın unsurları” başlığını taşıyan 5 inci maddesinde; “Harcırah; yol masrafı, yevmiye, aile
masrafı ve yer değiştirme masrafını ihtiva eder. İlgili, bu kanun hükümlerine göre bunlardan birine, birkaçına veya tamamına müstahak olabilir.
6.4) “Harcırah hesabında esas tutulacak yol” başlığını taşıyan 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında;
“Harcırah, bu kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, gidip gelmeye en uygun ve kullanılması mutat olan yol ve taşıt araçları üzerinden verilir.”
6.5) “Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Aşağıda
gösterilen memur ve hizmetlilere muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı ile yevmiye verilir ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgah veya vazife mahalli ile istasyon,
iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası masrafları da ayrıca tediye olunur:
1. Birinci maddede yazılı kurumlara ait bir vazifenin ifası maksadiyle muvekkaten yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere; 2. Yeni ve eski memuriyetlerine mütaallik bir meseleden dolayı bu kanuna tabi kurumlarca açılan bir dava sebebiyle sanık veya davalı olarak (İşten el çektirilmiş olsun veya olmasın) başka bir yere gönderilenlerden lehinde netice hasıl olanlara; 3. Memuriyet merkezlerinin bulunduğu mahal dışındaki bir vazifeye vekaleten gönderilenlere; 4. Fiilen oturduğu mahalden gayrı bir yere açıktan vekaleten gönderilenlere (yalnız gidiş ve dönüşleri için); 5. (Değişik: 12/1/1959 – 7187/1 md.) Muvakkat kaza salahiyeti ile gönderilenlere.”
6.6) “Yurt içinde verilecek gündeliklerin miktarı” başlıklı 33 üncü maddesinde; “…d) (Ek: 21/4/2005
– 5335/4 md.) Bu Kanun hükümlerine göre gündelik ödenenlerden (b) fıkrasına göre gündelik ödenenler hariç) yurt içinde yatacak yer temini için ödedikleri ücretleri belgelendirenlere, belge bedelini aşmamak (…) (2) üzere gündeliklerinin tamamına kadar olan kısmı ayrıca ödenir.”
6.7) “Memuriyet mahalli dışına gönderilenlerin gündeliği” başlıklı 39 uncu maddesinde; “Resmi bir
görevle memuriyet mahalli içinde bir yere gönderilenlere gündelik verilmez. Geçici bir görevle memuriyet mahalli dışındaki bir yere gönderilenlerden, buralarda ve yolda öğle (saat 13.00) ve akşam (saat 19.00)
yemeği zamanlarından birini geçirenlere 1/3, ikisini geçirenlere 2/3 oranında ve geceyi de geçirenlere tam gündelik verilir.”
6.8) “Geçici görev gündeliğinin verileceği azami süre” başlıklı 42 nci maddesinin birinci fıkrasında;
“Geçici bir görev ile başka bir yere gönderilenlere, görev mahalline varış tarihinden itibaren bu Kanuna göre verilen gündelikler: a. Yurtiçinde bir yıllık dönem zarfında aynı yerde, aynı iş için ve aynı şahsa 180 günden fazla verilemez. İlk 90 gün için tam, takibeden 90 gün için 2/3 oranında ödenir. b. Yurtdışında ilk
180 gün tam ve müteakip günler için 2/3 oranında ödenir. Geçici görevlendirmelerde meydana gelecek ara
vermeler bu müddetleri veya gündelik miktarını artırmaya neden olamaz.”
6.9) “Memleket iç ve dışında seyahat günlerinin hesabı” başlıklı 43 üncü maddesinde; “Seyahat
günlerine ait yevmiyeler, seyahat edilen vasıtanın hareket saatinden gidilecek yere muvasalat saatine kadar
gelen her 24 saat için hesap olunur. Bu süreden az devam eden seyahatler bir gün itibar olunur. Seyahat müddetinin her 24 saati aşan kesri tam gün sayılır.”
6.10) “Harcırahın sureti tediye ve mahsubu” başlıklı 59 uncu maddesinde; “…Harcırah itası ve
avansların mahsubu muamelelerinde aksi sabit oluncaya kadar memurun beyanına itibar olunur.”
6.11) “Hilafı hakikat beyanname verenler” başlıklı 60 ıncı maddesinde; “Bu kanuna göre tahakkuk
edecek, istihkakın miktarını artıracak şekilde-maddi hatalar hariç-hilafı hakikat beyanname verenler hakkında, mensup oldukları kurumların inzibat, memurin, müdürler komisyonları gibi salahiyetli heyet ve makamlarının kararı ile ve işlenen suçun mahiyet ve şümülüne göre rütbe veya sınıf tenzili veya ihraç cezalarından her hangi biri tatbik olunur ve bu gibilerin bu suretle aldıkları fazla harcırah, Devlet özel idare ve belediyelerce Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Kanununa göre ve bu kanuna tabi diğer kurumlarca da umumi hükümlere tevfikan tahsil olunur.”
7) 31/12/2005 tarihli 26040 üçüncü mükerrer sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanan tarihli Merkezi
Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği’nin;
7.1) “Yurt içi geçici görev yolluğu” başlıklı 22 nci maddesinde; “Yurtiçi geçici görev yolluklarının
ödenmesinde duruma göre aşağıdaki belgeler aranır.
a) Yurtiçi geçici görev yolluklarının ödenmesinde;
– Görevlendirme yazısı veya harcama talimatı, – Yurtiçi / Yurtdışı Geçici Görev Yolluğu Bildirimi (Örnek : 27), -Yatacak yer temini için ödenen ücretlere ilişkin fatura , ödeme belgesine bağlanır.”
7.2) “Yolluklara ilişkin diğer hükümler” başlıklı 27 nci maddesinde; “Yolluklarla ilgili giderlerin
ödenmesinde; a)Takip edilmesi gereken yolun dışında bir yoldan veya kullanılması gereken taşıt aracından başka bir araçla yolculuk yapılmasının zorunlu olduğu hallerde, yetkili makamdan alınacak onayın veya raporun, b)Uçakla yapılan seyahatlerde yolcu biletinin; bilette kayıtlı gidiş-dönüşten birisinin kullanılmaması nedeniyle biletin iadesi gerektiği takdirde gerçekleşen seyahat ücretini gösteren belgenin; yabancı heyet ve temsilcilerin ülkelerine dönüşlerinde uçak biletlerinin kendilerine verilmesi halinde ise söz konusu giderlerin tutarı ile kurumca karşılandığını belirten ve ilgili birim yetkilisince imzalanan belgenin, c)Taksi ile yapılan seyahatlerde (belediye hudutları dahilindeki taksi ücretleri hariç) fatura veya perakende satış fişi veya ödeme kaydedici cihazlara ait satış fişinin, d) Geçici görev yolluklarının avans suretiyle ödenmesinde görevlendirme yazısı veya harcama talimatının; sürekli görev yolluklarının avans suretiyle ödenmesinde ise atama onayının, e) Görevine ait mesleki ve sıhhi yeterliliklerinin tespiti veya kurumlarınca görülecek lüzum üzerine sınav için gönderilenler ile yurtiçinde mesleki bilgilerini artırmak amacıyla memuriyet mahalli dışında açılan kurs veya okullara gönderilenlerin söz konusu sınav veya kursa katıldığını gösteren belgenin… ödeme belgesine bağlanması gerekir”.
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin
konu ile açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Bir numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verildiği üzere; Başvuran, sınav komisyon personeli olarak
görevlendirme sebebiyle eksik harcırah ödenmesinin tamamlanmasını ve fazla ödeme yapıldığı gerekçesiyle yapılan kesintinin de iadesini talep etmektedir.
10) Başvuranın MSB Lojistik Genel Müdürlüğü bünyesinde devlet memuru (milli savunma uzmanı) 1/3
kadrosunda görev yapmakta iken MSB Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü’nün (AFGM) 09/10/2020 tarihli “açıktan işçi alım sınavı komisyon faaliyetleri” konulu yazısına istinaden Kayseri 2.Ana Bakım
Fabrika Müdürlüğü’ne görevlendirildiği, anılan görevlendirmenin yurt içi geçici görevlendirme niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
11) Anayasamızın 128 inci maddesinde, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,
görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
12) Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir. Bu ilkeye göre, hukuki düzenlemelerin hem
kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, 17/04/2008 Tarihli, E.2005/5, K.2008/93 sayılı Kararı). Ayrıca, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır.
13) 6 numaralı paragraflarda yer verilen 6245 sayılı Harcırah Kanununun “Muvakkat vazife harcırahı (Yol
masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde, bu Kanun kapsamındaki kurumlara ait bir görev yapılması amacıyla geçici olarak yurt içinde veya dışında başka bir yere gönderilenlere geçici görev harcırahı olarak yol gideri ile yevmiye verileceği ve hamal (cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgah veya görev yeri ile istasyon, iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası giderlerinin de ayrıca ödeneceği hükme bağlanmıştır. Bu hükme göre, Kuruma ait bir görevin yapılması amacıyla geçici olarak yurtiçinde veya dışında başka bir yere gönderilen personele geçici görev yolluğu verilmesi gerekmektedir.
14) Öte yandan Kanunun 3/g maddesinde memuriyet mahalli; memur ve hizmetinin asıl görevli olduğu
veya ikametgâhının bulunduğu şehir ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehir ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü veya kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerler olarak tanımlanmış; memuriyet mahalli dışındaki yerler ise (h) bendinde “başka yer” olarak tanımlanmıştır. Bu hükme göre, kuruma ait bir görevin yapılması amacıyla geçici olarak yurtiçinde başka bir yere gönderilen personele geçici görev yolluğu verilebilmesi için bu görevlendirmelerin memuriyet mahalli dışına yapılmış olması gerekmektedir. Somut olayı özelinde bu şartın gerçekleştiği görülmektedir.
15) Ayrıca, geçici görevlendirmelere ait makam onaylarında “yolluksuz, harcırahsız” ibarelerine yer
verilmiş olsa dahi 6245 sayılı Kanunun 42 inci maddesinde getirilen sınırlamalar dikkate alınarak geçici görev harcırahının ödenmesi gerekmekte olup, “yolluksuz, harcırahsız” ibareleri ancak dava açma sürelerinin hesabında dikkate alınmaktadır. Yolluk ödenmesine (hak kazanılmasına) neden olan işlemin hukuki sebebi, genellikle atama, nakil veya geçici görevlendirme işlemlerinden biri olmakla birlikte, yolluğun ödenmesi konusunda idari dava konusu olabilecek bir uyuşmazlığın doğması, yolluk konusunda bir işlemin tesis edilmiş olması koşuluna bağlıdır. Yolluk konusundaki işlem ise ya yolluğa hak kazandıran atama, nakil veya geçici görevlendirme işlemiyle birlikte, atama, nakil veya görevlendirmenin “yolluklu veya yolluksuz” olduğunun işlemde belirtilmesi suretiyle, ya da yolluğa hak kazandığı iddiasında olan kişinin yolluk talebiyle başvurusu üzerine tesis edilebilir. Doğal olarak sözü edilen işlemle birlikte tesis edilmiş bir yolluk işleminin varlığı halinde, yani yolluklu veya yolluksuz ibaresinin işlemde yer alması durumunda dava açma süresi, yolluksuz ibaresi yer alan işlemin tebliğ tarihine göre belirlenecek; yolluk konusunda işlemde bir ibare konulmamış ya da ayrı bir işlem kurulmamış olması halinde dava açma süresi,
2577 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde öngörüldüğü gibi ilgili tarafından yöneltilecek bir başvuru
üzerine oluşacak açık veya zımni bir ret işlemine göre hesaplanacaktır. (Danıştay 5. Dairesinin 13/02/2014 tarihli ve E. 2013/10293, K. 2014/1031 sayılı kararı)
16) Kurum içi geçici görevlendirmede, idarenin takdir yetkisi bulunmakla birlikte, bu yetki mutlak ve
sınırsız bir yetki olmayıp kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır. 6245 sayılı Kanun kapsamına giren kurumlara ait bir görevin yapılması amacıyla geçici olarak yurtiçinde veya yurtdışında başka bir yere gönderilmesi durumu, 14.maddeye göre harcırah verilmesini gerektiren hallerin başında gelmektedir ve geçici görev harcırahının ödenmesini şartların gerçekleşmesi durumunda zorunlu kılmaktadır. Geçici görev harcırahında ödenebilecek unsurlar olarak; gündelik, yol gideri, hamal, bagaj, taşıt ücreti ve konaklama yer almaktadır. Kanunun 6. maddesi hükümlerine göre harcırah hesabında tutulacak yol ise, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça gidip gelmeye en uygun ve kullanılması mutat olan yol ve taşıt araçları üzerinden verileceği belirtilmektedir.
17) Harcırahın unsurlarında yer verilen kavramlardan yol masrafı; yol gideri olarak da ifade edilmekle
birlikte yolculukta kullanılan nakil vasıtası (otobüs, uçak vb.) ücretlerini kapsamaktadır. Bu ücret, yolculuğun muayyen tarifeli nakil vasıtası ile yapılıp yapılmamasına göre değişkenlik göstermektedir. 6245 sayılı Kanun’un 27’inci maddesi ile buna bağlı 1 sayılı Cetvelin ilgili sütunlarında yol masrafı belirlenmiştir. Yevmiye (gündelik) ise; fiilen aylık derecesine göre harcırah verilmesini gerektiren yolculuk ve konaklamalar nedeniyle, ilgililere yeme, içme vb. giderlerin karşılığı olarak ödenmektedir.
18) Somut olayımızda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden başvuranın görevlendirme
tarihlerinin 19/10/2020 ile 09/11/2020 arasında olduğu ve görevlendirme Olur’unda yol hariç/dahil ibaresi bulunmaması sebebiyle 18/10/2020 ve 10/11/2020 tarihleri içinde 2 günlük harcırahın ödenmediği ve ilk
10 günlük hatalı beyan edilen konaklama giderinin düzeltildiği, bunun neticesinde toplamda damga vergisi
kesintisi sonrası 1. 652,78 TL ödeme yapıldığı, başvuran tarafından yapılan bildirimde ise 18-25/11/2020 ve 01-03/11/2020 tarihleri arasındaki toplam 7gün+3gün olmak üzere %50 artırımlı ve 04-09/11/2020 tarihleri arasındaki toplam 6 gün olmak üzere %50 olarak konaklama gideri bildirdiği, 18/10/2020, 25/10/2021 ve 10/11/2020 tarihlerinde toplam 3 günlük harcırah (gündelik ve/veya taşıt) bildiriminde bulunduğu görülmektedir. Bu kapsamda geçici görev yolluğu bildiriminde; 18-25/10/2020 tarihindeki 1’er günlük yol masrafının ve 10/11/2020 tarihindeki 1 günlük gündeliğin hatalı olduğu, 18-25/10/2020 tarihli konaklama giderinde yazılmış olan tarihin 18-25/11/2020 olarak hatalı yazıldığı (7 gün %50 artırımlı) ve 01-03/11/2020 tarihindeki 3 gün konaklama giderinin ise %50 olarak hesaplanmadığı tespit edilmiştir.
19) Bu çerçevede şikayet konusu uyuşmazlığa ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde; 6542 sayılı
Harcırah Kanunu’nun 33 üncü maddesi kapsamında yurt içinde verilecek gündelik miktarına ilişkin düzenlemenin yapıldığı, söz konusu Kanunun uygulanması sırasında ortaya çıkması muhtemel tereddütlerin giderilmesi ve uygulama birliği sağlanması amacıyla hazırlanan 13/04/2016 tarihli 40 Seri
No.lu Harcırah Kanunu Genel Tebliği’nin 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; 6245 sayılı Harcırah
Kanununun 33 üncü maddesinin (b) fıkrasına göre yatacak yer temini için ödenecek ücretlerin hesabında gündeliklerinin %50 artırımlı miktarı, (d) fıkrasına göre yapılacak ödemelerde ise görevlendirmenin ilk 10 günü için gündeliklerinin %50 artırımlı miktarı, takip eden 80 günü için gündeliklerinin %50 si, müteakip
90 günü için ise müstehak oldukları gündeliklerinin % 40’ı esas alınacağı belirtilmiştir. 41 Seri No.lu
Harcırah Kanunu Genel Tebliği’nin 5 inci maddesi uyarınca, ulaşımı düzenli olarak kurumlarınca sağlanan servis araçları veya bu mahiyetteki taşıt araçları ile her gün gidiş ve dönüş olmak üzere ulaşım sağlanan yerlerin memuriyet mahalli kapsamında değerlendirildiği, ulaşımı düzenli olarak sağlanmayıp arızi olarak kurumlara ait taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerlerin ise memuriyet mahalli dışı olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
20) Bununla birlikte, harcırah ödenebilmesi için memurun, başka yer olarak tanımlanan memuriyet mahalli
dışındaki bir yere görevlendirilmesi gerekmektedir. Başka bir deyişle memuriyet mahalli içine yapılacak görevlendirmeler için yol masrafı ve yevmiye verilmesi mümkün bulunmamaktadır. Bu nedenle kurumlarınca sağlanan taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerlerin de memuriyet mahalli içinde bulunması nedeniyle kurumlarca taşıt araçları ile gidilip gelinebilen yerlere gündelik ödenmesine imkan bulunmazken, düzenli ulaşımı sağlanmayıp sadece belirli zamanlarda arızi olarak kurumlara ait taşıt araçları ile gidilip gelinen yerlerin memuriyet mahalli dışında kabul edilerek, bu gibi yerlere gönderilenlere yol gideri hariç geçici görev gündeliği verilmesi gerekmektedir.
21) Ayrıca, harcırah hesabında esas alınacak yolun taşıması gereken şartlar, gidip gelmeye en müsait
olması, mutat bulunması ve az masraf gerektirmesi şeklinde belirlenmiştir. Böylece Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça gidip gelmeye en uygun ve kullanılması mutat olan yol ve taşıma araçları dikkate alınmalıdır.
Bu kapsamda yolun gidip gelmeye elverişli olması, rahat ve emniyet içinde yolculuk yapılabilmesi ve gidilecek yere mümkün olduğu kadar aktarmasız (doğrudan) gidilmesi önem arz etmektedir. Bu sebeple gidip gelenlerin çoğunluğu tarafından tercih edilen ve üzerinde taşıt araçların en yoğun işlediği yolun seçilmesi gerekmektedir.
22) Merkezi Yönetim Belgeleri Yönetmeliği’nin 27 inci maddesine göre de, yolluklar ile ilgili giderin
ödenmesinde kullanılması gereken taşıt aracından başka bir aracından başka bir araçla yolculuk yapılmasının zorunlu olduğu durumlarda, yetkili makamdan alınacak onay veya raporun ödeme belgesine bağlanması, dolayısıyla ödeme yapılabilmesi için belgelendirilmesi gerekmektedir. Nitekim Sayıştay Genel
Kurulu’nun 26/11/1956 tarihli ve 2313/1 sayılı Kararı’nda; icap ve zaruret halinin, masrafın tahakkuk ettirilmesinden önce keyfiyetin daireleri amirleri tarafından mütalaalarıyla birlikte bir müzekkere ile amiri itanın tasvibine arz edilmesi ve alınacak tasvipli müzekkerenin tahakkuk evrakına bağlanması gerektiği hususuna yer verilmiştir.
23) Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı
kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; MSB Askeri Fabrikalar Genel Müdürlüğü bünyesinde devlet memuru (milli savunma uzmanı) kadrosunda görev yapmakta iken sınav komisyon üyesi olarak Kayseri 2.Ana Bakım Fabrika Müdürlüğü’ne görevlendirilen başvurana, görevlendirme süresi esas alınarak, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri çerçevesinde geçici görev yolluğu olarak ödenen miktarda hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
24) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği, tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİ’ne; Kararın BAŞVURANA ve MİLLÎ SAVUNMA BAKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi