|
ÖZET: Başvuran, 5510/4-b Tarım Bağ-Kur sigortalısı olarak geçici iş göremezlik ödeneği talep etmiş, ancak Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından bu talep, sigortalılık süresinin 90 gün olmaması nedeniyle reddedilmiştir. Başvuran, doğum öncesi analık raporu almış olmasına rağmen, SGK’nın belirlediği şartları yerine getirmediği gerekçesiyle ödeneği alamamıştır. Başvuran, raporun “çalışabilir” olarak düzenlenmesi durumunda sorun yaşamayacağını belirtmiş, ayrıca SGK’nın denetim mekanizmalarının yetersizliğine de dikkat çekmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın doğum öncesi istirahat raporunun bulunduğunu, ancak son bir yıl içinde sadece 80 gün prim ödemesi yapıldığını, bu nedenle 90 gün şartının sağlanmadığını ifade etmiştir. Kurum, doğum öncesi istirahat süresinin geçici iş göremezlik ödeneği için gerekli şartları karşılamadığını belirterek, başvuranın talebini reddetmiştir. Ayrıca, başvuranın doğum sonrası raporuna istinaden ödeneğin verildiği, ancak doğum öncesi rapor için yasal bir imkân bulunmadığı vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu, ancak idarenin başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle iyi yönetim ilkelerine uymadığını tespit etmiştir. Başvuranın, kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkının bulunduğu belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6115-S.22.9382
BAŞVURU NO : 2021/21086
KARAR TARİHİ : 11/05/2022
RET KARARI
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Geçici iş göremezlik ödeneği hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, 5510/4-b Tarım Bağ-Kur sigortalısı olarak 2/4/2021 tarihi itibarıyla tescilinin yapıldığını,
14/9/2021 tarihi itibarıyla da sonlandırdığını, gebeliğinin 32. haftasında doğum öncesi analık raporunu aldığını, Elazığ Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne doğum yapan sigortalılara verilen emzirme ve analık geçici iş göremezlik ödeneği için başvurduğunu, en az 90 gün sigortalılık süresi olmadığı gerekçesiyle talebinin reddedildiğini, Elazığ Fethi Sekin Şehir Hastanesi tarafından doğum öncesi 32. haftasında düzenlenen raporun “Doğum öncesi analık (çalışabilir)” şeklinde düzenlenseydi sorun yaşamayacağını öğrendiğini, rapor hazırlanması sürecinde 5510/4-a işverene bağlı çalışan sigortalı olarak değerlendirildiğini oysa kendisinin hiçbir işverene bağlı olmaksızın bağımsız 5510/4-b sigortalısı olarak çalıştığını, 2016/21 sayılı Genelge uyarınca gebeliğin 32. haftasından 39. haftasına kadar sigortalının, işverenin yanında hizmet akdine bağlı / hizmet akdine bağlı olmaksızın çalışabileceği, Sosyal Güvenlik
Kurumu ve işverenin çalışan personelin raporlu dönemde çalışıp çalışmadığını denetleme imkânı varken, Tarım Bağ-Kur sigortalısının raporlu olduğu dönemde çalışıp çalışmadığının denetlenemediğini, bu döneminin 5510/4-b primlerinin ödendiğini, öte yandan 4.352,62 TL’nin PTT hesabına gönderildiğini, Sosyal Güvenlik Kurumunun 5510 sayılı Kanun’un 18. maddesinde yer alan doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartını gebeliğin 32. haftasından itibaren önceki bir yıl içinde 90 gün olarak değerlendirmesinin hizmet akdine bağlı olmaksızın çalışanları zor duruma düşürdüğünü, kaldı ki geçici iş göremezlik ödeneğinin bir kısmının ödenmişken kalan kısmının ödenmemesinin hukuken açıklanamayacağını belirterek analık geçici iş göremezlik ödeneğinin kalan kısmının tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 20/1/2022 tarihli
ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Kurum kayıtlarında yapılan incelemeler sonucunda, başvurana analık vaka türünden 18/5/2021-
18/7/2021 (32. hafta çalışamaz raporu) tarihleri arasında doğum öncesi, 19/7/2021-19/9/2021 tarihleri arasında da doğum sonrası raporu düzenlendiği, ancak istirahate ayrıldığı ve son bir yıl içerisinde 80 günlük prim ödeme gün sayısının bulunduğu, 90 gün prim ödeme şartını bebek doğum tarihi olan 19/7/2021 itibarıyla sağladığı için sadece doğum sonrası raporuna istinaden geçici iş göremezlik ödeneği ödendiği,
2.2) Başvuranın doğum öncesi istirahatinin başladığı tarih olan 18/5/2021 itibarıyla (4/a 34 gün ile 4/b 46
gün) son bir yılda 80 günlük prim gün sayısı olduğu ve 90 gün prim ödeme gün sayısı şartını yerine getirmediğinden dolayı adına düzenlenen doğum öncesi istirahat raporuna ilişkin geçici iş göremezlik ödeneği ödenmediği, öte yandan bebek doğum tarihi olan 19/7/2021 itibarıyla istirahatli günler için prim ödeme halinin devam etmesi nedeniyle (4/a ile 4/b kapsamındaki sigortalılık günlerinin toplamı) 141 gün prim ödeme gün sayısı olduğunun tespit edildiği,
2.3) Başvuranın istirahat ettiği ve ödenek talep ettiği dönemin aynı zamanda 90 gün şartının sağlandığı
dönem olması nedeniyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 18. ve 24.
maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, doğum öncesi istirahatli günlere ilişkin geçici iş göremezlik ödeneğinin ödenmesine imkân bulunmadığı, zira geçici iş göremezlik ödeneği verilecek sürenin aynı zamanda sigorta primi bildirilmiş süre ile çakışamayacağından, bu döneme ait sigorta primi bildirilmiş günlerin, doğum öncesindeki istirahatli sürelere geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi için gereken 90 gün hesabında dikkate alınması mümkün olmadığı,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1) “Geçici iş göremezlik ödeneği” başlıklı 18. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde;
“Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla;
…
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile (b) bendinde belirtilen muhtarlar ile aynı bendin (1), (2)
ve (4) numaralı alt bentleri kapsamındaki sigortalı kadının analığı halinde, doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması şartıyla, doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede, çoğul gebelik halinde ise doğumdan önceki sekiz haftalık süreye iki haftalık süre ilave edilerek çalışmadığı her gün için, …
geçici iş göremezlik ödeneği verilir.”
5.2) “Kısa vadeli sigorta kollarında dikkate alınmayan süreler” başlıklı 24. maddesinde;
“ Kısa vadeli sigorta kolları bakımından; a) Herhangi bir sebeple silah altına alınan sigortalının askerlikte geçen hizmet süresi, b) Hükümlülükle sonuçlanmayan tutuklulukta geçen süre, c) İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık sigortalarından geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalının iş göremediği süre, d) Sigortalının greve iştirak etmesi veya işverenin lokavt yapması hallerinde geçen süre,
18 inci maddede belirtilen çalışma sürelerine girmediği gibi, iş göremezliğin başladığı veya hastalığın
anlaşıldığı yahut doğumun olduğu tarihten önceki bir yılın hesabında da dikkate alınmaz.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere başvuran, analık nedeniyle doğum öncesi sürelere ilişkin
geçici iş göremezlik ödeneği ödenmesini talep etmektedir.
8) Somut olayda, başvuran adına 18/5/2021-18/7/2021 tarihleri arasında analık vaka türünden düzenlenmiş
doğum öncesi istirahat raporunun bulunduğu görülmektedir. Belirtmek gerekir ki eldeki uyuşmazlık, başvuranın geçici iş göremezliğine neden olan olayın nitelendirilmesine ilişkin olmayıp, analık nedeniyle geçici iş göremezliğe uğrayan sigortalıya doğum öncesi sürelere ilişkin iş göremezlik ödeneği ödenebilmesi için gerekli şartların bulunup bulunmadığı sorunundan ibarettir.
9) Bu kapsamda 5510 sayılı Kanun’un 18. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, sigortalı kadının
analığı halinde, doğumdan önceki ve sonraki sekizer haftalık sürede çalışmadığı her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verileceğinin düzenlendiği görülmektedir. Bununla birlikte söz konusu ödeneğe hak kazanmak için, Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması ve doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması koşullarının gerçekleşmesi aranmaktadır. Bu şartları sağlayan sigortalıya, çalışmadığı her gün için geçici iş göremezlik ödeneği verilmektedir. Öte yandan mezkûr Kanun’un 24. maddesinde ise analık sigortalarından geçici iş göremezlik ödeneği alan sigortalının iş göremediği sürenin, kısa vadeli sigorta kolları bakımından çalışma sürelerine girmeyeceği ve aynı zamanda bu sürenin doğumun olduğu tarihten önceki bir yılın hesabında da dikkate alınmayacağı düzenlenmiştir. Görüldüğü üzere Kanun’un, geçici iş göremezlik ödeneği verilecek sürenin aynı zamanda sigorta primi bildirilmiş süre ile çakışamayacağını öngördüğü anlaşılmaktadır.
10) Şu durumda sigortalının geçici olarak iş göremez duruma düşmesine neden olan olayın analık hali
olması durumunda, geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanılması için gerekli yasal koşullardan biri de yasaca aranan prim gün sayısının varlığıdır. Bu kapsamda başvuranın, doğum öncesi istirahat raporunun başlangıç tarihi olan 18/5/2021 tarihi itibarıyla son bir yıl içerisinde primi ödenmiş sigortalı gün sayısının
80 gün olduğu görülmektedir. Öte yandan başvuranın istirahatli olduğu dönemde de prim ödemelerinin
devam ettiği ve doğum tarihi itibarıyla son bir yıl içerisindeki primi ödenmiş sigortalı gün sayısının 141 gün olduğu anlaşılmaktadır. Hal böyle iken, 18/5/2021-18/7/2021 tarihleri arasında analık nedeniyle geçici iş göremezliğe uğramakla birlikte, analık nedeniyle iş göremediği bu sürede ödediği primler dikkate alınmaksızın doğumdan önceki bir yıl içinde en az doksan gün kısa vadeli sigorta prim ödemesi şartını sağlamayan başvurana, doğum öncesi sürelere ilişkin olarak geçici iş göremezlik ödeneği ödenmesine yasal imkân bulunmamaktadır.
11) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın, analık nedeniyle istirahatli olduğu
doğum öncesi sürelere ilişkin geçici iş göremezlik ödeneği ödenmesi talebinin, yasaca aranan prim gün sayısı şartını sağlamadığı gerekçesiyle reddedilmesine yönelik Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden
itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Elazığ İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/