|
ÖZET: Başvuran, geçici köy korucusu olarak görev yaptığı döneme ait tazminat talebinin zamanaşımına uğrayıp uğramadığına dair bir inceleme talep etmiştir. Başvuru, 31 Ocak 2022 tarihinde yapılmış olup, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından, başvuranın 2012 tarihinden önceki tazminat talebinin geçerli bir mazeret olmaksızın beş yıl içinde yapılmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuran, 1990 yılında görevinden ayrıldığını ve 2021 yılında yaptığı başvurunun, 690 sayılı KHK ile yürürlüğe giren yeni düzenlemelerle geçerliliği olduğunu savunmuştur.
SGK’nın açıklamalarında, 442 sayılı Köy Kanunu kapsamında, 2007 tarihli düzenlemelerin yalnızca 2007 tarihinden sonra görevden ayrılan güvenlik korucularını kapsadığı belirtilmiştir. Ayrıca, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 34. maddesi gereğince, başvuranın tazminat talebinin 2017 yılında zamanaşımına uğradığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda başvuranın talebinin hukuka uygun olarak reddedildiğine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın tazminat talebinin zamanaşımına uğradığı ve bu nedenle SGK tarafından ödenemeyeceği belirtilmiştir. İlgili idareye karşı yargı yolunun açık olduğu ve başvuranın, bu ret kararına karşı dava açma süresinin işlemeye devam edeceği ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/9369-S.22.14427
BAŞVURU NO : 2022/1670
KARAR TARİHİ : 26/07/2022
RET KARARI
Adres:
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Geçici köy korucusu olarak görev yapmış olan başvuranın tazminat ödemesinin zamanaşımına uğrayıp uğramadığı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31/01/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; 1/101986-24/2/1990 tarihleri arasında geçici köy korucu olarak görev yaptığını,
442 sayılı Köy Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca söz konusu süreye tazminat ödenmesi için
20/10/2021 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) yaptığı başvurunun 5018 sayılı Kanunun 34 üncü maddesi uyarınca alacağının zamanaşımına uğradığı gerekçe gösterilerek reddedildiğini, oysa ek 17 nci maddenin 690 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılıp yerine geçici 4 üncü maddenin ihdas edildiğini, bu nedenle hakkının zamanaşımına uğramadığını belirterek işleme itiraz etmekte ve tazminatının ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 14/04/2022 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde
ilgili mevzuat hükümlerine de yer verilmek suretiyle özetle:
2.1. 442 sayılı Köy Kanununa 02/06/2007 tarihli ve 26540 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5673 sayılı Kanunla ek 16 ve ek 17 nci maddelerin eklendiği, ek 16 ncı madde ile güvenlik korucularından maddede yazılı şartları taşıyanlara aylık bağlanırken aylık bağlanma şartlarını taşımayanlara Ek 17 nci madde uyarınca tazminat ödenmeye başlandığı, 2.2. Ancak anılan düzenlemede 02/06/2007 tarihinden önce güvenlik koruculuğu görevinden ayrılmış olanlara yönelik herhangi bir hükme yer verilmediği, bu nedenle bu kişilere aylık bağlanamadığı gibi tazminat ödemesi de yapılamadığı,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
2.3. Bu nedenle, 12/07/2012 tarihli ve 28351 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6353 sayılı Kanun ile
442 sayılı Kanuna eklenen geçici madde 2 ile 02/06/2007 tarihinden önce görevden ayrılmaları nedeniyle
aylık bağlanamayan ya da tazminat ödenemeyenlere de müracaatta bulunmaları halinde durumlarına göre aylık bağlanması ya da tazminat ödenmesi hakkı tanındığı, bu çerçevede ilgili maddenin yürürlüğe girdiği 12/07/2012 tarihini takip eden aybaşından itibaren bu kişilere de aylık bağlandığı ya da tazminat ödendiği, 2.4. Öte yandan, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında “İlgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşer.” hükmüne yer verildiği, bu çerçevede, başvuranın tazminat talebinin, 442 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesinin yürürlüğe girdiği 12/07/2012 tarihinin ilgili olduğu mali yılın sonundan (31/12/2012) başlayarak beş yıl içinde (31/12/2017 tarihine kadar) yapılmadığından reddedildiği, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 442 sayılı Köy Kanununun; 5.1. Mülga ek 17 nci maddesi; “…
55 yaşını doldurmadan kendi istekleri ile görevlerinden ayrılan güvenlik korucularına, hizmet sürelerine
bakılmaksızın 20.000 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan aylık katsayısı ve hizmet yılı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda tazminat ödenir.
…
Ek 16 ncı madde ile bu madde kapsamındaki ödemeler, Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılır ve ödemenin yapılmasını takip eden iki ay içinde Hazineden tahsil edilir.”, 5.2. Geçici 2 nci maddesi; “…
27/5/2007 tarihli ve 5673 sayılı Köy Kanununda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce geçici köy koruculuğu yapanlardan ek 16 ncı ve ek 17 nci maddelerde yer alan şartları taşıyanlara yazılı müracaatları üzerine bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden ay başından itibaren bu madde hükümleri uygulanır. Ancak geçmiş süreler için herhangi bir ödeme yapılmaz.”, 5.3. Geçici 4 üncü maddesi; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce güvenlik koruculuğu görevi sona ermiş olanlardan mülga ek 16 ncı veya mülga ek 17 nci madde hükümleri kapsamında aylık bağlanmasına, tazminat veya ölüm yardımı ödenmesine hak kazananlar hakkında anılan mülga madde hükümlerinin uygulanmasına devam olunur. Ayrıca, mülga ek 16 ncı madde kapsamında aylık bağlanmasına hak kazanan güvenlik korucularının vefatı halinde, 5510 sayılı Kanun hükümlerine göre hak
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
sahiplerine, müracaat tarihini takip eden aybaşından itibaren aylık bağlanır ve geçmişe dönük herhangi bir ödeme yapılmaz.”, 6. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrası; “İlgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşer.”, hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle, zamanaşımına uğradığı gerekçe gösterilerek güvenlik korucusu olarak geçen sürelerine tazminat ödenmediğini oysa 2017 yılında 690 sayılı KHK ile yapılan değişiklikle hakkının devam ettiğini belirterek tazminatının ödenmesini talep etmektedir.
9. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle, güvenlik koruculuğu göreviyle başvuranın tazminat hakkının 442 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi uyarınca 01/08/2012 tarihinde doğduğu, 5018 sayılı
Kanunun 34 üncü maddesinde ise ilgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmeyen borçların zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşeceğinin düzenlendiği, buna göre, anılan tazminata ilişkin zamanaşımı süresi 31/12/2017 tarihinde dolduğundan 25/10/2021 tarihinde talepte bulunan başvurana ödeme yapılmadığı belirtilmiştir.
10. Bu çerçevede uyuşmazlığın, güvenlik koruculuğu görevi nedeniyle başvurana ödenmesi gereken tazminatın zamanaşımına uğrayıp uğramadığı noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır.
11. Dosya kapsamı ve içeriğindeki bilgi ve belgelerden; başvuranın 10/10/1986-24/02/1990 tarihleri arasında geçici köy korucusu olarak görev yaptığı ve istifa etmek suretiyle görevinden ayrıldığı, 25/10/2021 tarihli dilekçesiyle geçici köy koruculuğu görevi nedeniyle tarafına tazminat ödenmesi talebinde bulunduğu, tazminat talebinin zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle idarece reddedildiği anlaşılmaktadır.
12. 02/06/2007 tarihli ve 26540 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5673 sayılı Kanunla 442 sayılı Köy
Kanununa eklenen mülga ek 17 nci maddede, 55 yaşını doldurmadan kendi istekleri ile görevlerinden ayrılan güvenlik korucularına, hizmet sürelerine bakılmaksızın 20.000 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan aylık katsayısı ve hizmet yılı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda tazminat ödeneceği düzenlenmiştir. Ancak bu tarihten önce güvenlik korucusu olarak görev yapıp görevinden ayrılmış olanlara tazminat ödeneceğine ilişkin bir düzenlemeye anılan dönemde gidilmemiştir.
13. Kural olarak yasal düzenlemeler yürürlüğe girdiği tarihten itibaren uygulanmaktadır. Bununla birlikte, getirilen düzenlemelerin geçmişe dönük olarak uygulanmasının amaçlanması halinde bu durum geçici maddelerle istisna olarak düzenlenmektedir. Bu şekilde açık bir düzenleme yapılmamış olması nedeniyle, 5673 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden önce güvenlik korucusu olarak görev yapıp görevinden ayrılmış olanlar, ek 17 nci madde ile getirilen tazminat hakkından faydalanamamıştır. Ancak daha sonra
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
12/07/2012 tarihli ve 28351 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 6353 sayılı Kanunla 442 sayılı Kanuna eklenen geçici 2 nci madde ile bu kez 5673 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce geçici köy koruculuğu yapanlardan ek 16 ncı ve ek 17 nci maddelerde yer alan şartları taşıyanlara yazılı müracaatları üzerine tazminat ödeneceği düzenlenmiş ve daha önce tazminat ödenmeyen söz konusu kişilerin de tazminat ödemesinden yararlanmasına imkân doğmuştur.
14. Somut olayda, başvurana zamanaşımına uğradığı gerekçe gösterilerek tazminat ödenmediği göz önüne alındığında başvuranın tazminat alacağının zamanaşımı bakımından tabi olduğu kanunun tespiti ile söz konusu alacak bakımından zamanaşımı süresinin dolup dolmadığının ortaya konulması gerekmektedir.
15. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında ilgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçların zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşeceği düzenlenmiştir.
16. Bu noktada öncelikle başvuranın tazminat alacağının muacceliyet anının belirlenmesi gerekmektedir. Muacceliyet bir borç ilişkisinde, alacaklının edimi isteyebileceği ve borçlunun da bu isteme uyarak edimi yerine getirmekle yükümlü olduğu anı ifade etmektedir. Bununla birlikte muacceliyet anı aynı zamanda zamanaşımı süresinin başladığı tarihin belirlenmesinde de esas alınacağından özel bir öneme sahiptir.
17. 442 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddesi ile hak kazanılan tazminat, maddedeki açık düzenleme uyarınca maddenin yürürlüğe girdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren yani 01/08/2012 itibaren muaccel hale gelmiştir. Bu tarih itibarıyla talep edilmesi halinde söz konusu tazminat ilgilisine ödenebilecektir. Buna göre, muaccel hale gelen borca ilişkin zamanaşımı süresi de aynı tarih itibarıyla başlamaktadır. Bu durumda söz konusu tazminata ilişkin zamanaşımı süresi 5018 sayılı Kanunun 34 üncü maddesi uyarınca ilgili olduğu 2012 mali yılın sonundan 5 yıl sonra, yani 31/12/2017 tarihi itibarıyla dolacak, bu tarih itibarıyla istenmeyen tazminat ise idare lehine düşecektir. Nitekim somut olayda başvuranın tazminat talebiyle idareye 25/10/2021 tarihi itibarıyla başvurduğu, dolayısıyla tazminat alacağının zamanaşımına uğradığı anlaşılmaktadır.
18. Diğer taraftan başvuran, 442 sayılı Kanunun ek 16 ve ek 17 nci maddelerinin 2017 yılında 690 sayılı
Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile mülga hale geldiğini ve yerine geçici 4 üncü maddenin ihdas edilerek anılan maddeler kapsamına girenlere mülga ek 16 ve ek 17 nci madde hükümlerinin uygulanmasına devam edileceğinin düzenlendiğini belirterek bu durumun zamanaşımı süresini yeniden başlattığını öne sürmektedir. 690 sayılı OHAL
KHK’sının 28 inci maddesiyle mülga olan ek 16 ve 17 nci madde ile 29 uncu maddesiyle ihdas edilen geçici üncü madde Resmi Gazete’de yayımlandıkları 29/04/2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anılan tarih itibarıyla ek 16 ve ek 17 nci madde ile sağlanan haklara ilişkin 5018 sayılı Kanun uyarınca belirlenen zamanaşımı süresinin dolmadığı, dolayısıyla geçici 4 üncü maddenin esasen mevcut hakkın geçiş düzenlemesi yoluyla sürdürülmesine yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim geçici 4 üncü maddenin gerekçesinde de bu hususun ifade edildiği görülmüştür. Bu durumda geçici 4 üncü madde düzenlemesinin anılan tazminat alacağına ilişkin zamanaşımı süresini yeniden başlattığı sonucuna ulaşılmamıştır.
19. Yukarıda yer verilen çerçevede Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 02/06/2007 tarihinden önce geçici köy korucusu olarak görev yapanlara tazminat ödenmesini düzenleyen
442 sayılı Kanunun geçici 2 nci maddenin 12/07/2012 tarihinde yürürlüğe girdiği, bu durumda başvuranın
tazminat alacağının 01/08/2012 tarihi itibarıyla muaccel hale geldiği, söz konusu tazminat ödemesinin
5018 sayılı Kanunun 34 üncü maddesi uyarınca ilgili olduğu 2012 mali yılını takip eden 5 yılın sonunda
(31/12/2017 tarihinde) zamanaşımına uğrayarak idare lehine düştüğü, başvuranın tarafına tazminat ödenmesi talebiyle idareye ilk defa 25/10/2021 tarihinde müracaat ettiği, 442 sayılı Kanuna 27/04/2017
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
tarihinde 690 sayılı OHAL KHK’sı ile eklenen geçici 4 üncü maddenin anılan tazminat yönünden zamanaşımı süresini yeniden başlattığının kabulüne imkan bulunmadığı hususları bir arada değerlendirildiğinde, başvuranın tazminat talebinin, söz konusu alacağın zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle idare lehine düştüğü gerekçesiyle reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 20. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr