|
ÖZET: Başvuran, 2009 yılında geçici köy koruculuğu görevinden alınmasının ardından İçişleri Bakanlığı’na tazminat talebinde bulunmuştur. Başvurusunda, 5673 sayılı Kanun’un ek 17. maddesi gereğince, sağlık ve idari nedenlerle görevine son verildiği için tazminat ödenmesini istemektedir. Ancak, Hakkari Valiliği, başvuranın tazminat talebinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na iletildiğini ve bu kurumun talebin yerine getirilmesine olanak bulunmadığını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun reddedilmesine karar vermiştir. Başvuranın disiplin hükümleri çerçevesinde görevden alındığı ve bu nedenle tazminat talep etme hakkının bulunmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca, başvuranın görevine gelmediği durumlar nedeniyle disiplin cezası almış olması, tazminat ödemesi için gerekli şartları yerine getirmediğini göstermektedir. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi yönünde yapılan işlemlerin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. İdarenin, başvuranın talebine ilişkin süreci zamanında yürütmesine rağmen, başvuranın makul sürede bilgilendirilmediği ve başvuru yollarının gösterilmediği hususları, iyi yönetim ilkeleri açısından öneri niteliğindedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/12594-S.23.19951
BAŞVURU NO : 2023/5245
KARAR TARİHİ : 03/10/2023
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Güvenlik korucusu olarak çalıştığı dönemlere ilişkin tazminat talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda; başvuran 2009 yılında dokuz yıldan fazla bir süre boyunca yaptığı geçici köy koruculuğu görevinden alındığını, 5673 sayılı Köy Kanununda ve Bazı
Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 2. maddesi ile 442 Sayılı Köy Kanununa ek 17 nci madde eklendiğini, söz konusu maddede “55 yaşını doldurup on beş yıldan az hizmeti olan veya 55 yaşını doldurmamış olan geçici köy korucularından; sağlık ve idarî nedenlerle görevine son verilenler ile ölenlere (55 yaşını doldurmamış olmakla birlikte on beş yıl veya daha fazla hizmeti bulunanlardan görevleri ile ilişikleri devam etmekte iken vefat edenler hariç), 20.000 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan aylık katsayısı ve hizmet yılı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda tazminat ödenir.” denildiğini, söz konusu madde kapsamında idareye başvuruda bulunduğunu, ancak başvurusuna yanıt verilmediğini, görevine idari nedenlerle son verildiği gerekçesiyle tarafına mezkur madde kapsamında ödeme yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 14/04/2023 tarihli ve S. sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Hakkari
Valiliği tarafından gönderilen 25/05/2023 tarihli ve E. sayılı yazıda: Başvuranın 08.03.2023 tarihinde Valiliğe yapmış olduğu kendisine tazminat ödenmesine ilişkin başvurusunun ilgili kurum olan
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü Kamu Görevlileri Emeklilik
Daire Başkanlığına gönderildiği, adı geçen kurumun hem şahsa hem de Valiliğe gerekli cevabi yazıyı göndererek şahsın talebinin yerine getirilmesine imkan bulunmadığı hususunu ilettiği, konuyla ilgili olarak bütün bilgi ve belgelerin yazı ekinde gönderildiği, /
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 13943 sayılı Resmi Gazetede 01.09.1971 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 25.08.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun “Kıdem tazminatı” Başlıklı 14 üncü maddesin birinci fıkrasında; “Bu Kanununa tabi işçilerin hizmet akitlerinin, 1. İşveren tarafından bu Kanunun 17 nci maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında, 2. İşçi tarafından bu Kanunun 16 ncı maddesi uyarınca, 3. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyle, 4. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla; 5. 506 Sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı Kanunun Geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleri ile işten ayrılmaları nedeniyle, Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.” hükmünü, 6. 07.04.1924 tarihli 68 nolu Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 442 sayılı Köy
Kanununun; mülga ek 17 nci maddesi; “55 yaşını doldurup on beş yıldan az hizmeti olan veya 55 yaşını doldurmamış olan güvenlik korucularından; sağlık ve idari nedenlerle görevine son verilenler ile ölenlere (55 yaşını doldurmamış olmakla birlikte on beş yıl veya daha fazla hizmeti bulunanlardan görevleri ile ilişikleri devam etmekte iken vefat edenler hariç), 20.000 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan aylık katsayısı ve hizmet yılı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda tazminat ödenir.
55 yaşını doldurmadan kendi istekleri ile görevlerinden ayrılan güvenlik korucularına, hizmet sürelerine
bakılmaksızın 20.000 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan aylık katsayısı ve hizmet yılı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda tazminat ödenir.
/
Tazminat hesabında bir yıldan az olan hizmet süresi bir yıl kabul edilir. Bir tam yılı aşan süreler için; ay kesirleri tam ay sayılmak suretiyle bu süre ile orantılı ödeme yapılır. Vefat eden güvenlik korucularının hak ettiği tazminat kanuni mirasçılarına ödenir. Verilecek tazminat tutarından herhangi bir vergi ve kesinti yapılmaz. Ek 16 ncı madde uyarınca aylık bağlanan veya disiplin hükümlerinin uygulanması sonucu görevlerine son verilen güvenlik korucularına bu madde hükümlerine göre tazminat ödenmez.” hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. 23/02/2000 tarihinde göreve başlayan başvuranın 14/05/2009 tarihinde görevden alındığı, Köy
Kanununun ek 17 nci maddesi kapsamında tazminat talebinde bulunduğu, buna karşın ilgili idare tarafından, hakkında disiplin hükümlerinin uygulanması sonucu görevine son verildiği dolayısıyla kıdem tazminatını hak edecek şekilde görevden ayrılmadığı gerekçesiyle tarafına tazminat ödenmesine imkan olmadığından bahisle talebinin reddedildiği görülmektedir.
9. Bu çerçevede uyuşmazlığın; disiplin hükümleri uygulanmak suretiyle görevden alınan başvurana çalıştığı sürelere ilişkin tazminat ödenip ödenmeyeceği noktasında toplandığı görülmektedir.
10. Dosya kapsamında tespit edilen hususlar; 10.1. Başvuranın 23/02/2000 tarihinden itibaren Hakkari İli, İl Merkez Jandarma Komutanlığı emrinde güvenlik korucusu olarak görev yapmakta iken, 14/05/2009 tarihli Valilik Oluru ile disiplin hükümleri gereğince görevine son verildiği, 10.2. İl Mrk. J.Klığı Merkez J.Krk. K.lığı emrinde Doğu Nöbet Kulesi Timinde Geçici Köy Korucusu olarak görev yapmakta olan ’nin 01 Mayıs 2009 tarihinde mazeretsiz olarak göreve gitmediğinin tespit edildiği, adı geçenin göreve başladığı 2000 yılından itibaren mazeretsiz olarak 14 (on dört) defa göreve gelmediğinin tespit edilerek hakkında yasal işlem yapıldığı, 10.3. Mazeretsiz olarak göreve gitmeyen GKK hakkında cezai işlem yapılması için Geçici Köy Korucuları
Yönetmeliğinin 17/ç bendinde ücretten kesme cezasını gerektiren fiil ve hallerden “Kasıtlı olarak: verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak” suçundan 1/8 oranında maaş katı cezası ile cezalandırılmasının talep edildiği, 10.4. GKK . ’nin görevlerine gelmediğinden hakkında yasal işlem yapılması için savunmasının ve ifadesinin alınması için adına kayıtlı cep telefonundan ulaşılmaya çalışıldığı ve kendisine ulaşılamadığının tespit edildiği,
10.5. Geçici Köy Korucuları Yönetmeliğinin 17 maddesinin (ç) bendi gereğince “izinsiz ve özürsüz olarak on gün veya on günden fazla göreve gelmemek, bir yıl içerisinde birden fazla ücretten kesme cezası almak” suçlarını işlediğinin tespit edildiği, 10.6. GKK ’nin bu güne kadar kasıtlı olarak göreve başladığı günden itibaren on dört (14) defa görevine mazeretsiz olarak gelmediğinin tespit edildiği ve hakkında gerekli yasal işlemlerin yapıldığı, 10.7. 19 Kasım 2008 tarihinde kendisine yapılan tebliğ tebellüğ belgesine rağmen daha sonraki görev ve nöbetlerine katılmadığından, adı geçenin GKK Yönetmeliğinin 22. Maddesinin ( a ) fıkrasına göre 14/05/2009 tarihi itibariyle görevine son verildiği, tespit edilmiştir.
11. 1475 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinde belirtilen sebeplerle iş akdi sona eren işçiye, işe başladığı tarihten itibaren hizmet aktinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödeneceği, bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılacağı düzenlenmiştir.
12. Bununla birlikte geçici köy korucusu olarak görev yapmakta iken görevine son verilen başvuranın tazminat talebine yönelik, 442 sayılı Köy Kanununun mülga ek 17 nci maddesi kapsamında yapılan değerlendirmede, 55 yaşını doldurup on beş yıldan az hizmeti olan veya 55 yaşını doldurmamış olan güvenlik korucularından; sağlık ve idari nedenlerle görevine son verilenler ile ölenlere (55 yaşını doldurmamış olmakla birlikte on beş yıl veya daha fazla hizmeti bulunanlardan görevleri ile ilişikleri devam etmekte iken vefat edenler hariç), 20.000 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan aylık katsayısı ve hizmet yılı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda tazminat ödeneceğinin düzenlendiği, ancak disiplin hükümlerinin uygulanması sonucu görevlerine son verilen güvenlik korucularına bu madde hükümlerine göre tazminat ödenmeyeceği emredilmiştir.
13. Bu bilgiler ışığında; muhtelif zamanlarda mazeretsiz olarak göreve gitmeyen ve nöbetlerine katılmayan başvuranın
GKK Yönetmeliğinin 22. Maddesinin ( a ) fıkrasına göre 14/05/2009 tarihi itibariyle disiplin hükümleri gereğince görevine son verildiği, dolayısıyla kıdem tazminatına hak kazanma şartlarını yerine getirmediği tespit edildiğinden, tazminat ödenmesine yönelik talebinin idarece reddedilmesi işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu değerlendirilmektedir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; 23/02/2000 tarihinden itibaren Hakkari İli, İl
Merkez Jandarma Komutanlığı emrinde güvenlik korucusu olarak görev yapmakta iken, 14/05/2009 tarihli
Valilik Oluru ile disiplin hükümleri gereğince görevine son verilen başvurana 442 sayılı Kanununun mülga ek 17 nci maddesi hükmüne istinaden tazminat ödenmemesi yönünde yapılan işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum olmadığı, sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
/
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verilmediği ve şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine başvuran bakımından uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/