|
ÖZET: Başvuran, Kıbrıs Barış Harekatına katıldığını belirterek, Sosyal Güvenlik Kurumu’na yaptığı başvuruda geçmişe dönük aylık talep etmiştir. Başvurusu, idarenin aylık bağlama sürecindeki gecikmeler nedeniyle reddedilmiştir. İdare, başvuranın muharip gazi unvanının 06/02/2020 tarihinde verildiğini ve aylık bağlama talebinin 16/07/2019 tarihinden itibaren kabul edilerek 01/08/2019 tarihinden itibaren aylık ödemelerine başlandığını açıklamıştır.
İlgili mevzuat uyarınca, başvuranın geçmişe dönük aylık talebinin zaman aşımına uğradığı belirtilmiştir. 5434 sayılı Kanun’un hükümleri gereği, aylık bağlanması için başvurunun yapılması gereken süreler ve zamanaşımı süreleri net bir şekilde tanımlanmıştır. Başvuranın, aylık talebinin kabul edilmesi için gerekli belgelerin zamanında sunulmadığı ve bu nedenle geçmişe dönük ödemelerin yapılamayacağı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin hukuka uygun olarak reddedildiğine karar vermiştir. Başvurunun reddi, ilgili idarenin işlemlerinin yasal çerçevede değerlendirildiği ve başvuranın haklarının zamanında talep edilmediği gerekçesiyle onaylanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/12662-S.22.19353
BAŞVURU NO : 2022/9124
KARAR TARİHİ : 30/09/2022
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, 1005 sayılı Kanun kapsamında geçmişe dönük aylık talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kıbrıs Barış Harekatına katıldığını ancak idarenin kusurundan mütevellit aylıklarının geç bağlandığını ifade etmek suretiyle geçmişe dönük aylıklarının ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 30/06/2022 tarihli ve ayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Kara
Kuvvetleri Komutanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda; başvurana 06/02/2020 tarihinde muharip gazi unvanının verilerek durumdan başvuruda bulunan kızına bilgi verildiği ifade edilmiştir.
3. Kurumumuzun 30/06/2022 tarihli ve ayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda; 1005 sayılı Kanuna göre ödenen aylıklar hakkında yürürlükten kaldırılan maddeleri dahil 5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununu uygulanmaya devam edileceği, 5434 sayılı Kanunun mülga 116 ncı maddesinin “… Bu kanunda ayrıca belirtilen haller dışında aylık bağlanmasına istihkak kesbedildiği tarihten itibaren beş yıl sonuna kadar yazı ile müracaat edilmezse bu aylıklar, müracaat tarihini takip eden aybaşından itibaren bağlanır.” hükmünde olduğu, yine aynı Kanunun mülga 117 nci maddesi ise; “Bu Kanun gereğince çeşitli adlarla ödenecek paralardan, istihkak kesbedildiği tarihten itibaren 5 yıl sonuna kadar alınmayan veya yazı ile müracat ederek aranmayanlar Sandık lehine zaman aşımına uğrar.” hükmünü amir olduğu, bu hükümler ile ilgililere yapılmayan ödemeler veya kesintiler için 5 yıllık sürede yazılı müracaatta bulunulmamaları halinde bu haklarının zaman aşımına uğrayacağı açıkca belirtildiği, ilgilinin ilk defa 16/07/2019 tarihli dilekçesi ile
/
askerlik görevi sırasında Kıbrıs Barış Harekatına katıldığından bahisle tarafına 1005 sayılı Kanun hükümlerine göre aylık bağlanmasını talep ettiği, Kara Kuvvetleri Komutanlığına gönderilen 09/08/2019 tarihli yazı ile adı geçenin fiilen Kıbrıs Barış Harekatına katılıp katılmadığının sorulduğu ve cevaben alınan 27/08/2019 ve 24/10/2019 tarihli yazılarda ilgilinin belirtilen kapsamda fiilen görev yaptığına dair herhangi bir kayda rastlanmadığının bildirildiği, bilahare Kara Kuvvetleri Komutanlığından alınan 05/02/2020 tarihli yeni yazıda adı geçenin Kıbrıs Barış Harekatında fiilen görev yaptığı belirtilmesi üzerine ilgiliye 01/08/2019 tarihinden itibaren 1005 sayılı Kanuna göre aylık bağlandığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine
Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı
Bağlanması Hakkındaki Kanunun birinci maddesi (Değişik: 9/11/1983 – 2943/1 md.) (Değişik birinci fıkra: 28/8/1991 – 3761/1 md.); Milli mücadeleye iştirak eden ve bu sebeple kendilerine İstiklal Madalyası verilmiş bulunan Türk vatandaşları ile 1950 yılında Türk Tugayının Kore’ye ayak bastığı Ekim ayında başlamak ve 1953 yılı Pan-Munjon Ateşkes Anlaşmasına kadar Kore’de fiilen savaşa katılmış olan Türk
Vatandaşlarına ve 1974 yılında Temmuz 1 inci ve Ağustos 2 nci Barış Harekatına Kıbrıs’ta fiilen görev alarak katılmış olan Türk Vatandaşlarına, hayatta bulundukları sürece, vatani hizmet tertibinden 5750 gösterge rakamının her yıl Bütçe Kanunu ile tespit edilen memur maaş katsayısı ile çarpılmasından bulunacak miktarda aylık bağlanır. (Ek cümle: 4/8/1999 – 4432/1 md.) Hak sahibinin ölümü halinde bu
aylık dul eşe ve %75 oranında bağlanır, ancak dul eşin tekrar evlenmesi halinde kesilir. (Ek cümle:
6/3/2007- 5595/1 md.) Yukarıda belirtilenlerden herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan gelir veya aylık bağlanmadığı gibi, zorunlu olarak sosyal güvenlik kurumlarından birine tâbi olmayı gerektiren bir işte de çalışmadığını belgelemek suretiyle yazılı talepte bulunan hak sahiplerinin aylıkları ise yazılı taleplerinin
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden aydan geçerli olmak üzere ve bu durumları devam ettiği müddetçe 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan 30 günlük net asgarî ücret tutarı (dul eşler için bu tutarın % 75’i) esas alınarak ödenir.
7. 2847 sayılı Türkiye Emekli Subaylar, Emekli Astsubaylar, Emekli Uzman Erbaşlar, Harp Malulü
Gaziler, Şehit Dul ve Yetimleri ile Muharip Gaziler Dernekleri Hakkında Kanun’un “Tanımlar” başlıklı mükerrer birinci maddesinde ;
“Muharip Gazi: Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensuplarından harbe fiilen katılanları,
Malûl Gazi: Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı mensuplarından; Türkiye Cumhuriyeti Devleti sınırlarını korumak ve güvenliğini sağlamak görevi ile
/
harpte veya Devletin bekasını hedef alan terör örgütlerine karşı yurt içi ve yurt dışı mücadelede her çeşit düşman veya terörist silahlarının tesiri ile veya harp bölgesindeki hareket ve hizmetler sırasında, bu hareket ve hizmetlerin sebep ve tesiri ile yaralanarak tedavileri sonucunda engelliliği rapor ile kesinleşenleri, ifade eder”
8. 5434 sayılı Kanunun 116’ncı maddesi; “Emekli, adi malüllük, vazife malüllüğü, dul ve yetim aylıklarını almak üzere, bu aylıkların tahakkuk ettirildiği tarihlerden itibaren aralıksız bir yıl sonuna kadar Sandığa müracaat etmiyenlerin aylıkları kesilir. Bunlardan kesilme tarihinden itibaren 5 yıl içinde yazı ile Sandığa müracaat edenlere kesilen aylıkları tekrar bağlanır ve geçmiş müddete ait aylıkları da toptan ödenir. Bu müddetten sonra müracaat edenlerin aylıkları, müracaat tarihlerini takibeden ay başından itibaren yeniden bağlanarak ödenir ve geçmiş müddet için bir şey verilmez. Bu kanunda ayrıca belirtilen haller dışında aylık bağlanmasına istihkak kesbedildiği tarihten itibaren beş yıl sonuna kadar yazı ile müracaat edilmezse bu aylıklar, müracaat tarihini takibeden ay başından itibaren bağlanır.”
9. 5434 sayılı Kanunun 117’nci maddesi; “Bu kanun gereğince çeşitli adlarla ödenecek paralardan; istihkak kesbedildiği tarihlerden itibaren beş yıl sonuna kadar alınmıyan veya yazı ile müracaat edilerek aranmıyanlar Sandık lehine zamanaşımına uğrar.”
hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran, Kıbrıs Barış Harekatına katıldığını ancak idarenin kusurundan mütevellit aylıklarının geç bağlandığını ifade etmek suretiyle geçmişe dönük aylıklarının ödenmesini talep etmektedir.
12. 2847 sayılı Kanun hükümleri uyarınca (7. pragraf) harbe fiilen katılanlar muharip gazi, Türkiye
Cumhuriyeti Devleti sınırlarını korumak ve güvenliğini sağlamak görevi ile harpte veya Devletin bekasını hedef alan terör örgütlerine karşı yurt içi ve yurt dışı mücadelede her çeşit düşman veya terörist silahlarının tesiri ile veya harp bölgesindeki hareket ve hizmetler sırasında, bu hareket ve hizmetlerin sebep ve tesiri ile yaralanarak tedavileri sonucunda engelliliği rapor ile kesinleşenler ise malul gazi olarak tanımlanmıştır.
12.1. Ayrıca 1974 yılında Temmuz 1 inci ve Ağustos 2 nci Barış Harekatına Kıbrıs’ta fiilen görev alarak katılmış olan Türk Vatandaşlarına, hayatta bulundukları sürece, aylık bağlanmakta olup herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan gelir veya aylık bağlanmadığı gibi, zorunlu olarak sosyal güvenlik kurumlarından birine tâbi olmayı gerektiren bir işte de çalışmadığını belgelemek suretiyle yazılı talepte bulunan hak sahiplerinin aylıkları yazılı taleplerinin Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden aydan geçerli olmak üzere ve bu durumları devam ettiği müddetçe ödenmektedir.
/
13.Başvuran, muharip gazilik ünvanı için daha önceki yıllarda Milli Savunma Bakanlığına başvurduğunu ancak belgelerinin bulunmadığı gerekçesiyle talebinin reddedildiğini ifade etmekte ise de Kurumumuza
Kara Kuvvetleri Komutanlığı tarafından gönderilen cevabi yazı ve belgeler dahilinde başvuranının kızı tarafından babasına muharip gazi unvanı verilerek aylık bağlanması talebi ile CİMER aracılığı ile başvuruda bulunulduğu bu başvuru kapsamında başvuranın Kıbrıs Barış Harekatına katıldığının tespiti ile 06/02/2020 tarihinde muharip gazi unvanının verildiği Milli Savunma Bakanlığı tarafından bu unvanın tespiti ile başvuranın 1005 sayılı Kanun uyarınca 16/07/2019 tarihli aylık talebinin Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığınca kabul edilerek takip eden aybaşı olan 01/08/2019 tarihinde aylık bağlandığı tespit edilmiştir.
14. Kıbrıs barış harekatında görev yapılan 1 Temmuz -15 Ağustos tarihleri sonrası yapılan görevi belgelemek suretiyle aylık hakkı oluşacak olsa da bu hakkın kazanıldığı tarihten itibaren 5 yıl içinde müracaat etmeyenlerin bu haklarının zamanaşımına uğrayacağı ve müracaat tarihini takip eden ay başından itibaren aylıklarının bağlanacağı 5434 sayılı Kanunun 116 ve 117 nci maddelerinde düzenlenmiş (8, 9.
pragraf) olup başvuranın ilk aylık talebi başvuru tarihi ve 5434 sayılı Kanunun yukarıda zikredilen ilgili maddeleri birlikte değerlendirildiğinde başvuranın 16/07/2019 tarihi itibariyle hak sahibi olduğu, bu tarihi takip eden aybaşı itibariyle (01.08.2019 tarihinden geçerli olarak) aylıklarının bağlandığı ve sonrasında herhangi bir şekilde kesilmediği ve halen ödenmeye devam edildiği, 5434 sayılı Kanunda yer alan zamanaşımı hükümlerine göre Sosyal Güvenlik kurumu Başkanlığına yapılan başvuru tarihinden önceki dönemlere ait aylıklarının ödenmesine imkan bulunmadığı değerlendirilmektedir.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Kıbrıs Barış Harekatına katılan ve 1005 sayılı
Kanun kapsamında aylık almaya hak kazanan başvuranın, Milli Savunma Bakanlığı tarafından muharip gazi unvanı ile birlikte 1005 sayılı Kanun uyarınca 16/07/2019 tarihli aylık talebi kabul edilerek takip eden aybaşı olan 01/08/2019 tarihinde aylık bağlanmış olup başvuranın geçmişe dönük aylıklarının ödenmesi talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin karara karşı başvuru yollarını gösterme ilkesine uygun davranmadığı anlaşıldığından, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI’na tebliğine,
/
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/