Geçmişe dönük döner sermaye ödemesi yapılması talebi üzerine onaylama işlemi gerekliliği nedeniyle yaşanan mağduriyet (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2024/12909-S.24.19486

BAŞVURU NO : 2024/11834

KARAR TARİHİ : 26.11.2024

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Geçmişe Dönük Döner Sermaye Ödemesi Yapılması Talebi

Hakkında

BAŞVURU TARİHİ : 24.09.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran vekili; Müvekkilinin

İç Hastalıklar Anabilim Dalı Başkanlığı Gastroenteroloji Bilim dalında öğretim üyesi olarak görev yaptığını, üniversitede döner sermaye ödemelerinin B1,B2 puanlarının idare tarafından otomatik olarak hesaplandığını fakat yakın dönemde değişiklik yapılarak ilgilinin sistemden onay vermek suretiyle ödeme yapılması şekline dönüştürüldüğünü, müvekkilinin bu değişiklikten haberdar olmadığını, bu durumu yakın zamanda yapılan ödemelerdeki eksikliği fark edince öğrendiğini belirtmiştir. İlgilinin idarede hastalara hizmet sunarak ödemeye hak kazandığını, ödemelerin onay işlemine tabi tutulmasının mağduriyet yarattığını, müvekkiline yapılan eksik ödemenin düzeltilmesini ve kendisine bu döneme ilişkin ödemelerin yapılmasını talep etmektedir

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kamu Denetçiliği Kurumunun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Hacettepe Üniversitesi

Rektörlüğü’nün 24.10.2024 tarih – – sayılı yazı ve eklerinde özetle;

2.1.Başvuruya konu ek ödemeler, 2547 sayılı Kanun ve bu Kanun’un 58. maddesine dayanılarak çıkartılan

Yükseköğretim Kurumlarında Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında

Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönetmelik uyarınca hazırlanan Üniversitemiz Döner Sermaye

Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul ve Esaslara İlişkin Yönerge kapsamında hesaplandığı,

2.2. Hastane Bilgi Yönetim Sistemi üzerinden yapılan inceleme neticesinde; başvurucunun gelir getirici faaliyet cetveline esas B1 ve B2 puanlamalara ilişkin hizmetin kendisi tarafından gerçekleştirildiğine dair sistemde bulunan ‘yaptım onayladım’ mekanizmasını kullanmadığı ve bu nedenle söz konusu puanların ödemeye esas alınmadığı,

2.3. Üniversite öğretim üyeleri ve görevlilerinin yaptıkları hizmetlerden kaynaklı yaşanan performans puanındaki belirsizliklerden ve ek ödeme dönemi bittikten sonra puanlarda ve hizmet girişlerinde yapılan değişikliklerden kaynaklı hatalı hesaplama ve itirazların önüne geçilmesi amacıyla, Üniversite Sağlık

Hizmetleri Birimi Yönetim Kurulu Başkanlığı tarafından 03.07.2021 tarih ve sayılı yazı ile 1

Temmuz 2021 tarihinden itibaren döner sermaye ek ödemesine esas oluşturan performans puanlarının, öğretim üyesi/görevlisi tarafından onaylanmasının gerektiği ve onaylanmamış puanların ödemeye esas oluşturmayacağı tüm anabilim dalları ve sağlık birimlerine bildirildiği,

2.4. 2021 yılı boyunca duyurudan haberinin olmadığını belirten öğretim üye ve görevlilerine puanlarını onaylamama gerekçelerini belirten bir dilekçe yazmaları kaydı ile gerekli esnekliğin sağlandığı ve geçmişe dönük onay yapmaları durumunda ek bordrolarının çalışıldığı, 2022 yılı itibariyle ise yalnızca puanını ilgili dönemde yaşadığı bir aksaklık veya izinli olma gibi durumlara istinaden onaylamayan personele mazeret dilekçesi yazmaları koşulu ile bu esneklik sağlandığı, ek ödeme hesaplaması belirli bir takvim çerçevesinde, belirli onay prosedürleri işletilerek gerçekleştirildiği, bu süreç içerisinde onay prosedürü olmayan tek puan türü B puanları olduğu, diğer üniversite hastanelerinde de uygulandığı üzere, öğretim üyeleri ve görevlilerinin yaptıkları hizmetleri onaylaması ile hatalı hesaplama ve itirazların önüne geçilmesi amaçladığı, bu sistemin üç yıldan uzun bir süredir de anılan duyuruya istinaden sorunsuz bir şekilde uygulandığı

2.3. Bu çerçevede başvurucu Prof. Dr. ’a söz konusu uygulama değişikliğinin yapıldığı tarih olan 01.07.2021 öncesi dönemlere ilişkin herhangi bir performans puanı onay şartı bulunmadığı için yapılan ek ödemelerde kesinti yapılmadığı, 01.07.2021 sonrası döneme ilişkin olarak ise

Üniversite Sağlık Hizmetleri Birimi Yönetim Kurulu Başkanlığı’nın 03.07.2021 tarih ve sayılı duyurusuna uygun olarak hesaplamalar tamamlanmış, ek ödeme katsayıları kayda alınmış ve hak sahiplerine ödemeleri yapılarak bordrolaştırıldığı, bu aşamada başvurucunun talebine istinaden tesis edilecek bir işlem bulunmadığı belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”

3.2. Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler “Genel İlkeler” başlıklı 128’inci maddesinde

“Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu

görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları, kanunla özel olarak düzenlenir.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Döner Sermaye” başlıklı 58’inci maddesinin 5.1. (b) bendinde “Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın, tıp ve diş hekimliği fakülteleri sağlık uygulama ve araştırma merkezleri ile açık öğretim hizmeti veren yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 35’i, ziraat ve veteriner fakülteleri, sivil havacılık yüksekokulu, sürekli eğitim merkezleri ile bünyesinde atölye veya laboratuar bulunan yükseköğretim kurumları için asgari yüzde 30’u, diğer yükseköğretim kurumları için ise asgari yüzde 15’i, ilgili yükseköğretim kurumunun ihtiyacı olan mal ve hizmet alımları, her türlü bakım, onarım, kiralama, devam etmekte olan projelerin tamamlanmasına yönelik inşaat işleri ve diğer ihtiyaçlar ile yönetici payları için kullanılır. Bu oranları yüzde 75’ine kadar artırmaya üniversite yönetim kurulu yetkilidir.

Döner sermaye gelirlerinden tahsil edilen kısmın en az yüzde 5’i, üniversite bünyesinde yürütülen bilimsel araştırma projelerinin finansmanı için kullanılır. Bu tutar döner sermaye muhasebe birimince, tahsilatı takip eden ayın yirmisine kadar ilgili yükseköğretim kurumu hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar, yükseköğretim kurumu bütçesine öz gelir olarak kaydedilir. Kaydedilen bu tutarlar karşılığı olarak ilgili yükseköğretim kurumu bütçesine konulan ödenekler, gelir gerçekleşmelerine göre kullandırılır. Süresi içinde yatırılmayan tutarların tahsilinde 6183 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

Bilimsel araştırma projelerine ilişkin ödenekler, üniversite yönetim kurulunca gerekli görüldüğü takdirde, her bir proje için avans verilmek suretiyle de kullandırılabilir.

Bilimsel araştırma projelerinin seçilmesi, uygulanması ve izlenmesi, ulusal veya uluslararası kuruluşlar tarafından desteklenen projelere, toplam proje bedelinin yüzde otuzunu aşmamak kaydıyla kaynak aktarımı, proje değerlendirmesini yapacak uzmanlara 10.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçmemek üzere ödenecek ücretin belirlenmesi ile ödeneklerin kullandırılması, genel hükümlerin ön ödemelere ilişkin sınırlamalarına bağlı kalınmaksızın avans verilmesi ve bu avansın mahsubuna dair usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe

Başkanlığının uygun görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.

(Ek paragraf: 18/6/2017-7033/16 md.) Bilimsel araştırma projelerine ilişkin ödeneklerin kullandırılmasında, proje kapsamında görevlendirilecek tezli yüksek lisans ve doktora programlarındaki öğrencilere 3/3/2004 tarihli ve 5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin

Kanun hükümlerine tabi olmaksızın belirlenecek miktarlarda burs verilir. Bu bursun verilmesine ilişkin usul ve esaslar bu fıkra uyarınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir.” 5.2. (h) bendinde “Öğretim üyelerinin mesai saatleri dışında üniversitede sundukları sağlık hizmetlerinden dolayı 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 73 üncü maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca alınan ilave ücretler döner sermaye işletmesinin ayrı bir hesabında toplanır. Bu tutardan ayrıca Hazine payı kesintisi ve (b) fıkrası uyarınca kesinti yapılmaz. Bu şekilde elde edilen gelirin yüzde 50’sinden az ve yüzde 60’ından fazla olmamak üzere üniversite yönetim kurulunca tespit edilecek oranı, mesai saatleri dışında sağlık hizmeti sunan öğretim üyesine, mesai içinde

gerçekleştirilen iş miktarı ve çeşidi dikkate alınarak belirlenen toplam performansı aşmamak kaydıyla, ek ödeme matrahının yüzde 950’sini geçmemek üzere her ay ayrıca ödenir. Mesai saatleri dışında ilave ücret alınmayacak sağlık hizmetlerini veren öğretim üyeleri için de yüzde 950 oranı uygulanır. Ancak bu fıkra kapsamında öğretim üyelerine yapılacak ek ödeme ile (c) ve (f) fıkraları uyarınca yapılacak ek ödeme toplamı, özellikli tıbbi işlemler ve uluslararası sağlık hizmetleri kapsamında yapılacak ek ödeme hariç olmak üzere, ek ödeme matrahının yüzde 1900’ünü geçemez. Bu fıkra uyarınca dağıtılan gelirlerden kalan tutarlar (b) fıkrasında belirtilen işler ile (c) fıkrasının ikinci paragrafı uyarınca fiilen mesai dışında çalışan diğer personele yapılacak ek ödemede kullanılır.” 5.3.(i) bendinde “Döner sermaye işletmesi faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinde, kaynakların ekonomik, verimli ve tasarruflu kullanılması esastır. Yapılacak olan ödemelerde gelir-gider dengesinin gözetilmesi zorunludur. Yapılacak ek ödemenin oranları ile bu ödemelerin esas ve usulleri; yükseköğretim kurumlarının hizmet sunum şartları ve kriterleri, personelin kadro ve görev unvanı, görev yeri, çalışma şartları ve süresi, eğitim-öğretim ve araştırma faaliyetleri ve mesleki uygulamalar ile ilgili performansı ve özellik arz eden riskli bölümlerde çalışma gibi hizmete katkı unsurları esas alınarak Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkartılacak yönetmelikle belirlenir. Bu yönetmelikte belirlenen temel ilkeler çerçevesinde üniversite yönetim kurulları gerekli düzenlemeleri yapmaya yetkilidir. (Değişik üçüncü paragraf: 16/6/2022-7411/6 md.) Üniversitelerin (c) ve (f) fıkraları kapsamındaki personeline bu madde uyarınca her ay yapılacak ek ödemenin net tutarı, 375 sayılı Kanun

Hükmünde Kararnamenin ek 9 uncu maddesi uyarınca kadro ve görev unvanı veya pozisyon unvanı itibarıyla belirlenmiş olan ek ödemenin net tutarından az olamaz ve bu kapsamda söz konusu ek 9 uncu maddeye göre belirlenen ek ödeme tutarı bu fıkralar uyarınca döner sermaye gelirlerinden yapılacak ek ödemeden mahsup edilmek üzere merkezî yönetim bütçesinden karşılanır” 6. 18.02.2011 tarihli ve 27850 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Yükseköğretim Kurumlarında

Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında Uygulanacak Usul Ve

Esaslara İlişkin Yönetmelik 7. Hacettepe Üniversitesi Döner Sermaye Gelirlerinden Yapılacak Ek Ödemenin Dağıtılmasında

Uygulanacak Usul Ve Esaslara İlişkin Yönerge Hükümleri düzenlenmiş bulunmaktadır

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran vekili (1) numaralı paragrafta ayrıntısına yer verilen başvurusunda özetle; İç Hastalıklar

Anabilim Dalı Başkanlığı Gastroenteroloji Bilim dalında öğretim üyesi olarak görev yaptığını, üniversitede döner sermaye ödemelerinin B1,B2 puanlarının idare tarafından otomatik olarak hesaplandığını fakat yakın dönemde değişiklik yapılarak ilgilinin sistemden onay vermek suretiyle ödeme yapılması şekline dönüştürüldüğünü, müvekkilinin bu değişiklikten haberdar olmadığını, bu durumu yakın zamanda yapılan ödemelerdeki eksikliği fark edince öğrendiğini belirtmiştir. İlgilinin idarede hastalara hizmet sunarak ödemeye hak kazandığını, ödemelerin onay işlemine tabi tutulmasının mağduriyet yarattığını, müvekkiline

yapılan eksik ödemenin düzeltilmesini ve kendisine bu döneme ilişkin ödemelerin yapılmasını talep etmektedir.

10. Uyuşmazlığın temelini; başvuruya konu idare tarafından 1 Temmuz 2021 tarihinden itibaren döner sermaye ek ödemesine esas oluşturan performans puanlarının, öğretim üyesi/görevlisi tarafından onaylanması suretiyle ödemeye esas alınması kararı bulunması fakat başvuranın bu durumdan haberdar olmaması nedeniyle bu güne kadar gerekli onaylama işlemini yapmamasından dolayı ilgili ödemeleri alamamasının oluşturduğu görülmüştür.

11. İdare tarafından iletilen bilgi belgeler, ilgili yönetmelik ve konuya ilişkin idare tarafından yayınlanan yönerge, ödeme için yapılması gereken onay işlemine ilişkin yazı ve diğer sair belgeler incelenmiş olup; belirtilen onaylama işleminin ödeme sisteminde oluşabilecek belirsizlikler ve çeşitli farklılıklar nedeniyle oluşabilecek hataların önüne geçebilmek için zorunlu tutulduğu anlaşılmış, belirtilen sebepleri ortadan kaldırmak için uygulanabilecek makul yöntemlerden biri olduğu kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte ilgili uygulamanın 1 Temmuz 2021 tarihinde yürürlüğe konulduğu ve günümüze kadar uygulandığı, uygun yöntemlerle duyurulduğu, bu süreçte oluşabilecek aksaklıklar için makul sürelerde gerekli esneklikler sağlandığı buna rağmen başvuran tarafından gerekli onaylama işleminin yapılmadığı anlaşılmıştır.

Uygulamanın başladığı tarihten günümüze kadar yaklaşık üç yıl süre geçmesi, başvuranın ödemeye esas olan ve tüm doktorlar için zorunlu olan bu uygulamadan haberdar olmaması hayatın olağan akışına aykırı olmakla birlikte, bu hususta idare tarafından gerekli ve yeterli tüm işlemlerin yapılması hasebiyle herhangi bir kusurunun da bulunmadığı, bu nedenle onaylama işlemi yapılmayan çalışmalar için de geriye dönük olarak ödeme yapılması talebinin reddi işleminde hukuka aykırı bir husus bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılarak talebe ilişkin ret kararı verilmesi gerektiği anlaşılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 12. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi

Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin başvurana karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine de uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

13. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)

dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare

Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi