TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 20115-20115 |sayi|18745356-101.07.05.99-E.18745356-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/7468 2018/ 7468
KARAR TARİHİ : 30/11/2018 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Gümüşhane Valiliği
BAŞVURUNUN KONUSU : Geçmişe yönelik olarak verilmeyen çocuk yardımlarının tarafına ödenmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 01/06/2018 1.6.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; , 2011 yılında Gümüşhane Toplum Sağlığı Merkezinde sürekli işçi kadrosunda şoför olarak çalışmaya başladığını, çocuk yardımı alması gerekirken kendisine çocuk yardımı yatırılmadığını fark ettiğini, geriye dönük olarak 2011 yılından itibaren çocuk yardımı verilmesi talebinin reddedildiğini belirterek, 2011 yılından itibaren verilmeyen çocuk yardımlarının ödenmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Gümüşhane
Valiliği tarafından gönderilen 02/ 10/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; Sağlık
Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü (Mülga
Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu) ve Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün üyesi bulunduğu Türk
Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) ile Türkiye Sağlık Sendikası (T . Sağlık-İş) arasında imzalanan İşletme Toplu İş Sözleşmesinin “Kreş ve Çocuk Bakım Yardımı” başlıklı 44 üncü maddesinin “a) 150 veya daha fazla kadın işçi çalıştıran her işyeri için bir kreş açılır, b) İşyerinde kadın işçi sayısının (a) fıkrasındaki orandan az olması halinde emzirme odası açılır, c)
(a) fıkrasında yer alan esaslar dâhilinde açılması öngörülen kreşler açılmadığı takdirde, durumu belgelemeleri halinde, kadın işçilere toplu iş sözleşmesinin birinci yılının birinci altı ayında 5,04
TL/Ay; ikinci altı ayında 5,29 TL/Ay kreş yardımı yapılır, d) (a) fıkrasına göre açılmış kreşlerden işçi
1 / 4çocukları da diğer kurum personeli ile aynı şartlarda yararlandırılır .” Hükümlerinde çalışan daimi
işçinin çocuk yardımı alacağına dair bir hükmün bulunmaması nedeniyle başvurana çocuk yardımı ödenmediği ifade edilmiştir .
3. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Aile, Çalışma ve
Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 12/ 11/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle ; 02/ 11/ 2011 tarihinde başvuranın Sıtma Savaş
Müdürlüğüne 6111 sayılı Kanun gereği devredildiği, ancak söz konusu tarihte T .C. Sağlık Bakanlığı ve Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı işyerlerinde yürürlükte olan 01/ 01/ 2011- 31/ 12/ 2012 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinde çocuk yardımına ilişkin hükmün bulunmadığı, kreş ve çocuk bakım yardımının ise sadece kadın işçilerle sınırlandırılması nedeniyle kendisine ödeme yapılamadığı ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, 4.1. “Toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkı” başlıklı 53 üncü maddesinin ilk iki fıkrasında; “İşçiler ve işverenler, karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek amacıyla toplu iş sözleşmesi yapma hakkına sahiptirler . Toplu iş sözleşmesinin nasıl yapılacağı kanunla düzenlenir .” 4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 6. 4857 sayılı İş Kanununun “ Amaç ve Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir . Bu Kanun, 4 üncü Maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine ve işçilerine faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır …” 7. 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nun; 7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, işçi ve işveren sendikaları ile konfederasyonların kuruluşu, yönetimi, işleyişi, denetlenmesi, çalışma ve örgütlenmesine ilişkin usul ve esaslar ile işçilerin ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını belirlemek üzere toplu iş sözleşmesi yapmalarına , uyuşmazlıkları barışçı yollarla çözümlemelerine, grev ve lokavta başvurmalarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir .”, 7.2. “Toplu iş sözleşmesi ve çerçeve sözleşmenin içeriği” başlıklı 33 üncü maddesinde; “( 1)
Toplu iş sözleşmesi, iş sözleşmesinin yapılması, içeriği ve sona ermesine ilişkin hükümleri içerir . ( 2)
Toplu iş sözleşmesi, tarafların karşılıklı hak ve borçları ile sözleşmenin uygulanması ve denetimini ve uyuşmazlıkların çözümü için başvurulacak yolları düzenleyen hükümleri de içerebilir . … ( 5)
Toplu iş sözleşmeleri ve çerçeve sözleşmeler, Anayasaya ve kanunların emredici hükümlerine aykırı düzenlemeler içeremez .”, 8. Devlet Memurları Kanun’un “İstihdam şekilleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; “Kamu
2 / 4hizmetleri; memurlar, sözleşmeli personel, geçici personel ve işçiler eliyle gördürülür . ( …) D) İşçiler :
(Değişik birinci cümle : 4/ 4/ 2007 – 5620/ 4 md .) (A), (B) ve (C) fıkralarında belirtilenler dışında kalan ve ilgili mevzuatı gereğince tahsis edilen sürekli işçi kadrolarında belirsiz süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan sürekli işçiler ile mevsimlik veya kampanya işlerinde ya da orman yangınıyla mücadele hizmetlerinde ilgili mevzuatına göre geçici iş pozisyonlarında altı aydan az olmak üzere belirli süreli iş sözleşmeleriyle çalıştırılan geçici işçilerdir . Bunlar hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz .” 9. Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Kamu Hastaneleri Genel
Müdürlüğü (Mülga Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu) ve Halk Sağlığı Genel
Müdürlüğünün üyesi bulunduğu Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri
Sendikası (TÜHİS) ile Türkiye Sağlık Sendikası (T . Sağlık-İş) arasında imzalanan İşletme
Toplu İş Sözleşmesinin “Kreş ve Çocuk Bakım Yardımı” başlıklı 44 üncü maddesinde; “a) 150 veya daha fazla kadın işçi çalıştıran her işyeri için bir kreş açılır, b) İşyerinde kadın işçi sayısının (a)
fıkrasındaki orandan az olması halinde emzirme odası açılır, c) (a) fıkrasında yer alan esaslar dâhilinde açılması öngörülen kreşler açılmadığı takdirde, durumu belgelemeleri halinde, kadın işçilere toplu iş sözleşmesinin birinci yılının birinci altı ayında 5,04 TL/Ay; ikinci altı ayında 5,29
TL/Ay kreş yardımı yapılır, d) (a) fıkrasına göre açılmış kreşlerden işçi çocukları da diğer kurum personeli ile aynı şartlarda yararlandırılır .”
Düzenlemeleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuran; , 2011 yılında Gümüşhane Toplum Sağlığı Merkezinde sürekli işçi kadrosunda şoför olarak çalışmaya başladığını, çocuk yardımı alması gerekirken kendisine çocuk yardımı yatırılmadığını fark ettiğini, geriye dönük olarak 2011 yılından itibaren çocuk yardımı verilmesi talebinin reddedildiğini belirterek, 2011 yılından itibaren verilmeyen çocuk yardımlarının ödenmesini talep etmektedir .
12. Bilindiği üzere 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun ilgili maddelerinde, çocuk yardımı ödenmesine ilişkin hakkın hangi şartlarda kazanılıp kaybedileceği, ne şekilde ve ne zaman ödeneceği açıkça düzenlenmiştir . Ancak daimi işçi olarak istihdam edilen başvuranın 4857 sayılı İş Kanuna ve
Toplu İş Sözleşmesine tabi olması, söz konusu düzenlemelerde de 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununun ilgili maddelerine atıf yapılmamış olması nedeniyle bu hükümlerin başvuran hakkında uygulanmasına imkân bulunmamaktadır .
13. Bu nedenle başvurana geçmişe dönük olarak çocuk yardımı verilebilip verilemeyeceği hususu
4857 sayılı İş Kanunu ve Toplu İş Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir . 4857
sayılı İş Kanunda işçilere çocuk yardımı verilmesine ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır .
Konuyla ilgili Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri Sendikası (TÜHİS) ile Türkiye
Sağlık İşçileri Sendikası (T . Sağlık-İş) arasında 09/ 10/ 2017 tarihinde imzalanan ve 01/ 01/ 2017- 31/ 12/ 2018 tarihleri arasında iki yıl süreyle yürürlükte kalacak İşletme Toplu İş
Sözleşmesinin “Kreş ve Çocuk Bakım Yardımı” başlıklı 44 üncü maddesi incelendiğinde ise 150 veya daha fazla kadın işçi çalıştıran işyerinde kreş açılacağı, açılması öngörülen kreş açılmadığı durumda ise kadın işçilere toplu iş sözleşmesinin birinci yılının birinci altı ayında 5,04 TL/Ay; ikinci altı ayında 5,29 TL/Ay kreş yardımı yapılacağının düzenlendiği, bunun dışında çocuk yardımı verilmesine dair başkaca bir hükme yer verilmediği anlaşılmaktadır .
3 / 414. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları,
mevzuat, tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; işçilerin ve işverenlerin karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumları ile çalışma şartlarını belirlemek üzere toplu iş sözleşmesi imzaladığı, bu kapsamda daimi işçi kadrosunda istihdam edilen başvuranın tabi olduğu Türkiye
Sağlık İşçileri Sendikası (T . Sağlık-İş) ile Türk Ağır Sanayi ve Hizmet Sektörü Kamu İşverenleri
Sendikası (TÜHİS) arasında 09/ 10/ 2017 tarihinde Toplu İş Sözleşmesi imzalandığı, söz konusu
Toplu İş Sözleşmesinde çocuk yardımı ödenmesine ve geçmişe yönelik çocuk yardımı ödeneceğine ilişkin bir hüküm bulunmadığı dikkate alındığında İdarenin başvuranın geçmişe yönelik olarak ödenmeyen çocuk yardımının ödenmesi talebini reddetmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup
Gümüşhane Asliye Hukuk Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın 2011 yılından itibaren verilmeyen çocuk yardımlarının geçmişe yönelik olarak ödenmesi talebinin REDDİNE, Bu kararın BAŞVURANA ve GÜMÜŞHANE VALİLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi