TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
: 18745356-101.07.06-E.
SAYI
:
BAŞVURU NO
KARAR TARİHİ
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURAN
BAŞVURU VEKİLİ/ TEMSİLCİSİ
BAŞVURUYA KONU İDARE Gelir İdaresi Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU Gelir uzman yardımcılığı sözlü sınavında başarısız değerlendirilmeye ilişkin.
BAŞVURU TARİHİ 16.11.2017
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 14/05/2017 tarihinde yazılısı yapılan Gelir Uzman Yardımcılığı sınavını 84,6 KPSS puanı ve 81 yazılı sınav notu ile kazandığını, somasında 18/09/2017- 06/10/2017 tarihleri arasında yapılan sözlü bölümde tarafına 43,27 puan verildiğini ve nihayetinde başarısız sayıldığını öğrendiğini, ilgili idarenin sınavına 2015 yılında da katıldığını ve 87 yazılı puanı almasına rağmen tarafına sözlü sınavda 36,27 puan verildiğini beliıierek hangi gerekçeye, hangi somut değerlendiıme kriterine dayanarak başarısız olarak değerlendiı·ildiğini öğrenmeyi ve kamuda istihdamına ilişkin mağduriyetinin giderilmesini talep etmektediı·.
il. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI 2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebimize istinaden Gelir İdaresi
Başkanlığının 19/1/2018 tarihli ve- sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle,
5345 sayılı 29
2.1. Sözlü sınavda adaylara sınav kumlu tarafından Kanunun uncu maddesi ile Gefü
İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinde yer alan her biı· unsura [a)
Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğu, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, ç) Genel yetenek ve genel kültüıü, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı] ilişkin puanların verildiği, başvuranın sözlü sınavdan 43,27 puan alarak başarısız olduğu, sözlü 1/6 sınavın değerlendirilmesi ilgili mevzuat hükümlerinde yer alan unsurlara göre yapıldığı ve bu değerlendirme dışında başkaca bir durumun bulunmadığı, 2.2. Başvuranın Konya ilini tercih ederek başvurduğu 14/ 05/ 2017 tarihinde yazılı ve 18/ 09/ 2017- 06/ 10/ 2017 tarihleri arasında sözlü bölümü yapılan Gelir Uzman Yardımcılığı Giriş
Sınavının sözlü bölümüne Konya ili için 83 kişinin katıldığı, sınav sonucuna göre Konya için 45 asil,
12 yedek belirlendiği, 26 kişinin de başarısız olduğu
2.3. 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 29’uncu maddesinde yer alan hüküm gereğince söz konusu sınavla ilgili olarak sözlü sınav tutanağı haricinde başka bir tutanağın veya kaydın tutulmadığı, 2.4. Sözlü sınavların ilgili mevzuat hükümlerine göre yapıldığı, soruların önceden hazırlanmadığı, sözlü sınava ilişkin bir cevap anahtarı bulunmadığı ve sorulan sorular ile cevapları hakkında bir kayıt sistemi kullanılmadığı belirtilmiş olup, başvuruya ilişkin bilgi ve belgeler ek olarak Kurumumuza gönderilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” hükmü amirdir .
4. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında , “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmüne yer verilmiştir .
5. 5/ 5/ 2005 tarihli ve 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında
Kanunun 29 uncu maddesinde, “…
Devlet gelir uzmanları, vergi istihbarat uzmanları ve gelir uzmanları; en az dört yıllık lisans eğitimi veren hukuk, siyasal bilgiler, iktisat, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakülteleri ve mühendislik fakültelerinin lisans bölümleri ile matematik ve istatistik lisans bölümlerinden mezun olanlar arasından yapılacak özel yarışma sınavı sonucuna göre mesleğe Devlet gelir uzman yardımcısı, vergi istihbarat uzman yardımcısı ve gelir uzman yardımcısı olarak alınırlar . Bunlar en az üç yıl çalışmak ve olumlu sicil almak kaydıyla yeterlik sınavına girmeye hak kazanırlar . Yapılacak yeterlik sınavında başarılı olanlar durumlarına uygun Devlet gelir uzmanlığı, gelir uzmanlığı veya vergi istihbarat uzmanlığına, başarılı olamayanlar ise derecelerine uygun memur kadrosuna atanırlar .
Bunların mesleğe alınmaları ve yeterlik sınavları ile çalışma usul ve esasları yönetmelikle düzenlenir… .
Bu madde hükümlerine göre yapılacak sözlü sınavlar, adayın; a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğunun, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının, ç) Genel yetenek ve genel kültürünün,
2 / 6d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının,
değerlendirilmesi suretiyle yapılır . Sınav kurulu, adaylar hakkında yukarıda yazılı özelliklerin her biri için değerlendirme yapar . Yapılan değerlendirmeye göre verilen puanlar tutanağa geçirilir .
Bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz .” hükümlerine yer verilmiştir .
6. 26/ 12/ 2009 tarihli ve 27444 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir
Uzmanlığı Yönetmeliğinin 6.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “( 1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; …
d)Giriş sınavı : Uzman yardımcısı kadrolarına atanacakları belirlemek üzere, KPSS (A) sonuçlarına göre Başkanlıkça belirlenen puan türü veya türlerinden yeterli puanı alan adaylar arasında yapılan, yazılı ve sözlü bölümlerden oluşan sınavı,… ifade eder .”, 6.2. “Sözlü sınavın yapılması ve değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde, “( 1) Sözlü sınav, yazılı sınav sonucunun duyurulmasından en az 15 gün sonra yazılı sınav konularından yapılır .
( 3) Sözlü sınavda, adayların muhakeme gücü, bir konuyu kavrama, özetleme ve ifade etme yeteneği, genel ve fiziki görünümü ile davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, yetenek ve kültürü, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı da göz önünde bulundurularak, her adaya sınav kurulu başkan ve üyelerinin (sözlü sınavın birden fazla komisyon tarafından yapılması halinde ilgili Komisyon üyelerinin) her biri tarafından ayrı ayrı 100 üzerinden puan verilir . Verilen bu puanların aritmetik ortalaması sözlü sınav puanını teşkil eder . Sözlü sınavda başarılı olmak için alınan puanın 70 ten az olmaması gerekir .
( 4) Sınav kurulu sözlü sınav sonuçlarını bir tutanakla tespit eder .” , 6.3. “Sınav sonuçlarına itiraz” başlıklı 33 üncü maddesinde, “( 1) Sınav sonuçlarına, duyurunun yapıldığı günü takip eden tarihten itibaren yedi gün içerisinde dilekçe ile itiraz edilebilir . İtirazlar, sınav kurulu tarafından incelenir ve en geç beş iş günü içinde karara bağlanıp sonuç ilgiliye yazılı olarak bildirilir .” hükümleri düzenlenmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ SAADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi, sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi soruları yanında cevap anahtarlarını hazırlaması, sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 2015 ve 2017 yıllarında girmeye hak kazandığı gelir uzman yardımcılığı sınavında başarısız sayıldığını, ilgili idare tarafından sürekli başarısız sayılarak mağdur edildiğini belirterek
2017 yılında yapılan sınavda başarısız sayılma gerekçesini öğrenmeyi ve kamuda istihdamına ilişkin
mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
3 / 69. 5345 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile Gelir İdaresi
Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği hükümleri gereğince, yapılacak sözlü sınavlarda, “a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğu, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, ç) Genel yetenek ve genel kültürü, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı” olmak üzere beş husus göz önünde bulundurularak sınav kurulu tarafından her biri için 100 üzerinden değerlendirmenin yapılacağı, sözlü sınavda başarılı olmak için alınan puanın 70 ten az olmaması gerektiği, yapılan değerlendirmeye göre verilen puanların tutanağa geçirileceği ve bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağı düzenlenmiştir .
10. İlgili idare tarafından sunulan bilgi ve belgelerden, sözlü sınava ilişkin tutanak kapsamında 3 kişiden oluşan sınav kurulu tarafından ilgili mevzuatta yer verilen 5 kriter çerçevesinde başvuranın
100 üzerinden değerlendirildiği, birinci üye tarafından 43,60; ikinci üye tarafından 46,20; üçüncü
üye tarafından 40,00 olarak verilen puanlar neticesinde sözlü sınava ilişkin puanının 43,27 olarak belirlendiği, yazılı ve sözlü sınav sonuçlarının aritmetik ortalaması 62,13 olduğundan başarısız sayıldığı, yapılan sözlü sınavda soruların önceden belirlenmediği ve kayıt altına alınmadığı, adaylar açısından liste halinde sözlü sınav tutanağının tutulduğu, yapılan sözlü sınav değerlendirmesi haricinde başvuran hakkında sunulacak herhangi bir bilginin de bulunmadığı, başvuranın sözlü sınava ilişkin talepte bulunduğu bilgilerden şahsıyla ilgili kısımlarının kendisine sunulduğu görülmüş olup, değerlendirme formlarındaki puanlamaya ilişkin takdir yetkisinin kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı ve sübjektif bir değerlendirme yapıldığına dair herhangi bir kanıt sunulmamış olup, Kurumumuzca da bu yönde bir saptama yapılamamıştır .
11. Diğer taraftan, Danıştay 2. Dairenin 01/ 12/ 2016 tarihli ve E :2016 / 3609, K: 2016/ 5341 sayılı kararının, “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu, ancak, sözlü sınava ilişkin Görevde Yükselme Sözlü Sınavı Değerlendirme Formunda yer alan kriterlerden bir kısmı gözlem ve kanaate dayalı olmakla birlikte, söz konusu kriterler çerçevesinde bir bütün olarak yapılan değerlendirme sonucunda adayın başarılı ya da başarısız olduğunun belirlendiği dikkate alındığında; gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerektiği” yönünde olduğu görülmektedir .
12. Kamu Başdenetçisi tarafından benzer konuya dair pek çok başvuruya ilişkin; sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi soruları yanında cevap anahtarlarını hazırlaması, sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde tavsiye olmak üzere Kısmen
Ret Kısmen Tavsiye Kararı verilmiştir .
13. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarenin, Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği çerçevesinde gerçekleştirdiği başvuruya konu sözlü sınava ilişkin işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
4 / 6Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin başvurana
verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir .
15. Ayrıca; sözlü sınav öncesinde sınav soruları ile birlikte cevap anahtarının hazırlanması, sorulan bilgi sorularına adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı ve gerekçeleriyle gösterilmesi, sözlü sınavın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir . İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların tutanağa geçirildiği, bunun dışında ayrıca soru ve cevaplara ilişkin herhangi bir gerekçeli tutanak tutulmadığı, sorulacak sorular için bir puanlama kriteri belirlemediği ve cevap anahtarı hazırlanmadığı anlaşılmıştır .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğinden itibaren, ilgili İdarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Konya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre;
Başvuranın talebinin REDDİNE, Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde bilgi soruları yanında cevap anahtarlarını hazırlaması, sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Bu kararın BAŞVURANA ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Gelir İdaresi Başkanlığınca bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren en geç 30 gün içerisinde karara yönelik cevabın Kamu Denetçiliği Kurumuna bildirilmesine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5 / 66 / 6