|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesi talebi üzerine yapılan gelir tespitinin hukuka uygunluğu incelenmiştir. Başvuran, 127 küçükbaş hayvan kaydı bulunduğunu, ancak bu varlıkların gelir tespitinde dikkate alınmasının haksız olduğunu iddia ederek, hayvan varlığının güncellenmesini istemiştir. İdare, hayvansal gelir tespitinin orman müdürlükleri tarafından hazırlanan ve 6 ayda bir güncellenen listeler üzerinden yapıldığını belirtmiştir.
Kararda, sosyal güvenlik hakkının bireylerin geleceğe güvenle bakmalarını sağladığı ve devletin bu güvenliği sağlamakla yükümlü olduğu vurgulanmıştır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde, gelir tespitinin yapılmasında hayvan kayıtlarının dikkate alındığı ve başvuranın itirazda bulunmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş ve gelir tespitinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/17317-S.21.27717
BAŞVURU NO : 2021/12266
KARAR TARİHİ : 08/12/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI
TOKAT İL TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/07/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarafından yapılan başvuruda; başvuran, 2017 yılından itibaren genel sağlık sigorta primlerinin gelir testine bağlı olarak Devlet tarafından karşılandığını, 12/02/2021 tarihinde genel sağlık sigorta prim borcu olduğunu öğrendiğini, idareye başvuruda bulunduğunda; kendi adına kayıtlı 127 adet küçükbaş hayvan varlığı, eşi adına kayıtlı 115 adet küçükbaş hayvan varlığı bulunduğundan bahisle genel sağlık sigorta prim borçlarının kendisi tarafından ödenmesi gerektiğinin bildirildiğini, kendisinin ve eşinin belirtilen miktarda malvarlığı bulunmadığını, hayvan sayılarını güncellenmesi ve yeniden gelir testi yapılması amacıyla başvuruda bulunduğunu, idare tarafından hayvansal gelir tespitinin orman müdürlükleri tarafından hazırlanan ve 6 ayda bir güncellenen listeler üzerinden yapıldığı ve bu nedenle ilgili sürenin beklenmesi gerektiğinin bildirildiğini, bu durumun mağduriyetine neden olduğunu beyan ederek hayvan varlığı sayısının güncellenmesini ve genel sağlık sigorta prim borçlarının silinmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Konuyla ilgili olarak, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının 28/08/2021 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Sosyal sigortalar ile genel sağlık sigortası bakımından kişileri güvence altına almak; bu sigortalardan yararlanacak kişileri ve sağlanacak hakları, bu haklardan yararlanma şartları ile finansman ve karşılanma yöntemlerini belirlemek; sosyal sigortaların ve genel sağlık sigortasının işleyişi ile ilgili usul ve esasları
düzenlemek amacıyla 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kabul edildiği, 01/01/2012 tarihinden itibaren genel sağlık sigortasının zorunlu hale gelerek ve uygulanmaya başlandığı, 2.2. 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ile (g)
bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası yükümlülerinin gelir tespitinin yapılması ve tesciline ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla 28/12/2011 tarihli ve 28156 sayılı Resmi Gazete’de Genel Sağlık Sigortası
Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe girdiği, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca GSS gelir tespit işlemleri, Bakanlıkça ilgili yönetmelik doğrultusunda hazırlanan 2012/7 sayılı Genel Sağlık Sigortası Gelir Tespitine
İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge hükümlerine göre yürütülmekte olduğu, 2.3. Başvurana ilişkin Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi (BSYBS) üzerinden yapılan incelemede, 24/02/2021 tarihli “Yeni Başvuru” gelir tespit işleminde; başvuru sahibi ile birlikte eşi
Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) ve hayvan kaydı bulunduğu sosyal inceleme raporuna yansımış olup İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden alınan listelere göre, adına toplam 127 küçükbaş hayvan kaydı, eşi adına toplam 115 küçükbaş hayvan kaydı olduğu bildirildiği, buna göre mevzuat dahilinde yapılan değerlendirme neticesinde; “Ailenin, Mülkiyeti Kendisine Ait İkamet
Ettiği veya Kira Ödemeden İkamet Ettiği Konutun Rayiç Bedeli”, “Ailenin Zirai/Ticari/Binek Araçlarının
Kasko Rayiç Bedelleri Toplamı”, “Ailenin Büyükbaş/Küçükbaş Hayvanları İçin İl/İlçe Gıda Tarım ve
Hayvancılık Müdürlüklerinden Temin Edilen Yıllık Getiri Miktarı Tutarı (yıllık tarımsal gelir tutarı:
124.811,69-TL, aylık tarımsal gelir: 10.400,98-TL)” hesaplamaya dahil edildiği ve ilgili vakıfça değerlendirilerek 2.396,86-TL kişi başına düşen gelir ile G1 olarak karara bağlandığı, 2.4. 06/07/2021 başvuru tarihli “Yenileme/ Gelir Durumu Değişimi (Diğer Durum Değişikliği)” gelir tespit işleminde; İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden alınan listelere göre, Başvuran adına 49 küçükbaş hayvan kaydı, eşi adına toplam 20 küçükbaş hayvan kaydı olduğunun bildirildiği, mevzuat dahilinde yapılan değerlendirme neticesinde; “Ailenin, Mülkiyeti Kendisine Ait İkamet Ettiği
Veya Kira Ödemeden İkamet Ettiği Konutun Rayiç Bedeli”, “Ailenin Zirai/Ticari/Binek Araçlarının Kasko
Rayiç Bedelleri Toplamı”, “Ailenin Büyükbaş/Küçükbaş Hayvanları İçin İl/İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık
Müdürlüklerinden Temin Edilen Yıllık Getiri Miktarı Tutarı (yıllık tarımsal gelir tutarı: 53.397,08-TL, aylık tarımsal gelir: 4.449,82-TL)” hesaplamaya dahil edilmiş olup söz konusu “Yenileme” işlemi ilgili vakıfça değerlendirilerek 1.206,61 TL kişi başına düşen gelir ile G1 olarak karara bağlandığı, 2.5. Tokat SYD Vakfına gönderilen 08/09/2021 tarihli ve 1054048 sayılı gerekli inceleme ve tahkikatın yapılmasına ilişkin yazılarına istinaden ilgili vakıfça yapılan 16/09/2021 tarihli “Yenileme / Gelir Durumu
Değişimi (Diğer Durum Değişikliği)” gelir tespit işleminde yine yukarıda bahsi geçen değerlendirme işlemi yapıldığı, bu defa İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden alınan 15/09/2021 tarihli listelere göre, adına 42 küçükbaş hayvan kaydı, eşi adına toplam 9 küçükbaş hayvan kaydı olduğu bildirilmiş olup “Ailenin, Mülkiyeti Kendisine Ait İkamet Ettiği veya Kira Ödemeden İkamet Ettiği
Konutun Rayiç Bedeli”, “Ailenin Zirai/Ticari/Binek Araçlarının Kasko Rayiç Bedelleri Toplamı”, “Ailenin
Büyükbaş/Küçükbaş Hayvanları İçin İl/İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüklerinden Temin Edilen
Yıllık Getiri Miktarı Tutarı (yıllık tarımsal gelir tutarı: 36.543,54-TL, aylık tarımsal gelir: 3.045,30-TL)” hesaplamaya dahil edilmiş ve söz konusu “Yenileme” işlemi ilgili vakıfça değerlendirilerek 1.102,03-TL kişi başına düşen gelir ile G0 olarak karara bağlanmış olduğu, Ancak gelir tespit işlemlerine ilişkin
gerçekleştirilen yenileme işlemi, karara bağlandığı tarihten itibaren geçerli olup ait 24/02/2021 karar tarihli gelir tespit işlemine etki etmediği, 2.6. Yapılan incelemede başvuranın sistemde yer alan gelir testlerine yapmış olduğu herhangi bir itiraz işleminin bulunmadığı, Kurumlarına yapmış olduğu şikayete konu olan 24/02/2021 tarihli “Yeni Başvuru” gelir tespit işlemine ilişkin olarak o dönemde değerlendirmeye alınan; kendisi adına toplam 127 küçükbaş hayvan kaydı, eşi adına toplam 115 küçükbaş hayvan kaydı bilgisinin aksini yansıtan o döneme ait hayvan kaydı bilgisini İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden alacağı belge ile başvurusu ve
SGK’dan alacağı tebligat ile yukarıda bahsi geçen Yönetmeliğin 18 inci maddesi kapsamında ilgili SYD
Vakfına itiraz etmesi halinde itiraz başvurusunun değerlendirmeye alınacağı, buna göre gelir tespit işlemleri kapsamında yapılan itiraz işlemi itiraz edilen gelir tespitinin doğurduğu sonuçlar üzerinde etki etmekte olup diğer gelir tespit işlemlerini etkilemediği, 2.7. Genel Sağlık Sigortası kapsamında prim, tahakkuk, tescil, provizyon kapatma, borç, tahsil, tebliği vb.
aşamaları içeren hususlar SGK’nın uhdesinde olduğundan ilgiliye ilişkin GSS prim borcu bilgisi sistemimizde yer almamakla birlikte SGK ile yapılan görüşmede adına 27/09/2021 Tarihi
İtibariyle Hesaplanan Genel Toplam GSS Borcunun 3.391,39-TL olduğu Başvuranın yargı organlarında görülmekte olan veya karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin herhangi bir bilgi bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
3. Tokat İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 01/11/2021 tarihli ve
3 sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
3.1. Başvuran adına 28/01/2021 tarihinde 127 adet, eşi adına 115 adet küçükbaş hayvan kayıtlı iken 13/07/2021 tarihinde adına 49 adet, eşi adına
20 adet küçük baş hayvan mevcudu bulunduğu, ve eşi adına 24/02/2021 ve
12/04/2021 tarihlerinde yapılan gelir testinde 127 adet ve 115 adet küçükbaş hayvan mevcudu esas alındığı, 3.2. Bakanlıkları tarafından hayvan hareketleri, hayvan hastalıklarının takibi ve kontrolü, hayvancılık desteklemelerinin etkin ve amacına uygun yapılabilmesi amacıyla Hayvancılık Bilgi Sistemi (HAYBİS)
çatısı altında TURKVET, VETBİS Bilgi sistemleri ile ülkemizdeki tüm hayvancılık işletmeleri ve bunlara ilişkin kayıtlar tutulmakta olduğu, bu sistemin etkin çalışabilmesi, güncel olarak verilerin kaydedilmesi ve izlenmesinin en önemli unsurunun çiftçilerin işletmelerindeki kayıtları doğru ve zamanında Bakanlıklarının
İl/İlçe Müdürlüklerine bildirmesi ile mümkün olabildiğini, mevzuata göre bildirim sorumluluğunun çiftçiye ait olduğunu, İl/İlçe Müdürlükleri tarafından Bakanlıkça belirlenen program çerçevesinde Hayvancılık
İşletmeleri belirli bir plan dâhilinde ziyaret edilmekte ve işletmelerde yeni doğan hayvanlar küpelenerek kayıt altına alınmakta olduğunu, işletme sahiplerinin yazılı talebi ve belgeleri ile müracaatı halinde işletmelerinde ölen /kesilen /satılan veya satın alınan hayvanların veri kayıt sisteminde gerekli işlemlerinin
Müdürlüklerince yapılabildiği, 3.3. Başvuran tarafından yapılan güncellemeler ve kurumlarına verilen belgeler incelendiğinde başvuran adına Bakanlıkları Hayvancılık Bilgi Sisteminde 12/10/2021 tarihinde 42 Adet Küçükbaş Hayvan kaydı bulunmakta olduğunu, Başvuranın işletmesinde 01/01/2021-01/10/2021 tarihleri arasında yapılan Hayvan
Hareketleri incelendiğinde işletmesinden 24/02/2021 tarihinde 10 adet koyunun Ölüm (aşı sonrası anaflaktik şok) nedeniyle düşüldüğü, 23/03/2021 tarihinde 68 adet Koyunun tarafından İl
Müdürlüğüne verilen 23/03/2021 tarihinde güncelleme evrakı ile Hayvanların İşletmesine olmadığını bildirdiği, ancak hayvanların akıbetinin belirtilmemesi ve bu konuda bir belge Müdürlükleri işletme sahibi
tarafından sunulmamasından dolayı 68 adet hayvanın İl Müdürlüğü Depo işletmesine kayıtlarının aktarıldığı, 02/09/2021 tarihinde Müdürlüklerine verdiği güncelleme beyanında 18 adet koyunun ölüm/düşüm nedeniyle sistemden silindiği, 11/02/2021 tarihinde 11 adet kuzunun ise küpelenerek işletmesine eklendiği, 3.4. Hayvancılık Bilgi Sisteminde ( un eşi) adına kayıtlı nolu hayvancılık İşletmesinde kayıtlarında 13/10/2021 tarihinde yapılan incelemede; 9 Adet Küçükbaş Hayvan kaydı bulunmakta olduğunu, işletmesinde 01/01/2021-01/10/2021 tarihleri arasında yapılan Hayvan
Hareketleri incelendiğinde işletmesinde 23/03/2021 tarihinde 95 adet Koyunun tarafından
İl Müdürlüğümüze verilen 23/03/2021 tarihinde güncelleme evrakı ile Hayvanların İşletmesinde olmadığını bildirdiği, ancak hayvanların akıbetinin belirtilmemesi ve bu konuda bir belge Müdürlüğümüz işletme sahibi tarafından sunulmamasından dolayı 95 adet hayvanın İl Müdürlüğü Depo işletmesine kayıtlarının aktarıldığı, 02/09/2021 tarihinde un Müdürlüğümüze verdiği Güncelleme beyanında 11 adet koyunun ölüm/düşüm nedeniyle sistemden silindiği, yine Hayvancılık Bilgi sisteminde 2020 yılı Kayıtları incelendiğinde 20/08/2020 tarihinde 108 adet küçükbaş hayvanın tarafından a devir yapıldığı, 3.5. İşletmelerdeki hayvanların doğum, ölüm, alım ve satım gibi işlemlerin İl/İlçe Müdürlüklerine bildirimi yasal olarak hayvan sahibi veya onun adına bakıcısına ait olduğu, Kayıtları incelendiğinde Başvuranın bu yükümlülüğü 12/02/2021 tarihinde genel sağlık sigortası borcu için Gelir Tespiti esnasında hayvan sayısının fazla olduğunu öğrendiğini bunun da gelir tespitinin yüksek çıkmasına neden olabileceğinden 23/03/2021 tarihinde ve sonrasında İl Müdürlüğümüze başvurarak hayvanlarının düşümlerini yaptırdığı, 3.6. Gelir tespitinde Bakanlığımız Hayvancılık Bilgi sistemindeki Hayvan kayıtlarının kullanılmakta olduğu, Sığır, Koyun, Keçi türü hayvanlar kulaklarına her hayvana özgü bir tanımlama numarasını içeren küpe uygulaması, arı kovanlarına ise her anlı kovana özgü bir tanımlama numarası (plaka) ile Hayvancılık
Bilgi sistemine kayıt edilebilmekte olduğu, hayvan sahipleri kendi adına tanımlanmış bu hayvanların kayıtlarını istedikleri zaman yasal belgeleri ile beraber İl/İlçe Müdürlüklerine gelerek veya elektronik ortamda E-Devlet üzerinden başka bir işletmeye devir yapabilmekte (alım-satım) veya ölen, kesilen hayvanları bu sistem üzerinden düşüm yapabilmekte olduğu, Meri mevzuatta bu işlemlerin yasal sorumluluğu hayvan sahibi veya onun adına bakıcısına ait olduğu, İşletmedeki hayvansal Gelir
Kalemlerinin; Süt İneği İşletmesinde: Süt satışı, Buzağı satışı, Besi İşletmesinde: Besilik dana Satışı veya kesimi, Küçükbaş İşletmesinde: Erkek Kuzu satışı. Süt, Yapağı satışı, Arıcılık İşletmesinde: Bal Satışı, Kovan satışını; İşletmedeki Hayvansal Gider kalemlerinin: Yem Gideri, Bakıcı Gideri, Barınak Giderleri, Amortisman Giderleri gibi gider kalemlerinden oluştuğu, bir işletmenin hayvancılık Gelir Hesabının doğru yapılabilmesi için Bir dönem Periyodundaki Gelir ve Gider kalemlerinin ortaya konarak aradaki farkla hesaplanması ile mümkün olabildiği, İl Müdürlüğü tarafından Hayvan bazlı olarak gelir hesaplarının 19/02/2021 tarihinde alınan Komisyon kararı ile yapılmakta olduğu, bu miktar bir koyundan bir yıl içinde alınabilecek gelir kalemleri (kuzu satışı, süt satışı vb.) ile Gider kalemlerinin (yem, bakıcı, veterinerlik hizmetleri vb.) farkını yansıtmakta olduklarını, 3.7. Bazı çiftçilerin zirai gelir hesabının var olandan düşük çıkması amacıyla gelir tespitinden önce
Hayvancılık Bilgi Sisteminde olan hayvanların kayıtlarını 3. kişilere devredebilecekleri bu durumun kamu zararına neden olabileceğinden hareketle; İl Müdürlüğünce Hayvansal Gelir Hesaplamalarını 6 aylık dönemler halinde Hayvancılık Bilgi Sisteminden Hayvan sayıları alınarak bu sayılar üzerinden işlemler
/
yapılabilmekte olduğu, bu uygulamanın ana nedeninin TUİK hayvancılık istatistiklerinin 6 şar aylık dönemler halinde yapılması, bakanlıklarının Hayvancılık Faaliyet Raporlan ile Brifing sayılarının 6 şar aylık dönemler halinde yapılıyor olması ayrıca işletmede bulunan bir hayvanın gelir ve gider hesabının o hayvandan elde edilen gelir kalemleri (et, süt vb.) ve gider kalemleri (yem, bakıcı, amortisman vb.)
arasındaki farkla ortaya çıkması bununda gelir tespitinden önceki o hayvanın işletmede bulunduğu belirli bir dönemi kapsaması zorunlu olmasından kaynaklandığını, 3.8. Gelir tespitine esas süre Gelir tespitinin talep edildiği tarihten geriye dönük asgari altı aylık dönemi kapsadığı, Gelir tespiti için 6 şar aylık dönemler halinde hayvan kayıtları kullanıldığı, başvuranın başvuru yaptığı tarihten önce bu hayvanlarının işletmesinde olduğu ve olan hayvanlardan gelir elde ettiği için gelir tespitinin yapıldığı, başvuranın bunun aksini ispat edecek herhangi bir bilgi belge sunmadığı, başvuran tarafından, 23/03/2021 tarihinde verilen İşletme Güncelleme beyanında, hayvanları üzerinden sildirmesinin geçmişe dönük bu hayvanlardan gelir elde etmediğini ispat edemeyeceğini, bu hayvanların üzerinden sildirdiği tarihten sonraki altışar aylık dönemler için gelir tespitinin yeni Güncel hayvan sayısı üzerinden hesaplanmasının Kamu zararının oluşmaması açısından daha doğru olacağı, 3.9. Başvuran için 49 adet ve eşi için 20 adet küçükbaş hayvan üzerinden 15/09/2021 tarihinde 3. kez gelir testi yapıldığı, bu tarihten itibaren SGK kayıtlarında Genel sağlık Sigortası
Primi ödemekten muaf olduğu, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Genel sağlık sigortalısı sayılanlar” başlıklı 60 ıncı maddesinde;
“…
c) Yukarıdaki (a) ve (b) bentlerine göre sigortalı sayılmayanlardan;
1) Harcamaları, taşınır ve taşınmazları İle bunlardan doğan haklan da dikkate alınarak,
Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar, …
/
g) Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakki bulunmayan vatandaşlar, genel sağlık sigortalısı sayılır.
…
Bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ile 80 inci maddede belirtilen aile; aynı hane içerisinde yaşayan eş, evli olmayan çocuk, büyük ana ve büyük babadan oluşur.”
7. 28/12/2011 tarihli ve 28156 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Genel Sağlık Sigortası Kapsamında
Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin; 7.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde;
“a) Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi: İçişleri Bakanlığı ve Türkiye İstatistik Kurumu tarafından geliştirilen ve adres bilgilerinin yer aldığı elektronik veri tabanını, b) Aile: Aynı hane içinde yaşayan eş, evli olmayan çocuk, büyük ana ve büyük babayı, …
e) Gelir tespiti: 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ile (g) bendinde belirtilen kişilerin harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak aile içindeki gelirin kişi başına düşen aylık tutarının tespitini, f) Gelir testi: Kişinin çeşitli göstergeler ışığında mevcut gelirinin belirlenmesine ilişkin nesnel yöntemi, g)
Gelir testine tâbi tutulacak kişi: 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1)
numaralı alt bendi ile (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortası yaptırmak zorunda olan kişiyi, ğ) Hane ziyareti: Vakıf personeli tarafından sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfına başvurmuş kişinin hane ziyaret bilgi formu kullanılarak genel durumunun mahallinde incelenmesini, h) Hane ziyareti bilgi formu: Sosyal yardım yararlanıcılarının belirlenmesine yönelik puanlama formülü kapsamında düzenlenen ve puanlamaya esas teşkil edecek hanenin demografik bilgileri ile yoksulluğuna esas teşkil eden hususları içeren formu, İfade eder.
5510 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (3) ila (31) numaralı bentlerinde yer alan
tanımlar bu Yönetmeliğin uygulamasında da geçerlidir.” 7.2. “Gelir tespitinde esas alınacak aile bireyleri” başlıklı 10 uncu maddesinde;
“(1) Gelir tespitinde, aynı hane içinde yaşayan eş, evli olmayan çocuk, büyük ana ve büyük babadan oluşan aile esas alınır.
(2) Aile bireylerinden birinin veya birkaçının genel sağlık sigortalısı ya da bakmakla yükümlü olunan kişi olması, diğer aile bireylerinin genel sağlık sigortalılığı için yapılacak gelir tespitinde esas alınmalarına engel teşkil etmez.
(3) Yaşları ne olursa olsun aynı hanede yaşayan evli olmayan çocuklar gelir tespitinde aile içinde değerlendirilir.
(4) Öğrenim nedeniyle geçici olarak aynı hanede yaşamayan yirmibeş yaşını doldurmamış evli olmayan çocuklar, öğrenimleri süresince aile içinde değerlendirilir.
(5) Aynı hanede birden fazla aile yaşaması durumunda her bir aile için ayrı gelir tespiti yapılır.
(6) Gelir testine tâbi tutulacak kişi ile aynı hanede yaşamayan ana ve baba için bakmakla yükümlü olunsa dahi ayrı gelir tespiti yapılır.
(7) Kendisine kanunî temsilci atanan kişilerin aynı hanede birlikte yaşadıkları eşi, evli olmayan çocuğu, ana ve babası gelir tespitinde esas alınır. Bu fıkrada belirtilen eş, evli olmayan çocuk, ana ve baba dışında, aynı hanede birlikte yaşasalar dahi kanunî temsilcileri gelir tespitinde değerlendirilmez.” 7.3. “Gelir tespitinin yenilenmesi” başlıklı 12 uncu maddesinde;
“(1) Gelir tespiti sonucu 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1)
numaralı alt bendi ve (g) bendine göre genel sağlık sigortası tescili yapılanlar, gelir durumlarının ödenecek prim miktarını etkileyecek şekilde değişmesi hâlinde bir ay içinde vakfa başvurmak zorundadır. Vakıf da
BSYHP üzerinden tespit ettiği değişiklikler üzerine, kişilerin bildirimini beklemeksizin gelir tespitini yeniler.
(2) Doğum, ölüm, evlenme, boşanma ve benzeri nedenlerle hanedeki aile bireyi sayısının değiştiğinin tespit edilmesi durumunda gelir tespiti yenilenir.
(3) Genel sağlık sigortası tescili yapıldığı tarihten itibaren primi Devlet tarafından ödenenler ile asgarî ücretin üçte biri üzerinden prim ödeyenlerin hane ziyaretleri her yıl yenilenir.
(4) Genel sağlık sigortası tescili yapıldığı tarihten itibaren doksan günde bir aile içindeki bireylere ait veriler BSYHP’de otomatik olarak güncellenir. Güncelleme sonucu durumunda değişiklik olduğu tespit edilen sigortalıların, tespit edilen aile içindeki kişi başına düşen gelirin aylık tutarına göre ödeyeceği prim miktarı yeniden belirlenir ve buna göre genel sağlık sigortası tescili yapılır.
(5) Kişinin, ödeyeceği prim miktarında azalma yönünde bir gelir değişikliği olduğunu bildirmesi veya bu değişikliğin vakıf tarafından tespit edilmesi hâlinde, bildirim veya tespit tarihinden itibaren ya da SGK’nın gelir tespitinin yeniden yapılmasını talep etmesi hâlinde gerekli iş ve işlemlerin başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde yapılması zorunludur.
(6) Aynı hanede birlikte yaşama ve hanede meydana gelen değişikliklerde Adrese Dayalı Nüfus Kayıt
Sistemi kayıtları esas alınır.
(7) 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ile (g)
bendine tâbi genel sağlık sigortalıları, gelir tespitlerinin yapıldığı tarihten itibaren, bu maddede belirtilen durumlar hariç olmak üzere, altı ay içinde gelir tespitinin yenilenmesi talebinde bulunamaz.” 7.4. “Bildirim” başlıklı 17 inci maddesinde;
“(1) Heyet tarafından verilen gelir tespiti kararları, genel sağlık sigortası tesciline ve prim ödeme yükümlülüğüne ilişkin bilgilerle birlikte; a) 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendine tâbi olanlar için genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilen aile bireyleri adına başvuru sahibine, b) 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine tâbi olanlar için genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilen aile bireyine, SGK tarafından tebliğ edilir.” 7.5. “İtiraz ve itirazın sonuçlandırılması” başlıklı 18 inci maddesinde;
“(1) SGK tarafından tebliğ edilen gelir tespiti kararlarına karşı, tebligatın yapıldığı genel sağlık sigortalısınca kararın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde gelir tespitini yapan vakfa yazılı olarak itiraz edilebilir.
(2) İtirazlar, itirazın vakıf kayıtlarına intikal tarihinden itibaren onbeş gün içinde, heyet tarafından karara bağlanarak alınan karar itirazda bulunan genel sağlık sigortalısına ve SGK’ya bildirilir.
(3) Heyet gerekli gördüğü hâllerde itirazı karara bağlamadan önce vakıf personeline inceleme yaptırabilir.
(4) Heyetin kararlarına itiraz, genel sağlık sigortalılığına ilişkin prim tahakkuk ve tahsilât işlemlerini durdurmaz. İtiraz sonucunda prim ödeme yükümlülüğünde değişiklik olması hâlinde, gerekli iade ve mahsup işlemleri SGK tarafından yapılır.” 8. 13 Haziran 2010 tarih ve 27610 Sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 5996 Sayılı Veteriner
Hizmetleri Bitki Sağlığı Gıda ve Yem Kanunun “Hayvanların tanımlanması ve kayıt altına alınması” başlıklı 7 inci maddesinin 1inci fıkrasında;
“Hayvan sahipleri ya da hayvan sahibi adına bakıcısı, Bakanlık taralından tanımlatılması istenen hayvanları tanımlatmak, bu hayvanlarının ve işletmelerinin kayıtlarını yaptırmak, işletmelerine giren veya işletmelerinden çıkan, yeni doğan, ölen veya kesilen hayvanları Bakanlığa bildirmek ve bunlara ilişkin kayıtları muhafaza etmekle yükümlüdür.” 9. 2 Aralık 2011 tarih ve 28130 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Koyun Keçi Türü Hayvanların
Tanımlanması Tescili İzlenmesi Yönetmeliğinin “Hayvan Sahibinin Sorumluluk ve Yükümlülükleri” başlıklı 8 inci maddesi;
“ (1) Hayvan sahibi, işletme veya işletmelerinin tescil ettirilmesini ve tescil edilen işletme veya işletmelerindeki koyun ve keçi türü hayvanların tanımlanmalarım sağlamak, doğum, ölüm, kesim, zorunlu kesimleri ile işletmelerine ve işletmelerinden olacak tüm koyun ve keçi türü hayvan hareketleri ile ilgili kayıtlan tutmak ve bunları ilgili il/ilçe müdürlüğüne bildirmek, işletmede ölen veya kesilen hayvanların kulak küpelerini il/ilçe müdürlüğüne teslim etmek, işletmelerinin kontrolünde yetkililerce talep edilmesi halinde son üç yıl içerisinde sorumlu olduğu hayvanlara ilişkin orijin, kimliklendirme, varış yeri, yetiştirdiği, naklettiği, pazarladığı veya kesimi yapılan hayvanlara ilişkin bilgileri sunmak ve incelenmesinde denetçilere yardımcı olmak, işletme veya işletmelerindeki koyun ve keçi türü hayvanların tanımlanması ve tescili ile ilgili masrafları karşılamak, düşen kulak küpelerini il/ilçe müdürlüğüne bildirmek ve bu Yönetmeliğin hayvan sahipleriyle ilgili diğer hükümlerinin yerine getirilmesini sağlamak ile sorumlu ve yükümlüdür.”
Düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuran hakkında tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durumun bulunmadığı değerlendirildiğinden, ret kararı verilmesine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. 1 numaralı paragrafta yer verildiği üzere; başvuran genel sağlık sigorta primlerinin gelir testine bağlı olarak Devlet tarafından karşılandığını, kendi adına kayıtlı 127 adet küçükbaş hayvan varlığı, eşi adına kayıtlı 115 adet küçükbaş hayvan varlığı bulunduğundan bahisle genel sağlık sigorta prim borçlarının kendisi tarafından ödenmesi gerektiğinin bildirildiğini, kendisinin ve eşinin belirtilen miktarda malvarlığı
/
bulunmadığını, idare tarafından hayvansal gelir tespitinin orman müdürlükleri tarafından hazırlanan ve 6 ayda bir güncellenen listeler üzerinden yapıldığı ilgili listenin 6 aylık dönemlerle güncellenmesinin mağduriyetine neden olduğunu beyan ederek hayvan varlığı sayısının güncellenmesini ve genel sağlık sigorta prim borçlarının silinmesini talep etmektedir.
12. Başvuru konusu uyuşmazlığın; hayvansal gelir tespitinin orman müdürlükleri tarafından hazırlanan ve
6 ayda bir güncellenen listeler üzerinden yapılması ile başvuran hakkında yapılan gelir testi işlemlerin
hukuka uygun olup olmadığının incelenmesini gerektirmektedir.
13. Sosyal güvenlik hakkı, bireylerin geleceğe güvenle bakmalarını sağlayan bir insan hakkı olması sebebiyle, “sosyal hukuk devleti” olgusunu oluşturan temel kavramlardan birisi olup, Anayasanın 60 ıncı maddesinde herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğu kabul edilmiş, Devletin de, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri almak ve teşkilatı kurmakla yükümlü olduğunu düzenlenmiştir.
14. Bu kapsamda, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 1/1/2012 tarihinden geçerli olmak üzere ülkemizde yaşayan ve herhangi bir sosyal güvencesi bulunmayan tüm vatandaşları kapsama alacak şekilde yeni bir sağlık sistemine geçilmiştir.
15. Anılan düzenleme ile 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1)
numaralı alt bendinde; harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan, Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendinde; 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının diğer bentleri dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık yardımlarından faydalanma hakkı bulunmayan vatandaşların, genel sağlık sigortalısı sayılacağı, Kanunun
61 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde; (g) bendinde sayılanların diğer bentlere göre genel sağlık
sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılacağı ve Kurumca resen tescil edileceği hüküm altına alınmıştır.
16. Buna göre genel sağlık sigortalılığının, kişilerin sağlıklarının korunması ve sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde oluşan harcamalarının (muayene, tedavi, ilaç, tıbbi malzeme vb.) Sosyal Güvenlik
Kurumu (SGK) tarafından karşılanmasını sağlayan kamu sağlık sigortasını ifade ettiği, anılan sistemin ise zorunluluk esası üzerine kurulduğu, bu nedenle, kişilerin ekonomik gücüne ve isteğine bakılmaksızın toplumun tüm kesimlerinin sağlık hizmetlerinden eşit, ulaşılabilir ve etkin bir şekilde faydalanmasının amaçlandığı görülmektedir.
17. Bu hükümler doğrultusunda herhangi bir sigortalılığı olmayan bireylerin, anılan sistem uyarınca sağlık güvencesi içerisine alınması sağlanmış, bu güvencenin karşılığı olarak alınacak primler de, kişinin gelir düzeyine göre ya devlet ya da kişiler tarafından finanse edilecek şekilde sistematikleştirilmiştir. Bu anlamda, kişilerin gelirlerinin tespiti, kendilerinden GSS primi alınıp alınmayacağının tespiti açısından büyük önem arz etmektedir. Bu fonksiyon da, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) eliyle yapılan gelir testi ve tespiti sonuçlarına göre yerine getirilmekte, tespit edilen kapsama göre primler ise
Sosyal Güvenlik Kurumunca (SGK) tahsil edilmektedir.
18. Somut olayda Başvuranın, 24/02/2021 tarihinde Genel Sağlık Sigortası kapsamında Gelir Tespiti yaptırmak için başvuruda bulunduğu, İdare tarafında yapılan inceleme sonucunda başvuran ve eşine ait
Çiftçi Kayıt Sistemindeki (ÇKS) hayvan kayıtları sosyal inceleme raporuna yansıtılarak yapılan değerlendirmeyle 2.396,86-TL kişi başına düşen gelir ile G1 olarak karara bağlandığı, başvuranın
06/07/2021 tarihli Yenileme/Gelir Durumu Değişimi (Diğer Durum Değişikliği)” başvurusunun İdare tarafında yapılan inceleme sonucunda 1.206,61-TL kişi başına düşen gelir ile G1 olarak karara bağlandığı, İdarenin 08/09/2021 tarihli ve sayılı gerekli inceleme ve tahkikatın yapılmasına ilişkin yazısına istinaden yapılan 16/09/2021 tarihli “Yenileme / Gelir Durumu Değişimi (Diğer Durum Değişikliği)” gelir tespit işleminde 1.102,03-TL kişi başına düşen gelir ile G0 olarak karara bağlandığı anlaşılmıştır.
19. 5510 sayılı kanunun 60 ıncı maddesinde GSS primleri devlet tarafından ödeneceklerin gelirlerinin; harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak aile içindeki kişi başına düşen aylık gelir üzerinden tespit edileceği düzenlenmiştir. Buna göre, gelir tespitlerinin yapıldığı dönemlerde başvuran ve eşi Çiftçi
Kayıt Sistemi (ÇKS) ve hayvan kaydı bulunduğu sosyal inceleme raporlarına yansıtılmış ve İl Tarım ve
Orman Müdürlüğünden alınan listelere göre gelir tespit işleminin gerçekleştirildiği anlaşılmıştır.
20. Hayvan hareketlerinin ve hayvan hastalıklarının daha etkin kontrolünü sağlamak, ülke veya bölgesel eradikasyon programlarının etkin yürütülmesini desteklemek, ilgili birimlerce gerekli sağlık, ıslah, istatistik ve destekleme ödemeleri kayıtlarının daha düzenli tutulması ve değerlendirilmesi amacıyla hayvancılık işletmelerinin belirlenmesi, tescili ile bu işletmelerde bulunan koyun ve keçi türü hayvanların tanımlanması, kayıt altına alınması ve hayvan hareketlerinin takibi amacıyla 28/12/2011 tarihli ve 28156 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğe göre İl/ilçe müdürlükleri kendi yetki, görev ve sorumluluk sahasında bulunan koyun ve keçi türü hayvanların tanımlanmalarını, kayıt altına alınan hayvanlar ile bunların bulundukları işletmeleri tescil edilmelerini, bilgisayar destekli veri tabanına kaydedilmelerini, hayvan sahiplerinin işletmelerindeki koyun ve keçi türü hayvanlar için kayıt tutmalarının sağlanmasını, tanımlanan ve tescil edilen hayvanlar ile işletmelerin kontrol ve denetimlerinin sağlanması konularında yetkili, görevli ve sorumludur.
21. Bu görev ve sorumluluk kapsamında İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından hazırlanan listelerde; Başvuran adına 28/01/2021 tarihinde 127 adet, eşi adına 115 adet küçükbaş hayvan kayıtlı iken, 13/07/2021 tarihinde adına 49 adet, eşi adına 20 adet küçük baş hayvan mevcudu bulunduğu, başvuran ve eşi adına 24/02/2021 ve 12/04/2021 tarihlerinde yapılan gelir testlerinde 127 adet ve 115 adet küçükbaş hayvan mevcudunun esas alındığı anlaşılmıştır.
22. Anılan Yönetmeliğe göre hayvan sahibi, işletme veya işletmelerinin tescil ettirilmesini ve tescil edilen işletme veya işletmelerindeki koyun ve keçi türü hayvanların tanımlanmalarını sağlamak, doğum, ölüm, kesim, zorunlu kesimleri ile işletmelerine ve işletmelerinden olacak tüm koyun ve keçi türü hayvan hareketleri ile ilgili kayıtları tutmak ve bunları ilgili il/ilçe müdürlüğüne bildirmek, işletmede ölen veya kesilen hayvanların kulak küpelerini il/ilçe müdürlüğüne teslim etmekle görevli ve sorumludur.
23. Bu görev ve sorumluluk kapsamında başvuran tarafında 23/03/2021 tarihinde İl Müdürlüğüne verilen güncelleme evrakı ile 68 adet koyunun hayvanların işletmesinde olmadığını bildirdiği, ancak hayvanların akıbetinin belirtilmemesi ve bu konudaki belgelerini İdareye sunmamasından dolayı 68 adet hayvanın İl
Müdürlüğü Depo işletmesi kayıtlarına aktarıldığı, 02/09/2021 tarihli güncelleme beyanında ise 18 adet koyunun ölüm/düşüm nedeniyle sistemden silindiği, 11/02/2021 tarihinde 11 adet kuzunun ise küpelenerek işletmesine eklendiği anlaşılmıştır.
24. Hayvansal gelir hesaplamasında gelir tespitinin talep edildiği tarihten geriye dönük 6 aylık dönemler halinde hayvan kayıtları kullanılmasının nedeninin işletmede bulunan bir hayvanın gelir ve gider hesabının
/
o hayvandan elde edilen gelir kalemleri (et, süt vb.) ve gider kalemleri (yem, bakıcı, amortisman vb.)
arasındaki farkla ortaya çıkması ve gelir tespitinden önce gelir gider hesabı yapılan hayvanın işletmede bulunduğu belirli bir dönemi kapsamasının zorunluluğundan kaynaklandığı anlaşılmıştır. Buna göre hayvansal gelir tespitinin orman müdürlükleri tarafından hazırlanan ve 6 ayda bir güncellenen listeler üzerinden yapılması işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
25. Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 17 nci maddesinde gelir tespiti kararlarının, gelir düzeylerine göre primlerini kendileri ödeyecek olanlar yönünden genel sağlık sigortası tesciline ve prim ödeme yükümlülüğüne ilişkin bilgilerle birlikte genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilen aile bireyine SGK tarafından tebliğ edileceği,
18 inci maddesinde ise SGK tarafından tebliğ edilen gelir tespiti kararlarına karşı, kararın tebliğ tarihinden
itibaren on beş gün içinde gelir tespitini yapan vakfa yazılı olarak itiraz edilebileceği belirlenmiştir. Somut olayda yukarıda belirtilen gelir tespitlerine karşı başvuran tarafından itirazda bulunulmadığı, ayrıca gelir testlerinde Hayvansal gelir hesaplamasında esas alınan İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından hazırlanan listelerde herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilmediği anlaşıldığından başvuran adına GSS primi tahakkuk ettirilmesi ve tahsil edilmesi işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 26. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Tokat İl Tarım ve Orman
Müdürlüğünün, Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve böylece “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak başvurana yönelik yazışmalarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
27. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Tokat İş
Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA, AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞINA ve TOKAT İL TARIM
VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi