|
ÖZET: Başvuran, Genel Sağlık Sigortası borcunun silinmesini talep etmiştir. Ancak yapılan incelemeler sonucunda, başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 60. maddesinin (c) bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescilinin 15.04.2022 tarihinde sonlandırıldığı ve 16.04.2022-10.11.2022 tarihleri arasında (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği tespit edilmiştir. Gelir testi sonucunda, başvuranın gelir seviyesinin brüt asgari ücretin üçte birinden fazla olduğu belirlenmiştir.
5510 sayılı Kanun’un 79. ve 92. maddeleri gereğince, genel sağlık sigortalılarının prim ödemesi zorunludur. Bu nedenle, başvuranın sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerdeki genel sağlık sigortası tescili ve prim borcunun silinmesi mümkün değildir. Ayrıca, 06.02.2023 tarihinde meydana gelen deprem felaketi nedeniyle, depremden etkilenen illerdeki genel sağlık sigortalılarının prim borçlarının son ödeme tarihi 31.08.2023 olarak güncellenmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9327-S.23.15056
BAŞVURU NO : 2023/7302
KARAR TARİHİ : 26/07/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın Genel Sağlık Sigortası borcunun silinmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 26/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1 Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda; T.C. Kimlik Numaralı
özetle, önceki talepleri hakkında Gönderme Kararı verildiğini, Karara istinaden İskenderun Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından gelir testi yapılarak yeşil kart talebinin yerine getirildiğini fakat Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından Genel Sağlık Sigortası borcunun silinmediğini ifade ederek
Genel Sağlık Sigortası borcunun silinmesini talep etmektedir.
1.1. Kurum kayıtlarının incelenmesi neticesinde; başvuranın 15/11/2022 tarihinde; genel sağlık sigortası borcunun silinmesi ve yeşil karttan faydalanma talepleri için başvuruda bulunduğu 28/11/2022 tarihinde başvuru hakkında Gönderme Kararı verildiği, 27/12/2022 tarihinde başvuranın aynı konu ve taleple başvuruda bulunduğu 20/01/2023 tarihinde Bilgi ve Belge talebinde bulunulduğu, 24/01/2023 tarihinde
İskenderun Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığı, 23/02/2023 tarihinde ise Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı, tarafından Kurumumuza cevap verildiği ancak İskenderun Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışma Vakfı Başkanlığı’nın cevabi yazısı deprem felaketinden önce verilmiş olduğundan başvuranın güncel durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği kanaati oluşarak İskenderun Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Müdürü ve başvuran ile 28/03/2023 tarihinde telefon ile görüşüldükten sonra başvuranın Mersin ilinde yakınlarının yanında kaldığı öğrenilerek başvurana, Mersin ilinde de
SYDV’ye başvurarak gelir testi yaptırabileceği bilgisi verilmiş ancak başvuran yakın zamanda
İskenderun’a döneceğini belirterek ilgili işlemlerin İskenderun SYDV tarafından yürütülmesini talep ettiğinden bu itibarla talep hakkında gereğinin en kısa sürede takdir ve ifası için yalnızca İskenderun Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı Başkanlığına Gönderme Kararı verilmiş, Kararımız neticesinde
İskenderun Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının 10/05/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında
başvuranın talebinin işleme alındığı ve sonucunun 03/05/2023 tarihinde sistemsel olarak Sosyal Güvenlik
Kurumuna iletildiği belirtilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından alınan 23/02/2023 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde, “Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan
Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,” ve aynı fıkranın (g) bendinde, “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,… genel sağlık sigortalısı sayılır.” hükümleri bulunduğu, 2.2. 5510 sayılı Kanun’un 79’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere
Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” ve 92’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.” hükümlerinin yer aldığı, 2.3. 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi hariç diğer bentleri ya da fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı ya da Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendi ile aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişisi olarak sağlık yardımlarından yararlanmakta iken bu durumları sona eren ve yabancı bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan, Türkiye’de ikamet eden Türk vatandaşları; sağlık yardımlarından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve Kurumca resen tescil edilirler. Genel sağlık sigortalılığının tespitinde esas alınacak gelir testlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bu testleri
Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarıyla işbirliği yaparak uygulamak Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığının görevi olup, Bakanlık tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemlerinde kayıtlı olan geçerli gelir testi sonuçlarına göre genel sağlık sigortası tescilleri oluşturulduğu, 2.4. Kurum kayıtlarında yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde, Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemlerine kaydedilen ilişkin gelir testi sonucuna göre gelir seviyesinin brüt asgari ücretin üçte birinden fazla olduğu tespit edildiği ve bu doğrultuda 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası tescili 15.04.2022 tarihinde sonlandırılarak, 16.04.2022-10.11.2022 tarihleri arasında aynı fıkranın (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescilinin gerçekleştirildiği,
2.5 Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemlerine kaydedilen
11.11.2022 başlangıç tarihli gelir testi sonucunda da yine gelir seviyesi brüt asgari ücretin üçte birinden
fazla olduğu tespit edilerek, 11.11.2022 tarihi itibariyle Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescilinin devam ettirildiği, 2.6. Bu kapsamda, genel sağlık sigortası prim borçlarının silinmesi ve talebi olan 60’ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescilinin sağlanmasının hukuki açıdan mümkün bulunmadığı, ancak, 06.02.2023 tarihinde meydana gelen deprem felaketi dolayısıyla Kurumları Yönetim Kurulu tarafından 5510 sayılı Kanun’un 91’inci maddesi
kapsamında, depremden etkilenen illerde ikamet eden genel sağlık sigortalılarının ödenmemiş prim borçları ile Haziran 2023 tarihine kadar oluşacak prim borçlarının son ödeme tarihlerinin 31.08.2023 olarak değiştirilmesine yönelik karar alınmış olup, ilgilinin de bu doğrultuda adına tahakkuk eden genel sağlık sigortası prim borçlarının son ödeme tarihinin 31.08.2023 olarak güncellendiği, 2.7. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde, “Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan
Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,” 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendinde, “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,… genel sağlık sigortalısı sayılır.” 61’inci maddesinin birinci fıkrasının (f)
bendinde, “(g) bendinde sayılanlar; diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve Kurumca resen tescil edilirler.” 79’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” 92’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.” hükümlerinin yer aldığı, 2.8. 2019/17 sayılı Genel Sağlık Sigortası Tescil ve Prim İşlemleri Genelgesinin 5.2. Gelir Testine İtiraz başlıklı bölümünde; “Gelir testine başvuran kişiler SYDV tarafından sonuçlandırılan gelir testi kararlarına karşı, gelir testi sonucunun tebliğ edildiği (Ek-2/A) tarihten itibaren on beş gün içinde gelir testini yapan ilgili vakfa itiraz edebilir. Süresi içerisinde itiraz edilmeyen veya süresi içerisinde yapılan itirazın değerlendirilmesi sonucunda verilen karar ile gelir testi sonucu kesinleşmiş sayılır.” ile Aynı Genelgenin 3.4.2.2. 60/1/c-1 Alt Bendi Kapsamındaki Kişilerin Tescil Güncelleme İşlemleri başlıklı bölümünde, “Gelir testi sonucu gelir seviyesi brüt asgari ücretin üçte birinden fazla (60/1/g) olanlara bu Genelgeye ek gelir testi sonuç bildirimi “Ek-2/A” 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre elden veya posta yoluyla tebliğ edilecektir.” hükümleri bulunduğu, 2.9. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar, genel sağlık sigortalısı sayılır.” hükmü ile, aynı Kanun’un 92’nci maddesinde, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.” hükmü yer aldığı, 2.10. Anılan bu hükümler doğrultusunda, 01.01.2012 tarihi itibariyle 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi hariç diğer bentleri ya da fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı ya da Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı alt bendi ile aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişisi olarak sağlık yardımlarından yararlanmakta iken bu durumları sona eren ve yabancı bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan, Türkiye’de ikamet eden Türk vatandaşları; sağlık yardımlarından yararlanma haklarının sona erme tarihini takip eden gün itibariyle Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında Kurumları tarafından resen tescil edildiği, 2.11. Ayrıca genel sağlık sigortalılığının tespitinde esas alınacak gelir testlerine ilişkin usul ve esasları belirlemenin, bu testleri Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarıyla işbirliği yaparak uygulamanın
/
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının görev alanında olup, Bakanlık tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemlerinde kayıtlı olan geçerli gelir testi sonuçlarına göre genel sağlık sigortası tescillerinin oluşturulduğu, 2.12. Kurum kayıtlarında yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde, ilişkin Aile ve
Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemlerine kaydedilen gelir testi sonucuna göre gelir seviyesi brüt asgari ücretin üçte birinden fazla olduğu tespit edildiği ve bu doğrultuda
5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası
tescili 15.04.2022 tarihinde sonlandırılmış olup, 16.04.2022-10.11.2022 tarihleri arasında aynı fıkranın (g)
bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescili gerçekleştirildiği, 2.13. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemlerine kaydedilen
11.11.2022 başlangıç tarihli gelir testi sonucunda da yine gelir seviyesi brüt asgari ücretin üçte birinden
fazla olduğu tespit edilerek, 11.11.2022 tarihi itibariyle Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescilinin devam ettirildiği, ilgili dönemlere ilişkin adına genel sağlık sigortası prim borcu tahakkuk ettirildiği ve 16.04.2022 tarihi itibariyle başka herhangi bir kapsamda genel sağlık sigortalısı ya da bakmakla yükümlü olunan kişi olmadığının da tespit edildiği, 2.14. Ayrıca konu ile ilgili yapılan ilave incelemeler sonucunda, / sayılı Genel Sağlık Sigortası
Tescil ve Prim İşlemleri Genelgesi kapsamında 5510 60/1/g Gelir Testi Sonuç Bildirim Tebligatının (Ek2/A) 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası hükümleri doğrultusunda
04.07.2022 tarihinde Mahallesi Muhtarlığına tebliğ edildiğinin tespit edildiği,
2.15. ait genel sağlık sigortası prim borcunun güncel tutarı 16.02.2023 tarihi itibariyle 2.304,22-TL olduğu, 2.16. 5510 sayılı Kanun’un 79’uncu maddesinde “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” ve 92’nci maddesinde, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.” hükümleri yer aldığı, bu doğrultuda, belirtilen mevzuat hükümleri gereğince genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin genel sağlık sigortalısı olması ve bu kişilerin genel sağlık sigortası primi ödemesinin zorunlu olması nedeniyle ’nin herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerde gerçekleştirilen genel sağlık sigortası tescili ve adına tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesinin mümkün bulunmadığı, 2.17. 06.02.2023 tarihinde meydana gelen deprem felaketi dolayısıyla Kurumları Yönetim Kurulu tarafından 5510 sayılı Kanun’un 91’inci maddesi kapsamında, depremden etkilenen illerde ikamet eden genel sağlık sigortalılarının ödenmemiş prim borçları ile Haziran 2023 tarihine kadar oluşacak prim borçlarının son ödeme tarihlerinin 31.08.2023 olarak değiştirilmesine yönelik karar alındığı, Onur
DEPÇE’nin de bu doğrultuda adına tahakkuk eden genel sağlık sigortası prim borçlarının son ödeme tarihinin 31.08.2023 olarak güncellendiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. Sosyal güvenlik hakkı başlıklı 60ıncı maddesinde; “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.
Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.”
3.2. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 31/5/2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 5.1. Tanımlar 3 üncü maddesinde; “Bu Kanunun uygulanmasında; …8) Genel sağlık sigortası: Kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigortayı, 9) Genel sağlık sigortalısı: Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde sayılan kişileri, 10) Bakmakla yükümlü olduğu kişi: 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1), (2) ve (7) numaralı alt bentleri ile yedinci ve sekizinci fıkraları ile on ikinci fıkrasındaki askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları dışında kalan genel sağlık sigortalısının, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan; a) Eşini, b) 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu Kanuna göre malûl olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklarını, c) Geçiminin genel sağlık sigortalısı tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen kriterlere göre tespit edilen ana ve babasını, …ifade eder. …” 5.2. Genel sağlık sigortalısı sayılanlar başlıklı 60ıncı maddesinde; “İkametgahı Türkiye’de olan kişilerden; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; 1) (a) ve (c) bentleri gereğince sigortalı sayılan kişiler,
2) (b) bendi gereğince sigortalı sayılan kişiler, b) İsteğe bağlı sigortalı olan kişiler, c) Yukarıdaki (a) ve
(b) bentlerine göre sigortalı sayılmayanlardan; 1) Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan
Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar, … g) Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar, genel sağlık sigortalısı sayılır. …” 5.3. Prim alınması zorunluluğu başlıklı 79 uncu maddesinde; “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere
Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır. Kurumca tahsil edilen genel sağlık sigortası primleri, tahsil edilmesini müteakip doğrudan Kurum bütçesinin genel sağlık sigortası kalemine aktarılır.”
/
5.4. Afet ve diğer mücbir sebep hâllerinde belgelerin verilme süresi ve primlerin ertelenmesi başlıklı
91 inci maddesinde; “Yangın, su baskını, sel, kuraklık, yer kayması, deprem gibi afetlerle ağır hastalık,
ağır kaza, tutukluluk ve sabotaj gibi nedenlerle ticari veya ekonomik kayıplara uğrayan işverenler, bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki sigortalılar ile bu Kanuna göre primlerini kendileri ödeyen sigortalılar, bu durumu belgelemeleri kaydıyla vakanın veya afetin meydana geldiği tarihten itibaren üç ay içinde talepte bulunmaları ve prim ödeme aczine düştüklerinin, yapılacak inceleme sonucu anlaşılması hâlinde, yukarıda belirtilen vaka veya afet tarihinden önce ödeme süresi dolmuş mevcut Kuruma olan borçlar ile vaka veya afetin meydana geldiği tarihi takip eden üçüncü ayın sonuna kadar tahakkuk edecek Kuruma olan borçları, vaka veya afetin meydana geldiği tarihten itibaren bir yıla kadar Kurumca ertelenebilir. …” 5.5. Sigortalılığın zorunlu oluşu, sona ermesi ve sosyal güvenlik sicil numarası başlıklı 92nci maddesinde; “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur. Bu
Kanunda yer alan sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmak, azaltmak, vazgeçmek veya başkasına devretmek için sözleşmelere konulan hükümler geçersizdir. …”
Düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran özetle, Genel Sağlık Sigortası borcunun silinmesini talep etmektedir.
8. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde ise, başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası tescilinin 15.04.2022 tarihinde sonlandırıldığı, 16.04.2022-10.11.2022 tarihleri arasında aynı fıkranın (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği, 11.11.2022 başlangıç tarihli gelir testi sonucunda da yine gelir seviyesi brüt asgari ücretin üçte birinden fazla olduğu tespit edilerek, 11.11.2022 tarihi itibariyle 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescilinin gerçekleştirildiği, başvuranın genel sağlık sigortası prim borcu güncel tutarının 16.02.2023 tarihi itibariyle 2.304,22-TL olduğu, 5510 sayılı Kanun’un 79’uncu maddesi ve 92’nci maddesi uyarınca genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin genel sağlık sigortalısı olması ve bu kişilerin genel sağlık sigortası primi ödemesinin zorunlu olması nedeniyle başvuranın herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerde gerçekleştirilen genel sağlık sigortası tescili ve adına tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesinin mümkün bulunmadığı, bununla birlikte 06.02.2023 tarihinde meydana gelen deprem felaketi dolayısıyla 5510 sayılı Kanun’un 91’inci maddesi kapsamında, depremden etkilenen illerde ikamet eden genel sağlık sigortalılarının ödenmemiş prim borçları ile Haziran 2023 tarihine kadar oluşacak prim borçlarının son ödeme tarihlerinin 31.08.2023 olarak değiştirilmesine yönelik karar alındığından başvuranın adına tahakkuk eden genel sağlık sigortası prim borçlarının son ödeme tarihinin 31.08.2023 olarak güncellendiği, anlaşılmaktadır.
9. Genel sağlık sigortası; kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigortayı ifade etmektedir. Genel sağlık sigortası ile kişilerin ekonomik gücüne ve isteğine bakılmaksızın, ortaya çıkacak hastalık riskine karşı, toplumun bütün fertlerinin sağlık hizmetlerinden eşit, ulaşılabilir ve etkin bir şekilde faydalanması sağlanmıştır. Ülkemizde ikamet eden Türk vatandaşları 1/1/2012 tarihinde zorunlu olarak genel sağlık sigortası kapsamına alınmıştır (www.sgk.gov.tr).
10. Gelir testi ise, herhangi bir kapsamda sosyal güvencesi olmayan vatandaşların çeşitli göstergeler ışığında mevcut gelirlerinin tespit edilerek genel sağlık sigortası primi ödeyip ödeyemeyeceklerini belirleyen işlemdir. Herhangi bir sosyal güvencesi bulunmaması nedeniyle genel sağlık sigortası kapsamına alınan Türk vatandaşlarından prim ödeme gücünün bulunmadığını beyan eden kişiler gelir testi yaptırabilirler. Gelir testi yaptırmak isteyen kişilerin Adres Kayıt Sisteminde yer alan ikametlerinin bulunduğu yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına müracaat etmeleri gerekmektedir. Gelir testine başvuru yapılması için herhangi bir süre şartı aranmamakla birlikte tüm genel sağlık sigortası primlerinin Devlet tarafından karşılanabilmesi için Kurum tarafından gönderilen tescil tebligatının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içerisinde gelir testine başvurulması gerekmektedir. Aksi halde gelir testine başvuru tarihine kadar olan borçlar genel sağlık sigortalısının kendisi tarafından ödenmesi gerekmektedir. Genel sağlık sigortalılardan gelir durumu değişenlerin durumunun değiştiği tarihten itibaren yeniden gelir testi için Adres Kayıt Sisteminde yer alan ikametlerinin bulunduğu yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma
Vakıflarına müracaat etmeleri gerekmektedir (www.sgk.gov.tr).
11. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın genel sağlık sigortası borcunun silinmesi talebinin 5510 sayılı Kanun’un 79’uncu maddesi ve 92’nci maddesi uyarınca genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin genel sağlık sigortalısı olması ve bu kişilerin genel sağlık sigortası primi ödemesinin zorunlu olması nedeniyle başvuranın herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerde gerçekleştirilen genel sağlık sigortası tescili ve adına tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesinin reddi işleminde kamu yararı ve hizmeti gereklerine aykırı bir durum tespit edilemediği ve idarenin ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli ve kabul edilebilir bir sebep dışında başka bir sebebe dayanmadığı görülerek hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 12. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi