|
ÖZET: Başvuran, 2016-2021 yılları arasında Akdeniz Üniversitesi’nde lisans öğrencisi olduğunu ve bu süreçte çalışmadığını belirterek, adına yazılan Genel Sağlık Sigortası prim borcunun silinmesini talep etmiştir. Başvuru sırasında, 25 yaşını doldurduğu için borcun silinemeyeceği bilgisi verilmiştir. Başvuran, bu durumun haksız olduğunu ifade ederek borcun iptalini istemiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 2013 yılında gelir testine başvurduğunu ve 25 yaşını doldurduğu tarihten itibaren sağlık güvencesinin sona erdiğini belirtmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 25 yaşını doldurduğu tarihten sonra herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığını ve bu nedenle genel sağlık sigortası tescilinin zorunlu olduğunu ifade etmiştir. Başvuranın toplam borcu 4.070,43 TL olarak tespit edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, yapılan incelemeler sonucunda başvuranın talebinin hukuka uygun olmadığını belirlemiş ve başvurunun reddine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın Genel Sağlık Sigortası prim borcunun silinmesi talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilmiş ve hukuka aykırılık tespit edilmediğinden reddedilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12647-S.24.19109
BAŞVURU NO : 2024/11566
KARAR TARİHİ : 20.11.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Genel Sağlık Sigortası Prim Borcunun silinmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 18.09.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza, başvuran (TCKN tarafından tarihinde yapılan başvuruda başvuran özetle; 2016-2021 yılları arasında Akdeniz Üniversitesi’nde lisans öğrencisi olup, bu dönemde herhangi bir yerde çalışmadığını ve öğrenci kredisi kullandığını, öğrenci olduğu dönemlerde adına Genel Sağlık Sigortası prim borcu yazılmış ve bu borca faiz işlemiş olduğunu, borcu sildirmek istediğinde ise 25 yaşını geçtiği için borcun silinemeyeceğini öğrendiğini ifade ederek haksız yere tahakkuk ettirilen Genel Sağlık Sigortası prim borçlarının silinmesini talep etmektedir.
Başvuruya ekli belgelerden başvuranın 13.09.2024 tarihli sayılı CİMER başvurusunun bulunduğu, söz konusu başvuruya tarihinde Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından
“Gerekli inceleme ve kontroller yapılmış olup, ikametgâh adresi Türkiye de olan herhangi bir kapsamda sağlık güvencesi olmayan sigortalılarımıza 5510 sayılı Kanuna göre genel sağlık sigortası açılmaktadır.
Üniversitelerde okuyan öğrenciler 25 yaşını doldurduğu güne kadar anne ve babasının sigortasından sağlık yardımı alabilirler. 26 yaşına girildikten sonra genel sağlık tescili zorunlu açılmaktadır. Sağlık güvencesi oluştuğunda sonlandırılmaktadır. Ödeme durumunuz olmaması durumunda ikametgâh adresinize bağlı SYDV’na giderek gelir tespiti yaptırabilirsiniz. Bugün itibari ile toplam borcunuz 3978.69
TL” cevabının verildiği görülmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından alınan
10.10.2024 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde;
2.1. Kurum kayıtlarından yaptıkları incelemede başvuran 07.01.2013 tarihinde gelir testine başvurduğu, gelir testi sonucunun prim ödemeli olarak tespit edildiği, 5510 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendi gereği bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamından 25 yaşını doldurduğu 03.06.2019 tarihi itibarıyla çıktığı, bu nedenle anılan Kanun ve Yönetmelik kapsamında genel sağlık sigortası tescilinin açıldığının anlaşıldığı, /
2.2. 5510 sayılı Kanunun; 79’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere
Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” hükmünün yer aldığı, 2.3. Başvuran 5510 sayılı Kanunun yukarıda sayılan maddeleri gereği Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi dışında diğer fıkra ya da bentlere göre genel sağlık sigortalısı veya
Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendi ile üçüncü fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamında olmadığı “03.06.2019-03.06.2019”, “04.06.2019-07.08.2020”, “04.04.2021-30.04.2021”, “04.05.2021-31.05.2021”, “04.06.2021-30.06.2021” ve “13.08.2024-05.09.2024” tarihleri arasında 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği, sigortalının bahse konu dönemlerine ilişkin 09.10.2024 tarihi itibarıyla 1.940,60 TL asıl, 2.129,83 TL gecikme cezası ve gecikme zammı olmak üzere toplam 4.070,43
TL genel sağlık sigortası prim borcu bulunduğu, 2.4. Kurum kayıtlarından yapılan incelemede başvuran 29.08.2016 ila 02.08.2021 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi’nde öğrenci olduğu ve 25 yaşını 03.06.2019 tarihinde doldurduğunun anlaşılmış olduğu, sigortalının 29.08.2016 ila 02.06.2019 tarihleri arasında babası üzerinden sağlıktan yararlanabildiği, ancak bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamından çıktığı tarih olan 03.06.2019 tarihi ve sonrası için 60/1/g tescilinin açıldığının görüldüğü ve ilgili hakkında 60/1/g tescil kaydı açılırken sigortalının babası üzerinden bakmakla yükümlü olduğu dönemler dikkate alınmak suretiyle işlem yapılmış olduğu, 25 yaşını doldurduğu tarihten itibaren öğrencilik hakkı devam etse bile herhangi bir kapsamda sigortalılığı bulunmayan dönemlerde 60/1/g kapsamında genel sağlık sigortası tescilinin açılması gerektiği 2.5. 5510 sayılı Kanunun 92 nci maddesinde genel sağlık sigortasının zorunlu olduğu hüküm altına alındığını, başvuran “03.06.2019-03.06.2019”, “04.06.2019-07.08.2020”, “04.04.202130.04.2021″, “04.05.2021-31.05.2021”, “04.06.2021-30.06.2021” ve “13.08.2024-05.09.2024” tarihleri arasında herhangi bir kapsamda genel sağlık sigortalısı ya da bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında olmaması ve Türkiye’de ikamet etmesi nedeniyle adına Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescil kaydı oluşturulması kanuni bir zorunluluk olduğundan, yasal mevzuat doğrultusunda tahakkuk eden genel sağlık sigortası prim borcunun iptali yönündeki talebin kabulü mümkün bulunmadığı
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. Sosyal güvenlik hakkı başlıklı 60’ıncı maddesinde; “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.
Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.” 3.2. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 31/5/2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; /
5.1. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesine göre; “Bu Kanunun uygulanmasında; […] 8) Genel sağlık sigortası: Kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigortayı, 9) Genel sağlık sigortalısı: Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde sayılan kişileri, 10) Bakmakla yükümlü olduğu kişi: 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1), (2) ve (7) numaralı alt bentleri ile yedinci ve sekizinci fıkraları ile on ikinci fıkrasındaki askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları dışında kalan genel sağlık sigortalısının, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan; a) Eşini, b) 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim görmesi halinde 20 yaşını, yükseköğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu Kanuna göre malûl olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklarını, c) Geçiminin genel sağlık sigortalısı tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen kriterlere göre tespit edilen ana ve babasını, […] ifade eder. …” 5.2. Genel sağlık sigortalısı sayılanlar başlıklı 60’ıncı maddesine göre; “İkametgahı Türkiye’de olan kişilerden; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; 1) (a) ve (c) bentleri gereğince sigortalı sayılan kişiler,
2) (b) bendi gereğince sigortalı sayılan kişiler, b) İsteğe bağlı sigortalı olan kişiler, c) Yukarıdaki (a) ve
(b) bentlerine göre sigortalı sayılmayanlardan; 1) Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan
Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar, … g) Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar, genel sağlık sigortalısı sayılır.
[…]” 60’ıncı maddenin 11’inci fıkrasına göre “Ana veya babası üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmayanlardan; lise ve dengi öğrenimden mezun olanlar 20 yaşını, yükseköğrenimden mezun olanlar ise 25 yaşını geçmemek ve bakmakla yükümlü olunan kişi ya da bu maddenin birinci fıkrasının (g)
bendinde sayılanlar hariç genel sağlık sigortalısı olmamak şartıyla mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren iki yıl süreyle gelir tespiti yapılmaksızın birinci fıkranın (c) bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.” 5.3. “Genel sağlık sigortalılığının başlangıcı, bildirimi ve tescili” başlıklı 61/1-f maddesine göre; “(g)
bendinde sayılanlar; diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve Kurumca resen tescil edilirler.” 5.4. Prim alınması zorunluluğu başlıklı 79’uncu maddesine göre; “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır 5.5. “Prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesine göre; […] “60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar için 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarı, prime esas kazanç tutarı olarak esas alınır.”[…] 5.6. “Prim oranları ve Devlet katkısı” başlıklı 81’inci maddesinin 1’inci fıkrasının f bendine göre; “
[…] Ancak, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendine tabi olanlar için genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın %3’ü olup, bu oranı %12’ye kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.” 5.7. “Prim ödeme yükümlüsü” başlıklı 87’nci maddesinin 1’inci maddesinin b fıkrasına göre; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki muhtar sigortalılar hariç bu bent kapsamında sigortalı olanlar, isteğe bağlı sigortalı olanlar ve 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (d) ve (g) bentlerinde sayılan kişilerin kendileri, […] prim ödeme yükümlüsüdür.” 5.8. “Primlerin ödenmesi” başlıklı 88’inci maddesinin 3’üncü fıkrasına göre; “60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (b), (c), (d) ve (g) bentleri ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkraları gereği genel sağlık sigortalısı sayılanlar için, her ay otuz tam gün genel sağlık sigortası primi ödenmesi
/
zorunludur.[…]” 4’üncü fıkrasına göre; “3 üncü maddenin üçüncü fıkrası kapsamına girenler hariç olmak üzere; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olmakla birlikte, 4857 sayılı Kanunun 13 üncü ve 14 üncü maddelerine göre kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışanlar ile ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışıp, çalıştığı saat karşılığında ücret alanlardan (…) ay içerisinde sekiz gün ve daha az çalışanlar için eksik günlerine ait genel sağlık sigortası primlerinin otuz güne tamamlanması zorunludur. Bu durumda olan sigortalıların eksik günlerine ilişkin genel sağlık sigortası primleri, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi veya (g) bendi kapsamında ödenir.” 5.9. “Prim borçlarına halef olma, gecikme cezası ve gecikme zammı ile iadesi gereken primler” başlıklı 89’uncu maddesinin 2’inci fıkrasına göre; “Kurumun prim ve diğer alacakları süresi içinde ve tam olarak ödenmezse, ödenmeyen kısmı sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için % 3 oranında gecikme cezası uygulanarak artırılır. Ayrıca, her ay için bulunan tutarlara ödeme süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı Hazine
Müsteşarlığınca açıklanacak bir önceki aya ait Yeni Türk Lirası cinsinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır. Ancak, ödemenin yapıldığı ay için gecikme zammı günlük hesaplanır. Cumhurbaşkanı, ilk üç ay için uygulanan gecikme cezası oranını iki katına kadar artırmaya veya bu oranı % 1 oranına kadar indirmeye, yeniden kanuni oranına getirmeye ve uygulama tarihini belirlemeye yetkilidir. Dava ve icra takibi açılmış olsa bile, prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için gecikme cezası ve gecikme zammı tahsil edilir.” 5.10. “Sigortalılığın zorunlu oluşu, sona ermesi ve sosyal güvenlik sicil numarası” başlıklı 92’inci maddesinin 1’inci fıkrasına göre; “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur. Bu Kanunda yer alan sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmak, azaltmak, vazgeçmek veya başkasına devretmek için sözleşmelere konulan hükümler geçersizdir.” 6. Genel Sağlık Sigortası Tescil, Prim ve Müstehaklık İşlemleri Yönetmeliği’nin; 6.1. “Genel sağlık sigortalısı sayılanlar” başlıklı 6’ncı maddesinin 1’inci fıkrasına göre; “Kanunun 60’ıncı maddesinin ilgili fıkralarında belirtilen kişiler, genel sağlık sigortalısı sayılır.” 2’inci fıkrasına göre; “Kanunun başka maddeleri ile diğer kanunlar gereğince genel sağlık sigortalısı olacağı belirtilenler 60’ıncı maddenin atıf yapılan ilgili fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar.” 6.2. Aynı Yönetmeliğin “Genel sağlık sigortalılığının başlangıcı, bildirimi ve tescili” başlıklı 9’uncu maddesinin 3’üncü fıkrasına göre; “Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1)
numaralı alt bendinde sayılanlar bu kapsama girdikleri tarihten, (g) bendinde sayılanlar ise diğer fıkra ya da bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer fıkra ya da bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar. Bu kapsamda sayılanlardan gelir testine başvuranların genel sağlık sigortası tescil işlemleri, gelir testi sonucuna göre 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi veya (g) bendi kapsamında güncellenir. Tescil usul ve esasları, 28/12/2011 tarihli ve 28156 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin
Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri de dikkate alınarak Kurumca belirlenir.” 7. 2017/26 sayılı “Genel Sağlık Sigortası Sağlık Aktivasyon İşlemleri Genelgesi’nin; “Yüksek
Öğrenimde Öğrenim Gören Öğrenciler” başlıklı bölümünde “2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa göre ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi gören öğrenciler ile anılan Kanunun 46 ıncı maddesine tabi olarak kısmi zamanlı çalışan öğrencilerden aylık kazançları Kanunun 82 nci maddesinde belirtilen miktarın altında olanlar 25 yaşını dolduracağı tarihe kadar bakmakla yükümlü olunan kişi sayılacaktır.”
Hükümlerine yer verilmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
/
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran özetle, Genel Sağlık Sigortası borcunun silinmesini talep etmektedir.
10. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, Antalya Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’nün 03.10.2024 tarih E- – – sayılı yazısına göre; Başvuran 29.08.2016 ile 02.08.2021 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi’nde öğrenci olduğu, 03.06.2019 tarihinde 25 yaşını doldurduğu, 29.08.2016 ile 02.06.2019 tarihine kadar genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamında babası üzerinden sağlık güvencesinden yararlandığı, 03.06.2019 tarihinden itibaren yirmi beş yaşını doldurmuş olması nedeniyle bakmakla yükümlü olunan kapsamında sağlık güvencesinin sona erdiği ve bu tarihten itibaren öğrencilik hakkı devam etse bile herhangi bir kapsamda sigortalılığı bulunmayan dönemler için 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi dışında diğer fıkra veya bentlere göre genel sağlık sigortalısı veya Kanunu’nun 3’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının 10 numaralı bendi ile 3’üncü fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamından çıktığı ve sonrası için 60/1/g tescilinin açıldığı, 11. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Spgm Genel Sağlık Sigortası Tescil Ve Prim Daire Başkanlığı’nın
09.10.2024 tarihli, başvuran ait Genel Sağlık Sigortası Tescillerine Ait Tahakkuk, Tahsilat
ve Emanet Durumlarını Gösterir Belge’ye göre; “03.06.2019-03.06.2019”, “04.06.2019-07.08.2020”, “04.04.2021-30.04.2021”, “04.05.2021-31.05.2021”, “04.06.2021-30.06.2021” ve “13.08.202405.09.2024″ tarihleri arasında 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği, bahse konu dönemlerine ilişkin 09.10.2024 tarihi itibarıyla 1.940,60 TL asıl, 2.129,83 TL gecikme cezası ve gecikme zammı olmak üzere toplam 4.070,43 TL genel sağlık sigortası prim borcu bulunduğu anlaşılmaktadır.
12. Genel sağlık sigortası; kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigortayı ifade etmektedir. Genel sağlık sigortası ile kişilerin ekonomik gücüne ve isteğine bakılmaksızın, ortaya çıkacak hastalık riskine karşı, toplumun bütün fertlerinin sağlık hizmetlerinden eşit, ulaşılabilir ve etkin bir şekilde faydalanması sağlanmıştır. Ülkemizde ikamet eden Türk vatandaşları 1/1/2012 tarihinde zorunlu olarak genel sağlık sigortası kapsamına alınmıştır (www.sgk.gov.tr).
13. Gelir testi ise, herhangi bir kapsamda sosyal güvencesi olmayan vatandaşların çeşitli göstergeler ışığında mevcut gelirlerinin tespit edilerek genel sağlık sigortası primi ödeyip ödeyemeyeceklerini belirleyen işlemdir. Herhangi bir sosyal güvencesi bulunmaması nedeniyle genel sağlık sigortası kapsamına alınan Türk vatandaşlarından prim ödeme gücünün bulunmadığını beyan eden kişiler gelir testi yaptırabilirler. Gelir testi yaptırmak isteyen kişilerin Adres Kayıt Sisteminde yer alan ikametlerinin bulunduğu yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına müracaat etmeleri gerekmektedir. Gelir testine başvuru yapılması için herhangi bir süre şartı aranmamakla birlikte tüm genel sağlık sigortası primlerinin Devlet tarafından karşılanabilmesi için Kurum tarafından gönderilen tescil tebligatının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içerisinde gelir testine başvurulması gerekmektedir. Aksi halde gelir testine başvuru tarihine kadar olan borçlar genel sağlık sigortalısının kendisi tarafından ödenmesi gerekmektedir. Genel sağlık sigortalılardan gelir durumu değişenlerin durumunun değiştiği tarihten itibaren yeniden gelir testi için Adres Kayıt Sisteminde yer alan ikametlerinin bulunduğu yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma
Vakıflarına müracaat etmeleri gerekmektedir (www.sgk.gov.tr).
/
14. Lise ve dengi öğrenimden mezun olan gençler, mezun oldukları tarihten sonra 20 yaşını, yükseköğrenim görüyorken mezun olan gençler ise mezun oldukları tarihten sonra 25 yaşını geçmemek üzere iki yıl süre ile primleri Devlet tarafından karşılanmak suretiyle genel sağlık sigortasından yararlanma hakları bulunmaktadır (sgk.gov.tr).
15. Başvuru dosyasına başvuran ve ilgili kurumun eklediği bilgi ve belgelerden; 15.1. Başvuran 29.08.2016 ile 02.08.2021 tarihleri arasında Akdeniz Üniversitesi öğrenci olarak kayıtlı olduğu görülmektedir. 5510 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (10)
numaralı bendine göre sigortalının bakmakla yükümlü olduğu çocuklarıyla ilgili olarak; 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim görmesi halinde 20 yaşını, yüksek öğrenim görmesi halinde
25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu Kanuna göre malûl olduğu
tespit edilen evli olmayan çocukları bakmakla yükümlü olunan kapsamında sayılmıştır. Ayrıca 2017/26 sayılı Genel Sağlık Sigortası Sağlık Aktivasyon İşlemleri genelgesinde; 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanununa göre ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi gören öğrenciler ile anılan Kanunun
46 ıncı maddesine tabi olarak kısmi zamanlı çalışan öğrencilerden aylık kazançları Kanunun 82 nci
maddesinde belirtilen miktarın altında olanlar 25 yaşını dolduracağı tarihe kadar bakmakla yükümlü olunan kişi sayılacağı belirtilmiştir. Ancak başvuran yirmi beş yaşını 02.06.2019 tarihinde doldurduğu, bu tarihe kadar ( 29.08.2016 ila 02.06.2019 tarihleri arasında) genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamında sağlık güvencesinden faydalandığı fakat 03.06.2019 tarihinden itibaren yirmi beş yaşını doldurmuş olması nedeniyle bakmakla yükümlü olunan kapsamında sağlık güvencesinin sona erdiği görülmekte, bu tarihten itibaren öğrencilik hakkı devam etse bile herhangi bir kapsamda sigortalılığı bulunmayan dönemlerde 60/g kapsamında genel sağlık sigortası tescili açıldığı tespit edilmiştir.
15.2. Başvuranın, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun Genel sağlık sigortalısı sayılanlar başlıklı 60’ıncı maddesinin g bendi dışında diğer fıkra ve bentlere göre genel sağlık sigortalısı veya Kanunun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının 10 numaralı bendi ile üçüncü fıkrası kapsamında genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamında bulunmadığı ve bu nedenle 60’ıncı maddenin 1’inci fıkrasının g bendi kapsamında “03.06.2019-03.06.2019”, “04.06.201907.08.2020″, “04.04.2021-30.04.2021”, “04.05.2021-31.05.2021”, “04.06.2021-30.06.2021” ve
“13.08.2024-05.09.2024” tarihleri arasında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği anlaşılmaktadır.
15.3. 5510 sayılı Kanunun 79/1 maddesine göre genel sağlık sigortası için kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere kurumun prim alması, genel sağlık sigortalısının da prim ödemesi gerekmektedir. Kanunun 80/4 maddesinde; 60’ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar için 82’nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarı, prime esas kazanç tutarı olarak esas alınacağı ifade edilmiş, 88’inci maddesinin 3’üncü fıkrasınde ise 60’ıncı maddenin birinci fıkrasının (b), (c), (d) ve (g) bentleri ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkraları gereği genel sağlık sigortalısı sayılanlar için, her ay otuz tam gün genel sağlık sigortası primi ödenmesi zorunlu olduğu belirtilmiştir. Ayrıca kanunun 89’uncu maddesinin 2’inci fıkrasına göre de prim ve diğer alacakların süresi içinde ve tam olarak ödenmemesi halinde gecikme cezası uygulanacağı ifade edilmektedir. Bu bağlamda başvuranın yukarıda bahsedilen dönemlere ilişkin olarak 09.10.2024 tarihi itibarıyla 1.940,60 TL asıl, 2.129,83 TL gecikme cezası ve gecikme zammı olmak üzere toplam 4.070,43 TL genel sağlık sigortası prim borcu bulunduğu anlaşılmaktadır.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın genel sağlık sigortası borcunun silinmesi talebinin, 5510 sayılı Kanun’un 92’nci ve 60’ıncı maddeleri gereğince uyarınca genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin genel sağlık sigortalısı olması ve bu kişilerin genel sağlık sigortası primi ödemesinin zorunlu olması nedeniyle başvuranın herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerde gerçekleştirilen genel sağlık sigortası tescili ve adına tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası
prim borcunun silinmesinin reddi işleminde kamu yararı ve hizmeti gereklerine aykırı bir durum tespit edilemediği ve idarenin ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli ve kabul edilebilir bir sebep dışında başka bir sebebe dayanmadığı görülerek hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Sadettin KALKAN
Kamu Başdenetçisi V.
/