Genel Sağlık Sigortası prim borcunun silinmesi talebi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Başvuran, Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcunun silinmesi talebiyle Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmuştur. Başvurusunda, herhangi bir geliri olmadığını belirtmiş ve bu nedenle GSS prim borcunun iptalini istemiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan incelemelerde, başvuranın 01.01.2012 tarihinden itibaren GSS kapsamında tescil edildiği ve 02.03.2012 tarihinde gelir testi başvurusunda bulunduğu tespit edilmiştir. Gelir testi sonucunda belirlenen gelir durumu, başvuranın GSS prim borcunun silinmesine yönelik talebinin hukuken mümkün olmadığını ortaya koymuştur.

İlgili mevzuat çerçevesinde, GSS prim borçlarının silinmesi talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Başvuranın, gelir durumunu değiştirecek bir başvuru yapmadığı ve SGK’nın gelir testi sonuçlarının geçerli olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın 01.01.2014 tarihinden itibaren toplam 36.622,32 TL GSS prim borcu bulunduğu ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddi kararı, hukuka uygunluk ve kamu yararı açısından uygun bulunmuştur.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2025/1428-S.25.2181

BAŞVURU NO : 2024/11814

KARAR TARİHİ : 10.02.2025

RET KARARI

SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Genel Sağlık Sigortası prim borcunun silinmesi talebi hakkındadır

BAŞVURU TARİHİ : 24.09.2024

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran (TCKN: ) özetle: herhangi bir geliri olmadığını belirterek tarafına çıkartılan Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcunun silinmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından alınan 23.10.2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. Kurum kayıtlarında yaptıkları incelemede başvuran ’ın 01.01.2012 tarihinde 5510 sayılı Kanun’un 60/1/g bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği, bu tescil nedeniyle

02.03.2012 tarihinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına gelir testine başvuru yapmış olduğu ve

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemlerine kaydedilen gelir testi sonucunun da 60/1/g olarak belirlendiği ve bu nedenle mevcut tescilinde bir değişikliğe gidilmesini gerektiren bir durumun oluşmadığının tespit edildiği, bununla birlikte, Genel Sağlık Sigortası Kapsamında

Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Gelir tespitinin yenilenmesi” başlıklı 12’nci maddesinde yer alan “Gelir tespiti sonucu 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ve (g) bendine göre genel sağlık sigortası tescili yapılanlar, gelir durumlarının ödenecek prim miktarını etkileyecek şekilde değişmesi hâlinde bir ay içinde vakfa başvurmak zorundadır. Vakıf da BSYHP üzerinden tespit ettiği değişiklikler üzerine, kişilerin bildirimini beklemeksizin gelir tespitini yeniler.” hükmü yer almasına karşın adı geçen sigortalının belirtilen tarihten sonra gelir testi için ilgili Vakfa başvuru yapmadığı, Vakfın da gelir testi sonucunda bir

güncelleme yapmadığı ve dolayısıyla 5510 sayılı Kanun’un 60/1/g bendi kapsamındaki mevcut gelir testi sonucunun hali hazırda devam ettiğinin belirlendiği, 2.2. Genel sağlık sigortalılığının tespitinde esas alınacak gelir testlerine ilişkin usul ve esasları belirlemek, bu testleri Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarıyla işbirliği yaparak uygulamak konusunda Aile ve

Sosyal Hizmetler Bakanlığının görevli olduğu, Bakanlık tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemlerinde kayıtlı olan geçerli gelir testi sonuçlarına göre genel sağlık sigortası tescillerinin oluşturulmakta olduğu, 2.3. Adı geçen sigortalı adına tahakkuk eden genel sağlık sigortası prim borçlarının silinmesine yönelik talebinin hukuki açıdan mümkün bulunmamakla birlikte gelir testi sonucunun şahsın başvurusu yoluyla veya Vakıf tarafından resen güncellenmesi ile aile içindeki gelirinin kişi başına düşen aylık tutarı brüt asgari ücretin üçte birinden az olduğu belirlenirse, gelir testine başvuru tarihi itibarıyla şahsın genel sağlık sigortası tescil kaydının 5510 sayılı Kanun’un 60/1/c-1 bendine göre güncellenebileceği, 2.4. Başvuran adına 1.1.2012 ila 1.1.2014 tarihleri arasındaki genel sağlık sigortası tescillerine istinaden tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borçlarının terkin edilmiş olduğu, 2.5. Kurum kayıtlarında yapılan inceleme neticesinde başvuru sahibinin herhangi bir kapsamda genel sağlık sigortalısı ya da bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında olmadığı belirlenen dönemler için (01.01.201214.03.2012; 21.03.2012-03.09.2012; 29.08.2013-Devam Eden) Kurumlarına, Sosyal Yardımlaşma ve

Dayanışma Vakfı aracılığıyla iletilen gelir testi sonucu doğrultusunda 5510 sayılı Kanun’un 60/1/g bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil işlemi gerçekleştirilmiş olduğunu ve bu doğrultuda adına genel sağlık sigortası primi tahakkuk ettirilmiş olduğu

Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. Sosyal güvenlik hakkı başlıklı 60’ıncı maddesinde; “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.

Devlet, bu güvenliği sağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar.” 3.2. Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 31/5/2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesine göre; “Bu Kanunun uygulanmasında; […] 8) Genel sağlık sigortası: Kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan

harcamaların finansmanını sağlayan sigortayı, 9) Genel sağlık sigortalısı: Bu Kanunun 60 ıncı maddesinde sayılan kişileri, 10) Bakmakla yükümlü olduğu kişi: 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendi ile 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1), (2) ve (7) numaralı alt bentleri ile yedinci ve sekizinci fıkraları ile on ikinci fıkrasındaki askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları dışında kalan genel sağlık sigortalısının, sigortalı sayılmayan veya isteğe bağlı sigortalı olmayan, kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olan; a) Eşini, b) 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim veya 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Meslekî Eğitim Kanununda belirtilen aday çıraklık ve çıraklık eğitimi ile işletmelerde meslekî eğitim görmesi halinde 20 yaşını, yükseköğrenim görmesi halinde 25 yaşını doldurmamış ve evli olmayan çocukları ile yaşına bakılmaksızın bu Kanuna göre malûl olduğu tespit edilen evli olmayan çocuklarını, c) Geçiminin genel sağlık sigortalısı tarafından sağlandığı Kurumca belirlenen kriterlere göre tespit edilen ana ve babasını, […] ifade eder. …” 5.2. Genel sağlık sigortalısı sayılanlar başlıklı 60’ıncı maddesine göre; “İkametgahı Türkiye’de olan kişilerden; a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; 1) (a) ve (c) bentleri gereğince sigortalı sayılan kişiler,

2) (b) bendi gereğince sigortalı sayılan kişiler, b) İsteğe bağlı sigortalı olan kişiler, c) Yukarıdaki (a) ve

(b) bentlerine göre sigortalı sayılmayanlardan; 1) Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan

Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar, … g) Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar, genel sağlık sigortalısı sayılır.

[…]” 5.3. “Genel sağlık sigortalılığının başlangıcı, bildirimi ve tescili” başlıklı 61/1-f maddesine göre; “(g)

bendinde sayılanlar; diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve Kurumca resen tescil edilirler.” 5.4. Prim alınması zorunluluğu başlıklı 79’uncu maddesine göre; “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır 5.5. “Prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesine göre; […] “60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar için 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarı, prime esas kazanç tutarı olarak esas alınır.”[…] 5.6. “Prim oranları ve Devlet katkısı” başlıklı 81’inci maddesinin 1’inci fıkrasının f bendine göre; “

[…] Ancak, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendine tabi olanlar için genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın %3’ü olup, bu oranı %12’ye kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.” 5.7. “Prim ödeme yükümlüsü” başlıklı 87’nci maddesinin 1’inci maddesinin b fıkrasına göre; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (b) bendindeki muhtar sigortalılar hariç bu bent kapsamında sigortalı olanlar, isteğe bağlı sigortalı olanlar ve 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (d) ve (g) bentlerinde sayılan kişilerin kendileri, […] prim ödeme yükümlüsüdür.” 5.8. “Primlerin ödenmesi” başlıklı 88’inci maddesinin 3’üncü fıkrasına göre; “60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (b), (c), (d) ve (g) bentleri ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkraları gereği genel sağlık sigortalısı sayılanlar için, her ay otuz tam gün genel sağlık sigortası primi ödenmesi zorunludur.[…]” 4’üncü fıkrasına göre; “3 üncü maddenin üçüncü fıkrası kapsamına girenler hariç

olmak üzere; 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olmakla birlikte, 4857 sayılı Kanunun 13 üncü ve 14 üncü maddelerine göre kısmi süreli veya çağrı üzerine çalışanlar ile ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışıp, çalıştığı saat karşılığında ücret alanlardan (…) ay içerisinde sekiz gün ve daha az çalışanlar için eksik günlerine ait genel sağlık sigortası primlerinin otuz güne tamamlanması zorunludur. Bu durumda olan sigortalıların eksik günlerine ilişkin genel sağlık sigortası primleri, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi veya (g) bendi kapsamında ödenir.” 5.9. “Prim borçlarına halef olma, gecikme cezası ve gecikme zammı ile iadesi gereken primler” başlıklı 89’uncu maddesinin 2’inci fıkrasına göre; “Kurumun prim ve diğer alacakları süresi içinde ve tam olarak ödenmezse, ödenmeyen kısmı sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için % 3 oranında gecikme cezası uygulanarak artırılır. Ayrıca, her ay için bulunan tutarlara ödeme süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı Hazine

Müsteşarlığınca açıklanacak bir önceki aya ait Yeni Türk Lirası cinsinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır. Ancak, ödemenin yapıldığı ay için gecikme zammı günlük hesaplanır. Cumhurbaşkanı, ilk üç ay için uygulanan gecikme cezası oranını iki katına kadar artırmaya veya bu oranı % 1 oranına kadar indirmeye, yeniden kanuni oranına getirmeye ve uygulama tarihini belirlemeye yetkilidir. Dava ve icra takibi açılmış olsa bile, prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için gecikme cezası ve gecikme zammı tahsil edilir.” 5.10. “Sigortalılığın zorunlu oluşu, sona ermesi ve sosyal güvenlik sicil numarası” başlıklı 92’inci maddesinin 1’inci fıkrasına göre; “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur. Bu Kanunda yer alan sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmak, azaltmak, vazgeçmek veya başkasına devretmek için sözleşmelere konulan hükümler geçersizdir.” 5.11. Geçici 91’inci maddesine göre “1/1/2013 tarihinden önce 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (d) ve (g) bendi ile yedinci fıkrası (Uluslararası Öğrenciler Değerlendirme Kurulu kararı ile burslandırılan uluslararası öğrenciler hariç) kapsamındaki genel sağlık sigortalılarının genel sağlık sigortası primleri ile gecikme cezası ve gecikme zammı gibi feri alacaklarının tamamının tahsilinden vazgeçilir. Bu maddenin yayımlandığı tarihe kadar söz konusu süreler için ödenmiş olan primler iade ve mahsup edilmez.” 5.12. Geçici 100’üncü maddesine göre “Bu Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında 1/1/2014 öncesine ait olup ödenmemiş genel sağlık sigortası primleri ile gecikme cezası ve gecikme zammı gibi ferî alacaklarının tamamının tahsilinden vazgeçilir. Bu maddenin yayımlandığı tarihe kadar söz konusu süreler için ödenmiş olan primler iade ve mahsup edilmez.” 6. Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin; 6.1. “Re’sen tescil ve gelir tespiti başvurusu” başlıklı 4’üncü maddesine göre; “(1) Genel sağlık sigortalısı ya da genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde olmayanlar ile genel sağlık sigortalılığı ya da genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsü sona eren kişiler, SGK tarafından re’sen tescil edilir. Bu kişiler için, gelir testleri sonuçlandırılıncaya kadar 5510 sayılı

Kanunun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarı prime esas asgari kazanç tutarı olarak esas alınarak primleri tahakkuk ettirilir. Ayrıca, gelir tespitini yaptırmak üzere bir ay içinde vakıflara başvurması gerektiği SGK tarafından re’sen tescil edilen kişilere bildirilir. (2)

Re’sen genel sağlık sigortası tescili yapılan kişilerin gelir testi işlemleri, SGK veya ilgili vakıf tarafından

ailenin yazılı muvafakati alınarak vakıf tarafından sonuçlandırılır. (3) Kendisine gelir testi yapılmasını istemeyenler ile genel sağlık sigortası tescilinin yapıldığına dair tebligatın yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde gelir testi yapılması yönünde muvafakat vermeyenlerin gelirleri asgari ücretin iki katı olarak kabul edilir. (4) Gelir testine tabi tutulacak kişinin gelir testini yaptırmak üzere vakfa bizzat yazılı başvurusu esastır. Ancak, kişiye kanuni temsilci atanması durumunda, bu kişi adına başvuru işlemi kanuni temsilcisi, özürlülük ve yaşlılık gibi nedenlerle bizzat başvuruda bulunamayacak olanların ise vekili tarafından yapılır. (5) Aynı aileden birden fazla kişinin gelir testine tabi tutulacak kişi olması halinde aynı form ile başvuru yapılır. (6) Aynı aile üyelerinden biri veya birkaçı başvuruda bulunsa bile başvuru formunda hanede yaşayan tüm fertlere ait bilgiler yer alır. (7) Gelir testine tabi tutulacak kişilerden, aile içinde kişi başına düşen gelirinin asgari ücretin iki katından fazla olduğunu beyan edenler için gelir testi yapılmaksızın, beyan edilen gelir esas alınarak genel sağlık sigortası tescili yapılır.” 6.2. “Başvuru için gerekli belgeler” başlıklı 5’inci maddesine göre; “(1) Gelir tespiti yapılması için başvuracak kişiler, gelir tespitine esas teşkil edecek göstergeleri içeren başvuru formu ile müracaat eder.

Ancak, başvuru işleminin kanuni temsilciler tarafından yapılması halinde mahkemeden alınmış karar örneği, vekil tarafından başvuru yapılması halinde vekaletname örneği başvuru formuna eklenir”.

6.3. “Başvuru yeri” başlıklı 6’ncı maddesine göre; “(1) Başvuru, kişinin Adrese Dayalı Nüfus Kayıt

Sisteminde kayıtlı ikametgahının bulunduğu il veya ilçe idari sınırları içindeki vakfa yapılır.” 6.4. “Gelir tespiti yapılması gereken haller” başlıklı 9’uncu maddesine göre; “(1) Genel sağlık sigortalısı ya da genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsünde olmayanlar ile genel sağlık sigortalılığı ya da genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi statüsü sona erenler için gelir tespiti yapılır. (2) Gelir tespiti yapılan genel sağlık sigortalılarının gerekli görülen hallerde ve/veya genel sağlık sigortalılarının gelir durumlarının değişmesi sonucu gelir tespitinin yenilenmesi taleplerinin yerinde bulunması ya da vakıf ve/veya SGK tarafından gelir durumlarının değiştiğinin tespit edilmesi halinde, 14 üncü madde esaslarına göre gelir tespitleri yeniden yapılır.

6.5. “Gelir tespitinin yenilenmesi” başlıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasına göre; “Gelir tespiti sonucu 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ve (g) bendine göre genel sağlık sigortası tescili yapılanlar, gelir durumlarının ödenecek prim miktarını etkileyecek şekilde değişmesi hâlinde bir ay içinde vakfa başvurmak zorundadır. Vakıf da BSYHP üzerinden tespit ettiği değişiklikler üzerine, kişilerin bildirimini beklemeksizin gelir tespitini yeniler.” 6.6. “Tescil ve primlerin ödenmesi” başlıklı 16’ncı maddesine göre; “1) Yapılan inceleme ve araştırma sonucunda tespit edilen aile içinde kişi başına düşen gelirin aylık tutarı, prime esas kazanç alt sınırının üçte birinden az olanlardan, gelir tespitine esas alınan aile bireylerinden genel sağlık sigortalısı veya bunların bakmakla yükümlü olduğu kişi durumunda olmayanların tamamı, 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendine göre genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilir. Bunların genel sağlık sigortası primleri, 5510 sayılı Kanunun 87 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi ve 88 inci maddesinin beşinci fıkrasına göre SGK tarafından ilgili kamu idarelerinden tahsil edilir. (2) Yapılan inceleme ve araştırma sonucunda tespit edilen aile içinde kişi başına düşen gelirin aylık tutarı, prime esas kazanç alt sınırının üçte birine eşit veya üçte birinden fazla olanlardan, gelir tespitine esas alınan aile bireylerinden genel sağlık sigortalısı veya bunların bakmakla yükümlü olduğu kişi durumunda olmayanların 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine tabi genel sağlık sigortalısı olarak tescili ile ilgili esaslar SGK tarafından belirlenir. (3) Genel sağlık sigortası tescilinin re’sen yapıldığı tarihten itibaren prim tahakkuk ettirilir ve ödeme yükümlülüğü başlar. (4) 5510

sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine tabi genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilen aile bireyi ile birlikte, bunların bakmakla yükümlü olduğu aile bireyleri de tescil edilen genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi olarak genel sağlık sigortasından yararlanır. (5) Aynı hane içinde gelir tespitine esas alınan aile bireylerinden; genel sağlık sigortalısı veya bunların bakmakla yükümlü olduğu kişi durumunda olmayan diğer aile bireyleri ayrı bir prim ödeme yükümlüsü genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilir ve varsa bunların bakmakla yükümlü oldukları diğer aile bireyleri de bakmakla yükümlü olunan kişi olarak genel sağlık sigortasından yararlanır. (6) SGK tarafından, gelir tespiti herhangi bir nedenle yapılmamış olan ve 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında olanlardan, prime esas kazanç alt sınırı üzerinden genel sağlık sigortası primi alınır.

Bu kişiler, gelir tespitinin sonucuna göre ya 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c)

bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında ya da (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilir. 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında tescil edilmesi veya prime esas kazanç alt sınırının üçte biri üzerinden (g) bendi kapsamında tescil edilmesi halinde, gelir tespitinin sonuçlandığı tarihe kadar alınan genel sağlık sigortası primleri herhangi bir faiz uygulanmaksızın iade veya mahsup edilir.” 6.7. “Bildirim” başlıklı 17’nci maddesine göre; “1) Heyet tarafından verilen gelir tespiti kararları, genel sağlık sigortası tesciline ve prim ödeme yükümlülüğüne ilişkin bilgilerle birlikte; a) 5510 sayılı Kanunun

60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendine tabi olanlar için genel sağlık

sigortalısı olarak tescil edilen aile bireyleri adına başvuru sahibine, b) 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendine tabi olanlar için genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilen aile bireyine, SGK tarafından tebliğ edilir.” 6.8. “İtiraz ve İtirazın sonuçlandırılması” başlıklı 18’inci maddesine göre; “1) SGK tarafından tebliğ edilen gelir tespiti kararlarına karşı, tebligatın yapıldığı genel sağlık sigortalısınca kararın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde gelir tespitini yapan vakfa yazılı olarak itiraz edilebilir. (2) İtirazlar, itirazın vakıf kayıtlarına intikal tarihinden itibaren onbeş gün içinde, heyet tarafından karara bağlanarak alınan karar itirazda bulunan genel sağlık sigortalısına ve SGK’ya bildirilir. (3) Heyet gerekli gördüğü hallerde itirazı karara bağlamadan önce vakıf personeline inceleme yaptırabilir. (4) Heyetin kararlarına itiraz, genel sağlık sigortalılığına ilişkin prim tahakkuk ve tahsilat işlemlerini durdurmaz. İtiraz sonucunda prim ödeme yükümlülüğünde değişiklik olması halinde, gerekli iade ve mahsup işlemleri SGK tarafından yapılır.” 7. Genel Sağlık Sigortası Tescil, Prim ve Müstehaklık İşlemleri Yönetmeliği’nin; 7.1. “Genel sağlık sigortalısı sayılanlar” başlıklı 6’ncı maddesinin 1’inci fıkrasına göre; “Kanunun 60’ıncı maddesinin ilgili fıkralarında belirtilen kişiler, genel sağlık sigortalısı sayılır.” 2’inci fıkrasına göre; “Kanunun başka maddeleri ile diğer kanunlar gereğince genel sağlık sigortalısı olacağı belirtilenler 60’ıncı maddenin atıf yapılan ilgili fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar.” 7.2. “Genel sağlık sigortalılığının başlangıcı, bildirimi ve tescili” başlıklı 9’uncu maddesinin 3’üncü fıkrasına göre; “Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde sayılanlar bu kapsama girdikleri tarihten, (g) bendinde sayılanlar ise diğer fıkra ya da bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer fıkra ya da bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar. Bu kapsamda sayılanlardan gelir testine başvuranların genel sağlık sigortası tescil işlemleri, gelir testi sonucuna göre 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi veya (g) bendi

kapsamında güncellenir. Tescil usul ve esasları, 28/12/2011 tarihli ve 28156 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve

Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri de dikkate alınarak Kurumca belirlenir.”

Hükümlerine yer verilmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9. Başvuran özetle, Genel Sağlık Sigortası borcunun silinmesini talep etmektedir.

İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, 10. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Spgm Genel Sağlık Sigortası Tescil Ve Prim Daire Başkanlığı’nın

23.10.2024 tarihli, başvuran ’a ait Genel Sağlık Sigortası Tescillerine Ait Tahakkuk, Tahsilat

ve Emanet Durumlarını Gösterir Belgesine göre; 01.01.2012 tarihinden itibaren 60’ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği, 23.10.2024 tarihli Genel

Sağlık Sigortası Gelir Testi Kayıtlarına Ait Tarih Aralıklarını Gösterir Belgesine göre 02.03.2012 tarihinde gelir testi başvurusu yaptığı, 22.03.2012 tarihinde gelir testi sonuçlandırıldığı ve gelir testi sonucunun 60/g-

1 olarak tespit edildiği anlaşılmaktadır.

11. İzmir Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Bornova Naci Şahin Sosyal Güvenlik Merkezi’nin 15.10.2024 tarih – – sayılı yazısında; ’ın, 22.03.2012 tarihinde gelir testinin sonuçlandırıldığı ve gelir testi sonucunun 60/g-1 olarak tespit edildiğinin kayıtlarına intikal ettirildiği, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfınca bildirilen gelir testi sonucuna göre sigortalının genel sağlık sigortası kapsamındaki prim borçları belirlenen gelir sonucuna göre tahakkuk ettirildiği, Sigortalının gelir testine başvurusu genel sağlık sigortası kapsamındaki yükümlülüğünün irade beyanı olarak kabul edildiğinden ve belirlenen gelir tespitinin sigortalının bilgisi olarak sonuçlandırıldığından, sigortalıya Ek1 tebligatı gönderilmeden Kurumca resen genel sağlık sigortası kapsamındaki tescil işlemleri bildirilen gelir tespiti sınıfı üzerinden sonuçlandırıldığı, sigortalının gelir testine sonucuna göre 1.1.2012 tarihinden itibaren genel sağlık sigortası kapsamındaki sürelerine ait 2012-2013 yıllarında oluşan genel sağlık sigortası prim borçlarının zaman aşımı nedeniyle Kurumca resen terkin edildiği, ifade edilmektedir. Başvuran

’ın 01.01.2014 tarihinden itibaren 18.689,97 asıl 17.932,35 gecikme faizi olmak üzere toplam 36.622,32 TL GSS prim borcu bulunduğu da belirtilmektedir.

12.Genel sağlık sigortası; kişilerin öncelikle sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde ise oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigortayı ifade etmektedir. Genel sağlık sigortası ile kişilerin ekonomik gücüne ve isteğine bakılmaksızın, ortaya çıkacak hastalık riskine karşı, toplumun bütün fertlerinin sağlık hizmetlerinden eşit, ulaşılabilir ve etkin bir şekilde faydalanması sağlanmıştır. Ülkemizde ikamet eden Türk vatandaşları 1/1/2012 tarihinde zorunlu olarak genel sağlık sigortası kapsamına alınmıştır (www.sgk.gov.tr).

13. Gelir testi ise, herhangi bir kapsamda sosyal güvencesi olmayan vatandaşların çeşitli göstergeler ışığında mevcut gelirlerinin tespit edilerek genel sağlık sigortası primi ödeyip ödeyemeyeceklerini belirleyen işlemdir. Herhangi bir sosyal güvencesi bulunmaması nedeniyle genel sağlık sigortası kapsamına alınan Türk vatandaşlarından prim ödeme gücünün bulunmadığını beyan eden kişiler gelir testi yaptırabilirler. Gelir testi yaptırmak isteyen kişilerin Adres Kayıt Sisteminde yer alan ikametlerinin bulunduğu yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına müracaat etmeleri gerekmektedir. Gelir testine başvuru yapılması için herhangi bir süre şartı aranmamakla birlikte tüm genel sağlık sigortası primlerinin Devlet tarafından karşılanabilmesi için Kurum tarafından gönderilen tescil tebligatının tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içerisinde gelir testine başvurulması gerekmektedir. Aksi halde gelir testine başvuru tarihine kadar olan borçlar genel sağlık sigortalısının kendisi tarafından ödenmesi gerekmektedir. Genel sağlık sigortalılardan gelir durumu değişenlerin durumunun değiştiği tarihten itibaren yeniden gelir testi için Adres Kayıt Sisteminde yer alan ikametlerinin bulunduğu yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma

Vakıflarına müracaat etmeleri gerekmektedir (www.sgk.gov.tr).

14. Başvuru dosyasına başvuran ve ilgili kurumun eklediği bilgi ve belgelerden; 14.1. Başvuran ’ın Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 01.01.2012 tarihinden itibaren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)

bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği, 23.10.2024 tarihli Genel Sağlık Sigortası

Gelir Testi Kayıtlarına Ait Tarih Aralıklarını Gösterir Belgesine göre 02.03.2012 tarihinde gelir testi başvurusu yaptığı anlaşılmaktadır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından gelir testi sonucunun da 60/1/g olarak belirlendiği görülmektedir. 5510 sayılı Kanunun 79/1 maddesine göre genel sağlık sigortası için kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere kurumun prim alması, genel sağlık sigortalısının da prim ödemesi gerekmektedir. Kanunun 80/4 maddesinde; 60’ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar için 82’nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarı, prime esas kazanç tutarı olarak esas alınacağı ifade edilmiş, 88’inci maddesinin 3’üncü fıkrasında ise 60’ıncı maddenin birinci fıkrasının (b), (c), (d) ve (g) bentleri ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkraları gereği genel sağlık sigortalısı sayılanlar için, her ay otuz tam gün genel sağlık sigortası primi ödenmesi zorunlu olduğu belirtilmiştir. Ayrıca kanunun 89’uncu maddesinin 2’inci fıkrasına göre de prim ve diğer alacakların süresi içinde ve tam olarak ödenmemesi halinde gecikme cezası uygulanacağı ifade edilmektedir. Bu bağlamda başvuru sahibinin herhangi bir kapsamda genel sağlık sigortalısı ya da bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında olmadığı belirlenen dönemler için (01.01.2012-14.03.2012; 21.03.2012-03.09.2012; 29.08.2013-Devam Eden) Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından yapılan gelir testi sonucu doğrultusunda 5510 sayılı Kanun’un 60/1/g bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil işlemi gerçekleştirilmiş olup adına 01.01.2012-14.03.2012 ile 21.03.2012-03.09.2012 tarihleri arasında ve

29.08.2013 tarihinden başlamak üzere hâlihazırda devam etmekte olan 5510 sayılı Kanun’un 60/1/g bendi

kapsamındaki genel sağlık sigortası tescili doğrultusunda tahakkuk eden genel sağlık sigortası prim borcunun güncel tutarı 23.10.2024 tarihi itibarıyla 36.957,39 TL genel sağlık sigortası prim borcu bulunduğu anlaşılmaktadır.

14.2. İdare tarafından gönderilen belgelerin incelenmesinden 7429 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu ile Bazı

Kanunlarda ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 6’ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanun’a eklenen geçici 91’inci maddede kapsamında başvuran adına 1.1.2012 ila

1.1.2014 tarihleri arasındaki genel sağlık sigortası tescillerine istinaden tahakkuk ettirilen genel sağlık

sigortası prim borçları terkin edildiği anlaşılmıştır. Aynı şekilde 7537 sayılı Devlet Memurları Kanunu İle

Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 26’ncı maddesi ile 5510 sayılı Kanuna eklenen Geçici Madde 10’uncu madde uyarınca 1.1.2015 öncesi GSS prim borçlarının da terkin edilmesi gerekmekte” olduğu anlaşılmıştır.

15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın genel sağlık sigortası borcunun silinmesi talebinin, 5510 sayılı Kanun’un 92’nci ve 60’ıncı maddeleri gereğince genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin genel sağlık sigortalısı olması ve bu kişilerin genel sağlık sigortası primi ödemesinin zorunlu olması nedeniyle başvuranın herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerde gerçekleştirilen genel sağlık sigortası tescili ve adına tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesinin reddi işleminde kamu yararı ve hizmeti gereklerine aykırı bir durum tespit edilemediği ve idarenin ilgili mevzuat çerçevesinde hukuken geçerli ve kabul edilebilir bir sebep dışında başka bir sebebe dayanmadığı görülerek hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddine karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

16. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.

17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 5510 sayılı Kanunu’nun Gelir tespitinin yenilenmesi” başlıklı 12’nci maddesinin birinci fıkrasına göre; Gelir tespiti sonucu 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi ve (g) bendine göre genel sağlık sigortası tescili yapılanlar, gelir durumlarının ödenecek prim miktarını etkileyecek şekilde değişmesi hâlinde bir ay içinde vakfa başvurmak zorundadır. Vakıf da

BSYHP üzerinden tespit ettiği değişiklikler üzerine, kişilerin bildirimini beklemeksizin gelir tespitini yeniler.

19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret

Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Mehmet AKARCA

Kamu Başdenetçisi