|
ÖZET: Başvuran, 2021 yılı Ekim ayında aldığı tebligatla 11.123 TL tutarında Genel Sağlık Sigortası (GSS) borcu olduğunu öğrenmiş ve bu borcun hukuka aykırı olduğunu, askere gideceğini belirterek borcun silinmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ise başvuranın borcunun hukuki dayanağını açıklamış, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na atıfta bulunarak, genel sağlık sigortası primlerinin ödenmesinin zorunlu olduğunu vurgulamıştır. Ayrıca, başvuranın gelir testi başvurusunda bulunmadığı ve bu nedenle borcunun silinmesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
SGK’nın yaptığı incelemelerde, başvuranın 26/04/2016 ile 07/12/2022 tarihleri arasında genel sağlık sigortası tescilinin yapıldığı ve bu döneme ait prim borcunun tahakkuk ettirildiği tespit edilmiştir. 7440 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılmış borçların da bulunduğu belirtilmiş, yapılandırma süresi içinde ödenmediği takdirde borcun tekrar tahakkuk edeceği bildirilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Sonuç olarak, başvuranın GSS prim borcunun silinmesi talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde hukuka uygun bulunmuş ve red edilmiştir. Başvuranın, kararın tebliğ tarihinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9330-S.23.15059
BAŞVURU NO : 2023/2009
KARAR TARİHİ : 26/07/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcu hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 06/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, 2021 yılı ekim ayında gelen tebligat neticesinde Genel Sağlık Sigortası (GSS) borcu olduğunu öğrendiğini, borcunun 11.123 TL olduğunu, anılan borcun hukuka aykırı olduğunu, askere gideceğini ve bu borcu ödeyecek maddi gücü olmadığını belirterek GSS borcunun silinmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 05/01/2023 tarih ve sayılı Gönderme Kararına istinaden Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından kurumumuz kayıtlarına 30/01/2023 tarihinde giren sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuran hakkında gerekli inceleme ve değerlendirme yapılarak 25.01.2023 tarihli ve sayılı yazı ile başvurana bilgi verildiği, 2.2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde, “Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,” ve aynı fıkranın (g) bendinde, “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,… genel sağlık sigortalısı sayılır.” hükümlerinin bulunduğu,
2.3. Ayrıca, 5510 sayılı Kanun’un 79’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” ve 92’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.” hükümlerinin yer aldığı, 2.4. 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi hariç diğer bentleri ya da fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı ya da Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendi ile aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişisi olarak sağlık yardımlarından yararlanmakta iken bu durumları sona eren ve yabancı bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan, Türkiye’de ikamet eden Türk vatandaşları; sağlık yardımlarından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılacaklarından Sosyal Güvenlik Kurumunca resen tescil edildikleri, 2.5. Genel sağlık sigortalılığının tespitinde esas alınacak gelir testlerine ilişkin usul ve esasları belirlemenin, bu testleri Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarıyla işbirliği yaparak uygulamanın
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının görevi olduğu, Bakanlık tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemde kayıtlı olan geçerli gelir testi sonuçlarına göre genel sağlık sigortası tescillerinin oluşturulduğu, 2.6. Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarında yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde, başvurana
13.09.2021 tarihinde 2019/17 sayılı Genel Sağlık Sigortası Tescil ve Prim İşlemleri Genelgesi kapsamında
“Gelir Testine Müracaat Bildirim Tebligatı” gönderilmek suretiyle gerekli bilgilendirmenin yapılmasına rağmen Kurum kayıtlarında yapılan inceleme doğrultusunda, söz konusu tebligatın ulaşmasından sonra başvuran tarafından gelir testi başvurusunda bulunmadığı, 2.7. Başvuranın 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası tescili doğrultusunda 24.01.2023 tarihi itibarıyla 11.397,00-TL genel sağlık sigortası prim borcunun tahakkuk ettirildiği, anılan borca ilişkin “Genel Sağlık Sigortası Tescillerine Ait Tahakkuk, Tahsilat ve Emanet Durumlarını Gösterir Belge” işbu yazı ekinde sunulduğu, 2.8. Yukarıda açıklanan mevzuat hükümleri gereğince genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin genel sağlık sigortalısı olması ve bu kişilerin genel sağlık sigortası primi ödemesinin zorunlu olması nedeniyle başvuranın herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerde gerçekleştirilen genel sağlık sigortası tescili ve tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesinin mümkün olmadığı, İfadelerine yer verilmiştir.
3.Başvuranın Genel Sağlık Sigortası prim borcu açısından güncel durumunun tespiti ve 7440 sayılı
Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun’un 7’nci maddesinin yedinci fıkrasından faydalandırılıp faydalandırılmadığının tespiti amacıyla Sosyal Güvenlik Kurumu ile 07/07/2023 tarihinde iletişime geçilmiş olup anılan kurum
tarafından:
3.1. Başvuranın Genel Sağlık Sigortası (GSS) tescil kaydının 26/04/2016-07/12/2022 tarihleri arasında yapıldığı, bu itibarla başvurana 18 yaşından itibaren Genel Sağlık Sigortası tescil kaydının oluşturulduğu,
25 yaşın altındaki prim borçlarının affedilmesi üzerine 26/04/2016 öncesi borçlarının tahsislinden
vazgeçildiği, diğer taraftan 26/04/2016 tarihi sonrasına ait 7440 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılmış
6991 TL borcunun olduğu, başvuranın borcundan 4460 TL (gecikme zammı ve gecikme cezası) nin
tahsilinden anılan borcun 31/08/2023 tarihine kadar ödenmesi halinde vazgeçildiği, yapılandırmadan
dolayı silinen 4460 TL nin 31/08/2023 tarihine kadar ödenmemesi halinde ise söz konusu meblağın borca tekrar ekleneceği, Açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” hükmüne, 5. 14/6/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 6.1. 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde, “Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,” 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,… genel sağlık sigortalısı sayılır.” 6.2. 61’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, “(g) bendinde sayılanlar; diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve Kurumca resen tescil edilirler.” 6.3. 79’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” 6.4. 92’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.” 7. 7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun’un 7’nci maddesinin yedinci fıkrasında, “2022 yılı Aralık ayı ve önceki aylara ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında tahakkuk ettiği hâlde ödenmemiş olan prim borçlarının 31/8/2023 tarihine kadar ödenmesi hâlinde gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir.
Bu Kanunun yayımı tarihinden önce 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki sigortalılık statüsünden kaynaklanan prim borcu bulunanlar anılan Kanunun 67 nci maddesinde belirtilen şartları taşımaları hâlinde, bu Kanunun yayımı tarihinden önceki döneme ait prim
borçları dikkate alınmaksızın Kanunun yayımı tarihinden itibaren 31/8/2023 tarihine kadar sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlandırılır. Bu Kanunun yayımı tarihine kadar ödenmiş olan 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası primleri ile gecikme cezası ve gecikme zammı tutarları iade ve mahsup edilmez.” 8. 2019/17 sayılı Genel Sağlık Sigortası Tescil ve Prim İşlemleri Genelgesi’nin “5.2. Gelir Testine
İtiraz” başlıklı bölümünde; “Gelir testine başvuran kişiler SYDV tarafından sonuçlandırılan gelir testi kararlarına karşı, gelir testi sonucunun tebliğ edildiği (Ek-2/A) tarihten itibaren on beş gün içinde gelir testini yapan ilgili vakfa itiraz edebilir. Süresi içerisinde itiraz edilmeyen veya süresi içerisinde yapılan itirazın değerlendirilmesi sonucunda verilen karar ile gelir testi sonucu kesinleşmiş sayılır.” 8.1. Anılan Genelgenin “3.4.2.2. 60/1/c-1 Alt Bendi Kapsamındaki Kişilerin Tescil Güncelleme
İşlemleri” başlıklı bölümünde, “Gelir testi sonucu gelir seviyesi brüt asgari ücretin üçte birinden fazla (60/1/g) olanlara bu Genelgeye ek gelir testi sonuç bildirimi “Ek-2/A” 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre elden veya posta yoluyla tebliğ edilecektir.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, 1 numaralı paragrafta özetle: tarafına çıkartılan Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcunun terkinini talep etmektedir.
11. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan inceleme neticesinde, 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası tescili doğrultusunda başvurana 24/01/2023 tarihi itibarıyla 11.397,00-TL genel sağlık sigortası prim borcu tahakkuk ettirildiği, 07/07/2023 tarihi itibariyle ise 26/04/2016 tarihi sonrasına ait 7440 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılmış 6991 TL borcunun olduğu, başvuranın borcundan 4460 TL (gecikme zammı ve gecikme cezası) nin tahsilinden anılan borcun 31/08/2023 tarihine kadar ödenmesi halinde vazgeçildiği, yapılandırmadan dolayı silinen
4460 TL nin 31/08/2023 tarihine kadar ödenmemesi halinde ise söz konusu meblağın borca tekrar
ekleneceği, öte yandan borca ilişkin olarak ilgili mevzuat hükümleri gereğince genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin genel sağlık sigortalısı olması ve bu kişilerin genel sağlık sigortası primi ödemesinin zorunlu olması nedeniyle başvuranın herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerde gerçekleştirilen genel sağlık sigortası tescili ve tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesinin mümkün olmadığı, 12. Bu bağlamda uyuşmazlığın başvurana 26/04/2016 – 07/12/2022 dönemi için çıkarılan genel sağlık sigortası borcunun terkin edilip edilemeyeceği noktasında düğümlendiği görülmektedir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesi gereği kişilerin genel sağlık sigortalısı sayılabilmeleri için, Türkiye’de ikamet etmeleri ve başka bir ülkede sağlık yardımlarından yararlanmamaları halinde zorunlu genel sağlık sigortası kapsamına dâhil edilmesinin anılan kanunun amir hükmü olduğu, başvurana GSS prim borcu çıkarılan 26/04/2016 – 07/12/2022 dönemi için gelir testi neticesinde primli olarak zorunlu Genel Sağlık Sigortasından faydalandırılmasının da yine aynı kanundan kaynaklandığı, İdarenin kanuna uygun şekilde tesis ettiği işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verilmekle birlikte idareden istenilen bilgilerin talep edilen incelemelerin yapılmadan, muğlak ifadelerle bildirilmesinde, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ilkelerine uygun davranmadığı, ayrıca, idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’, başvuranın ilk başvuru dilekçesine cevap vermediği bu nedenle de ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve ‘makul sürede karar verme’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bundan böyle bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Şanlıurfa İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın (GSS) prim borcunun terkini talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi