|
ÖZET: Başvuran, 30 Eylül 2020 tarihinden itibaren genel sağlık sigortası (GSS) sistemine resen dâhil edildiğini, bu tarihte öğrenci olduğunu ve avukatlık stajı yaptığı dönemde GSS prim borcu tahakkuk ettirildiğini öne sürerek, bu borcun silinmesini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan incelemede, başvuranın 21 Ağustos 2020 tarihinde 25 yaşını doldurduğu, bu tarihten itibaren genel sağlık sigortalısı olarak kaydedildiği ve belirtilen tarihler arasında GSS prim borcunun tahakkuk ettirildiği tespit edilmiştir.
İlgili mevzuat uyarınca, genel sağlık sigortalısı olabilmek için Türkiye’de ikamet edilmesi ve başka bir ülkede sağlık yardımlarından yararlanılmaması gerektiği belirtilmiştir. Başvuranın, 21 Ağustos 2020-13 Ekim 2021 tarihleri arasında öğrenci statüsünde olduğu, ancak 25 yaşını doldurduğu için GSS tescilinin zorunlu olduğu ifade edilmiştir. Bu durum, başvuranın GSS prim borcunun silinmesini mümkün kılmamaktadır. Sonuç olarak, başvuranın GSS prim borcunun terkini talebi, hukuka uygunluk açısından değerlendirildiğinde reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve ilgili mevzuatı inceledikten sonra, SGK’nın işleminde hukuka aykırılık tespit edilemediğine karar vermiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurabilecektir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3655-S.24.5792
BAŞVURU NO : 2024/114
KARAR TARİHİ : 02.04.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Genel Sağlık Sigortası prim borcu hakkındadır
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 03.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, 30/09/2020 tarihinden itibaren 60/g-2 maddesi uyarınca genel sağlık sigortası sistemine resen dâhil edildiğini, resen tescil tarihinde öğrenci olduğunu, 2021-2022 tarihleri arasında avukatlık stajını icra ettiğini ve 02/01/2023 tarihinde itibaren genç girişimcilik desteğinden faydalanmaya başladığını bu hususlar değerlendirilmeden tarafına GSS prim borcu çıkarıldığını, söz konusu işlemin düzeltilmesini ve tahakkuk ettirilen GSS prim borçlarının silinmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 10/01/2024 tarihli bilgi ve belge talep yazısına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuz kayıtlarına 01/02/2024 tarihinde giren E- – – sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuran hakkında yapılan gerekli inceleme ve değerlendirme kapsamında; başvuranın 21.08.2020 tarihi itibarıyla 25 yaşını doldurduğu, bu tarihten 13.10.2021 tarihine kadar ve daha sonra 15.10.2022-
01.01.2023 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun’un 60′ ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi
kapsamında genel sağlık sigortalısı olduğu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası
Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde, “Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,” ve aynı fıkranın (g) bendinde, “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından
yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,… genel sağlık sigortalısı sayılır.” hükümlerinin bulunduğu, başvuranın 21.08.2020 tarihinde 25 yaşını doldurmuş olduğu ve hem başka bir kapsamda genel sağlık sigortalısı olmadığı hem de genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişisi olmadığı için 21.08.2020-13.10.2021 tarihleri arasında ve 15.10.2022-01.01.2023 tarihleri arasında Kanunun 60’ıncı maddesinin (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak re’sen tescil edilmesi gerektiğinden anılan tarihler arasında kendisine genel sağlık sigortası prim borcu tahakkuk ettirildiği, 31.01.2024 tarihi itibarıyla hesaplanan genel sağlık sigortası prim borcunun, 1.906,29 TL asıl, 1.098,49 TL gecikme cezası ve gecikme zammı olmak üzere toplam 3.004,78 TL olduğu, 2.2. Başvuranın 21.08.2020-13.10.2021 tarihleri arasında öğrenci olmasına rağmen 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin on birinci fıkrasında yer alan, “Ana veya babası üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmayanlardan; lise ve dengi öğrenimden mezun olanlar 20 yaşını, yükseköğrenimden mezun olanlar ise 25 yaşını geçmemek ve bakmakla yükümlü olunan kişi ya da bu maddenin birinci fıkrasının (g)
bendinde sayılanlar hariç genel sağlık sigortalısı olmamak şartıyla mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren iki yıl süreyle gelir tespiti yapılmaksızın birinci fıkranın (c) bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.” hükmü gereği 25 yaşını doldurduğu tarih olan 21.08.2020 tarihinde gelir testi sonucuna göre resen GSS tescil kaydı açıldığı, başvuranın 14.10.2021-14.10.2022 tarihleri arasında stajyer avukat olarak tescil kaydının olduğu, Stajyer avukatlık tescilinin açıldığı tarihten itibaren 21.08.2020’de açılan tescilin 13.10.2021’de sonlandırıldığı ve 13.10.2021’den 14.10.2022 tarihine kadar GSS prim borcunun tahakkuk etmemiş olduğu, başvuranın, avukatlık stajı bittikten sonra 15.10.2022-
01.01.2023 tarihleri arasında tekrardan GSS kapsamına alındığı ve 02.01.2023 tarihinden itibaren ise genç
girişimcilik desteğinden faydalandığı dönemde 4/b statüsünden zorunlu sigortalı olduğu, açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” hükmüne, 4. 14/6/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde, “Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,” 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,… genel sağlık sigortalısı sayılır.”
/
5.2. 61’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, “(g) bendinde sayılanlar; diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve Kurumca resen tescil edilirler.” 5.3. 79’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” 5.4. 92’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, 1 numaralı paragrafta özetle: tarafına çıkartılan Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcunun terkinini talep etmektedir.
8. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan inceleme neticesinde, 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası tescili doğrultusunda başvurana
21.08.2020 tarihi itibarıyla 25 yaşını doldurduğu, bu tarihten 13.10.2021 tarihine kadar ve daha sonra
15.10.2022-01.01.2023 tarihi itibarıyla genel sağlık sigortası prim borcu tahakkuk ettirildiği, ilgili mevzuat hükümleri gereğince genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin genel sağlık sigortalısı olması ve bu kişilerin genel sağlık sigortası primi ödemesinin zorunlu olması nedeniyle başvuranın herhangi bir sosyal güvencesinin bulunmadığı dönemlerde gerçekleştirilen genel sağlık sigortası tescili ve tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesinin mümkün olmadığı sonucuna ulaşıldığı anlaşılmaktadır.
9. Bu bağlamda uyuşmazlığın başvurana çıkarılan genel sağlık sigortası borcunun terkin edilip edilemeyeceği noktasında düğümlendiği görülmektedir.
10. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesi gereği kişilerin genel sağlık sigortalısı sayılabilmeleri için, Türkiye’de ikamet etmeleri ve başka bir ülkede sağlık yardımlarından yararlanmamaları halinde zorunlu genel sağlık sigortası kapsamına dâhil edilmesinin anılan kanunun amir hükmü olduğu, başvurana GSS prim borcu çıkarılan 21.08.2020-13.10.2021 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin on birinci fıkrasında yer alan, “Ana veya babası üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmayanlardan; lise ve dengi öğrenimden mezun olanlar 20 yaşını, yükseköğrenimden mezun olanlar ise 25 yaşını geçmemek ve bakmakla yükümlü olunan kişi ya da bu maddenin birinci fıkrasının (g) bendinde sayılanlar hariç genel sağlık sigortalısı olmamak şartıyla mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren iki yıl süreyle gelir tespiti yapılmaksızın birinci fıkranın (c)
bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.” hükmü gereği 25 yaşını
doldurduğu tarihte gelir testi sonucuna göre resen GSS tescil kaydı açıldığı, 14.10.2021-14.10.2022 tarihleri arasında stajyer avukat olarak tescil kaydının olduğu ve söz konusu dönem için GSS prim borcunun tahakkuk etmemiş olduğu, başvuranın, avukatlık stajı bittikten sonra 15.10.2022-01.01.2023 tarihleri arasında tekrardan GSS kapsamına alındığı ve 02.01.2023 tarihinden itibaren ise genç girişimcilik desteğinden faydalandığı dönemde 4/b statüsünden zorunlu sigortalı olduğu anlaşılmakla İdarenin kanuna uygun şekilde tesis ettiği işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 11. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
12. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin karara karşı başvuru yollarını gösterme ilkesine uygun davranmadığı anlaşıldığından, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın (GSS) prim borcunun terkini talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi