Genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesi talebi üzerine gelir tespitinin yanlış yapıldığı iddiası (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 14749-14749 |sayi|53878609-101.07.05-E.53878609-101.07.05-E.

BAŞVURU NO : 2017/11718 2017/ 11718

KARAR TARİHİ : 27/11/2017 |tarih|

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : 1. Balıkesir Sosyal Yardımlaşma ve

Dayanışma Vakfı 2. Sosyal Güvenlik Kurumu

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran gelir tespitinin yanlış yapıldığından bahisle genel sağlık sigortası prim borcunun silinmesini talep etmektedir .

BAŞVURU TARİHİ : 21/09/2017 21.9.2017

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran tarafından, genel sağlık sigortası (GSS) kapsamında zorunlu olarak gelir testi yaptırdığı, hiçbir geliri olmamasına rağmen 19.04.2012 tarihli test sonucunda gelirinin G1 (asgari ücretin 1/ 3’ü ile asgari ücret arasında) düzeyinde olduğunun tespit edildiği, bu tespite itiraz ettiği, bunun üzerine 09.08.2012 tarihinde yeniden gelir testi yapıldığı, bu test sonucunda ise gelir düzeyinin 60/c- 1 olarak hesaplandığı, ancak yanlış hesaplanan döneme ilişkin prim borcunun silinmediği, itiraz ederek söz konusu borcun silinmesini talep ettiği, ancak talebin on beş gün içinde yapılmadığı gerekçesiyle reddedildiği ifade ve iddia edilerek söz konusu borcun silinmesi talep edilmektedir .

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 05.10.2017 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Balıkesir Valiliği Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından

1 / 6gönderilen 18.10.2017 tarihli ve sayılı yazı ve ekleri incelendiğinde ; başvuranın G1

düzeyindeki ilk gelir tespitine 06.08.2012 tarihinde itiraz ettiği, bu itiraz dilekçesiyle yanlış tespitin düzeltilmesinin talep edildiği, bunun üzerine aynı gün Balıkesir Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma

Vakfı (SYDV) tarafından yeniden gelir tespiti yapıldığı, ilk gelir tespiti neticesinde başvuranın aylık gelirinin 385 TL olarak belirlenerek G1 düzeyinden tescil yapılmasına karşın ikinci inceleme neticesinde aylık gelirin 200 TL olarak belirlendiği, dolayısıyla G0 (asgari ücretin 1/ 3’üne kadar)

düzeyinden tescil yapılması gerektiğinin anlaşıldığı, bunun üzerine gelir tespiti başvurusunun G0 olarak belirlendiği görülmektedir .

3. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başvurana gönderilen 09.08.2017 tarihli ve sayılı yazıda; Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin

Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 18’inci maddesinde “ SGK tarafından tebliğ edilen gelir tespiti kararlarına karşı, tebligatın yapıldığı genel sağlık sigortalısınca kararın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde gelir tespitini yapan vakfa yazılı olarak itiraz edilebilir . İtirazlar, itirazın vakıf kayıtlarına intikal tarihinden itibaren onbeş gün içinde, heyet tarafından karara bağlanarak alınan karar itirazda bulunan genel sağlık sigortalısına ve SGK’ya bildirilir . Heyet gerekli gördüğü hâllerde itirazı karara bağlamadan önce vakıf personeline inceleme yaptırabilir . Heyetin kararlarına itiraz, genel sağlık sigortalılığına ilişkin prim tahakkuk ve tahsilât işlemlerini durdurmaz . İtiraz sonucunda prim ödeme yükümlülüğünde değişiklik olması hâlinde, gerekli iade ve mahsup işlemleri SGK tarafından yapılır .” hükmüne yer verildiği, buna istinaden tebliğ edilen gelir testi sonuçlarına sadece onbeş gün içinde yapılan itirazların itiraz olarak kabul edildiği ve geriye dönük düzeltme yapılabildiği, ancak başvuranın itirazının tebliğ tarihinden itibaren onbeş günü aştığı, bu sebeple ikinci gelir testi sonucunun geriye dönük olarak uygulanamayacağı ifade edilmektedir .

III. İLGİLİ MEVZUAT

4. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” hükmüne yer verilmektedir .

5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında , “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmü yer almaktadır .

6. 633 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun

Hükmünde Kararnamenin “Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü” başlıklı 11’inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde, “ Sosyal yardıma hak kazanılmasında ve genel sağlık sigortalılığının tespitinde esas alınacak gelir tespit testlerine ilişkin usûl ve esasları belirlemek, bu testleri Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarıyla işbirliği yaparak uygulamak ” hükmüne yer

.

2 / 6verilmektedir .

7. Genel Sağlık Sigortası Kapsamında Gelir Tespiti, Tescil ve İzleme Sürecine İlişkin Usul ve

Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Gelir tespiti yapılması gereken haller” başlıklı 9’uncu maddesinin ikinci fıkrasında, “ Gelir tespiti yapılan genel sağlık sigortalılarının gerekli görülen hâllerde ve/veya genel sağlık sigortalılarının gelir durumlarının değişmesi sonucu gelir tespitinin yenilenmesi taleplerinin yerinde bulunması ya da vakıf ve/veya SGK tarafından gelir durumlarının değiştiğinin tespit edilmesi hâlinde, 14 üncü madde esaslarına göre gelir tespitleri yeniden yapılır .” hükmüne; “ Gelir tespitinin yenilenmesi” başlıklı 12’nci maddesinin beşinci fıkrasında, “ Kişinin, ödeyeceği prim miktarında azalma yönünde bir gelir değişikliği olduğunu bildirmesi veya bu değişikliğin vakıf tarafından tespit edilmesi hâlinde, bildirim veya tespit tarihinden itibaren ya da

SGK’nın gelir tespitinin yeniden yapılmasını talep etmesi hâlinde gerekli iş ve işlemlerin başvuru tarihinden itibaren bir ay içinde yapılması zorunludur .” hükmüne; “ Vakıf mütevelli heyeti” başlıklı 13’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde , “ Bakanlık ve SGK’nın talebi üzerine gelir tespitini yeniler, ihbar, tespit, itiraz, bildirim ve gelir tespitinin yenilenmesi talebi gibi nedenlerle gelir tespitinin yenilenmesine karar verebilir .” hükmüne; “ İtiraz ve itirazın sonuçlandırılması” başlıklı 18’inci maddesinde, “ SGK tarafından tebliğ edilen gelir tespiti kararlarına karşı, tebligatın yapıldığı genel sağlık sigortalısınca kararın tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde gelir tespitini yapan vakfa yazılı olarak itiraz edilebilir . İtirazlar, itirazın vakıf kayıtlarına intikal tarihinden itibaren onbeş gün içinde, heyet tarafından karara bağlanarak alınan karar itirazda bulunan genel sağlık sigortalısına ve SGK’ya bildirilir . Heyet gerekli gördüğü hâllerde itirazı karara bağlamadan önce vakıf personeline inceleme yaptırabilir . Heyetin kararlarına itiraz, genel sağlık sigortalılığına ilişkin prim tahakkuk ve tahsilât işlemlerini durdurmaz . İtiraz sonucunda prim ödeme yükümlülüğünde değişiklik olması hâlinde, gerekli iade ve mahsup işlemleri SGK tarafından yapılır .” hükmüne yer verilmektedir .

8. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının 2012/ 7 sayılı “Genel Sağlık Sigortası Gelir Tespitine

İlişkin Usul ve Esaslar” konulu Genelgesinin “Değerlendirme” başlıklı 3’üncü bölümünde, “ Harcamalar tespit edilirken gıda, giyim, kira, ısınma, eğitim, sağlık, ulaşım, eğlence, sigara ve benzerlerine yapılan yıllık ödemelerin aylık ortalaması dikkate alınır . Kişinin tespit/beyan edilen harcamalarının (…) tespit edilen gelir tutarından fazla olması durumunda harcama ve gelir arasındaki fark gelire eklenir .” hükmü yer almaktadır .

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından, GSS tescil işleminin tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 günlük itiraz süresi içinde başvuran tarafından herhangi bir itirazda bulunulmadığı, başvuranın 06.08.2012 tarihli dilekçesine istinaden tekrar gelir tespiti yapıldığı, gelirin 200 TL olarak tespit edilmesi üzerine

09.08.2012 tarihinde, G1 düzeyinden yapılan tescil işlemi kaldırılarak G0 gelir düzeyi üzerinden

GSS tescili yapıldığı, dolayısıyla G0 gelir düzeyi üzerinden yapılan tescil işleminin bu tarih itibariyle hüküm doğurduğu, geçmişe dönük olarak 19.04.2012- 09.08.2012 tarihleri arasında tahakkuk ettirilen prim borçlarını etkilemediği, bu sebeple idare tarafından yapılan işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak başvurunun reddine ilişkin öneri Kamu Başdenetçisi’ne

3 / 6sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuru konusu uyuşmazlığın genel sağlık sigortası prim tutarına ilişkin olduğu görülmektedir .

Balıkesir SYDV tarafından yapılan ilk gelir testi neticesinde başvuranın gelir düzeyinin G1 olarak belirlendiği ve 19.04.2012 tarihinde yapılan sigorta tescilinin bu gelir düzeyine göre yapıldığı anlaşılmaktadır .

11. G1 gelir düzeyine göre yapılan tescil, başvurana 11.07.2012 tarihinde tebliğ edilmiştir . Tebliğ üzerine başvuran tarafından gelir düzeyine itiraz edilmiş, itiraz dilekçesi 06.08.2012 tarihinde idareye ibraz edilmiştir . Yapılan itiraz üzerine yeniden yapılan gelir testi neticesinde başvuranın aylık gelirinin 200 TL olduğu tespit edilmiş, SYDV Mütevelli Heyetinin 09.08.2012 tarihli işlemiyle

G0 gelir düzeyi üzerinden tescil yapılmasına karar verilmiştir . Buna bağlı olarak başvuranın genel sağlık sigortası primleri, bu tarih itibariyle devletçe karşılanmıştır .

12. Diğer yandan G1 düzeyinden yapılan tescil sebebiyle 19.04.2012- 09.08.2012 tarihleri arasında tahakkuk ettirilen prim borçlarının silinmediği, uyuşmazlığın bu dönemdeki borçlara ilişkin olduğu anlaşılmaktadır . Bilindiği üzere hukuka aykırı bir işlemin geri alınması veya kaldırılması zorunludur .

Kaldırma, geri almadan farklı olarak geçmişe etki etmemektedir . İşlemin tesis edildiği tarihte hukuki veya fiili durum hukuk düzeni içinde sabitlenir . Bu sabitlemenin geçmişe etkili olarak değiştirilebilmesi için hukuk düzenine aykırılığın düzeltilmesi gereği dışında bir gerekçe kabul edilemez . Nitekim kişinin hukuka uygun bir idari işlemi geri aldırma hakkı bulunmadığı gibi

idarenin de böyle bir yetkisi yoktur ( Bkz . Onur Karahanoğulları, İdarenin Hukukla Kavranması :

Yasallık ve İdari İşlemler (Yargı Kararlarına Dayalı Bir İnceleme), Turhan Kitabevi, Ankara, 2012, s. 583- 585) .

13. Başvuru konusu uyuşmazlığın çözüme kavuşturulabilmesi için öncelikle ikinci işlemin geri alma mı, yoksa kaldırma mı olduğunun saptanması gerekmektedir . Hukuk güvenliği ilkesini ihlal etmemek amacıyla, geri alma yöntemi, hukuka aykırı işlemler ile sınırlandırılmıştır . Dolayısıyla hukuka uygun işlemler geri alınamaz . Bu bağlamda ilk gelir tespiti neticesinde G1 gelir düzeyi üzerinden sigorta tescili yapılması işleminin hukuka uygun olup olmadığını tespit etmek gerekmektedir .

14. İlk ve ikinci gelir tespitine ilişkin incelemelerde başvuranın ikamet ettiği hanede yalnız yaşadığı, herhangi bir gelirinin bulunmadığı, 2012/ 7 sayılı Genelge ahkâmı doğrultusunda kira, gıda, elektrik, su harcamaları kıstas alınarak gelir tespiti yapıldığı görülmektedir . Bu çerçevede ilk incelemede 230

TL kira gideri, 100 TL gıda gideri, 40 TL elektrik gideri ve 15 TL su gideri olmak üzere toplam giderinin 385 TL olduğu tespit edilerek bu tutarın hanede yaşayan şahısların kişi başına düşen gelir toplamı olarak esas alındığı anlaşılmaktadır . Söz konusu tutar, ilgili tarihte asgari ücretin 1/ 3’ünden fazla olduğundan G1 gelir düzeyi üzerinden GSS tescili yapılmıştır . Bu işlemin 11.07.2012 tarihinde başvurana tebliğ edildiği, 15 günlük itiraz süresi içinde başvuran tarafından herhangi bir itirazda bulunulmadığı görülmektedir .

.

4 / 615. Başvuranın 06.08.2012 tarihli dilekçesine istinaden tekrar gelir tespiti yapıldığı, gelirin 200 TL

olarak tespit edilmesi üzerine 09.08.2012 tarihinde, G1 düzeyinden yapılan tescil işlemi kaldırılarak

G0 gelir düzeyi üzerinden GSS tescili yapıldığı anlaşılmaktadır . Dolayısıyla G0 gelir düzeyi üzerinden yapılan tescil işleminin bu tarih itibariyle hüküm doğurmakta, geçmişe dönük olarak 19.04.2012- 09.08.2012 tarihleri arasında tahakkuk ettirilen prim borçlarını etkilememektedir . Her ne kadar birinci ve ikinci gelir testi arasında 185 TL’lik bir fark olduğu görülse de iki test arasında 4 aylık sürenin geçtiği, testlerin uygulanmasında hukuka aykırılığın tespitine imkân verecek herhangi bir bulguya rastlanılmadığı, başvuranın mevzuatta öngörülen süre içerisinde itirazda bulunmadığı göz önüne alındığında ilgili idarece söz konusu döneme ilişkin prim borçlarının silinmemesi işleminde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır .

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkeleri yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Balıkesir SYDV’den istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği anlaşıldığından iyi yönetim ilkelerinden makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı anlaşılmıştır . Ayrıca SGK’nın tescil işlemini başvurana 3 ay sonra tebliğ ettiği, dolayısıyla kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkesine uygun hareket etmediği görülmüş olup idarelerin bu ilkelere de uyması beklenmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre

Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup Balıkesir SYDV işlemine karşı Balıkesir İdare Mahkemesinde, SGK işlemine karşı Balıkesir İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA, SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA ve BALIKESİR SOSYAL

YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .

.

5 / 6Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

.