|
ÖZET: Başvuran, Gedik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Fakültesi öğrencisi olarak, 2018 yılından beri kısmi süreli bir işte çalışmakta ve bu nedenle sağlık hizmetlerinden yararlanmaktadır. Ancak, 25 yaşından küçük olmasına ve sigortalılık süresi dolmadan üç ay daha sağlık hizmetlerinden faydalanma hakkı bulunmasına rağmen, genel sağlık sigortası prim borcu tahakkuk ettirilmiştir. Başvuran, gelirinin asgari ücretin altında olduğunu ve babası üzerinden sağlık hizmetlerinden yararlanabildiğini belirterek, prim borcunun iptalini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 25 yaşını doldurması nedeniyle 11/02/2023 tarihinden itibaren genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiğini açıklamıştır. Kurum, 5510 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca, başvuranın genel sağlık sigortalısı sayılmasının zorunlu olduğunu ve bu nedenle prim borcunun tahakkuk ettirilmesinin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, başvuranın gelir testi sonucunun brüt asgari ücretin üçte birinin üzerinde olduğu da vurgulanmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebini değerlendirerek, genel sağlık sigortası prim borcunun iptal edilmesine yönelik bir hukuki imkân bulunmadığına karar vermiştir. İlgili idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmış ve başvurunun reddine karar verilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/7345-S.23.11946
BAŞVURU NO : 2023/2742
KARAR TARİHİ : 13/06/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Genel sağlık sigortalılığı prim borcu hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Gedik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Fakültesinde lisans eğitimi görmekte olduğunu,
2018 yılından beri kısmi süreli bir işte çalıştığını ve bu çalışması dolayısıyla sağlık hizmetlerinden
yararlandığını, buna karşılık 25 yaşından küçük olmasına ve sigortalılık bitiş tarihinden itibaren üç ay daha sağlık hizmetlerinden yararlanabiliyor olmasına rağmen genel sağlık sigortası prim borcu tahakkuk ettirildiğini, çalışması karşılığındaki gelirinin asgari ücretin altında olduğunu, gelir testinin de kanuni sınırın altında olduğunu ve babasından dolayı da sağlık hizmetlerinden yararlanabildiğini belirterek genel sağlık sigortası prim borcunun iptal edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğünün 7/4/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle; 2.1. Başvuranın kısmi süreli çalışmalarının bulunduğu ve 25 yaş altı öğrenci olduğu 13/5/2022 öncesi döneme ait genel sağlık sigortası tescilinin ve borcunun silindiği, bununla birlikte 25 yaşını tamamlaması nedeniyle 11/2/2023 tarihinden sonra halen devam eden 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalılığının bulunduğu, 2.2. 5510 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin bir numaralı alt bendi ve (g) bendi ile aynı maddenin on birinci fıkrası uyarınca başka kapsamda genel sağlık sigortalısı veya genel sağlık
/
sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmaması, 25 yaşını doldurmuş olması ve 13/2/2023 tarihinde başvurduğu gelir testi sonucunun brüt asgari ücretin üçte birinin üzerinde olması nedeniyle başvuranın 11/2/2023 tarihinde 5510 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalılığının başlatıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun;
5.1) “Genel sağlık sigortalısı sayılanlar” başlıklı 60. maddesinin birinci ve on birinci fıkralarında;
“İkametgahı Türkiye’de olan kişilerden;
a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının;
1) (a) ve (c) bentleri gereğince sigortalı sayılan kişiler,
2) (b) bendi gereğince sigortalı sayılan kişiler,
b) İsteğe bağlı sigortalı olan kişiler, c) Yukarıdaki (a) ve (b) bentlerine göre sigortalı sayılmayanlardan;
1) Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca
belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,
2) Uluslararası koruma başvurusu veya statüsü sahibi ve vatansız olarak tanınan kişiler,
3) 1/7/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına
Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,
4) 24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden
Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler, /
5) 28/5/1986 tarihli ve 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun
hükümlerine göre aylık alan kişiler,
6) 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre
aylık alan kişiler,
7) 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu hükümlerine göre
korunma, bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinden ücretsiz faydalanan kişiler ile ana ve babası olmayan
Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,
8) Harp malullüğü aylığı alanlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar,
9) 18/3/1924 tarihli ve 442 sayılı Köy Kanununun (…) ek 16 ncı maddesine göre aylık alan kişiler,
10) 11/10/1983 tarihli ve 2913 sayılı Dünya Olimpiyat ve Avrupa Şampiyonluğu Kazanmış Sporculara ve
Bunların Ailelerine Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,
d) Mütekabiliyet esası da dikkate alınmak şartıyla, oturma izni almış yabancı ülke vatandaşlarından yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olmayan kişiler,
e) 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı Kanun gereğince işsizlik ödeneği, Esnaf Ahilik Sandığı ödeneği ve ilgili kanunları gereğince kısa çalışma ödeneğinden yararlandırılan kişiler,
f) Bu Kanun veya bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına göre gelir veya aylık alan kişiler,
g) Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,
genel sağlık sigortalısı sayılır.
…
Ana veya babası üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmayanlardan; lise ve dengi öğrenimden mezun olanlar 20 yaşını, yükseköğrenimden mezun olanlar ise 25 yaşını geçmemek ve bakmakla yükümlü olunan kişi ya da bu maddenin birinci fıkrasının (g) bendinde sayılanlar hariç genel sağlık sigortalısı olmamak şartıyla mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren iki yıl süreyle gelir tespiti yapılmaksızın birinci fıkranın (c) bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.”
5.2) “Genel sağlık sigortalılığının başlangıcı, bildirimi ve tescili” başlıklı 61. maddesinin birinci
fıkrasının (f) bendi ile üçüncü fıkrasında;
“Genel sağlık sigortalılığı başlangıcının tespiti ve tescil işlemleri aşağıdaki hükümlere göre yürütülür. 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının;
…
(g) bendinde sayılanlar; diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve Kurumca resen tescil edilirler.
…
60 ıncı madde gereği genel sağlık sigortalısı iken durumunda değişiklik olan kişilerden, aynı maddenin
birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendine veya (g) bendi kapsamına giren kişiler durumlarında değişiklik olduğu tarihten itibaren en geç bir ay içinde Kuruma başvurmak zorundadır. Bu kişilerin 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamına girmediğinin tespit edilmesi halinde, durumlarında değişiklik olduğu tarihten başlamak üzere (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar.”
5.3) “Prim alınması zorunluluğu” başlıklı 79. maddesinde;
“Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.
Kurumca tahsil edilen genel sağlık sigortası primleri, tahsil edilmesini müteakip doğrudan Kurum bütçesinin genel sağlık sigortası kalemine aktarılır.”
5.4) “Prime esas kazançlar” başlıklı 80. maddesinin dördüncü fıkrasında;
“Yalnızca genel sağlık sigortasına tabi olanlar bakımından prime esas aylık kazancın tespitinde; 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde sayılan kişiler için 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının iki katının otuz günlük tutarı, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ile onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkralarında belirtilen kişiler için asgari ücret, 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilen kişiler için ise prime esas asgari kazanç tutarı esas alınır. 60 ıncı maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar için 82 nci maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz günlük tutarı, prime esas kazanç tutarı olarak esas alınır. Ancak, tescil tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde gelir testi talebinde bulunanlardan gelir testi sonucuna göre aile içindeki gelirleri brüt asgari ücretin üçte birinin altında tespit edilenlerin bu sürelerde yaptıkları ödemeler herhangi bir faiz uygulanmaksızın iade veya mahsup edilir.”
5.5) “Sigortalılığın zorunlu oluşu, sona ermesi ve sosyal güvenlik sicil numarası” başlıklı 92.
maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarında;
“Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur. Bu Kanunda yer alan sigorta hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmak, azaltmak, vazgeçmek veya başkasına devretmek için sözleşmelere konulan hükümler geçersizdir.
…
Sigortalılık, bu Kanunda sayılan sigortalı sayılma şartlarının kaybedilmesi veya ölüm halinde sona erer.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7) Başvuran bir numaralı paragrafta da ifade edildiği üzere, genel sağlık sigortası prim borcu tahakkuk
ettirilmesine yönelik işlemin iptal edilmesini talep etmektedir.
8) Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanun’un 92. maddesi uyarınca, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin
genel sağlık sigortalısı olması zorunludur. Bu kapsamda Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasında, aynı maddede yer verilen ve ikametgâhı Türkiye’de olan kişilerin genel sağlık sigortalısı sayılacağının düzenlendiği görülmektedir. Öte yandan Kanun’un 92. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca da, Kanun kapsamındaki sigortalılığın genel olarak, Kanun’da sayılan sigortalı sayılma şartlarının kaybedilmesi veya ölüm halinde sona ereceği anlaşılmaktadır. Şu halde 5510 sayılı Kanun hükümleri uyarınca Türkiye’de ikameti bulunan kişilerin genel sağlık sigortalısı olmasının zorunlu olduğu, bu sigortalılığın ise ancak
Kanun’da yer alan şartların vuku bulması halinde başlatılacağı ve sona ereceği, öte yandan genel sağlık sigortası kapsamında Kurumun prim almak ve ilgililerin de prim ödemek zorunda oldukları anlaşılmaktadır.
9) Bu kapsamda 5510 sayılı Kanun’un 61. maddesinin birinci fıkrasında; Kanun’un 60. maddesinin birinci
fıkrasının (g) bendinde sayılanların, başka bir deyişle mezkûr maddede sayılan diğer bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan kişilerin, diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren anılan bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılacaklarının ve bu kişilerin
Kurumca resen tescil edileceklerinin düzenlendiği anlaşılmaktadır. Öte yandan aynı Kanun’un 80.
maddesinin dördüncü fıkrasında ise, Kurum tarafından 60. maddenin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında tescil edildikleri tebliğ edilen kişilerin, tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde gelir testi talebinde bulunmaları halinde, gelir testi sonucuna göre aile içindeki gelirlerinin brüt asgari ücretin üçte birinin altında olduğunun tespit edilmesi durumunda, bu sürelerde yaptıkları ödemelerin herhangi bir faiz uygulanmaksızın kendilerine iade edileceği kuralının yer aldığı görülmektedir.
10) Buraya kadar yapılan açıklamalar sonrasında somut olaya gelince başvuranın, kısmi süreli
çalışmalarının bulunduğu ve 25 yaş altı öğrenci olduğu 13/5/2022 öncesi döneme ait genel sağlık sigortası tescilinin ve borcunun silindiği, bununla birlikte 11/2/2023 tarihinden itibaren herhangi bir kapsamda genel
sağlık sigortalısı ya da bakmakla yükümlü olunan kişi olmadığının tespiti üzerine, Kurumca resen 5510 sayılı Kanun’un 60. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edilmesinin ve hakkında prim borcu tahakkuk ettirilmesinin, 5510 sayılı Kanun’un yukarıda değinilen emredici hükümlerinin uygulanmasından ibaret olduğu anlaşılmaktadır. Sonuç olarak dosya kapsamından,
5510 sayılı Kanunu’nun 60. maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında zorunlu genel sağlık
sigortalısı olduğu anlaşılan başvuran hakkında tahakkuk ettirilen genel sağlık sigortası prim borcunun iptal edilmesine hukuken imkân bulunmamaktadır.
11) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın genel sağlık sigortası prim borcu
tahakkuk ettirilmesine yönelik işlemlerin iptal edilmesi talebinin reddedilmesine yönelik Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
12) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
13) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ tarihinden
itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/