|
ÖZET: Başvuran, Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcunun iptalini talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın 13.03.2020-31.12.2020 tarihleri arasında genel sağlık sigortalısı olmadığını ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yapılan gelir testi sonucunda zorunlu genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiğini belirtmiştir. Başvuranın 850,53 TL tutarındaki prim borcunun 31.08.2023 tarihine kadar ödenmesi durumunda, gecikme cezası ve zammından vazgeçileceği ifade edilmiştir.
Yapılan incelemeler sonucunda, başvuranın 5510 sayılı Kanun’un 60. maddesi gereği genel sağlık sigortalısı sayılabilmesi için Türkiye’de ikamet etmesi ve başka bir ülkede sağlık hizmetlerinden yararlanmaması gerektiği vurgulanmıştır. İdarenin başvuranın GSS prim borcunu çıkarması, ilgili mevzuata uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle, başvurunun reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin hukuka uygun hareket etmesini beklerken, aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de riayet edilmesini önermektedir. İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerine uygun davranmadığı tespit edilmiştir. Başvuranın, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6713-S.23.11068
BAŞVURU NO : 2023/201
KARAR TARİHİ : 02/06/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcu hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 04/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, tarafına çıkartılan Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcunun terkinini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 24/02/2023 tarih ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Sosyal
Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü tarafından kurumumuz kayıtlarına 10/04/2023 tarihinde giren sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde, “Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,” ve aynı fıkranın (g) bendinde, “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,… genel sağlık sigortalısı sayılır.” hükümlerinin bulunduğu, 2.2. Ayrıca, 5510 sayılı Kanun’un 79’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” ve 92’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.” hükümlerinin yer aldığı,
2.3. 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi hariç diğer bentleri ya da fıkraları kapsamında genel sağlık sigortalısı ya da Kanun’un 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (10) numaralı bendi ile aynı maddenin üçüncü fıkrası uyarınca genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişisi olarak sağlık yardımlarından yararlanmakta iken bu durumları sona eren ve yabancı bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan, Türkiye’de ikamet eden Türk vatandaşları; sağlık yardımlarından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılacaklarından Sosyal Güvenlik Kurumunca resen tescil edildikleri, 2.4. Genel sağlık sigortalılığının tespitinde esas alınacak gelir testlerine ilişkin usul ve esasları belirlemenin, bu testleri Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarıyla işbirliği yaparak uygulamanın
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının görevi olduğu, Bakanlık tarafından Kurumlarına bildirilen ve sistemde kayıtlı olan geçerli gelir testi sonuçlarına göre genel sağlık sigortası tescillerinin oluşturulduğu, 2.5. Kurum kayıtlarında yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde, Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı tarafından Kurumlarına bildirilen ve sisteme kaydedilen ‘a ilişkin 12.03.2020 bitiş tarihli gelir testi sonucu doğrultusunda 5510 sayılı Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c)
bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında kapsamındaki genel sağlık sigortası tescili belirtilen tarih itibariyle sonlandırıldığı, 13.03.2020 tarihinde aynı fıkranın (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescilinin gerçekleştirilmesinin ardından Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından Kurumlarına bildirilen ve sisteme kaydedilen 17.12.2020 başlangıç tarihli gelir testi sonucunda da başvuranın gelir seviyesi brüt asgari ücretin üçte birinden fazla olduğu tespit edilerek Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescili devam ettirildiği, 01.01.2021 – 31.03.2022 tarihleri arasında ise Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendi kapsamında genel sağlık sigortası tescili oluşturulmuştur. Konuya ilişkin olarak, adına
“Genel Sağlık Sigortası Tescillerine Ait Tescil Kayıtları Tarih Aralıklarını Gösterir Belge” Ek-1’de; “Genel
Sağlık Sigortası Gelir Testi Kayıtlarına Ait Tarih Aralıklarını Gösterir Belge” Ek-2’de Kurumumuza iletildiğinin ifade edildiği, 2.6. adına 13.03.2020 – 31.12.2020 tarihleri arasında oluşturulan Kanun’un 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası tescili doğrultusunda ortaya çıkan genel sağlık sigortası prim borcunun güncel tutarı 30.03.2023 tarihi itibarıyla 850,53 TL olup, buna ilişkin Ek-3’te yer alan “Genel Sağlık Sigortası Tescillerine Ait Tahakkuk, Tahsilat ve Emanet Durumlarını
Gösterir Belgenin” Kurumumuza gönderildiği, 2.7. 7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kanun’un 7’nci maddesinin yedinci fıkrasında yer alan “2022 yılı Aralık ayı ve önceki aylara ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g)
bendi kapsamında tahakkuk ettiği hâlde ödenmemiş olan prim borçlarının 31/8/2023 tarihine kadar ödenmesi hâlinde gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir…” hükmü doğrultusunda 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki zorunlu genel sağlık sigortalılığı dolayısıyla ‘a tahakkuk eden ancak ödenmemiş olan 850,53 TL tutarındaki genel sağlık sigortası prim borç aslının 31.08.2023 tarihine kadar ödenmesi durumunda, söz konusu borca ilişkin 31.12.2022 tarihi ve öncesine ait gecikme zammı ve gecikme cezası olan 490,13 TL’nin tahsilinden vazgeçileceği bu bağlamda 7440 sayılı Kanun kapsamında ödeme yapılması halinde tahsilinden vazgeçilen tutara ilişkin “2022 Yılı Aralık Ayı ve Öncesine Ait GSS
Borç Durumu Belgesi” Ek-4’te Kurumumuza sunulduğu,
2.8. Yapılan açıklamalar kapsamında, ‘ ın genel sağlık sigortası prim borçlarının iptal edilmesine yönelik talebinin hukuki açıdan mümkün bulunmadığı, Açıklamalarına yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” hükmüne, 4. 14/6/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde, “Harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,” 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, “Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,… genel sağlık sigortalısı sayılır.” 5.2. 61’inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde, “(g) bendinde sayılanlar; diğer bentlere göre genel sağlık sigortalısı olmadıkları veya diğer bentlere göre genel sağlık sigortasından yararlanma haklarının sona erdiği tarihten itibaren bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar ve Kurumca resen tescil edilirler.” 5.3. 79’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigortalar ile genel sağlık sigortası için, bu Kanunda öngörülen her türlü ödemeler ile yönetim giderlerini karşılamak üzere Kurum prim almak, ilgililer de prim ödemek zorundadır.” 5.4. 92’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kısa ve uzun vadeli sigorta kapsamındaki kişilerin sigortalı ve genel sağlık sigortalısı olması, genel sağlık sigortası kapsamındaki kişilerin ise genel sağlık sigortalısı olması zorunludur.” 6. 7440 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun’un 7’nci maddesinin yedinci fıkrasında, “2022 yılı Aralık ayı ve önceki aylara ilişkin olup bu Kanunun yayımı tarihinden önce 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında tahakkuk ettiği hâlde ödenmemiş olan prim borçlarının 31/8/2023 tarihine kadar ödenmesi hâlinde gecikme cezası ve gecikme zammı gibi fer’i alacakların tamamının tahsilinden vazgeçilir.
Bu Kanunun yayımı tarihinden önce 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki sigortalılık statüsünden kaynaklanan prim borcu bulunanlar anılan Kanunun 67 nci maddesinde belirtilen şartları taşımaları hâlinde, bu Kanunun yayımı tarihinden önceki döneme ait prim
borçları dikkate alınmaksızın Kanunun yayımı tarihinden itibaren 31/8/2023 tarihine kadar sağlık hizmetlerinden ve diğer haklardan yararlandırılır. Bu Kanunun yayımı tarihine kadar ödenmiş olan 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamındaki genel sağlık sigortası primleri ile gecikme cezası ve gecikme zammı tutarları iade ve mahsup edilmez.” 7. 2019/17 sayılı Genel Sağlık Sigortası Tescil ve Prim İşlemleri Genelgesi’nin “5.2. Gelir Testine
İtiraz” başlıklı bölümünde; “Gelir testine başvuran kişiler SYDV tarafından sonuçlandırılan gelir testi kararlarına karşı, gelir testi sonucunun tebliğ edildiği (Ek-2/A) tarihten itibaren on beş gün içinde gelir testini yapan ilgili vakfa itiraz edebilir. Süresi içerisinde itiraz edilmeyen veya süresi içerisinde yapılan itirazın değerlendirilmesi sonucunda verilen karar ile gelir testi sonucu kesinleşmiş sayılır.” 7.1. Anılan Genelgenin “3.4.2.2. 60/1/c-1 Alt Bendi Kapsamındaki Kişilerin Tescil Güncelleme
İşlemleri” başlıklı bölümünde, “Gelir testi sonucu gelir seviyesi brüt asgari ücretin üçte birinden fazla (60/1/g) olanlara bu Genelgeye ek gelir testi sonuç bildirimi “Ek-2/A” 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre elden veya posta yoluyla tebliğ edilecektir.”
Düzenlemesine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret
Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, 1 numaralı paragrafta özetle: tarafına çıkartılan Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borcunun terkinini talep etmektedir.
10. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan inceleme neticesinde ‘ın 13.03.2020-
31.12.2020 döneminde herhangi bir kapsamda genel sağlık sigortalısı ya da bakmakla yükümlü olunan kişi
olmadığı ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca yürütülen gelir testi işlemi neticesinde Kanunun 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasının (g) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı olarak tescil edildiği, anılan zorunlu genel sağlık sigortalılığı dolayısıyla ‘a tahakkuk eden ancak ödenmemiş olan 850,53 TL tutarındaki genel sağlık sigortası prim borç aslının 31.08.2023 tarihine kadar ödenmesi durumunda, söz konusu borca ilişkin 31.12.2022 tarihi ve öncesine ait gecikme zammı ve gecikme cezası olan 490,13 TL’nin tahsilinden vazgeçileceği belirtilerek ‘ ın genel sağlık sigortası prim borçlarının iptal edilmesine yönelik talebinin hukuki açıdan mümkün bulunmadığı ifade edilmiştir.
11. Bu bağlamda uyuşmazlığın başvurana 13.03.2020 – 31.12.2020 dönemi için çıkarılan genel sağlık sigortası borcunun terkin edilip edilemeyeceği noktasında düğümlendiği görülmektedir.
12. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından gönderilen ek evrakın tetkikinden başvuranın 5510 sayılı kanunun 60-1-c hükmüne binaen 01.01.2023 ve sonrasına ait GSS Borcunun 0 olduğu ve primsiz olarak zorunlu
Genel Sağlık Sigortasından faydalandığı görülmektedir.
/
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, 5510 sayılı Kanunun 60’ıncı maddesi gereği kişilerin genel sağlık sigortalısı sayılabilmeleri için, Türkiye’de ikamet etmeleri ve başka bir ülkede sağlık yardımlarından yararlanmamaları halinde zorunlu genel sağlık sigortası kapsamına dâhil edilmesinin anılan kanunun amir hükmü olduğu, başvurana GSS prim borcu çıkarılan 13.03.2020 – 31.12.2020 dönemi için gelir testi neticesinde primli olarak zorunlu Genel Sağlık Sigortasından faydalandırılmasının da yine aynı kanundan kaynaklandığı, İdarenin kanuna uygun şekilde tesis ettiği işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetişim ilkelerine uygun işlem tesis etmeleri de beklenmektedir.
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verilmekle birlikte idareden istenilen bilgilerin talep edilen incelemelerin yapılmadan, muğlak ifadelerle bildirilmesinde, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ilkelerine uygun davranmadığı, ayrıca, idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’, başvuranın ilk başvuru dilekçesine cevap vermediği bu nedenle de ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ve ‘makul sürede karar verme’ ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bundan böyle bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın (GSS) prim borcunun terkini talebinin REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi