|
ÖZET: Başvuran, Gıda Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma talebinde bulunmuştur. Gıda mühendisliği diplomasına sahip olan başvuran, 2015 yılında Odaya kayıt olmuş ve 2016’dan itibaren bir devlet üniversitesinde araştırma görevlisi olarak çalışmaktadır. Oda üyeliğinden ayrılmak istemesinin sebebi, gıda mühendisliği mesleğini icra etmemesidir. Başvurusunun üzerinden 20 ay geçtikten sonra, Oda tarafından meslek etkinliğini sürdürmesi gerekçesiyle talebi reddedilmiştir.
TMMOB Gıda Mühendisleri Odası, başvuranın üyelikten ayrılma talebini değerlendirirken, Anayasa ve ilgili yasalar çerçevesinde kamu görevlilerinin meslek kuruluşlarına üyelik zorunluluğunun bulunmadığını belirtmiştir. Ancak, başvuranın mesleki tedrisat yaptığı gerekçesiyle üyeliğinin devam etmesi gerektiği ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın durumunu değerlendirerek, üyelikten ayrılma talebinin kabul edilmesi gerektiğine ve mevcut yönetmeliklerin gözden geçirilmesi gerektiğine dair tavsiyelerde bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın Gıda Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma talebinin kabul edilmesi yönünde bir karar alınmış ve bu kararın uygulanması için ilgili kurumlara bildirimde bulunulması gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5619-S.22.8562
BAŞVURU NO : 2021/19635
KARAR TARİHİ : 25/04/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI
GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Gıda Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Gıda Mühendisliği lisans diplomasına sahip biri olarak gıda sektörüne hizmet veren özel bir kuruluşta geçici süre için Gıda Mühendisi olarak çalıştığını, 05/03/2015 tarihinde Gıda Mühendisleri
Odası’na kayıtlı olduğunu, 14/01/2016 tarihinde bir devlet üniversitesine Araştırma Görevlisi olarak atandığını ve akademik personel olarak çalıştığını, Gıda Mühendisi olarak çalışmadığı için de oda üyeliğinden ayrılmak istediğini, kalan/ödenmemiş tüm aidatlarını ödediğini ve ilgili belgeleri eksiksiz olarak istenen adrese posta yolu ile göndererek talebini ilettiğini, başvurusundan 20 Ay sonra, 2021 yılının
Eylül ayında meslek etkinliğini sürdürmesi gerekçesi ile oda üyeliğinin iptali talebinin reddedildiğini iddia ederek, söz konusu oda üyeliğinin sonlandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. TMMOB Gıda Mühendisleri Odasının 04/03/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın 21/02/2020 tarihli dilekçe ile Odalarına yazılı olarak üyelik iptal başvurusunda bulunduğu, Oda Yönetim Kurulu tarafından başvurunun değerlendirildiği ve 16.09.2021 tarih ve sayılı yazı ile cevap verildiği,
2.4. Anayasanın 135. maddesi, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 33.
maddesi, TMMOB Ana Yönetmeliği’nin 99, 109 ve 114. maddesi, TMMOB Gıda Mühendisleri Odası Ana
Yönetmeliği’nin 9, 11 ve 79. maddesinde konuya ilişkin düzenlemelerin yer aldığı, 2.6. Şikayet konusu talebin çözümüne ilişkin olarak başvuranın Oda Genel Kuruluna itiraz hakkının bulunduğu, başvuru konusu talebe ilişkin yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış dava bulunmadığı, 2.5. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun 33. Maddesine göre başvuranın üyeliğinin mesleki tedrisat ile meslek etkinliğini sürdürdüğü anlaşıldığından üyeliğinin devam etmesine karar verildiği, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 3.1. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.…Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar…”, 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.
… ”, 3.3. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir.”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu’nun; 5.1. 30 uncu maddesinde; “Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”, 6. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 6.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2) Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. (3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır…”, 6.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 6.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 6.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 7. 24/09/2006 tarih ve 26299 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin; 7.1. “Kuruluş” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(1) Yurt içinde gıda mühendisliği eğitimi veren kurumların fakülte ve bölümlerinden mezun olan veya yurt dışında gıda mühendisliği eğitimi veren kurumlardan mezun olan ve diplomasının denkliği Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanan, Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını uygulamaya yasal olarak yetkili olup, mesleksel çalışmalarda bulunan tüm mühendisler ve yüksek mühendisleri içinde toplayan, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanununa göre kurulmuş, kamu tüzel kişiliğine sahip Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası, bu Yönetmelik hükümlerine tabidir.” 7.2. “Odanın amaçları” başlıklı 7 inci maddesinde;
“(1) Odanın amaçları şunlardır:
a) Ülke, toplum ve üyelerin yararları doğrultusunda, yurdun doğal kaynaklarının işletilmesini, üretimin ve kalitenin arttırılmasını, gıda sanayinin ulusal çıkarlara uygun yönde gerçekleşmesini ve mesleğin gelişmesini sağlamak amacıyla gerekli inceleme ve araştırmaları yapmak ve önerilerde bulunmak, b) Meslek, ülke ve üye çıkarlarını korumak için resmi makamlar ve özel kuruluşlarla işbirliği yapmak,
önerilerde ve girişimlerde bulunmak, gerektiğinde çalışma alanına ilişkin olarak yasal yollara başvurmak, c) Oda etkinliklerini ilgilendiren kanun, tüzük ve yönetmeliklerin hazırlanması, değiştirilmesi konusunda
Birliğe ve resmi makamlara önerilerde bulunmak, ç) (Değişik bend: 14/04/2007 – 26493 S. R.G. Yön./1. md.) Meslekle ilgili standartları, normları, teknik şartnameleri, sözleşme tiplerini, ihale dosyaları, proje, etüt, fizibilite işleri incelemek ve onaylamak; bilirkişilik, ekspertiz ve kapasite raporları gibi teknik ve benzeri tüm bilimsel evrakı hazırlamak, hazırlatmak, incelemek ve bunları onaylamak, bu konularda başka kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak, üyelerce ve diğer kuruluşlarca hazırlanmış olanları incelemek, geliştirmek, değişiklikler yapmak, uygulanmasını denetlemek ve yenilerinin oluşturulması yolunda ülke ve toplum yararına çalışmalar yapmak, d) Oda uzmanlık alanlarına giren konularda üyelerine, gerçek ve tüzel kişilere yönelik eğitim hizmetleri sunmak, kurslar, ulusal ve uluslararası fuarlar, seminerler, kongreler, sergiler ve benzeri etkinlikler düzenlemek, katılanlara sertifika vermek, e) Her türlü bilimsel ve mesleki yayınlar yapmak, f) Bilirkişilik hizmeti yapacak üyeleri belirleyerek, ilgili resmi ve özel kuruluşlara bildirmek, g) Meslek alanındaki gelişme ve yenilikleri izlemek ve yaymak, bu amaçla yurt içi ve dışındaki meslek kuruluşları ile ilişki kurmak, ortak çalışmalar yapmak, yurt içi ve dışında gıda mühendisliğini ve gıda mühendislerini temsil etmek, ğ) Gıda mühendisliği eğitimi veren kuruluşlarla işbirliği yaparak meslek elemanlarının eğitimleri konusunda öneri ve yardımlarda bulunmak, h) Üyelerin meslek çalışmalarında uymak zorunda oldukları kuralları saptamak, mesleki denetimi sağlamak üzere yönetmelikler hazırlamak, ı) Üniversiteler ile gıda sanayi arasında işbirliği sağlamak ve bu konuda etkinlikler düzenleyerek ortak çalışmalarda bulunmak, i) Üyelerin iş güvenliği ve sosyal güvenliğinin sağlanması, demokratik hak ve özgürlüklerinin korunması için girişimlerde bulunmak, üyeler arasında dayanışmayı sağlamak ve üyelerin mesleki onurunun ve saygınlığının korunması için gereken önlemleri almak, aykırı davranışları izleyerek gerekli disiplin uygulamalarını yapmak, j) Üyelerin mesleki ve üyelik özgeçmişleri ile ilgili bilgileri toplayıp korumak, k) TMMOB’nin çalışmalarına katılarak, Odayı ilgilendiren amaçlarının gerçekleşmesini sağlamak, l) Üyelerin iş ve toplumsal güvenliklerini sağlayıcı çalışmalar yapmak, gerekli önlemleri almak ve kişisel özelliklerine göre istihdam süreçlerine katkıda bulunmak ve gıda mühendislerinin asgari ücretlerini belirleyerek yayımlamak, m) Toplumun gıda güvencesini ve güvenli gıdaya erişmesini sağlamak üzere her türlü girişimde bulunmak, çalışma yapmak ve politikalara yön vermek, n) Toplumun bilinçli gıda tüketimi konusunda bilgilendirilmesi ve eğitimi için her türlü çalışmayı yapmak, o) Gıda sanayi ürünlerinin üretiminde kalite anlayışının gelişmesini sağlamak amacıyla her türlü girişimde bulunmak, bu amaçla yapılacak çalışmaları yönlendirmek ve kontrol etmek, tüketicilerin korunmasına
yönelik her türlü girişimde bulunmak.” 7.3. “Üye olma zorunluluğu” başlıklı 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında; “Üyelik için aşağıdaki hükümler geçerlidir; a) Gıda mühendisleri, Türkiye’de gıda mühendisliği mesleğinde çalışabilmek için, Odaya üye olmak ve üyelik koşullarını korumak zorundadır.
b) Kamu kurum ve kuruluşlarında, asli ve sürekli görevlerde çalışan gıda mühendislerinin Odaya üye olmaları isteklerine bağlıdır. Ancak, bunlar görevlerinin gereği olan işleri yaparken, mesleki bakımdan
Odaya kayıtlı meslektaşlarının yetkileri ve haklarına sahip, onların ödev ve sorumlulukları ile yükümlüdür.
c) Askerlik yükümlülüğünü yerine getirmekte olan üyelerin üyelikleri, askerlik hizmetleri süresince askıda kalır. Bu durum, ilgililerin kanunlardan doğan diğer mesleki yükümlülüklerini ve haklarını ortadan kaldırmaz. Önceden haber vermeleri ve dönüşlerinde belgelendirmeleri kaydıyla, askerlik süresince üyelik ödentileri alınmaz.
ç) Silahlı Kuvvetler mensupları Odaya üye olamaz ve organlarında görev alamazlar. Ancak, üye olmamaları kanunlarda belirtilen diğer koşullara uymak kaydıyla meslekleriyle ilgili görevlerde çalışmalarına, mesleki hizmetleri yürütmelerine, yetkilerini kullanmalarına, mesleki eğitim ve öğretim yaptırmalarına, kurum amirlerinin izniyle kuruluşun bilimsel çalışmalarına katılmalarına, mesleki kural ve koşullara uyma yükümlülüklerine, haklarında Onur Kurullarınca disiplin cezası uygulanmasına, özel kanunların öngördüğü koşullarla mesleklerini serbestçe uygulamalarına resmi ya da özel bir görev almalarına engel oluşturmaz.” 7.4. “Üyelerin görev ve sorumluluğu” başlıklı 10 uncu maddesinin (e) bendinde; “(1) Oda üyelerinin; Oda Genel Kurulunca belirlenen üyelik aidatlarını zamanında ödemesi … gerekir” 7.5. “Üyelikten çıkarılma ve ayrılma” başlıklı 11 inci maddesinin 2 inci fıkrasında; “Herhangi bir nedenle meslek etkinliğini sürdürmek istemeyenler ile kamu kurum ve kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu, Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üyelik kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir. Ayrılma isteği kabul edilmeyen üyenin, Oda Genel Kuruluna itiraz hakkı vardır.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere; 2016 yılında bir devlet üniversitesinde araştırma görevlisi olarak göreve başladığını ve halen bu görevde bulunduğunu, kamu görevinde bulunması nedeniyle yapmış olduğu üyelikten ayrılma başvurusunun TMMOB Gıda Mühendisleri Odası Genel
Kurulu tarafından uygun görülmediğinden bahisle; oda üyeliğinin silinmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
10. Anayasanın 135 inci maddesi uyarınca; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği gibi kamu kurumu
niteliğindeki meslek kuruluşlarının belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulacak kamu tüzel kişilikleri olduğu düzenlenmiştir. Bu kapsamda, 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu ile Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ülkemizde mühendislik mensuplarının mesleklerinin icrasını gerektiren işlerle meşgul olabilmeleri için ihtisasına uygun bir odaya kaydolmaları ve üyelik vasfını korumaları gerekmektedir. Yine Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin 110 uncu maddesinde; diploma alarak ülkemizde mesleklerini uygulayabilecek duruma gelen mühendislerin hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmaları gerektiği düzenlenmiştir. Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 9 uncu maddesinde gıda mühendislerinin Türkiye’de gıda mühendisliği mesleğinde çalışabilmek için Odaya üye olmak ve üyelik koşullarını korumak zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
11. Oda tarafından, üyelikten ayrılma başvurusunun reddedilme gerekçesi olarak; 6235 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin ilk fıkrasında (“Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”) yer alan mesleki tedrisat yapabilmeleri ifadesinin ikinci fıkra (“Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve
Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmeleri isteklerine bağlıdır. …”) hükmü ile kamu görevlilerine tanınan istisna kapsamında yer almadığı gösterilmektedir. Yani kamu görevlisi olsa dahi mesleki tedrisat yapan bir kişinin Oda üyeliğinden ayrılamayacağı belirtilmektedir. Bu doğrultuda, uyuşmazlık konusunun çözümünü teminen; mesleki tedrisat yapan kamu görevlilerinin 6235 sayılı
Kanunun 33 üncü maddesinin hangi fıkrası kapsamında değerlendirileceğinin tespiti gerekmektedir.
12. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 135 inci maddesinin ikinci fıkrasında “Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.” hükmü yer almakta olup, madde hükmünde asli ve sürekli görevler tanımı haricinde görevin içeriğine (meslek icrası, mesleki tedrisat, vb.) yer verilmediği görülmektedir.
13. 6235 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin ilk fıkrasında ise mühendis ve mimarların mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için Odaya kaydolmak zorunda oldukları, ikinci fıkrasında ise Kamu Kurumu ve Kuruluşları ile İktisadi Devlet Teşekkülleri ve
Kamu İktisadi Kuruluşlarında asli ve sürekli olarak çalışan mühendislik ve mimarlık meslekleri mensuplarının meslek ve ihtisaslarıyla ilgili odaya girmelerinin isteklerine bağlı olduğunun hüküm altına alındığı görülmektedir.
14. 6235 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin Anayasanın 135 inci maddesi ışığında değerlendirilmesi neticesinde; Anayasa ile asli ve sürekli görevle kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların istisnaya yer verilmeden meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı hüküm altına alındığından, 6245 sayılı
Kanunun 33 üncü maddesinin ikinci fıkrasının bu kapsamda geniş olarak yorumlanması ve ilk fıkrada sayılan tüm meslek mensuplarının kamu görevinde bulunması halinde Oda üyeliklerinin zorunlu tutulmaması gerekmektedir. Yapılan bu tespit doğrultusunda; devlet üniversitesinde araştırma görevlisi
olarak çalışmakta olan başvuranın, asli ve sürekli görevle kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta olduğu tereddütsüz olduğundan, 21/02/2020 tarihli istifa dilekçesine istinaden Yönetim Kurulunca üyelik sonlandırma talebinin reddine ilişkin verilen Kararda hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı değerlendirilmiştir.
15. Ayrıca, “Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin 114 üncü maddesinde ve Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyenlerin bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim
Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla Odadan ayrılabilecekleri düzenlenmiştir.
Kurumumuzca daha önce verilen kararlarda; hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı, 6235 sayılı Kanun’da Odalara olan üyelikten ayrılmaya dair hiçbir düzenlemenin bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına olan üyeliğin ve bu üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu ve bu hakkın sınırlandırılmasının da yine bir kanunla gerçekleştirilmesi gerektiği, Oda üyeliğinin sonlandırılmasının
Odaya olan aidat borçlarının ödenmesi şartına bağlanmasının ve bu şartın ilgili Kanunla değil 6 ve 7 numaralı paragraflarda belirtilen Yönetmeliklerle getiriliyor olmasının hukuka aykırı olduğu, aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesinin amacıyla bağdaşmayacağı ve söz konusu hüküm ile mesleğin icrasını gerektirecek işlerde çalışmamanın anlamsız kaldığı, mesleği ile ilgili işlerde çalışmıyor olmalarına rağmen aidat borcu nedeniyle kişilerin istifasının mümkün olamadığı ve borcun her ay işlemeye devam ettiği bu itibarla söz konusu hükmün hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın devlet üniversitesinde araştırma görevlisi olarak çalışmakta olan başvuranın, asli ve sürekli görevle kamu kurum ve kuruluşlarında çalışmakta olduğu tereddütsüz olduğu dikkate alınmak suretiyle başvuranın Gıda Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilerek bu doğrultuda başvuranın Oda üyeliğinden istifasına cevaz verilmesi gerektiği, ikinci olarak Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesi ile Türk Mühendis ve Mimar
Odaları Birliği Gıda Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 üncü maddesinde istifa şartı olarak hüküm altına alınan “o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek” koşulunun yasal dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi
içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden
“dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarelerin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmeleri beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın Gıda Mühendisleri Odası üyeliğinden ayrılma talebinin kabul edilmesi hususunda TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
İstifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmiş olması şartının yasal dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR
ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA VE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığınca ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Gıda
Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA ve
TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ GIDA MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi