|
ÖZET: Başvuran, 20 Şubat 2018 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu’na yaptığı başvuruda, 5 Ocak 2018’de Van’daki Carrefour marketten satın aldığı ve tavsiye edilen tüketim tarihi 51 gün geçmiş olan ‘Uludağ Meyvelim Gazsız mandalina’ içeceği nedeniyle gıda zehirlenmesi yaşadığını iddia etmiştir. Başvuran, içeceği tükettikten sonra rahatsızlanmış ve durumu yetkililere bildirmiştir. İlgili zabıta ekipleri, şikayet üzerine markette denetim yapmış, son kullanma tarihi geçmiş ürünler tespit edilmiştir. Ancak, yapılan denetimlerde tavsiye edilen tüketim tarihi geçmiş ürünlerin insan sağlığına zarar verdiği yönünde bir tespit yapılamamıştır.
İpekyolu Belediyesi Zabıta Müdürlüğü, başvuranın şikayetini değerlendirerek gerekli denetimleri gerçekleştirmiştir. Ancak, başvuranın Alo Gıda Hattı’na yaptığı başvuru üzerine “Gıda Kaynaklı Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü”nün uygulanmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, idarenin hukuka aykırı bir işlem yaptığı anlamına gelmektedir. Sonuç olarak, başvuranın talebi kısmen reddedilmiş, ancak idarenin prosedürleri uygulamadığı için hatalı davrandığı kabul edilmiştir. İlgili kurumlara, bu tür durumların önlenmesi için gerekli eğitimlerin verilmesi ve prosedürlerin titizlikle uygulanması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 14472-14472 |sayi|94019529-101.07.06-E.94019529-101.07.06-E.
BAŞVURU NO : 2018/2077 2018/ 2077
KARAR TARİHİ : 16/08/2018 |tarih|
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI , TCKN :
Adres :
BAŞVURU VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1-İpekyolu Belediyesi 2-Tarım ve Orman Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın gıda zehirlenmesine yol açtığını iddia ettiği, “Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi”
51 gün geçmiş olan içeceği satın aldığı
işletme hakkında gerekli müeyyidenin uygulanması ve olayda ihmali bulunan
Bakanlık yetkilileri ve zabıta memurları hakkında gereken işlemlerin yapılması talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 20/02/2018 20.2.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 20/ 02/ 2018 tarihinde Kurumumuza yaptığı başvuruda özetle;
1.1. 05/ 01/ 2018 günü saat 21:55 sıralarında Van İpekyolu Mahallesi No:
adresinde, Van AVM zemin katında bulunan Carrefour isimli markette reyonda satılan barkot numaralı 1 litre ‘Uludağ Meyvelim Gazsız mandalina’ içeceğini firmanın Türkiye çapında olması sebebi ile güvenerek aldığını, aynı günün gece saatlerinde meyve suyunun tadı tuhaf gelse de bir kısmını tatlı ile içtiği için meyve suyundan şüphe duymadığını,
1 / 261.2. 06/ 01/ 2018 günü öğle saatlerinde sade olarak meyve suyundan bir miktar daha içtiğini, ancak
tadı mandalina gibi gelmeyince tavsiye edilen son kullanma tarihinin 15/ 11/ 2017 günü olduğunu yani aradan 51 gün geçtiğini fark ettiğini, 06/ 01/ 2018 de 14:56 sıralarında Carrefour iletişim numarası olan 4441000 no’lu hattı aradığını ve şikayetinden bahsederek konu hakkında tarafına bilgi verilmesini rica ettiğini, geri dönüş olmayınca saat 16:30 sıralarında bahse konu markete giderek meyve suyunu almış olduğu reyonu kontrol ettiğinde 6 tane daha son tarihi 51 gün geçmiş olan içecek gördüğünü ve tekrar 4441000 no’lu hattı aradığını, bir süre sonra dönüş yapılmadığı için zabıtayı aradığını, ismini olay nedeniyle öğrendiği Kenan isimli zabıta memuru ile birkaç zabıta memurunun da markete gelerek reyonda bulunan 6 tane son tarihi geçen içeceğe el koyduklarını ve bunun üzerine yanlarından ayrıldığını, 1.3. Daha sonra midesinde yanma başlaması nedeniyle Lokman Hekim Hastanesine giderek gıda zehirlenmesi ile ilgili adli rapor ve akabinde ilaç aldığını, 08.01.2018 günü sabah saatlerinde Van
Cumhuriyet Başsavcılığına giderek Carrefour yöneticilerinden konu hakkında şikayetçi olduğunu, aynı gün öğleden sonra 174 gıda hattını aradığını ve ismini yeni öğrendiği Esra Hanıma konuyu aynı şekilde anlatarak gerekli araştırma ve incelemenin yapılması talebini onayladığını, sayılı başvuru numarası ile konuyu takip edeceğinin tarafına SMS ile bildirildiğini, markete konu hakkında mail yolladığını, birkaç gün içinde irtibat numarası kendisinde mevcut olan İstanbul Kartal da bulunan marketin ana müdürlüğünden aradığını söyleyen Erhan isimli yetkilinin arayarak özürlerini ilettiğini, ancak adı geçenin Van iline geleceğini söylemesine rağmen bir daha kendisiyle iletişime geçmediğini, 1.4. Yasal sürenin 15 gün olduğu belirtildiği için 15 gün beklediğini, açıklama yazılmadığı için 174 ü arayarak 15 günlük sürenin geçtiğini acil olarak konu hakkında açıklama istediğini belirttiğini, kendisine başvuru tarihinden 19 gün sonra yani 26.01.2018 tarihinde cevap geldiğini, cevap olarak
25.01.2018 tarihinde bahse konu marketin denetlendiği, şikayetinde belirtmiş olduğu ürünlerin
satışına rastlanmadığı ve son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin bulunmadığı bilgisinin verildiğini, 1.5. Olayın gereği gibi araştırılmadığını düşünerek 12.02.2018 günü Gıda, Tarım ve Hayvancılık
Bakanlığının yeşil masa bürosuna başvuruda bulunarak olayın ayrıntılı olarak incelenmesini ve yaptırım uygulanmasını talep ettiğini, 16.02.2018 günü sabah saatlerinde Van Merkez İskele
Caddesinde bulunan ve Bakanlık İl Müdürlüğünde görevli irtibat numarası kendisinde mevcut olan
Mustafa isimli görevlinin kendisini aradığını, adı geçenin kendisine elinde şişe ve fiş var ise bahse konu markete gidip market kabul ederse gerekli cezai işlemi yapacağını belirtmesi üzerine içinde bir miktar içecek olan şişe, fiş, doktor raporu ve savcılık müracaat ifadesi ile aynı gün Bakanlık İl
Müdürlüğüne gittiğini, odasında bir süre oturduklarını, ile daha sonradan gıda ve yem şube müdürü olduğunu öğrendiğim isimli görevlinin yanına gittiklerini, kendisine de konuyu anlatması üzerine, konuya ilişkin işlem yapamayacaklarını, zira olaydan hemen sonra bilgi vermesi halinde numunenin incelenmesinin mümkün bulunduğu, dolayısıyla artık herhangi bir işlem yapılamayacağını söylediğini,
2 / 261.6. 08.01.2018 tarihindeki şikâyetinin sadece denetleme talebini içerdiğini, ayrıca aynı gün ikinci
kez verilen cevabi yazıda şikayetinde detayların mevcut olmaması nedeni ile acil eylem planı kapsamında değerlendirilmediği, yaptığı başvuruya istinaden yine markete gidildiği ve herhangi bir son tüketim tarihi geçmiş olan ürüne rastlanılmadığı, ifadelerine yer verildiği, 1.7. 20/ 02/ 2018 tarihinde Bakanlık İl Müdür Yardımcısı ile görüştüğünü, adı geçenin kendisine, konu hakkında ayrıntılı inceleme yapacağını bu konuda hassas olduklarını ve firmaya cezai işlem uygulanması gerekiyorsa uygulanacağını belirttiğini, 1.8. Diğer yandan Van ili İpekyolu ilçesi Zabıta Müdürlüğüne giderek tavsiye edilen son kullanma tarihi geçmiş içecekler ile ilgili hangi işlemlerin yapıldığını öğrenmek istediğini, kendisine gösterilen tutanağı incelediğinde ihbarına binaen işyerine gelindiği, 5 adet tarihi geçmiş ürünün reyonda görüldüğü, market yetkilisinin uyarıldığı, bir daha böyle bir olay olması durumunda cezai müeyyide uygulanacağı, ürünlerin reyondan kaldırıldığı, ilgili birime konunun aktarılacağı hususlarının yazılı olduğunu, zabıta içerisinde bulunan gıda mühendisinin evrakını kontrol ettiğinde rutin kontrol olarak işaretleme olduğu ve yapılan kontrollerde market ile ilgili herhangi bir soruna rastlanılmadığı hususlarının yazdığını, 1.9. İpekyolu ilçe zabıta görevlilerine neden böyle olduğunu sorduğunda gelen zabıtanın acemi olduğunu, olaydan sonra haberleri olduğunu, içeceklerin alınmadığını, herhangi bir idari yaptırım vs uygulanmadığını, evrakın eksik yapıldığını ifade ettiklerini, 1.10. Bunun üzerine İpekyolu Belediyesi Zabıta Müdürlüğüne hitaben dilekçesinde, zabıta Kenan ile tutanakta adı geçen ihmali olan, görevini kötüye kullanan her kim varsa gerekli işlemlerin yapılmasını talep ettiğini, zabıtanın kendisini ne yapması gerektiği konusunda hiçbir şekilde bilgi vermediğini ve konuyu ilgili Bakanlığa aktarmadığını, bahse konu marketin şimdilik ceza almadan bu isten kurtulmasının son derece üzücü olduğunu, belirterek, bahse konu market hakkında gerekli müeyyidenin uygulanmasını ve olayın araştırılarak ihmali olan Bakanlık yetkililerinin ve zabıta memurları hakkında gereken işlemlerin yapılmasını talep etmiştir .
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İpekyolu Belediye Başkanlığından 29/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, idarenin (Zabıta
Müdürlüğü) 16/ 04/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 2.1. Başvuranın 06.01.2018 tarihinde saat 16.50 civarında Belediyeye ait telefon şikayet hattını no’lu telefon ile arayarak sorumluluk alanlarında bulunan Van AVM içerisinde yer alan
Carrefoursa isimli marketten 1 adet içecek aldığını ve ürünü kullandıktan sonra son kullanma tarihinin geçmiş olduğunu fark ettiğini, buna istinaden ürünü almış olduğu market ile ilgili işlem yapılmasını istediğini beyan ettiği, şikayetin Müdürlüklerine bildirilmesi üzerine aynı gün saat 17:00 sıralarında şahıs ile telefon irtibatı kurularak görevlendirilen 4 kişilik zabıta ekibinin şikayet mahalline yönlendirildiği, saat 17:15 sıralarında şikayet mahalline ulaşmalarının ve müdahalelerinin sağlandığı, 2.2. Başvuranın iddialarına ilişkin olarak görevlendirilen personelin kısa sürede şikayet mahalline
3 / 26gitmeleri ve şikayet konusu ile ilgili olarak tespit çalışmaları yapmaları sonucuna istinaden yetkili
şahsın, kurum veya birimle gerekli koordineyi kurmaları ve yapılan işleme dair tutanak tutmaları, fotoğraflama yapmalarının bildirildiği, 2.3. Başvuranın iddialarıyla ilgili olarak inceleme, araştırma ve çalışmaların başlatılarak söz konusu şikayet sonrasında şikayet konusu işletmenin Müdürlüklerine bağlı Gıda Denetim Birimi ekibince tekrar denetlendiği, şikayet ile ilgili olarak tanzim edilen tespit tutanağının detaylı denetim ve kontrollerin yapılması ve gerekli görülmesi halinde cezai müeyyidelerin uygulanması için İlçe Gıda
Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne gönderildiği, 2.4. Konuyla ilgili rutin kontrollerin 5393 Sayılı Belediye Kanunu, Belediye Zabıta Yönetmeliği,
9207 Sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, 6502 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkında Kanuna göre, İpekyolu İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü ile koordineli olarak yürüttüklerini, 2.5. 5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun “Yürürlükten
Kaldırılan Hükümler” başlıklı 47 nci maddesinde, 27/ 5/ 2004 tarih ve 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında
Kanunun yürürlükten kaldırıldığı, 3/ 7/ 2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 84’üncü maddesinde ve 22/ 2/ 2005 tarih ve 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 70’inci maddesinde yer alan
“27.05.2004 tarih ve 5179 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkındaki Kanun” ibarelerinin madde metninden çıkarıldığı, 2.6. Ancak 5996 Sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun “Hijyen ve
Resmi Kontroller ile İlgili Yaptırımlar” başlıklı 41. maddesinin (d) bendinde, resmi kontrol sonucu bozulduğu, kokuştuğu ambalajı ürüne zarar verecek şekilde hasar gördüğü, son tüketim tarihi geçtiği tespit edilen ürünlerin piyasada bulunması, satışa veya tüketime sunulması halinde işyeri sahiplerine bin Türk Lirası idari para cezası verileceği, ürünlere el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verileceğinin öngörüldüğü, bu maddeye istinaden iş ve işlemlere dair yetki ve sorumluluğun İl ve İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü’nde olması nedeni ile tanzim edilen Tutanağın ve ilgili fotoğrafların İpekyolu Kaymakamlığı İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü’ne bildirildiği, 2.7. Başvuranın iddialarına ilişkin şikayet konusu markette şikayete konu içeceklerden aynı marka ve ambalaj içerisinde 5 adet daha 1 litrelik ‘Uludağ Meyvelim Gazsız Mandalina’ içeceğinin bulunduğunun tespit edildiği, 2.8. Müdürlükleri tarafından konuyla ilgili yapılan iş ve işlemler sonucunda tanzim edilen Tutanak ve ilgili fotoğrafların bahse konu işletme hakkında gerekli cezai müeyyidelerin uygulanması ve mağduriyetin çözüme kavuşturulabilmesi için İpekyolu İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık
Müdürlüğü’ne yazıları ekinde gönderildiği, ancak kendilerine herhangi bir dönüş yapılmadığı, 2.9. Şikayet konusu talep ile ilgili olarak şikayet sahibi tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış Müdürlüklerine ya da Belediyelerine intikal eden herhangi bir dava bulunmadığı, ancak şikayet sahibinin konuyu 20.03.2018 tarih ve başvuru sayılı müracaatı ile Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine ilettiği fakat bu müracaatını 26.03.2018 tarih ve başvuru sayılı bir diğer müracaatı ile şikayetinden vazgeçtiğini arz ettiği,
4 / 262.10. Bu aşamada Müdürlüklerince yapılabilecek tüm iş ve işlemlerin yerine getirildiği, söz konusu
şikayete benzer mağduriyet ve şikayetlerin tekrar yaşanmaması maksadıyla Müdürlüklerince denetim ve kontrollerin aralıksız ve daha özenli şekilde yürütüleceği, 3. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Van Valiliği İl Gıda, Tarım ve
Hayvancılık Müdürlüğünden 29/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, idarenin 25/ 04/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 3.1. Başvuranın, 08.01.2018 tarihinde Alo Gıda Hattı’na başvuru no’lu ihbarla talepte bulunduğu, başvurana, 25.01.2018 tarihinde yapılan Resmi Kontrol sonucunda 26.01.2018 tarihinde
Alo Gıda Hattı üzerinden bilgi verildiği, 3.2. İhbar metninde belirtildiği gibi, başvuranın; şikayete konu Carrefoursa adlı işletmede son kullanma tarihi/son tüketim tarihi (STT) geçen ürün satıldığını belirterek denetim yapılmasını talep ettiği, bunun üzerine yapılan denetimde STT’si geçen, tüketime uygun olmayan ürün satışına rastlanmadığı, ilgiliye bu şekilde bilgi verildiği, 3.3. Daha sonra başvuranın, 12.02.2018 tarihinde İl Müdürlüğü Yeşil Masa uygulamasına e-devlet yoluyla müracaat ettiği, Yeşil Masa’ya yapılan bu müracaatla, konunun Alo Gıda Hattı’ndan önce
Zabıta birimine intikal ettiğinin anlaşıldığı, şikayete konu ürünlere Zabıta biriminin el koyduğunu beyan ederek özetle konunun araştırılmasının istenildiği, bunun üzerine ilgili işletmenin 15.02.2018 tarihinde yeniden denetlendiği, yapılan yeniden denetimde de STT’si geçen/tüketime uygun olmayan ürün satışına rastlanmadığı, bunun üzerine detaylı araştırma için başvuranın belirttiği iletişim numarasının ( ) arandığı ancak cevap alınamadığı, başvuranla iletişim kurulamayınca
Yeşil Masa başvurusuna 16.02.2018 tarihinde cevap verildiği, ancak aynı gün (Yeşil Masa’ya cevap verildikten sonra) başvuranın geri dönüş yaparak iletişim sağlandığı, İl Müdürlüğüne davet edilerek ürüne ait bilgi vermesinin talep edildiği, personelin, başvuru sahibi ile daha iyi iletişim kurabilmek adına kendisini İl Müdürlüğüne davet ettiği ve ürün etiketini incelemek için kendisiyle görüştüğü, başvuranın, şikayete konu satın aldığı ürünü ve ürüne ait satış faturası getirmiş olduğu ayrıca üründen kaynaklı sağlık raporu aldığını ve Savcılığa başvurduğunu beyan ederek birtakım belgeler gösterdiği, getirdiği ürün incelendiğinde, ürün ambalajı üzerine tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT)
olarak 15.11.2017 yazdığının görüldüğü, kendisine, Alo Gıda Hattı’na yaptığı başvuruda gıda kaynaklı sağlık sorunu yaşadığı yönünde bir beyanının olmadığı, bu nedenle acil eylem uygulanmadığının bildirildiği (gıda kaynaklı vaka/salgın bildirimlerinde konunun derhal incelendiği ve en kısa sürede denetim yapıldığı), konuya ilişkin olarak kendisine ayrıca ilgili mevzuat hakkında da bilgi ( 5996 sayılı kanun gereği, STT’si geçen ürün güvenilir olmayan/bozuk gıda olarak değerlendirilirken, TETT’si geçen ürünün ancak resmi analiz sonucuna göre olumsuz değerlendirildiği, Müdürlüklerince analizi yaptırılabilecek numunenin; Bakanlık veya İl/İlçe
Müdürlüğü’nde görevli Gıda Kontrol Görevlilerince yapılan denetim sonucunda alınmış olması gerektiği) verildiği, 3.4. Başvuranın iddiaları üzerine herhangi bir inceleme ve araştırma başlatılmadığı, konuya ilişkin olarak 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 31. maddesinde de belirtildiği gibi, resmi kontrollerin, Bakanlıkça (Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı) kontrol yetkisi verilen personel tarafından gerçekleştirileceği, adı geçen Kanunun 41. Maddesinin (d)
5 / 26bendinde, resmî kontrol sonucu bozulduğu, kokuştuğu, ambalajı ürüne zarar verecek şekilde hasar
gördüğü, son tüketim tarihi geçtiği tespit edilen ürünlerin piyasada bulunması, satışa veya tüketime sunulması hâlinde işyeri sahiplerine bin Türk Lirası idari para cezası verileceği, ürünlere el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verileceği hususlarının öngörüldüğü, 3.5. TETT’si geçmiş ürünlerin piyasada bulunması hakkında doğrudan bir kısıtlama ve müeyyide hükmünün yer almadığı, TETT’si geçen ürünlerin satın alınıp alınmamasında tüketici tercihinin önem arz edebildiği, keza 26.01.2017 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Türk
Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği’nin 27. maddesinin birinci fıkrasında, mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu yüzden kısa bir süre sonra insan sağlığı açısından tehlike teşkil etmesi muhtemel olan gıdalarda son tüketim tarihinin, diğer gıdalarda tavsiye edilen tüketim tarihinin belirtileceği, son tüketim tarihi geçmiş olan gıdaların, 5996 sayılı Kanunun
21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentlerine göre güvenilir olmayan gıda olarak
kabul edileceği, hususlarının belirtildiği, dolayısıyla başvuranın, gıda kaynaklı sağlık sorunu yaşadığını beyan etmesi veya yaşadığı sağlık sorununun TETT’si geçen alkolsüz içecekten kaynaklı olduğunu beyan etmesinin ayrıca değerlendirilmesi gereken bir konu olduğu, 3.6. Zabıta biriminden şikayete konu ürünlerle ilgili İpekyolu İlçe Müdürlüğüne 23.03.2018 tarihli bir yazı ve ekleri ile bilgi verdiğinin anlaşıldığı, zabıta biriminin yazısına istinaden şikayete konu
Carrefoursa adlı işletmenin 16.04.2018 tarihinde yeniden denetlendiği, söz konusu ürünlerin imha edilmek üzere iade edildiğinin beyan edildiği, gelen Alo Gıda ihbarlarının iş yoğunluğuna, ihbarın içeriğine, (gıda kaynaklı sağlık sorun yaşandığı yönünde ihbarlarda derhal intikal edileceği), şikayete konu ürüne (hayvansal kaynaklı ürünlere öncelik tanımı) göre sıraya koyduklarını, Gıda ve Yem
Şube Müdürlüğü’nde öncelikli yapılması gereken iş ve işlemler oluştuğunda, hayvansal kaynaklı olmayan gıda ihbarları için planlanan denetim tarihinin nadiren de olsa ertelenebildiği, keza şikayete konu ürünün ambalajlı ve hayvansal bileşimi olmayan ürün olduğu, risk düzeyinin diğer gıdalara nazaran düşük ve raf ömrünün uzun olduğu; genellikle tavsiye edilen tüketim tarihinin belirtildiği, 3.7. Konuyla ilgili rutin kontrollerin, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem
Kanunu ve bu kanunla ilgili diğer mevzuat hükümleri (Türk Gıda Kodeksi, Türk Gıda Kodeksi Gıda
Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği, Gıda ve Yemin Resmi Kontrolüne Dair
Yönetmelik, Gıda Hijyeni Yönetmeliği, vd.) çerçevesinde yapıldığı, 3.8. Son kullanma tarihi geçen ürünlerle ilgili 5996 sayılı kanunun 41. maddesinin (d) bendine göre işlem tesis edildiği, ancak şikayete konu ürünün, son kullanma/son tüketim tarihi geçen ürün olmayıp tavsiye edilen tüketim tarihi geçen ürün olduğu, tavsiye edilen tüketim tarihi geçen ürünlerle ilgili olarak idari yaptırım uygulanmayabildiği, Resmi Kontrol Görevlisinin, denetim esnasında lüzum görürse gıdayı analiz ettireceği, analiz sonucu Türk Gıda Kodeksi’ne göre aykırı sonuçlanırsa ancak idari yaptırım yoluna gidileceği, 3.9. Başvuranın iddialarına ilişkin olarak adı geçen işletmenin üç kez denetlendiği, yapılan denetimlerde son tüketim (son kullanma) tarihi geçen, piyasada bulunması uygun olmayan ürün satışına rastlanmadığı, 3.10. Başvuranın iddiaları üzerine şikayet edilen işletmeye herhangi bir müeyyide uygulanmadığı,
5996 sayılı Kanunun 31. maddesinde belirtildiği gibi resmi kontrollerin, Bakanlıkça kontrol yetkisi
6 / 26verilen personel tarafından gerçekleştirileceği, yetkili personel/personeller tarafından yapılan
denetimlerde, müeyyideyi gerektirecek bir durum tespit edilmediği, 3.11. Şikayet konusu hakkında İl Müdürlüğünce yapılabilecek bir işlem kalmadığı, keza, şikayete konu işletmede, Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personel/personeller tarafından piyasada bulunmaması gereken/tüketime uygun olmayan ürün satışının tespit edilmediği, başvuranın ayrıca
Başbakanlık İletişim Merkezi (BİMER) ‘ne bildirimde bulunmuş olup kendisine cevap verildiği, 3.12. Konuya ilişkin olarak Van Milli Eğitim Müdürlüğü’nün 19.04.2018 tarih ve sayılı yazısında, Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma açıldığı belirtilerek bilgi ve belge talep edildiği, 3.13. Başvuranın bildirimleriyle ilgili çok fazla meşguliyet, emek ve mesai harcanmasına rağmen yukarıda gerekçeleri açıklandığı gibi İl Müdürlüğünce yapılabilecek iş ve işlem kalmadığı, 4. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünden 29/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, idarenin 17/ 05/ 2018 tarih ve sayılı cevabi yazısında; ( 10/ 07/ 2018 tarih ve
30474 Sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 410 uncu
maddesi gereğince Tarım ve Orman Bakanlığı olarak düzenlenmiştir .)
4.1. Alo 174 Gıda Hattı başvurusu 08.01.2018 tarihinde yapılmış olup başvuruya 26.01.2018 tarihinde cevap verildiği, 4.2. Alo 174 Gıda Hattı başvurusu ile ilgili işlemlere ilişkin Alo 174 çağrı personeline ait ses kayıtlarının sunulduğu, başvuranın iddialarına ilişkin incelemenin Van Valiliğince başlatılmış olup
Van Valiliğinin 16.04.2018 tarih ve sayılı araştırma ve disiplin soruşturması olurları ile Van
Milli Eğitim Müdürlüğünün görevlendirildiği Van İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü tarafından gönderilen dosyada görüldüğü, 4.3. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, Gıdaların Resmi
Kontrolüne Dair Yönetmelik, Resmi Kontroller ve İdari Yaptırımlar Prosedürü ve Gıda Kaynaklı
Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürünün sunulduğu, 4.4. Gıda Etiketleme ve Tüketicinin Bilgilendirilmesi Hakkında Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendine göre son tüketim tarihinin, mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu nedenle insan sağlığı açısından kısa süre içerisinde tehlike oluşturması muhtemel olan gıdaların tüketilebileceği son tarihi ifade ettiği, 4.5. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunun 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, resmî kontrol sonucu bozulduğu, kokuştuğu, ambalajı ürüne zarar verecek şekilde hasar gördüğü, son tüketim tarihi geçtiği tespit edilen ürünlerin piyasada bulunması, satışa veya tüketime sunulması hâlinde işyeri sahiplerine bin Türk Lirası idarî para cezası verileceği, ürünlere el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verileceğinin öngörüldüğü, 4.6. “Son Tüketim Tarihi” nin, Gıdaların Etiketlenmesi ve Tüketicinin Bilgilendirilmesi Hakkında
Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde zorunlu bilgiler içerisinde açıklandığı, şikayete konu ürünlerde tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) ile ilgili bilgi olduğunun anlaşıldığı, aynı Yönetmeliğin gıdanın tavsiye edilen tüketim tarihi, son tüketim tarihi ve dondurulduğu tarih ile ilgili 27 nci maddesinin
7 / 26birinci fıkrasında, mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu yüzden kısa bir süre sonra insan
sağlığı açısından tehlike teşkil etmesi muhtemel olan gıdalarda son tüketim tarihi, diğer gıdalarda tavsiye edilen tüketim tarihinin belirtileceği, son tüketim tarihi geçmiş olan gıdaların, 5996 sayılı
Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentlerine göre güvenilir olmayan gıda olarak kabul edileceği, aynı maddenin ikinci fıkrasında da, tavsiye edilen tüketim tarihi veya son tüketim tarihi veya dondurulduğu tarih bilgilerinden uygun olanının Ek- 7’de yer alan kurallara göre belirtileceği, hususlarının düzenlendiği, 4.7. TGK (Türk Gıda Koteksi) – Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği gereği, gıda hakkında bilgilendirmeden, gıdayı kendi adı veya ticari unvanı altında piyasaya arz eden gıda işletmecisinin, ithal edilen gıda hakkında bilgilendirmeden ise ithalatçının sorumlu olduğu, 4.8. Bu doğrultuda, söz konusu ürün için hangi tarih bildiriminin kullanılacağına gıda işletmecisi tarafından karar verilmekte olduğu, TETT (tavsiye edilen tüketim tarihi) verilen bir ürün uygun şekilde muhafaza edildiğinde, gıdanın kendine has özelliklerini bu sürede koruduğunun garanti edildiği, bu talihten sonra satışının ise mevzuata uygun olduğu sürece mümkün olabildiği, TETT’ ne ilişkin ürün ile ilgili sorumluluğun gıda işletmecisine ait olduğu, 4.9. Başvuranın iddialarına ilişkin Van İl Müdürlüğünce yapılan resmi kontrollerde İpekyolu
Belediyesi zabıta ekibince yed-i emine alınan ürünlere rastlanılmadığından bir tespit yapılamadığı, Van İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünce gönderilen 26.04.2018 tarih ve sayılı dosyası içeriğinde görülen resmi kontrol raporlarının sunulduğu, 4.10. Van İl Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünden gönderilen belgelerden anlaşıldığı üzere işletmede herhangi bir olumsuzluk tespit edilemediği için yasal işlem uygulanmadığı, 4.11. 5996 sayılı Kanun çerçevesinde uygunsuzluk durumunda idari işlem uygulandığı, şikayetçinin mağduriyetinin giderilmesi konusunda herhangi bir değerlendirme yapılmadığı, 4.12. Genel Müdürlüğe intikal etmiş herhangi bir dava konusu bilgiye ulaşılmadığı, 4.13. Bu aşamada şikayete ilişkin yapılacak iş ve işlem bulunmamakla beraber şikayet edilen işletmede denetim ve kontrollerin devam edeceği, ifadelerine yer verildiği görülmektedir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının, 5.1. “A. Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ncı maddesinde, “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir . / Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir . / Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler .”, 5.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu
8 / 26idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
6. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”, 7. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun, “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 8. 5393 sayılı Belediye Kanunun “Zabıtanın görev ve yetkileri” başlıklı 51 inci maddesinde, “Belediye zabıtası , beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular . /
… / Belediye zabıta teşkilâtının çalışma usûl ve esasları, çalışanların görev ve yetkileri, memurluğa alınması için taşımaları gereken nitelikler, alacakları meslek içi eğitim, görevde yükselme, meslekten çıkarılma, giyecekleri kıyafet ve savunma amaçlı olarak kullanacakları aletler ile zabıta teşkilâtında hizmet gereklerine göre oluşturulacak birimler, İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir . Belediye, bu yönetmeliğe aykırı olmamak üzere ek düzenlemeler yapabilir .
9. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 20 nci maddesinde, “Belediyelerin umumi hıfzıssıhha ve içtimai muavenete taallük eden mesailden ifasile mükellef oldukları vazifelere aşağıda zikredilmiştir . 1 – İçilecek ve kullanılacak evsafı fenniyeyi haiz su celbi . 2 – Lağım ve mecralar tesisatı . 3 – Mezbaha inşaatı . 4 – Mezarlıklar tesisatı ve mevta defni ve nakli işleri . 5 – Her nevi muzahrafatın teb’it ve imhası . 6 – Meskenlerin sıhhi ahvaline nezaret . 7 – Sıcak ve soğuk hamamlar tesisi . 8 – (Mülga : 24/ 6/ 1995-KHK- 560/ 21 md.; Aynen kabul : 27/ 5/ 2004- 5179/ 37 md.) 9 – Umumi mahallerde halkın sıhhatine zarar veren amilleri izale . 10 – Sari hastalıklarla mücadale işlerine muavenet . 11 – Hususi eczane bulunmayan yerlerde eczane küşadı . 12 – İlk tıbbi imdat ve muavenet teşkilatı . 13 – Hastane, dispanser, süt çocuğu, muayene ve tedavi evi, aceze ve ihtiyar yurtları ve doğum evi tesis ve idaresi . 14 – Meccani doğum yardımı için ebe istihdamı .” 10. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun, 10.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “( 1) Bu Kanunun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır .”
10.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde, “( 1) Bu Kanunun uygulanmasında; … 16) Denetim :
Yem, gıda, hayvan refahı ve ıslahı, bitki ve hayvan sağlığı ile ilgili faaliyetlerin bu Kanun hükümlerine uygunluğunun tespiti amacıyla Bakanlık tarafından yapılan veya yaptırılan tüm
9 / 26işlemleri, 17) Doğrulama : İnceleme yapılarak ve objektif bulgular dikkate alınarak belirlenen
şartların karşılanıp karşılanmadığının tespiti için yapılan kontrolü, … 24) Gıda : Doğrudan insan tüketimine sunulmayan canlı hayvanlar, yem, hasat edilmemiş bitkiler, tedavi amaçlı kullanılan tıbbî ürünler, kozmetikler, tütün ve tütün mamulleri, narkotik veya psikotropik maddeler ile kalıntı ve bulaşanlar hariç, insanlar tarafından yenilen, içilen veya yenilmesi, içilmesi beklenen işlenmiş, kısmen işlenmiş veya işlenmemiş her türlü madde veya ürün, içki, sakız ile gıdanın üretimi, hazırlanması veya muameleye tâbi tutulması sırasında kullanılan su veya herhangi bir maddeyi, …
26) Gıda işletmecisi : Kâr amaçlı olsun veya olmasın kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek veya tüzel
kişiler tarafından gıdanın üretimi, işlenmesi ve dağıtımının herhangi bir aşamasında kontrolü altında yürütülen faaliyetlerin, mevzuat hükümlerine uygunluğundan sorumlu olan gerçek veya tüzel kişiyi, … 46) Numune alma : Ürünün, ortamdan alınanlar da dâhil üretim, işleme ve dağıtım aşamalarına ve hayvan ve bitki sağlığına ilişkin her tür maddenin mevzuata uygunluğunun doğrulanması amacıyla alınmasını, … 52) Resmî kontrol : Bu Kanun kapsamındaki faaliyetlerin bu
Kanun hükümlerine uygunluğunun doğrulanması için, kontrol görevlilerinin, verilen yetki çerçevesinde gerçekleştirdikleri izleme, gözetim, denetim, muayene, karantina, numune alma, analiz ve benzeri kontrolleri, … 54) Risk : Sağlık üzerinde olumsuz etki yaratma ihtimali bulunan tehlike ile şiddeti arasındaki fonksiyonel ilişkiyi, 55) Risk analizi : Risk değerlendirmesi, risk yönetimi ve risk
iletişimi olarak birbirleriyle bağlantılı üç bileşenden oluşan süreci, 56) Risk değerlendirmesi :
Bilimsel olarak tehlikenin tanımlanması, tehlikenin niteliklerinin belirlenmesi, tehlikeye maruz kalmanın değerlendirilmesi ve risk unsurlarının belirlenmesini kapsayan süreci, … 73) Ürün : Bitki, bitkisel ürün, gıda, gıda ile temas eden madde ve malzemeler, yem, hayvansal ürün, veteriner sağlık ürünü, bitki koruma ürünü ile ziraî mücadele alet ve makineleri ile ahşap ambalaj malzemesini, …” 10.3. “Gıda ve yem güvenilirliği şartları” başlıklı 21 inci maddesinde, “( 1) Gıda güvenilirliği şartları aşağıda belirtilmiştir : a) Güvenilir olmayan gıda, gıda ile temas eden madde ve malzeme piyasaya arz edilemez . İnsan sağlığı için tehlike oluşturan ve tüketime uygun olmayan gıda, güvenilir olmayan gıda kabul edilir . b) Gıdanın güvenilir olup olmadığının belirlenmesinde, üretim, işleme ve dağıtım aşamaları, etiket bilgileri ve sağlıkla ilgili uyarı niteliğindeki bilgiler ile insanlar tarafından günlük normal kullanım koşulları dikkate alınır . c) Gıdanın insan sağlığına zararlı olup olmadığının belirlenmesinde; tüketenin sağlığı üzerinde ani, kısa veya uzun vadede oluşturabileceği muhtemel etkileri yanında, gelecek nesiller üzerindeki etkileri, birikerek artan muhtemel toksik etkileri ve belirli tüketici gruplarının özel sağlık hassasiyetleri de dikkate alınır . ç) Herhangi bir gıdanın insan tüketimi için uygun olmadığının belirlenmesinde, gıdanın yabancı madde karışması da dâhil olmak üzere her tür bulaşıklığı veya çürüme, bozulma veya kokuşma nedeniyle kullanım amacına uygun olmaması dikkate alınır . d) Bir seri, parti veya sevkiyattaki aynı sınıf veya çeşit gıdanın bir bölümünün güvenilir olmadığının tespiti durumunda, geri kalanı ile ilgili daha kapsamlı yapılan değerlendirme sonucunda güvenilir olduğu ispat edilemez ise, o seri, parti veya sevkiyattaki aynı sınıf veya çeşidin tamamının güvenilir olmadığı kabul edilir . e) Gıda, Bakanlıkça belirlenen şartlara uygun olsa bile, gıdanın güvenilir olmadığına dair yeterli şüphe veya sebebin oluşması durumunda, Bakanlık söz konusu gıdanın piyasaya arzını kısıtlayabilir veya piyasaya arz edilen gıdayı toplatabilir . / … / ( 4) Yeni gıdalar ile yemlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir . / ( 5) Gıda kodeksine aykırı gıda ve gıda ile temas eden madde ve malzeme üretilemez, işleme tâbi tutulamaz ve piyasaya arz edilemez . / ( 6) Bakanlık, insan sağlığını göz önünde bulundurarak bazı
10 / 26madde ve ürünlerin, gıda olarak veya gıda üretiminde kullanılmalarını kısıtlayabilir, yasaklayabilir
ya da kullanımını belirli esaslara bağlayabilir . / ( 7) Gıda ve yem mevzuatındaki gıda ve yem güvenilirliğine ilişkin hükümlerine uygun olan ürün, bu mevzuat hükümlerinin kapsadığı ölçüde güvenilir kabul edilir .” 10.4. “Sorumluluklar” başlıklı 22 nci maddesinde, “( 1) Gıda, gıda ile temas eden madde ve malzeme ve yem ile ilgili faaliyet gösteren işletmeciler, kendi faaliyet alanının her aşamasında bu
Kanunda belirtilen şartları sağlamak ve bunu doğrulamakla yükümlüdür . / ( 2) Gıda ve yem işletmecisi ürettiği, işlediği, ithal ettiği, satışını veya dağıtımını yaptığı bir ürününün, gıda ve yem güvenilirliği şartlarına uymadığını değerlendirmesi veya buna ilişkin makul gerekçelerinin olması durumunda, söz konusu ürünü kendi kontrolünden çıktığı aşamadan başlamak üzere, toplanması için gerekli işlemleri derhal başlatmak ve konu ile ilgili Bakanlığı bilgilendirmek zorundadır . Gıda ve yem işletmecisi, ürünün toplanması gerektiğinde, toplanma nedeni hakkında tüketiciyi veya kullanıcıyı doğru ve etkin olarak bilgilendirmek ve gerekli hâllerde, insan sağlığını korumaya yönelik alınacak tedbirlerin yeterli olmaması durumunda, tüketiciye veya kullanıcıya ürünün iadesi için çağrıda bulunmak zorundadır . / … / ( 5) Bakanlık, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasını sağlamak için, gıda ve yem işletmecilerinin üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında resmî kontrolleri yapar , gıda ve yem işletmeleri ile ilgili kayıtları tutar . / ( 6) Gıda ve yem işletmecisi, ürünle ilgili riskin önlenmesi, azaltılması veya ortadan kaldırılmasından sorumlu olup, bu gibi tedbirlerin alınmasında Bakanlıkla işbirliği yapar . İlgililer, Bakanlıkça alınan önlemlerin uygulanması sırasında hiçbir şekilde engelleme yapamaz . / … / ( 8) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir .” 10.5. “Hızlı uyarı sistemi, acil durumlar ve kriz yönetimi” başlıklı 25 inci maddesinde, “( 1)
İnsan, hayvan ve bitki sağlığını korumak, gıda ve yem güvenilirliğini sağlamak üzere, doğrudan veya dolaylı bir riskin bildirimine ilişkin sistemler Bakanlık tarafından kurulur . Bakanlık bu hususla ilgili temas noktası olarak ulusal ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği yapar . / ( 2) Bakanlık, hayvan ve bitki sağlığı, gıda ve yem ile ilgili, doğrudan veya dolaylı risk bulunduğuna ilişkin bir bildirim aldığında, gerekli tedbirleri alır veya alınmasını sağlar . Hayvan sahibi ya da hayvan sahibi adına bakıcısı, bitki ve bitkisel ürün sahibi, gıda ve yem işletmecisi Bakanlık tarafından alınan tedbirleri ve verilen kararları uygulamak zorundadır . / ( 3) Bakanlık, üretilen, işlenen ve dağıtılan ürünler ve canlı hayvanlar ile ilgili, insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre için ciddi bir riskin belirmesi ve mevcut tedbirlerin yetersiz kalması durumunda, söz konusu canlı hayvan veya ürünün piyasaya arzı, kullanımı ve ülkeye girişini kısıtlayıcı ve yasaklayıcı her türlü idarî tedbiri almaya ve uygulamaya yetkilidir . Bu gibi durumlarda, hayvan sahibi ya da hayvan sahibi adına bakıcısı, bitki ve bitkisel ürün sahibi, gıda ve yem işletmecisi ile Bakanlıkça belirlenen diğer ilgililer, bu idarî tedbirlere uymakla yükümlüdür . / ( 4) Bakanlık, mevcut mevzuat hükümleriyle önlenemeyen, giderilemeyen veya kabul edilebilir sınırlara çekilemeyen ya da sadece idarî tedbirlerin uygulanmasıyla kontrol altına alınamayan insan, hayvan ve bitki sağlığına doğrudan veya dolaylı risk teşkil eden kriz durumlarında uygulanmak üzere ilgili taraflar ile işbirliği hâlinde acil durumlarda uygulamaya girecek acil durum planını uygulamaya koyar ve kriz birimini oluşturur . Taraflar acil durumlar ile kriz durumlarında Bakanlıkça alınan her türlü tedbire uymakla yükümlüdür . / ( 5) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir .”
11 / 2610.6. “Resmî kontroller, itiraz hakkı ve resmî sertifikalar” başlıklı 31 inci maddesinde, “( 1)
Resmî kontroller, uygun sıklıkta , tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilik ilkelerine uygun olarak risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin gerçekleştirilir . Bu kontroller, izleme, gözetim, doğrulama, tetkik, denetim, numune alma ve analiz gibi uygulamaları da kapsar . Kontroller, Bakanlıkça kontrol yetkisi verilen personel tarafından gerçekleştirilir . Üretim, işleme ve dağıtım aşamalarında hangi meslek mensuplarının hangi resmî kontrollerden sorumlu olduğu Ek- 2’de belirtilmiştir . / … / ( 3) Kontrol görevlisi, Bakanlık adına bu Kanun hükümleri doğrultusunda resmî kontrolleri yapmak, kontrol sonucuna göre, her türlü etkiden ve çıkar ilişkisinden uzak, tarafsız, objektif ve bağımsız olarak karar almak zorundadır . Kontrol görevlisi, bu
Kanunla kendisine verilen yetkiler çerçevesinde, bu Kanunda öngörülen idarî yaptırımları uygulamaya yetkilidir . Kontrol görevlisi, bu Kanun kapsamındaki her yere kontrol amacıyla girebilir ve numune alabilir . Alınan numuneler için herhangi bir bedel ödenmez . İlgililer resmî kontroller sırasında gerekli olan her türlü yardım ve kolaylığı sağlamakla yükümlüdür . / ( 4) İlgililer, resmî kontrol ve denetim sonuçları hakkında, tebligat yapıldığı tarihten itibaren yedi gün içerisinde
Bakanlığa itiraz etme hakkına sahiptir . Ürünün kalan raf ömrü yedi günden az olan gıdalar, mikrobiyolojik incelemeler ve ürün miktarının şahit numunenin analizinin yapılabilmesi için yetersiz olduğu durumlarda analiz sonucuna itiraz edilemez . İtirazdan kaynaklanan masraflar ilgililer tarafından karşılanır . / … / ( 11) Bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirlenir .” 10.7. “Gıda ve yem ile ilgili yaptırımlar” başlıklı 40 ıncı maddesinde, “( 1) Gıda ve yem ile ilgili yaptırımlar aşağıda belirtilmiştir : a) İnsan tüketimine uygun olmayan gıdalar, masrafları sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatılır ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir .
Bu ürünleri üreten veya piyasaya arz edenler hakkında kamunun sağlığına karşı suçlar kapsamında
Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulur . … d) 21 inci maddenin beşinci fıkrasına aykırı hareket edenlere onbin Türk Lirası idarî para cezası verilir . Ürünlerin, insan sağlığı için risk oluşturması durumunda ürünler masrafları sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatılır ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir . Aykırılık sadece etiket bilgilerinden kaynaklanıyor ise idarî para cezası beşbin Türk Lirası olarak uygulanır . … f) 22 nci maddenin ikinci fıkrasına aykırı hareket edenlere beşbin Türk Lirası idarî para cezası verilir . … m) 25 inci maddenin ikinci fıkrası gereği alınan hızlı uyarı bildirimine istinaden Bakanlık tarafından uygulamaya konulan tedbirlere uymayanlara beşbin Türk Lirası idarî para cezası verilir . Hızlı uyarıya konu olan ürün veya bu üründen elde edilen ürün mevcut ve bitki, hayvan ve insan sağlığı açısından risk teşkil ediyorsa, ürünlere el konulur ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir . Piyasaya dağıtımı yapılmış ise sahibi tarafından piyasadan toplatılır . Ürünün piyasadan toplatılmaması hâlinde ürün sahibine beşbin Türk Lirası idarî para cezası verilir . n) 25 inci maddenin üçüncü ve dördüncü fıkralarında belirtilen acil durumlar ve kriz yönetimi sırasında Bakanlık tarafından alınan tedbirlere uymayanlara beşbin Türk Lirası idarî para cezası verilir . …” 10.8. “Hijyen ve resmî kontroller ile ilgili yaptırımlar” başlıklı 41 inci maddesinde, “( 1) Hijyen ve resmî kontroller ile ilgili yaptırımlar aşağıda belirtilmiştir : … d) Resmî kontrol sonucu bozulduğu, kokuştuğu, ambalajı ürüne zarar verecek şekilde hasar gördüğü, son tüketim tarihi geçtiği tespit edilen ürünlerin piyasada bulunması, satışa veya tüketime sunulması hâlinde işyeri sahiplerine bin
Türk Lirası idarî para cezası verilir . Ürünlere el konularak mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar
12 / 26verilir . …”
10.9. “Cezaların uygulanması, tahsili ve itirazlar” başlıklı 42 nci maddesinde, “… ( 2) Bu
Kanunda belirtilen idarî yaptırımları uygulamaya, il tarım müdürü yetkilidir . İl tarım müdürü bu yetkisini ilçe tarım müdürlerine yazılı olarak devredebilir . Ancak, resmî kontroller sırasında, insan sağlığı, gıda ve yem güvenilirliği, bitki ve hayvan sağlığı açısından tehlike oluşturması ve acil tedbirleri gerektirmesi durumunda, idarî para cezaları hariç olmak üzere diğer idarî yaptırımları uygulamaya kontrol görevlisi de yetkilidir . Verilen idarî para cezaları otuz gün içinde ödenir .” 11. 17.12.2011 tarih ve 28145 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gıda ve Yemin Resmi
Kontrollerine Dair Yönetmeliği, 11.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde, “( 1) Bu Yönetmeliğin amacı; insan ve hayvanlara yönelik doğrudan veya çevre aracılığıyla oluşabilecek risklerin önlenmesine, bertaraf edilmesine veya kabul edilebilir seviyelere indirilmesine, gıda ve yemin etiketlenmesi ile tüketicileri bilgilendirmeye yönelik diğer bilgi şekilleri de dâhil olmak üzere tüketici menfaatlerinin korunmasına ve haksız rekabetin önlenmesi ile gıda ve yemin resmi kontrollerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir .” 11.2. “Kapsam” başlıklı 2nci maddesinde, “( 1) Bu Yönetmelik; resmi kontroller , izlenebilirlik, hızlı uyarı sistemi, acil durumlar, ihtiyati tedbirler, kriz yönetimi , kamuoyunun bilgilendirilmesi, resmi sertifikasyon, yıllık ve çok yıllık ulusal kontrol planları, sorumluluklar ve itirazlara ilişkin usul ve esasları kapsar . / ( 2) Bu Yönetmelik, tarımsal ürünlerin ortak piyasa düzenlemelerine ilişkin kurallara uygunluğun doğrulanması için uygulanan resmi kontrolleri kapsamaz .” 11.3. “Dayanak” başlıklı 3 üncü maddesinde, “( 1) Bu Yönetmelik; 5996 sayılı Veteriner
Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 31 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır .” 11.4. “Gıda ve yem için acil durum planları ve ihtiyati tedbirler” başlıklı 14 üncü maddesinde, “( 1) Kriz yönetimi planının uygulanması amacıyla , gıda ve yemin doğrudan veya çevreden, insan ve hayvanlar için ciddi bir risk teşkil ettiğinin tespit edilmesi durumunda , gecikmeksizin uygulanacak olan önlemleri belirleyen, uygulamaya yönelik acil durum planları Bakanlıkça hazırlanır . / ( 2) Acil durum planlarında aşağıdaki hususlar yer alır : a) İlgili taraflar ile bu tarafların yetki ve sorumlulukları, b) İlgili taraflar arasında acil bilgi paylaşımını sağlayacak iletişim kanalları ve prosedürleri . / ( 3) Bakanlık, organizasyonundaki değişiklikleri ve tatbikatlardan elde edilen deneyimleri dikkate alarak gerektiğinde acil durum planlarını gözden geçirir . / ( 4) Gerekli hallerde acil durum planlarının uygulanmasına ilişkin tedbirler oluşturulur . Bu tedbirler, kriz yönetimi planı ile uyumlu olmalıdır . Ayrıca acil durum planlarının oluşturulması ve işletilmesine ilişkin, ilgili tarafların görevleri ve sorumlulukları da bu tedbirlerle belirlenir . / ( 5) Elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi sonucunda, herhangi bir gıda veya yemin insan ve hayvan sağlığı üzerinde zararlı bir etkisinin olması ihtimali belirmesine rağmen, bilimsel belirsizliklerin devam etmesi durumunda, kapsamlı bir risk değerlendirmesine imkân sağlayacak daha fazla bilimsel veri elde edilinceye kadar, Bakanlık, geçici olarak üretimin durdurulması, piyasaya arz ve tüketimin engellenmesi, ürünlerin toplatılması ve benzeri ihtiyati tedbirleri alabilir . İlgililerin, Bakanlığın belirlediği tedbirlere uyması zorunludur . Bu ihtiyati tedbirlerin uygulanması sonucu Bakanlığa herhangi bir sorumluluk yüklenemez, Bakanlıktan herhangi bir tazminat talep edilemez . İhtiyati tedbirlerle ilgili usul ve
13 / 26esaslar Bakanlıkça belirlenir .”
11.5. “Hızlı uyarı sistemi” başlıklı 30 uncu maddesinde, “( 1) İnsan, hayvan ve bitki sağlığını korumak, gıda ve yem güvenilirliğini sağlamak üzere, doğrudan veya dolaylı bir riskin bildirimine ilişkin hızlı uyarı sistemi Bakanlık tarafından kurulur . / ( 2) Bakanlık, hayvan ve bitki sağlığı, gıda ve yem ile ilgili doğrudan veya dolaylı risk bulunduğuna ilişkin bir bildirim aldığında , gerekli tedbirleri alır veya alınmasını sağlar . Gıda ve yem işletmecisi Bakanlık tarafından alınan tedbirleri ve verilen kararları uygulamak zorundadır . / ( 3) Bakanlık, üretilen, işlenen, ithal veya ihraç edilen, satışı veya dağıtımı yapılan ürünler ile ilgili, insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre için ciddi bir riskin belirmesi ve mevcut tedbirlerin yetersiz kalması durumunda, söz konusu ürünün piyasaya arzı, kullanımı ve ülkeye girişini kısıtlayıcı ve yasaklayıcı her türlü idari tedbiri almaya ve uygulamaya yetkilidir . Gıda ve yem işletmecisi bu idari tedbirlere uymakla yükümlüdür . / ( 4) Hızlı uyarı sisteminin ulusal temas noktası Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü, il temas noktası ise il müdürlüğüdür . Gelen bildirimler, ulusal temas noktasınca incelendikten sonra ilgili il temas noktasına bilgi akış sistemi ile iletilir . İl temas noktası, gelen bildirimlere ilişkin yapılan işlemleri, Bakanlıkça belirlenen prosedür kapsamında ulusal temas noktasına bildirir . / ( 5) Hızlı uyarı sisteminin işleyişi, ulusal temas noktası ve il temas noktaları, bilgi akış sistemi ve alınan tedbirlerin uygulanması ile ilgili prosedürler Bakanlıkça belirlenir .” 11.6. “Sorumluluklar” başlıklı 40 ıncı maddesinde, “( 1) Gıda, gıda ile temas eden madde ve malzeme ve yem ile ilgili faaliyet gösteren işletmeci, kendi faaliyet alanının her aşamasında
Kanunda belirtilen şartları sağlamakla yükümlüdür . / ( 2) Gıda ve yem işletmecisi ürettiği, işlediği, ithal ettiği, satışını veya dağıtımını yaptığı bir ürününün, gıda ve yem güvenilirliği şartlarına uymadığını değerlendirmesi veya buna ilişkin makul gerekçelerinin olması durumunda, söz konusu ürünü kendi kontrolünden çıktığı aşamadan başlamak üzere, toplanması için gerekli işlemleri derhal başlatmak ve konu ile ilgili Bakanlık il/ilçe müdürlüğünü bilgilendirmek zorundadır . Gıda ve yem işletmecisi, ürünün toplanması gerektiğinde, toplanma nedeni hakkında tüketiciyi veya kullanıcıyı doğru ve etkin olarak bilgilendirmek ve gerekli hâllerde, insan ve hayvan sağlığını korumaya yönelik alınacak tedbirlerin yeterli olmaması durumunda, tüketiciye veya kullanıcıya ürünün iadesi için çağrıda bulunmak zorundadır . / … / ( 4) Gıda ve yem işletmecisi, ürünle ilgili riskin önlenmesi, azaltılması veya ortadan kaldırılmasından sorumlu olup bu gibi tedbirlerin alınmasında Bakanlıkla işbirliği yapar . İlgililer, Bakanlıkça alınan önlemlerin uygulanması sırasında hiçbir şekilde engelleme yapamaz . …” 12. 26.01.2017 tarih ve 29960 Mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Gıda Kodeksi
Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğinin 12.1. “Tanımlar” başlıklı 4üncü maddesinde, “… ( 2) Bu Yönetmelikte geçen; … ö) Hazır ambalajlı gıda : Tüketicinin talebi doğrultusunda satış yapılan işletmede ambalajlanan gıdalar veya doğrudan satış için hazır ambalajlı hale getirilen gıdalar hariç olmak üzere; her durumda açılmadan veya değiştirilmeden içeriği değiştirilemeyecek şekilde, ambalajı gıdayı tamamen veya sadece kısmen kaplayan, son tüketiciye ve toplu tüketim yerlerine bu şekilde sunulan gıda ve satışa sunulmadan önce içine konulduğu ambalajdan oluşan herhangi bir tek birimi, … v) Son tüketim tarihi : Mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu nedenle insan sağlığı açısından kısa süre içerisinde tehlike oluşturması muhtemel olan gıdaların tüketilebileceği son tarihi, … bb) Tavsiye
14 / 26edilen tüketim tarihi : Uygun şekilde muhafaza edildiğinde, gıdanın kendine has özelliklerini
koruduğu süreyi gösteren tarihi, … ifade eder . …” 12.2. “Zorunlu bilgiler” başlıklı 9 uncu maddesinde, “Bu Yönetmelikteki istisnalar saklı kalmak kaydıyla, aşağıdaki bilgilerin belirtilmesi zorunludur : … e) Tavsiye edilen tüketim tarihi veya son tüketim tarihi . …” 12.3. “Gıdanın tavsiye edilen tüketim tarihi, son tüketim tarihi ve dondurulduğu tarih” başlıklı
27 nci maddesinde, “( 1) Mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu yüzden kısa bir süre sonra
insan sağlığı açısından tehlike teşkil etmesi muhtemel olan gıdalarda son tüketim tarihi, diğer gıdalarda tavsiye edilen tüketim tarihi belirtilir . Son tüketim tarihi geçmiş olan gıdalar, 5996 sayılı
Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) ve (ç) bentlerine göre güvenilir olmayan gıda olarak kabul edilir . / ( 2) Tavsiye edilen tüketim tarihi veya son tüketim tarihi veya dondurulduğu tarih bilgilerinden uygun olanı Ek- 7’de yer alan kurallara göre belirtilir .” (Not : Ek- 7 de “tavsiye edilen tüketim tarihinin belirtilmesi” ve “son tüketim tarihinin belirtilmesi” ne ilişkin şekilsel kurallar mevcuttur, bu kurallar konunun esasını etkileyecek nitelikte bulunmadığından yer verilmemiştir .)
13. 11.04.2007 tarih ve 26490 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Belediye Zabıta
Yönetmeliğinin 10 uncu maddesinde, “Belediye zabıtasının görevleri şunlardır : … c) Sağlık ile ilgili görevleri; 1) 24/ 4/ 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve 27/ 5/ 2004 tarihli ve 5179 sayılı Gıdaların Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun, ilgili tüzük ve yönetmeliğin uygulanmasında ve alınması gerekli kararların yerine getirilmesinde görevli personele yardımcı olmak . 2) Ruhsatsız olarak açılan veya ruhsata aykırı olarak işletilen işyerleriyle ilgili olarak İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına
İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapmak .” 14. Gıdanın Resmi Kontrolü Ve İdari Yaptırımlar Prosedürü (Gerekçe kısmında yer verilecektir .)
15. Gıda Kaynaklı Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü (Gerekçe kısmında yer verilecektir .)
hükümlerinin yer aldığı görülmektedir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. Şikayet başvurucusu 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, gıda zehirlenmesine yol açtığını iddia ettiği, “Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” 51 gün geçmiş olan içeceği satın aldığı işletme hakkında gerekli müeyyidenin uygulanması ve olayda ihmali bulunan Bakanlık yetkilileri ve zabıta memurları hakkında gereken işlemlerin yapılması talebi ile Kurumumuza başvurmuştur .
15 / 2618. Somut olay incelendiğinde;
18.1. Başvuranın 05/ 01/ 2018 günü saat 21:55 sıralarında adı geçen marketten ( barkot numaralı 1 litre ‘Uludağ Meyvelim Gazsız mandalina’ içeceğini firmanın adına güvenerek aldığını, aynı günün gece saatlerinde meyve suyunun tadı tuhaf gelse de bir kısmını tatlı ile içtiği için meyve suyundan şüphe duymadığını, 06/ 01/ 2018 günü öğle saatlerinde sade olarak meyve suyundan bir miktar daha içtiğini, ancak tadı mandalina gibi gelmeyince son kullanma tarihinin 15/ 11/ 2017 günü olduğunu yani aradan 51 gün geçtiğini fark ettiğini, ifade ettiği, 18.2. Başvuranın 06.01.2018 tarihinde saat 16.50 civarında Belediyeye ait telefon şikayet hattını arayarak sorumluluk alanlarında bulunan marketten 1 adet içecek aldığını ve ürünü kullandıktan sonra son kullanma tarihinin geçmiş olduğunu fark ettiğini, buna istinaden ürünü almış olduğu market ile ilgili işlem yapılmasını istediğini beyan ettiği, şikayetin Zabıta Müdürlüğüne bildirilmesi üzerine aynı gün saat 17:00 sıralarında şahıs ile telefon irtibatı kurularak görevlendirilen 4 kişilik zabıta ekibinin şikayet mahalline yönlendirildiği, saat 17:15 sıralarında şikayet mahalline ulaşmalarının ve müdahalelerinin sağlandığı, 18.3. 4 (dört) zabıta memuru 1(bir) mağaza sorumlusu tarafından düzenlenerek 06/ 01/ 2018 tarihinde saat 17:40 imza altına alınan Tutanakta; Belediyeleri sorumluluk sahasında bulunan işletmenin son kullanma tarihi geçmiş ürünün satışını yaptığı yönünde şikayetin iletildiği, belirtilen adrese gidilerek söz konusu işletmede yapılan denetim ve kontrolde son kullanma tarihi geçmiş 5 (beş) adet içecek (Uludağ Meyvelim markalı) satışının yapıldığının görüldüğü, bu ürünlerin bulunduğu raftan kaldırttırıldığı, bahse konu işletmenin son kullanma tarihi geçmiş ürünlerin satışı ile ilgili gerekli denetim ve kontrollerin Belediye Gıda Denetim Ekipleri tarafından yapılması gerektiğinin anlaşıldığı, hususlarının yer aldığı, 18.4. İpekyolu Belediyesi Zabıta Müdürlüğü Gıda Kontrol ve Denetim Birimi tarafından 08/ 01/ 2018 tarihinde yapılan rutin kontrol ve denetimde işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin yönetmelik gereğince denetlenerek değerlendirme yapıldığı ve “işyerlerinde aranacak asgari ortak şartların uygun olduğu” yönünde değerlendirme yapıldığı, söz konusu markette son kullanma tarihi geçmiş ürünlere rastlanılmadığı, şikayet ile ilgili olarak yapılan tespite istinaden gerekli cezai işlemlerin uygulanması maksadıyla konunun 23/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazı ile İpekyolu İlçe Gıda
Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne bildirildiği, 18.5. Başvuranın konuyu 20.03.2018 tarih ve başvuru sayılı müracaatı ile
Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine ilettiği fakat bu müracaatını 26.03.2018 tarih ve başvuru sayılı bir diğer müracaatı ile şikayetinden vazgeçtiğini arz ettiği, 18.6. Başvuranın, ayrıca (Belediyenin rutin kontrolü akabinde) 08.01.2018 tarihinde (saat 14:37 de)
Alo Gıda Hattı’na başvuru no’lu ihbarda bulunduğu, şikayete konu işletmede son kullanma tarihi/son tüketim tarihi (STT) geçen ürün satıldığını belirterek satışı yapılan diğer ürünlerin de denetiminin yapılmasını talep ettiği, 18.7. Söz konusu ihbarla ilgili bir işlem yapılmaması üzerine başvuranın 24/ 01/ 2018 tarihinde (saat 17:28 de) Alo Gıda Hattı’nı tekrar arayarak acil sonuç bilgisi beklediğini ifade ettiği, 18.8. Bunun üzerine 25/ 01/ 2018 tarihinde yapılan Resmi Kontrol sonucunda, şikayette belirtilen
16 / 26ürünlerin satışına rastlanmadığı, ayrıca işletmede satışa sunulan ürünlerin düzenli olarak kontrolü
hususunda bilgilendirmeler yapıldığı, konuya ilişkin no’lu Resmi Kontrol Raporu düzenlendiği, bu hususların 26/ 01/ 2018 tarihinde (saat 15:17 de) başvurana bildirildiği, 18.9. Başvuranın 12/ 02/ 2018 tarihinde e-Devlet üzerinden yaptığı başvuruda, kendisinde içeceğe ait numune bulunduğu ve gereken her türlü bilgiyi vermeye hazır olduğunu belirterek, bu olayın ayrıntılı olarak araştırılmasını talep ettiği, 16/ 02/ 2018 tarihinde başvurana verilen cevapta, Alo Gıda
Hattı’na yaptığı başvuruda gerek iletişim bilgisinin mevcut olmaması, gerekse e-devlet üzerinden gelen şikayette belirttiği detayların mevcut olmaması nedeni ile ihbarın ’ acil eylem planı’ kapsamında değerlendirilmediği, Alo 174 Hattı’na yaptığı başvuruya istinaden yapılan denetimde, son tüketim tarihi geçen ürüne rastlanılmadığının bildirildiği, şikayete konu işletmede 15/ 02/ 2018 tarihinde yeniden denetlendiği, son tüketim tarihi geçen ürüne rastlanılmadığının rapor edildiği, hususlarının bildirildiği, başvuranın aynı şikayetini BİMER yoluyla da ilettiği, 18.10. 16/ 02/ 2018 tarihinde (aynı gün) (Yeşil Masa’ya cevap verildikten sonra) başvuranla iletişim sağlandığı, İl Müdürlüğüne davet edilerek ürüne ait bilgi vermesinin talep edildiği, personelin, başvuru sahibi ile daha iyi iletişim kurabilmek adına kendisini İl Müdürlüğüne davet ettiği ve ürün etiketini incelemek için kendisiyle görüştüğü, başvuranın, şikayete konu satın aldığı ürünü ve ürüne ait satış faturası getirmiş olduğu ayrıca üründen kaynaklı sağlık raporu aldığını ve Savcılığa başvurduğunu beyan ederek birtakım belgeler gösterdiği, getirdiği ürün incelendiğinde, ürün ambalajı üzerine tavsiye edilen tüketim tarihi (TETT) olarak 15/ 11/ 2017 yazdığının görüldüğü, kendisine, Alo Gıda Hattı’na yaptığı başvuruda gıda kaynaklı sağlık sorunu yaşadığı yönünde bir beyanının olmadığı, bu nedenle acil eylem uygulanmadığının bildirildiği (gıda kaynaklı vaka/salgın bildirimlerinde konunun derhal incelendiği ve en kısa sürede denetim yapıldığı), konuya ilişkin olarak kendisine ayrıca ilgili mevzuat hakkında da bilgi ( 5996 sayılı kanun gereği, STT’si geçen ürün güvenilir olmayan/bozuk gıda olarak değerlendirilirken, TETT’si geçen ürünün ancak resmi analiz sonucuna göre olumsuz değerlendirildiği, Müdürlüklerince analizi yaptırılabilecek numunenin; Bakanlık veya İl/İlçe Müdürlüğü’nde görevli Gıda Kontrol Görevlilerince yapılan denetim sonucunda alınmış olması gerektiği) gibi bilgilerin verildiği, 18.11. İpekyolu Kaymakamlığı İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğünün 17/ 04/ 2018 tarih ve sayılı yazısı ile şikayet dosyasının Van Valiliği İl Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne gönderildiği, 18.12. İşletmenin 16/ 04/ 2018 tarihinde yeniden denetlendiği, son tüketim tarihi geçen, tüketime uygun olmayan bir ürüne rastlanmadığı, işletme yetkilisinin beyanında, zabıtanın söz konusu ürünleri yediemine almadığını, raftan kaldırılmasını istediğini, ürünlerin de tavsiye edilen tüketim tarihinin (TETT) geçmiş olduğunu, kendilerinin de söz konusu ürünleri imha edilmek üzere dağıtıcı firmaya iade ettiklerini ifade ettiği, bu hususların 16/ 04/ 2018 tarihli Resmi Kontrol Raporunda belirtildiği, 18.13. Ayrıca Van Valiliğinin 16/ 04/ 2018 tarihli oluru gereğince Cumhuriyet Başsavcılığının 08/ 01/ 2018 tarih ve soruşturma no: sayılı yazısından bahisle, Van Gıda Tarım yetkilisi
, sorumlu Müdür ve 174 hattındaki bayan şahıs hakkında araştırma gerekiyorsa disiplin soruşturması yapılması hususunda Milli Eğitim Müdürlüğünün görevlendirildiği,
17 / 26anlaşılmaktadır .
19. Somut olayda İpekyolu Belediyesinin işlemlerine ilişkin olarak, başvuran 26/ 03/ 2018 tarih ve başvuru sayılı CİMER müracaatı ile şikâyetinden vazgeçtiğini arz etmiş olsa da, 28/ 03/ 2013 tarih ve 28601 (mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İnceleme ve araştırmanın sonlandırılmayacağı hâller” başlıklı 30 uncu maddesi gereği şikâyet konusunun, kamuyu ilgilendiren genel konulara yönelik olması sebebiyle inceleme ve araştırmaya devam edilmiş olup, söz konusu inceleme neticesinde; 19.1. 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 20 nci maddesi gereğince, Belediyelerin umumi mahallerde halkın sıhhatine zarar veren etkenleri ortadan kaldırma görevi olduğu, Belediye Zabıta
Yönetmeliği hükümleri gereğince de zabıtanın 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun uygulanmasında ve alınması gerekli kararların yerine getirilmesinde görevli personele yardımcı olmakla ve ruhsata aykırı olarak işletilen işyerleriyle ilgili olarak İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapmakla görevli olduğunun düzenlendiği; 19.2. Somut olayda adı geçen Belediyenin, başvuranın 06.01.2018 tarihinde saat 16.50 civarında
Belediyeye ait telefon şikayet hattını arayarak sorumluluk alanlarında bulunan marketten 1 adet içecek aldığını ve ürünü kullandıktan sonra son kullanma tarihinin geçmiş olduğunu fark ettiğini, buna istinaden ürünü almış olduğu market ile ilgili işlem yapılmasını istediğini beyan ettiği, şikayetin Zabıta Müdürlüğüne bildirilmesi üzerine aynı gün saat 17:00 sıralarında şahıs ile telefon irtibatı kurularak görevlendirilen 4 kişilik zabıta ekibinin şikayet mahalline yönlendirildiği, saat 17:15 sıralarında şikayet mahalline ulaşmalarının ve müdahalelerinin sağlandığı, 4 (dört) zabıta memuru ve 1 (bir) mağaza sorumlusu tarafından düzenlenerek 06/ 01/ 2018 tarihinde saat 17:40 imza altına alınan Tutanakta, aynı markalı beş ürünün bulunduğu raftan kaldırttırıldığı, ayrıca İpekyolu
Belediyesi Zabıta Müdürlüğü Gıda Kontrol ve Denetim Birimi tarafından 08/ 01/ 2018 tarihinde yapılan rutin kontrol ve denetimde işyeri açma ve çalışma ruhsatlarına ilişkin yönetmelik gereğince denetlenerek değerlendirme yapıldığı ve “işyerlerinde aranacak asgari ortak şartların uygun olduğu” yönünde değerlendirme yapıldığı, söz konusu markette son kullanma tarihi geçmiş ürünlere rastlanılmadığı, şikayet ile ilgili olarak yapılan tespite istinaden gerekli cezai işlemlerin uygulanması maksadıyla konunun 23/ 03/ 2018 tarih ve sayılı yazı ile İpekyolu İlçe Gıda Tarım ve
Hayvancılık Müdürlüğüne bildirildiği, kaldı ki başvuranın da 26/ 03/ 2018 tarihinde CİMER aracılığıyla Belediye ile ilgili şikayetinden vazgeçtiğini bildirdiği, 19.3. Adı geçen Belediyenin başvuranın ilk müracaatı üzerine ivedilikle söz konusu işletmede gerekli denetimi yaparak reyonda bulunan aynı markalı beş ürünün bulunduğu raftan kaldırttırılması suretiyle 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 20 nci maddesine uygun olarak halkın sıhhatine zarar veren etkeni ortadan kaldırdığı, bu kontrolün akabinde (iki gün sonra) Gıda Kontrol ve
Denetim Birimi tarafından 08/ 01/ 2018 tarihinde yapılan rutin kontrol ve denetimde de söz konusu markette son kullanma tarihi geçmiş ürünlere rastlanılmadığı, İşyeri Açma Ve Çalışma Ruhsatlarına
İlişkin Yönetmelik gereğince denetlenerek değerlendirme yapıldığı ve “işyerlerinde aranacak asgari ortak şartların uygun olduğu” yönünde değerlendirme yapıldığı, dolayısıyla adı geçen Belediyenin mevzuatla kendisine verilen görevleri yerine getirmiş olduğu,
18 / 2619.4. Ancak söz konusu rutin kontrolün (Belediyenin Gıda Kontrol ve Denetim Birimi tarafından)
08/ 01/ 2018 tarihinde yapılmasına rağmen gerekli cezai işlemlerin uygulanması maksadıyla konunun (bir buçuk ay sonra) 23/ 03/ 2018 tarihinde İpekyolu İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne bildirildiği, söz konusu bildirimin ivedilikle yapılması gerekmekte iken bir buçuk ay sonra yapılmasının kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık teşkil ettiği, söz konusu sürenin “makul süre” olarak değerlendirilemeyeceği, anlaşılmaktadır .
20. Somut olaya ilişkin mevzuat hükümleri incelendiğinde, konunun gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamak amacıyla çıkarılan “ 5996 sayılı Veteriner
Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu” ve ilgili Yönetmelikler ile Bakanlıkça belirlenen
“Prosedür” ler çerçevesinde ele alınması gerekliliği söz konusudur .
21. 5996 sayılı Kanun hükümleri incelendiğinde; 21.1. 21 inci maddesinde gıda güvenilirliği şartlarının belirlendiği, buna göre gıdanın güvenilir olup olmadığının belirlenmesinde, üretim, işleme ve dağıtım aşamaları, etiket bilgileri ve sağlıkla ilgili uyarı niteliğindeki bilgiler ile insanlar tarafından günlük normal kullanım koşullarının dikkate alınacağı, gıdanın insan sağlığına zararlı olup olmadığının belirlenmesinde; tüketenin sağlığı üzerinde ani, kısa veya uzun vadede oluşturabileceği muhtemel etkileri yanında, gelecek nesiller üzerindeki etkileri, birikerek artan muhtemel toksik etkileri ve belirli tüketici gruplarının özel sağlık hassasiyetlerinin de dikkate alınacağı, herhangi bir gıdanın insan tüketimi için uygun olmadığının belirlenmesinde , gıdanın her tür bulaşıklığı veya çürüme, bozulma veya kokuşma nedeniyle kullanım amacına uygun olmamasının dikkate alınacağı, ayrıca 40 ıncı maddede, insan tüketimine uygun olmayan gıdaların, masrafları sorumlusuna ait olmak üzere piyasadan toplatılacağı ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verileceği, bu ürünleri üreten veya piyasaya arz edenler hakkında kamunun sağlığına karşı suçlar kapsamında Cumhuriyet savcılığına suç duyurusunda bulunulacağı, hususlarının öngörüldüğü, 21.2. 22 nci maddesinde, gıda işletmecisinin ürettiği, işlediği, ithal ettiği , satışını veya dağıtımını yaptığı bir ürününün, gıda güvenilirliği şartlarına uymadığını değerlendirmesi veya buna ilişkin makul gerekçelerinin olması durumunda, söz konusu ürünü kendi kontrolünden çıktığı aşamadan başlamak üzere, toplanması için gerekli işlemleri derhal başlatmak ve konu ile ilgili Bakanlığı bilgilendirmek zorunda olduğu, ayrıca ürünün toplanması gerektiğinde, toplanma nedeni hakkında tüketiciyi veya kullanıcıyı doğru ve etkin olarak bilgilendirmek ve gerekli hâllerde, insan sağlığını korumaya yönelik alınacak tedbirlerin yeterli olmaması durumunda, tüketiciye veya kullanıcıya ürünün iadesi için çağrıda bulunmak zorunda olduğu düzenlenmiş olup, gıda işletmecisinin, ürünle ilgili riskin önlenmesi, azaltılması veya ortadan kaldırılmasında sorumluluğu ve gereken tedbirlerin alınmasında Bakanlıkla işbirliği yapma zorunluluğunun söz konusu olduğu, 21.3. Ayrıca, bu Kanunun 25 inci maddesi gereğince, insan sağlığını korumak, gıda güvenilirliğini sağlamak üzere, doğrudan veya dolaylı bir riskin bildirimine ilişkin sistemlerin Bakanlık tarafından kurulacağı, Bakanlığın, gıda ile ilgili, doğrudan veya dolaylı risk bulunduğuna ilişkin bir bildirim aldığında, gerekli tedbirleri alacağı veya alınmasını sağlayacağı , Bakanlığın, mevcut mevzuat
19 / 26hükümleriyle önlenemeyen, giderilemeyen veya kabul edilebilir sınırlara çekilemeyen ya da sadece
idarî tedbirlerin uygulanmasıyla kontrol altına alınamayan insan sağlığına doğrudan veya dolaylı risk teşkil eden kriz durumlarında uygulanmak üzere ilgili taraflar ile işbirliği hâlinde acil durumlarda uygulamaya girecek acil durum planını uygulamaya koyacağı ve kriz birimini oluşturacağı, bu maddenin uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirleneceği, diğer yandan uygun sıklıkta, tarafsız, şeffaf ve meslekî gizlilik ilkelerine uygun olarak risk esasına göre, ön bildirim gereken hâller dışında, önceden haber verilmeksizin gerçekleştirilmesi gereken resmi kontrollere ilişkin usul ve esasların da Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelik ile belirleneceği, hususlarının öngörüldüğü anlaşılmaktadır .
22. Diğer yandan Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine Dair Yönetmelik hükümleri gereğince, 5996 sayılı Kanuna uygun bir şekilde, insan sağlığını korumak, gıda güvenilirliğini sağlamak üzere, doğrudan veya dolaylı bir riskin bildirimine ilişkin hızlı uyarı sistemi nin Bakanlık tarafından kurulacağı, Bakanlığın, gıda ile ilgili doğrudan veya dolaylı risk bulunduğuna ilişkin bir bildirim aldığında, gerekli tedbirleri alacağı veya alınmasını sağlayacağı hususlarına yer verildikten sonra, hızlı uyarı sisteminin işleyişi ve alınan tedbirlerin uygulanması ile ilgili prosedürlerin Bakanlıkça belirleneceği, hususları belirtilmiştir .
23. Bakanlık (Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü) tarafından belirlenen “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü ” nün “Genel Hükümler” başlıklı 5 inci bölümünün (l) bendinde, normal kontrol faaliyetlerinin , Bakanlığın çok yıllık ulusal kontrol planı ile belirlenenler dâhil olmak üzere, 5996 sayılı Kanun kapsamında gerekli görülen rutin kontrol faaliyetleri ile ihbar ve şikâyetler olduğu, örneğin; resmi kontrol sonucunda bir işletmede eksiklik tespit edilmesi durumunda eksikliklerin giderilmesi için verilen süre sonunda yapılacak olan takip denetimlerin de bu kapsamda değerlendirileceği; (m) bendinde, normal kontrol faaliyetlerini aşan faaliyetler in, sorunun kapsamının tespiti için yapılan ek denetimler ile sorunun giderilmesine yönelik olarak işletmeci tarafından düzeltici faaliyetlerin yürütülüp yürütülmediğinin belirlenmesi veya onaylanması için gerekli olan çalışmalar olduğu, bu çalışmaların mevzuata aykırılığı ya da bir uygunsuzluğu tespit etmek veya kanıtlamak için numune alma ve analiz dâhil her türlü kontrolü kapsadığı, hususları düzenlenmiştir .
24. Yine Bakanlık (Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü) tarafından belirlenen “Gıda Kaynaklı
Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü” incelendiğinde, 24.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü bölümde, gıda kaynaklı zehirlenmenin (intoksikasyon), patojen bir mikroorganizmanın gıdada oluşturduğu toksinin vücuda alınmasıyla ortaya çıktığı, “ gıda kaynaklı vaka ” nın ise gıdanın/gıdaların tüketilmesini takiben bir kişide belirli semptomların görülmesiyle ortaya çıkan gıda kaynaklı hastalık durumu, olarak tanımlandığı; 24.2. “Genel Hükümler” başlıklı 5 inci bölümde, gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saat içerisinde; gıda kaynaklı hastalık semptomlarının tespitine dair resmi bir kurum/sağlık kuruluşundan İl/İlçe
Müdürlüğüne bildirim gelmesi, gıda kaynaklı hastalık tespitinin ön tanı/sağlık raporu ile İl/İlçe
Müdürlüğüne faks, dilekçe, Alo 174 Gıda Hattı vb. yollarla ibraz edilmesi, şayet bu belgeler ibraz edilemiyor ise iletişim ve hastane bilgilerinin (hangi hastaneye, hangi tarihte gidildiği, TC kimlik numarası veya sağlık kuruluşu kaydı vb.) paylaşılması, gıda kaynaklı hastalık şüphesiyle ölüm
20 / 26gerçekleşmesi durumlarında gıda kaynaklı vaka/salgına yönelik iş ve işlemlerin gerçekleştirileceği ,
24.3. Ayrıca gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saat içerisinde , Alo 174 Gıda Hattına ya da İl/İlçe
Müdürlüğüne faks, dilekçe vb. yollarla gelen bildirimin ön tanı/sağlık raporu veya iletişim/hastane bilgileri ile desteklenmemesi durumunda bu prosedüre göre işlem yapılmayacağı , ancak, “Gıdanın
Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” ne göre işlem yapılacağı, 24.4. Diğer yandan “Şikâyetin Kabulü ve Değerlendirme” başlıklı 6 ncı bölümde, bildirim şekillerinin değerlendirilmesi yapılarak şikayetin öncelikle gıda kaynaklı vaka/salgın veya bu prosedür kapsamı dışında olup olmadığına karar verileceği; 24.4.1. Gıda kaynaklı vaka/salgın olarak değerlendirilen şikâyetlerde “Gıda Kaynaklı Hastalık
Bildirim Formu” doldurulduktan sonra aynı gün (en geç bir gün) içerisinde Gıda ve Kontrol Genel
Müdürlüğünün 14/ 2/ 2012 tarihli ve 5113 sayılı “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar
Prosedürü” ne göre işlem yapılacağı ve numune alınacağı, bildirim mesai saatleri dışında alındıysa (hafta sonu ve resmi tatiller de dahil) düğün, mevlit yemeği vb. gibi 72 saatlik numunenin
saklanamayacağı durumlar dışında “en geç bir gün” süresi kullanılarak işlem yapılabileceği (örneğin :
bildirim gece saatlerinde alındıysa ertesi gün gerekli iş ve işlemlerin yapılabileceği), 24.4.2. Bu prosedür kapsamı dışında değerlendirilen şikayetlerde , gıdanın “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” ne göre yedi is günü içerisinde işlem yapılacağı, şikâyet sahibi tarafından şikâyete ilişkin sağlık raporu veya ön tanı raporunun, gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saatlik sürenin aşılmasının ardından ilgili kuramlara veya İl Müdürlüğüne/Alo 174 Gıda Hattına iletilmesi halinde, şikâyeti müteakip en geç üç is günü içerisinde “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari
Yaptırımlar Prosedürü” ne göre işlemler yapılacağı, 24.5. “Numune alma ve analiz” başlıklı 8 inci bölümde, gıda kaynaklı vaka/salgında numune alındıktan sonra ivedi olarak (en geç 36 saat içerisinde) yetkili laboratuvara gönderileceği veya elden teslim edileceği, numunenin analizine laboratuvara alındıktan sonra mümkün olan en kısa sürede (en geç 24 saat içerisinde) başlanacağı, 24.6. “İdari Yaptırım” başlıklı 9 uncu bölümde, gıda kaynaklı vaka/salgında alınan numunelerin muayene ve analiz sonucunun mevzuata aykırı olması yani gıda kaynaklı hastalık veya şüphesi bulunan durumlarda Türk Ceza Kanunu’nun Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar hükmünün bulunması ihtimaline karşın Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacağı, ilgili Savcılığa yazılacak resmi yazıda idari para cezasının uygulanmadığı, Cumhuriyet Başsavcılığından gelecek karar doğrultusunda işlem yapılacağının belirtileceği, savcılık ve mahkeme tarafından idari yaptırım kararı verilip verilmediği hususunun takibinin yargılamaya müdahil olacak İl Müdürlüğü avukatları tarafından idari yaptırım konusunda yetkili birim ile koordinasyon halinde takip edilerek adli veya idari ceza verilmediği durumlarda 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırım uygulanacağı; ayrıca gıda kaynaklı hastalık bildirimine istinaden yapılan resmi kontroller sırasında mevzuata aykırılık tespit edilirse 5996 sayılı Kanun kapsamında idari yaptırım kararı uygulanacağı (ör : hijyen esaslarına aykırılık, onay, kayıt vb.), hususlarının düzenlendiği görülmektedir .
25. Somut olayda Bakanlığın cevabi yazısı ekinde gönderilen, başvuranın Alo 174 Gıda Hattı ile
21 / 26yaptığı görüşmelere ilişkin ses kayıtlarının dinlenmesi neticesinde;
25.1. Başvuranın 08/ 01/ 2018 tarihinde Görevli . ile yaptığı görüşmede; ( 05/ 01/ 2018) Cuma günü marketten aldığı mandalina suyunu içtiği, bu sebeple rahatsızlandığı, doktora gittiği ve doktor raporu aldığı, konu ile ilgili firmayı aramasına rağmen dönmedikleri, ertesi gün reyonda altı adet daha süresi geçmiş ( 51 gün) içecek gördüğü, zabıtayı aradığı, zabıtanın gerekeni yaptığı, yönünde ifadeler kullanarak şikayetini arz ettiği, görevlinin başvuranın ad, soy ad, TC kimlik numarası ve ürün ve işletme bilgilerini istediği, başvuranın bu bilgileri verdiği, görevlinin bu bilgileri teyid ettiği, başvuranın söz konusu ürünün kullanma tarihi 51 gün geçmiş olduğu için diğer ürünlerle ilgili de böyle bir durum olabileceği şüphesiyle marketteki diğer ürünlerin de kontrol edilerek marketin denetlenmesini istediği, görevlinin de başvuranın marketin denetlenmesi talebini oluşturduğu, başvuranın telefon numarasını belirttiği, görevlinin başvuruyu oluşturduktan sonra, başvurana konu ile ilgili yasal sürenin 15 gün olduğu, başvuranın sms mesajı ile bilgilendirileceğini, başvurunun İl
Müdürlüğüne iletileceğini ve başvuru numarasını ifade ettiği, 25.2. Başvuranın söz konusu 15 günün geçmesi üzerine, Alo 174 Gıda Hattını araması akabinde, bu numaradan başvuranın arandığı, görevli ile yaptığı bu görüşmede, başvuranın 08/ 01/ 2018 tarihinde yaptığı başvurudan söz ettiği, İl Müdürlüğünün kendisini aradığı ve aradan uzun süre geçtiğini belirterek kendisini geçiştirdikleri hususlarını ifade etmesi üzerine, görevlinin başvuranın bu konuda bilgilendirileceğini ifade ettiği, 25.3. Başvuranın yine e-posta yoluyla başvurusu hakkında bilgi istemesi üzerine, Alo 174 Gıda
Hattında görevli nın başvuranı aradığı, bu görüşmede başvuranın olayı yeniden anlattığı, daha önceki görüşmesinde de olayı anlatmış olduğu, İl Müdürlüğünden aranması üzerine belgelerle görüşmeye gittiği, yetkililerin kendisini geçiştirdiği, olaydan 72 saat içinde Alo 174 Gıda Hattı ile yaptığı görüşmenin ses kaydını istedikleri, zira 08/ 01/ 2018 tarihinde oluşturulan başvuruda sadece marketin denetlenmesi talebinin belirtildiği, bu sebeple başvuranın ses kaydının kendisine gönderilmesini istemesi üzerine, görevlinin bu kaydı gönderemeyeceğini ancak başvuranın BİMER yoluyla bunu temin edebileceğini belirttiği, anlaşılmaktadır .
26. Somut olay, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri çerçevesinde incelendiğinde, 26.1. Bakanlığın insan sağlığını korumak, gıda güvenilirliğini sağlamak üzere, doğrudan veya dolaylı bir riskin bildirimine ilişkin hızlı uyarı sistemini, Alo 174 Gıda Hattı adıyla kurduğu, söz konusu hızlı uyarı sisteminin işleyişi ve alınan tedbirlerin uygulanması ile ilgili prosedürlerin
Bakanlıkça belirlendiği, 26.2. Söz konusu Prosedür gereğince gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saat içerisinde; gıda kaynaklı hastalık tespitinin ön tanı/sağlık raporu ile İl/İlçe Müdürlüğüne faks, dilekçe, Alo 174 Gıda
Hattı vb. yollarla ibraz edilmesi, şayet bu belgeler ibraz edilemiyor ise iletişim ve hastane bilgilerinin (hangi hastaneye, hangi tarihte gidildiği, TC kimlik numarası veya sağlık kuruluşu kaydı vb.)
paylaşılması durumunda gıda kaynaklı vakaya yönelik iş ve işlemlerin gerçekleştirileceği , buna göre gıda kaynaklı vaka olarak değerlendirilen şikâyetlerde “Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu” doldurulduktan sonra aynı gün (en geç bir gün) içerisinde Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğünün 14/ 2/ 2012 tarihli ve 5113 sayılı “Gıdanın Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” ne göre
22 / 26işlem yapılacağı ve numune alınacağı, hususlarının düzenlendiği,
26.3. Somut olayda başvuranın 05/ 01/ 2018 tarihinde satın aldığı içeceği 06/ 01/ 2018 tarihinde içmesi üzerine rahatsızlandığı ve bu sebeple Lokman Hekim Hastanesine giderek sağlık raporu aldığı iddialarının bulunduğu, başvuranın bu iddialarını 08/ 01/ 2018 tarihinde Alo 174 Gıda Hattında görevli ile yaptığı görüşmede de ifade ettiği, ancak görevli nin başvuranın bu başvurusunu markette son kullanma tarihi geçmiş başka ürünler de olabileceği gerekçesiyle marketteki diğer ürünlerin de denetlenmesi talebi, şeklinde oluşturduğu, 26.4. Söz konusu görüşmede görevli nin yukarıda bahsi geçen Prosedür hükümleri gereğince başvuranın gıdanın tüketilmesini takip eden 72 saat içerisinde gıda kaynaklı hastalık tespitinin yapıldığı sağlık raporunu ibraz etmesi, ibraz edemiyor ise iletişim ve hastane bilgilerinin (hangi hastaneye, hangi tarihte gidildiği, TC kimlik numarası veya sağlık kuruluşu kaydı vb.) paylaşılması gerektiği hususunda başvuranı bilgilendirmesi gerekmekte iken, söz konusu bilgilendirmeyi yapmadığı, bu sebeple başvuranın bahsettiği sağlık raporunu ibraz edemediği ve rapora ilişkin bilgileri de veremediği, (Kaldı ki başvuran iletişim numarasından aranarak söz konusu raporu
Kurumumuza ibraz etmesinin istenilmesi üzerine, bahsi geçen belgeyi 06/ 08/ 2018 tarihinde
Kurumumuza iletmiş, söz konusu 06/ 01/ 2018 tarihli belgede “ön tanı” olarak “gıda zehirlenmeleri” şeklinde belirtme yapıldığı anlaşılmıştır .)
26.5. Netice itibariyle başvuranın 08/ 01/ 2018 de Alo 174 Gıda Hattına yaptığı başvurunun, “markette son kullanma tarihi geçmiş başka ürünler de olabileceği gerekçesiyle marketteki diğer ürünlerin de denetlenmesi talebi” şeklinde oluşturulduğu gerekçesiyle, idarenin somut olayda “Gıda
Kaynaklı Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü” hükümlerini uygulamayarak, “Gıdanın
Resmi Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” nü uyguladığı, 26.6. Dolayısıyla idarenin başvuranın şikayeti üzerine “Gıda Kaynaklı Hastalık Bildirim Formu” doldurduktan sonra aynı gün (en geç bir gün) içerisinde ( 8 veya 9 Ocak 2018) “Gıdanın Resmi
Kontrolü ve İdari Yaptırımlar Prosedürü” ne göre işlem yapması ve numune alması gerekirken, söz konusu denetimi 25/ 01/ 2018 tarihinde gerçekleştirdiği, aradan 17 gün geçmiş olduğu için de şikayet konusu içecekten numune de alınamadığı/alınmadığı, 26.7. Açıklanan gerekçelerle başvuranın 08/ 01/ 2018 tarihinde Alo 174 Gıda Hattına yaptığı başvuru üzerine “Gıda Kaynaklı Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü” hükümlerini uygulamamasında idarenin kusurunun bulunduğu, değerlendirilmiştir .
27. Başvuranın gıda zehirlenmesine yol açtığını iddia ettiği “Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” (TETT) 51 ün geçmiş olan içeceği satın aldığı işletme hakkında gerekli müeyyidenin uygulanması talebine ilişkin olarak yapılan incelemede; 27.1. Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliğinde “son tüketim tarihi”, mikrobiyolojik açıdan kolay bozulabilen ve bu nedenle insan sağlığı açısından kısa süre içerisinde tehlike oluşturması muhtemel olan gıdaların tüketilebileceği son tarih, olarak tanımlanmakta iken, “tavsiye edilen tüketim tarihi” nin, uygun şekilde muhafaza edildiğinde, gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süreyi gösteren tarih olarak tanımlandığı, ayrıca son tüketim
23 / 26tarihi geçmiş olan gıdaların 5996 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ilgili bentlerine göre güvenilir
olmayan gıda olarak kabul edileceği belirtilmekte iken “tavsiye edilen tüketim tarihi” için benzeri bir belirleme yapılmadığı, 27.2. Ayrıca 5996 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde herhangi bir gıdanın insan tüketimi için uygun olmadığının belirlenmesinde , gıdanın her tür bulaşıklığı veya çürüme, bozulma veya kokuşma nedeniyle kullanım amacına uygun olmamasının dikkate alınacağı hususunun belirlendiği, buna göre bir gıdanın uygun şekilde muhafaza edildiğinde, gıdanın kendine has özelliklerini koruduğu süreyi gösteren “tavsiye edilen tüketim tarihi” nin geçmiş olmasının, o gıdanın insan tüketimi için uygun olmadığı sonucuna doğrudan varılmadığı, bu sonuca varabilmek için söz konusu tespitin Bakanlık tarafından yürütülen denetim sırasında (gerek görülürse numune alınması ve numunenin analizi sonucunda) yetkililerce yapılması gerektiği; 27.3. Somut olayda ise başvuranın 06/ 01/ 2018 tarihli şikayetinin hemen akabinde Belediye yetkililerince yapılan denetimde reyonda kalan aynı markalı beş ürünün bulunduğu raftan kaldırttırılmış olması ve bunun doğal sonucu olarak Bakanlık tarafından 25/ 01/ 2018 tarihinde (Belediye Zabıta Birimine yapılan şikayetten 19 gün sonra) yapılan “Resmi Kontrol” sonucunda, şikayette belirtilen ürünlerin satışına rastlanmamış olması sebebiyle, “tavsiye edilen tüketim tarihi” geçmiş ürünün insan tüketimi için uygun olup olmadığı hususunda Bakanlık yetkilileri tarafından herhangi bir tespit yapılamadığı, dolayısıyla Bakanlık tarafından işyeri sahibine (somut olayda market sahibine) 5996 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi uyarınca bin
Türk Lirası idari para cezası verilmemesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, değerlendirilmiştir .
28. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve yapılan açıklamalar doğrultusunda, başvuranın gıda zehirlenmesine yol açtığını iddia ettiği
“Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” (TETT) 51 ün geçmiş olan içeceği satın aldığı işletme hakkında gerekli müeyyidenin uygulanması talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, diğer yandan başvuranın 08/ 01/ 2018 tarihinde Alo 174 Gıda Hattına yaptığı başvuru üzerine idarenin “Gıda Kaynaklı Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü” hükümlerini uygulamamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
C. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
29. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiştir . Buna göre :
29.1. İdarelerden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, 29.2. İpekyolu Belediyesinin başvuranın şikayeti ile ilgili yaptığı işlemlere ilişkin olarak , başvuranın şikayeti üzerine, rutin kontrolün (Gıda Kontrol ve Denetim Birimi tarafından) 08/ 01/ 2018 tarihinde yapılmasına rağmen gerekli cezai işlemlerin uygulanması maksadıyla konunun (bir buçuk ay sonra)
23/ 03/ 2018 tarihinde İpekyolu İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğüne bildirildiği, söz konusu bildirimin ivedilikle yapılması gerekmekte iken, “makul sürede karar verme” ilkesine uygun
24 / 26davranmadığı,
29.3. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının başvuranın şikayeti ile ilgili yaptığı işlemlere ilişkin olarak, “Gıda Kaynaklı Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü” hükümlerini gereği gibi uygulamadığı, dolayısıyla makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ve karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uygun davranmadığı, anlaşılmış olup idarelerin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
30. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden varsa arta kalan sürede Van İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle; 1- Başvuranın olayda ihmali bulunduğunu iddia ettiği zabıta memurları hakkında gereken işlemlerin yapılması talebinin REDDİNE, 2- Başvuranın gıda zehirlenmesine yol açtığını iddia ettiği “Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” (TETT)
51 ün geçmiş olan içeceği satın aldığı işletme hakkında gerekli müeyyidenin uygulanması talebinin
REDDİNE,
3- Başvuranın olayda ihmali bulunduğunu iddia ettiği Bakanlık yetkilileri ve zabıta memurları hakkında gereken işlemlerin yapılması talebine ilişkin olarak ise, başvuranın 08/ 01/ 2018 tarihinde
Alo 174 Gıda Hattına yaptığı başvuru üzerine “Gıda Kaynaklı Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol
Prosedürü” hükümlerinin uygulamamasında idarenin kusurunun bulunduğu tespit edildiğinden, idarenin bu hususta HATALI DAVRANDIĞININ KABULÜ ile bundan sonra tesis edilecek işlemlerde “ Gıda Kaynaklı Hastalıklara İlişkin Resmi Kontrol Prosedürü ” hükümlerinin gereği gibi uygulanması ve ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde personele eğitimler verilmesi, hususlarında makul sürede işlem tesis edilmesi hususunda TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI’na
TAVSİYEDE BULUNULMASINA, bilgi edinilmesi için kararın birer örneğinin İpekyolu
Belediyesi Başkanlığı’na ve Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’ne iletilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Tarım ve Orman Bakanlığı’nca
bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
25 / 26Kararın BAŞVURANA, TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI’na, VAN İL TARIM VE ORMAN
MÜDÜRLÜĞÜ’ne ve İPEKYOLU BELEDİYESİ BAŞKANLIĞI’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi