Gölcük İzmit Kooperatifinin Yeniköy Minibüs Kooperatifinin duraklarından yolcu almasına yönelik gerekli işlemlerin yapılması talebi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/64068-S.20.69330

BAŞVURU NO : 2020/532

KARAR TARİHİ : 06/07/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : KOCAELİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI

Gölcük İzmit Kooperatifi tarafından Yeniköy Minibüs

BAŞVURUNUN KONUSU :

Kooperatifi güzergahından yolcu alınmasına yönelik gerekli işlemlerin yapılması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 09/01/2020

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Şikâyetçi, S.S.41 No’lu Gölcük İzmit Kooperatifinin bütün araçlarının her gün S.S.70 No’lu

Yeniköy Minibüs Kooperatifinin duraklarından yolcu aldığını, Kocaeli Büyükşehir Belediye

Başkanlığı’na defalarca başvuru yaptıkları halde söz konusu soruna yönelik kalıcı bir çözüme ulaşılamadığını, iddia ederek başvuruya konu sorunun kesin bir çözüme kavuşturulmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Başvuruya konu iddialar hakkında Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığından bilgi

ve belge talep edilmiş olup adı geçen idarenin 20/05/2020 tarihli ve E. sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

2.1) S.S. 41 nolu İzmit Gölcük Minibüsçüler ve Otobüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifi

araçlarının Gölcük-İzmit güzergâhında; S.S. 70 nolu Yeniköy Minibüs ve Otobüs Motorlu

Taşıyıcılar Kooperatifi araçlarının ise Yeniköy-İzmit güzergâhında toplu taşıma hizmetini verildiğini,

2.2) S.S. 41 nolu kooperatife ait araçların S.S. 70 nolu Yeniköy Kooperatifinin sorumlu olduğu

bölgede Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Toplu Taşıma Araçları Çalışma Yönetmeliğinin 7/I bendine aykırı hareket ettiğinin tespiti üzerine 508 adet işlem yapılarak cezai müeyyide için

Büyükşehir Belediye Encümenine gönderildiği,

2.3) Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Toplu Taşıma Araçları Çalışma Yönetmeliğinin 7/i

maddesinde “Toplu taşıma araçlarının; kendi ilçesinden varış noktasına gidişte kendi ilçe sınırlarında UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerindeki tüm duraklardan yolcu alır, indirir, bir başka ilçe sınırından yolcu alamaz sadece kendi ilçesinden almış oldukları yolcuları indirebilir. Varış noktasından ilçe merkezine dönüşlerde ise UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerinde her yerden yolcu alır, aldıkları yolcuyu ise sadece kendi ilçe sınırında indirir.” Hükmü yer aldığından, söz konusu madde ile ilgili olarak Ulaşım Daire Başkanlığına bağlı denetim ekiplerince ve vatandaşlardan gelen şikayet ve başvurulara istinaden İl genelinde

4736 adet işlem yapıldığı,

2.4) Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığına bağlı denetim ekipleri

tarafından toplu taşıma hat ve güzergâhlarında (sahada) ve “Elektronik Ücret Toplama sistemi” ile uydu takip sistemi (GPS) üzerinden Görüntüleme Merkezinde görevli personeller tarafından kontrol ve denetimlerin yapıldığını, ilgili yasa ve yönetmeliklere aykırı (güzergâh ve sefer saatlerine uymama, başka belde yolcusu alma vb.) hareket ettiği tespit edilen araçlar hakkında ilgili yasal işlemlerin yapıldığı açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu

denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,

4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5) 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun “İl ve ilçe trafik

komisyonları” başlıklı 12 inci maddesinde; “İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile

görev ve yetkileri:

b) Görev ve yetkiler:

3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek,”

6) 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun “Ulaşım hizmetleri”

başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile Türkiye Şoförler ve Otomobilciler

Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon

Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon

Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.”, ikinci fıkrasında; “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergah belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dahilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, dördüncü fıkrasında; “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.”,

7) 05/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren

Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin “Görev ve yetkileri” başlıklı 18 inci maddesinde; “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergahlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle,… görevli ve yetkilidir.”

8) Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Sınırları İçinde Çalışan Özel Halk Otobüs, Minibüs Ve

Dolmuş Taksileri (Toplu Taşıma Araçları) Çalışma Yönetmeliğinin “Seyrüsefer ile ilgili kurallar” başlıklı 7 nci maddesinde; A. Araçlar UKOME tarafından belirlenen güzergâhlarda, belirlenen sürelerde, her hatta tanınan kontenjan sayısına ve ihtiyaca göre rotasyonlu olarak çalışacaklardır. Güzergâhlar, rotasyon süresi ve hatlara ait kontenjanlarda çalışacak araç plakaları Kocaeli Büyükşehir

Belediyesince belirlenerek işletmelere/işletmecilere bildirilir.

H. Toplu Taşıma Araçları¸ hatlarında ferdi olarak çalışamaz. Çalıştıkları hatta toplu taşımacılık yapan kooperatife üye olmak zorundadırlar. Üye olacağı kooperatife üye katılım bedeli ödeyecek ise bu bedel Ulaşım Dairesi Başkanlığının oluşturduğu komisyon tarafından belirlenir. Komisyona ilgili kooperatif başkanı da üye olarak alınır.

İ. Toplu taşıma araçları; kendi ilçesinden varış noktasına gidişte kendi ilçe sınırlarında

UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerindeki tüm duraklardan yolcu alır, indirir, bir başka ilçe sınırlarından yolcu alamaz sadece kendi ilçesinden almış oldukları yolcuları indirebilir. Varış noktasından ilçe merkezine dönüşle ise UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerinde her yerden yolcu alır, aldıkları yolcuyu sadece kendi ilçe sınırlarında indirir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

9) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili

açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, 41 nolu kooperatif tarafından 70

nolu kooperatife ait güzergâhtan yolcu almalarına yönelik gerekli işlemlerin ve denetimlerin yapılmasını talep etmektedir.

11) Kentlerin gelişmesi, artan nüfus, ekonomik ve sosyal gelişmeler gibi faktörler günümüzde

önemli bir sorun olan kent içi ulaşım problemlerine yol açmıştır. Bu kapsamda özellikle kent içi trafik sıkışıklığının azaltılması ve etkin bir ulaşım hizmetinin sağlanması amacıyla toplu taşımacılık büyük önem kazanmıştır. Toplu taşımanın önem kazanmasının yanı sıra kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması da vatandaşlar için büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.

12) Nitekim 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun 12 inci maddesine göre belediye sınırları

içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek il ve ilçe trafik komisyonları tarafından yerine getirilmekteyken 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 9 uncu maddesi ile İl Trafik Komisyonunun yetkilerinin UKOME tarafından kullanılması hüküm altına alınmıştır. Söz konusu Kanunla büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkilerin de UKOME tarafından kullanılacağı belirtilmiştir.

13) Somut olayda idare tarafından gönderilen belgelerde; S.S. 41 nolu İzmit Gölcük

Minibüsçüler ve Otobüsçüler Motorlu Taşıyıcılar Kooperatifine bağlı toplu taşıma araçlarının Gölcük- İzmit güzergâhında, S.S. 70 nolu Yeniköy Minibüs ve Otobüs Motorlu

Taşıyıcılar Kooperatifi araçları araçlarının ise Yeniköy-İzmit güzergâhında taşıma hizmetini yerine getirildiği ifade edilmiştir

14) Başvuran şikayet dilekçesi ve eklerinde; S.S. 41 no.lu Gölcük-İzmit Kooperatifinin bütün

araçlarının S.S. 70 no.lu Yeniköy Minibüs Kooperatifinin bütün duraklarından yolcu aldığını ve belediyeye başvuru yapmasına rağmen söz konusu sorunun kalıcı bir çözüme ulaşmadığı belirtilmektedir. İlgili idare ise; S.S. 41 nolu kooperatife ait araçların S.S. 70 nolu Yeniköy

Kooperatifinin sorumlu olduğu bölgede Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Toplu Taşıma Araçları

Çalışma Yönetmeliğinin 7/I bendinin “Toplu taşıma araçları; kendi ilçesinden varış noktasına gidişte kendi ilçe sınırlarında UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerindeki tüm duraklardan yolcu alır, indirir, bir başka ilçe sınırlarından yolcu alamaz sadece kendi ilçesinden almış oldukları yolcuları indirebilir. Varış noktasından ilçe merkezine dönüşle ise

UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerinde her yerden yolcu alır, aldıkları yolcuyu sadece kendi ilçe sınırlarında indirir.” Hükmüne aykırı hareket ettiğinin tespiti üzerine 508 adet işlem yapılarak cezai müeyyide için Büyükşehir Belediye Encümenine gönderildiğini ifade etmiştir.

15) Büyükşehir içindeki toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini,

zaman ve güzergahlarını belirleme yetkisi UKOME’de bulunmaktadır. Kocaeli Büyükşehir

Belediyesi Sınırları İçinde Çalışan Özel Halk Otobüs, Minibüs ve Dolmuş Taksileri (Toplu

Taşıma Araçları) Çalışma Yönetmeliğinde de araçların UKOME tarafından belirlenen güzergâhlarda, belirlenen sürelerde, her hatta tanınan kontenjan sayısına ve ihtiyaca göre rotasyonlu olarak çalışacakları ve toplu taşıma araçlarının kendi ilçesinden varış noktasına gidişte kendi ilçe sınırlarında UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerindeki tüm duraklardan yolcu alacağı, bir başka ilçe sınırlarından yolcu alamayacağı ilçe merkezine dönüşte ise UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerinde her yerden yolcu alabileceği ancak aldıkları yolcuyu sadece kendi ilçe sınırlarında indireceği belirtilmektedir. Ayrıca adı geçen Yönetmelik kapsamında mazeretsiz olarak hattı terk etmek, hattına riayet etmemek, izinsiz güzergâh değiştirmek, tabelasız çalışmak veya güzergâh dışı tabela kullanmak gibi bir takım fiillere yönelik yönetmelikte yer alan cezalar uygulanacaktır.

16) İdare tarafından gönderilen belgelerin incelenmesinde; S.S. 41 nolu kooperatife ait

araçların S.S. 70 nolu Yeniköy Kooperatifinin sorumlu olduğu bölgede Kocaeli Büyükşehir

Belediyesi Toplu Taşıma Araçları Çalışma Yönetmeliğinin 7/I bendine aykırı hareket ettiğinin tespiti üzerine 508 adet işlem yapıldığı, yine söz konusu madde ile ilgili olarak Ulaşım Daire

Başkanlığına bağlı denetim ekiplerince ve vatandaşlardan gelen şikâyet ve başvurulara istinaden İl genelinde 4736 adet işlem yapıldığı anlaşılmıştır. Bu kapsamda her ne kadar konunun kalıcı çözüme kavuşturulmadığı belirtilse de “araçların bir başka ilçe sınırlarından yolcu alamayacağı ilçe merkezine dönüşte ise UKOME tarafından belirlenen güzergâhı üzerinde her yerden yolcu alabileceği ancak aldıkları yolcuyu sadece kendi ilçe sınırlarında indireceği” hususunda Yönetmelikte düzenleme yapıldığı, mevzuata uygun hareket edilip edilmediği yönünde il genelinde kontrollerin olduğu ve Yönetmeliğe aykırı hareket edilmesi nedeniyle de Yönetmelikte belirlenen cezaların uygulandığı anlaşılmıştır.

17) Başvuranın iddiaları, idarelerin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümlerinin

incelenmesi ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; güzergâhlardan yolcu alınması usullerine ilişkin Yönetmelikte düzenleme yapıldığı, söz konusu düzenlemeye aykırı davranışlara yönelik il genelinde kontrollerin bulunduğu ve Yönetmeliğe aykırı hareket edilmesi nedeniyle de Yönetmelikte belirlenen cezaların uygulandığı anlaşıldığından idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu tespit edilmemiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede

yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘makul sürede karar verme’ ilkesine uygun davrandığı tespit edilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin

birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kocaeli İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurana ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi